TỔNG HỢP LỜI GIẢI BẤT ĐẲNG THỨC ĐỀ THI THPT QUỐC GIA NĂM 2015 Vậy là kỳ thi THPT QUỐC GIA đã tới và đã trôi dần qua những môn thi đầu tiên nhưng có lẽ để lại nhiều sức hút nhất đó vẫn c
Trang 1TỔNG HỢP LỜI GIẢI BẤT ĐẲNG THỨC
ĐỀ THI THPT QUỐC GIA NĂM 2015
Vậy là kỳ thi THPT QUỐC GIA đã tới và đã trôi dần qua những môn thi đầu tiên nhưng có lẽ để lại nhiều sức hút nhất đó vẫn chính là môn TOÁN, môn học yêu thích bởi đại đa số học sinh, sinh viên Đề thi thì cũng đã xuất hiện cũng như rất nhiều đáp án, các bạn có thể xem trên moon.vn nơi cập nhất đáp án nhanh và chuẩn xác Rõ ràng có nhiều ý kiến trái chiều xung quanh đến cái đề TOÁN đó, lời ra tiếng vào, người này cho là thế này, người kia lại đánh giá khác Đó cũng là sự thú vị mà nó mang lại, nhưng riêng bản thân mình thì cho rằng,
đã là một đề thi THPT QUỐC GIA là nó sẽ hay, thực tế cũng chỉ ra điều đó, năm nào cũng có cái hay cái đẹp
Và để lại ấn tượng với mình nhất chính là câu 10: Tìm giá trị lớn nhất … Một câu bất đẳng thức đẹp cũng như người con gái đẹp vậy, nhiều chàng trai mê mẩn, cưa cẩm nhưng chẳng dễ mà đổ được, thì câu này cũng thế, rất đẹp và rất nhiều lời giải đẹp xung quanh nó Cuối cùng là chờ đón số điểm 10 môn TOÁN năm nay sẽ là con số bao nhiêu, khi BẤT ĐẲNG THỨC năm nay nhẹ hơn năm ngoái nhưng cũng chẳng dễ dãi Do vậy, mình viết bài này là tổng hợp các lời giải của bài BẤT ĐẲNG THỨC từ mình, từ một số nguồn … để người đọc, người đam mê TOÁN HỌC có cái nhìn cụ thể và tổng quát hơn Nào chúng ta đi bắt đầu …
“ Cho các số thực a b c thuộc đoạn , , 1;3 và thỏa mãn a Tìm giá trị lớn nhất của biểu thức b c 6
2 2 2 2 2 2
2
a b b c c a abc
ab bc ca
Trích đề thi THPT QUỐC GIA MÔN TOÁN NĂM 2015 “
Phân tích: Mình muốn phân tích qua một chút, vì mình cũng như các bạn đi thi, ngồi ở nhà hóng đề và làm một cách nghiêm túc Vậy khi gặp câu này, đầu tiên trong đầu sẽ là đi dự đoán điểm rơi cho bài toán Biểu thức cực trị đối xứng, hiển nhiên có thể xảy ra tại các biến bằng nhau và kết hợp với giả thiết thì ta suy đoán được abc 2 1;3 Nhưng một suy nghĩ khác là, chúng đối xứng, vai trò của chúng như nhau, chúng
có thể hoán vị cho nhau, đồng thời đặt ra câu hỏi “ Tại sao đề ra lại chặn điều kiện biến “ do đó suy đoán
được điểm rơi thức hai , , 1;3
6
a b c
a b c
Và rồi thay ngược lại biểu thức cực trị, điểm rơi nào cho GTLN lớn hơn ta lấy điểm rơi đó
Xong cơ sở phân tích, tiếp tục quan sát biểu thức cực trị và giả thiết, ở tử số có xuất hiện tổng của các bình phương của ba hạng tử, ta phải nghĩ ngay ra là
2 2 2 2 2 2
2 2 2 2 2 2
2 12
ab bc ca a b b c c a a bc ab c abc
a b b c c a abc a b c
a b b c c a abc
Đến đây, ta đã đơn giản hóa được biểu thức cực trị, chỉ còn hai ẩn lớn đó là abbcca và abc Nên ý tưởng tiếp theo là dồn về một trong hai ẩn đó Nhưng ẩn abbcca lại vừa xuất hiện ở cả tử và mẫu nên đánh giá
sẽ khó khăn hơn, do đó ta dồn về biến abc
Trang 2Khi đi giải một bài toán nào đó, cần đặt ra những câu hỏi, tại sao họ lại cho cái này, cái kia, để làm gì Rõ ràng
là có lý do của họ Vậy còn mỗi điều kiện a b c , , 1;3 là chúng ta chưa khai thác tới, và lúc đó ta sẽ nghĩ ra
ý tưởng dùng nó để đánh giá abbcca về abc Cái tích abc , được hiểu là ba biểu thức chứa , , a b c nhân
với nhau, vậy nên khi kết hợp với điểm rơi đã cho cùng giả thiết, ta có được
Khi
đã xác định được biểu thức này, ta nhân phá ra như sau
abc ab bc ca a b c
Chỉ cần đến đây thôi thì ra đã đánh giá được abbcca về abc Khi đó chúng ta có:
2
P
ab bc ca
Có lẽ sẽ là một nụ cười nở trên môi, vì ta đã đưa được về hàm số mà ta muốn Bây giờ nếu đặt tabbcca
thì ta cần phải tìm điều kiện cho t Một cái đánh giá rất là cơ bản mà các bạn học bất đẳng thức ai cũng sẽ biết
12 3
a b c
