Bình đẳng về giới trong gia đình ở nông thôn đồng bằng sông Hồng hiện nay

Vấn dề giải phóng phụ nữ đã được các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác-Lêninđề cập rất sớm,

Mở đầu

1 Tính cấp thiết của đề tài

Sự phát triển xã hội đòi hỏi phải đem lại công bằng, bình đẳng cho mọi

ngời (cả nam và nữ) cả về cơ hội và điều kiện cống hiến cũng nh hởng thụ

các thành quả của phát triển Điều này hoàn toàn phù hợp với mục tiêu của

cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa (XHCN), cuộc cách mạng đợc xem là triệt

để nhất trong lịch sử nhân loại Trong công cuộc xây dựng đất nớc theo định

hớng XHCN, Đảng Cộng sản Việt Nam luôn xem con ngời vừa là mục tiêu,

vừa là động lực của sự phát triển, việc chăm lo phát triển nguồn lực con ng ời

là một nhân tố quyết định thành công của công cuộc đổi mới theo định hớng

XHCN

Là một nớc nông nghiệp, sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa

(CNH, HĐH) ở Việt Nam trong những thập kỷ tới tập trung trớc hết cho

nông nghiệp và nông thôn, quá trình này đòi hỏi phải phát huy mọi nguồn

lực, đặc biệt là nguồn lực con ngời Hiện nay, phụ nữ chiếm 56% lao động

trong nông - lâm nghiệp; đảm đơng tới 75% công việc của nhà nông, họ đang

góp phần quan trọng đa Việt Nam đứng hàng thứ hai trên thế giới về xuất

khẩu gạo và cà phê Phụ nữ nông thôn không chỉ tham gia sản xuất, mà còn

làm phần lớn công việc gia đình, đồng thời cũng tham gia tích cực vào mọi

lĩnh vực hoạt động xã hội Nhng một thực tế là, xã hội và gia đình cha thực

sự nhìn nhận đánh giá hết các cống hiến của phụ nữ cũng nh những khó khăn

của họ, về mặt nào đó còn nặng về huy động, khai thác sự đóng góp của phụ

nữ, mà cha coi trọng đúng mức việc bồi dỡng, nâng cao trình độ mọi mặt, tạo

điều kiện cho phụ nữ phát triển, đáp ứng những đòi hỏi ngày càng cao của

cuộc sống

Nông thôn đồng bằng sông Hồng (ĐBSH) đợc xem nh một điển hình

của nông thôn Việt Nam, bởi trong nó còn bảo lu truyền thống văn hóa của

ngời Việt suốt hàng ngàn năm lịch sử, ngày nay ĐBSH cũng là nơi chịu tác

động mạnh mẽ của công cuộc đổi mới Truyền thống và hiện đại (bao gồm

cả yếu tố tích cực và tiêu cực) đang đợc phản ánh trong cuộc sống gia đình,

đặc biệt trong quan hệ về giới Sự nghiệp CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn sẽ nh thế nào nếu nh phụ nữ vẫn phải chịu những thiệt thòi, bất công ngay từ trong gia đình, nếu nh sự phát triển năng lực của phụ nữ còn thấp hơn nam giới? Đây là những câu hỏi đang đặt ra bức thiết cho các nhà hoạch định chiến lợc phát triển nông thôn, phát triển nguồn nhân lực ở nông thôn cũng

nh phát triển gia đình ở nớc ta trong những điều kiện mới hiện nay Thực tế

này đã thôi thúc tôi chọn vấn đề "Bình đẳng về giới trong gia đình ở nông thôn đồng bằng sông Hồng hiện nay" làm đề tài luận án tiến sĩ triết học của

mình

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Vấn đề giải phóng phụ nữ đã đợc các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác -Lênin đề cập rất sớm, đợc Đảng ta quan tâm từ khi mới thành lập (1930) Nhiều công trình nghiên cứu phụ nữ dới góc độ tâm lý học, xã hội học, văn học, lịch sử cũng đã đợc đề cập Nhng nghiên cứu phụ nữ và gia đình với t cách là một môn khoa học ở nớc ta phải kể từ năm 1987 với sự ra đời của Trung tâm Nghiên cứu phụ nữ Cuối những năm 80, đầu những năm