abbcca Về cái điều kiện đó mình sẽ không bàn đến nữa Bây giờ, quan trọng là tìm chặn dưới như thế nào Nếu các bạn loay hoay tìm nó, mà chưa có ý tưởng, vậy thì hãy đạo hàm biểu thức cực trị ngay lập tức, đó là
2
2
P f t
t
với t 12 thì hàm số f t
này nghịch biến, và điều khá thú vị xảy ra là nếu t y f t f y , mà với điểm rơi ban đầu ta tìm được thì chỉ có thể y 1.22.3 1.3 11 Đến đây, theo bản thân mình nghĩ thì cho dù mình không chứng minh được t 11 mà viết vào thì chắc cũng chỉ mất 0,25 điểm cho bài toán BẤT ĐẲNG THỨC Còn việc chứng minh, ta cần một bất đẳng thức nữa chưa xét tới, đó là:
Kết hợp với 1 , suy ra được điều sau 3abbcca27abcabbcca 5 abbcca11 Coi như bài toán của chúng ta đã giải quyết xong Nhưng khi kết luận điểm rơi, cần cho thêm … và các hoán vị
Ở trên, mình đã đi phân tích cái hướng để mình giải quyết trọn bài toán này và theo cá nhân nghĩ thì cách trên chắc sẽ là cách của BỘ GIÁO DỤC đưa ra, hoặc là BỘ GIÁO DỤC có một đáp án thú vị hơn, hãy cùng chờ đón nhé, dưới đây mình sẽ tổng hợp lại một số lời giải vắn tắt khác …
Cách 1 ( Nguyễn Thế Duy – moon.vn – facebook )
Bài ra, chúng ta có
2 2 2 2 2 2
2 2 2 2 2 2
2 12
ab bc ca a b b c c a a bc ab c abc
a b b c c a abc a b c
a b b c c a abc
Do đó suy ra
ab bc ca
a b b c c a abc
Mặt khác, đi từ giả thiết a b c , , 1;3 và a b c 6 ta có
Trang 3
11
ab bc ca abc ab bc ca
Và từ đó, ta có được
2
P
ab bc ca
Với tabbcca, điều kiện 2
3
a b c
11
P
Cách 2 ( Nguyễn Thế Duy – facebook )
Đặt ax1; b y1; cz , khi đó giả thiết đã cho trở thành 1 , , 0; 2
3
x y z
x y z
và biểu thức cực trị đã cho tương đương với:
2
ab bc ca
xy yz zx
xy yz zx
xy yz zx
Bây giờ chỉ cần tìm điều kiện của txyyzzx, ta có
3
Lại có điều sau do các biến đối xứng nên giả sử
2
3 3
x y z
xy yzzx , do đó t 2;3 và đi xét hàm số 72 7
t
f t
t
Cách 3 ( Nguyễn Thế Duy – facebook )
Bài ra, chúng ta có
2 2 2 2 2 2
2 2 2 2 2 2
2 12
ab bc ca a b b c c a a bc ab c abc
a b b c c a abc a b c
a b b c c a abc
Do đó suy ra
ab bc ca
a b b c c a abc
Đặt qabbcca r; abc, giả sử 1abc và 3 a b c là nghiệm của phương trình , ,
Dựa vào đồ thị của hàm số dễ dàng suy ra f 1 0; f 3 0; f' x có nghiệm Do đó 0
Trang 4
' 0
5
f x
r q
q q
2
2
q
Cách 4 ( facebook )
Bài ra, chúng ta có
2 2 2 2 2 2
2 2 2 2 2 2
2 12
ab bc ca a b b c c a a bc ab c abc
a b b c c a abc a b c
a b b c c a abc
Do đó suy ra
ab bc ca
a b b c c a abc
Với a b c , , 1;3 suy ra
abc ab bc ca a b c
Vậy nên, chúng ta có
2
P
ab bc ca
Xét hàm số f x x2, giả sử ab vì c c nên 1 ab5ab 3 2 do đó bộ 3; 2;1 trội hơn bộ
a b c , mà ; ; f' x suy ra 2 f x là hàm lồi Vậy áp dụng bất đẳng thức Karamate chúng ta có
a b c abbcca
Với tabbcca, điều kiện 2
3
a b c
11
P
Và tất nhiên, chắc sẽ còn một vài lời giải nữa, hay một số biến tấu nữa nhưng theo mình, nó cũng chỉ xuất phát
từ những ý tưởng và từ những lời giải trên Bản thân nghĩ sẽ là một trong hai cách đầu có thể là đáp án mà BỘ GIÁO DỤC công bố Còn cách thứ ba, đây là một cách đi tự nhiên từ bộ , ,p q r , sẽ là một hướng đi khá tự
nhiên vì các em học sinh đều học qua hàm số bậc ba rồi Và cách thứ ba cũng là cách mà mình nghĩ tới đầu tiên trong đầu khi nhận được đề Cách cuối cùng, sử dụng bất đẳng thức chúng ta không được học ở THPT,
nó ở đẳng cấp khác, mọi người tham khảo thôi nhé!!!
Lời kết: Bài viết này, tuy ngắn gọn, nhưng nó chứa đựng những gì mình muốn nói Rõ ràng khi đứng trước mặt các bạn, hay dạy các bạn mình sẽ nói được chi tiết hơn Nhưng những cái ở trên đó, mình hi vọng các bạn cũng học hỏi được điều gì đó, để chắp cánh thêm đam mê của mình, hi vọng các thầy cô giáo đọc và dạy cho học sinh hiểu Và điều mình mong muốn nhất là được nhận phản hồi từ bạn đọc Xin vui lòng liên hệ qua địa chỉ facebook và e – mail của mình ạ Xin chân thành cảm ơn!!!
Nguyễn Thế Duy
Hà Nội, 2 – 7 – 2015
Facebook: Nguyễn Thế Duy
E – mail: duynguyenthe1995@gmail.com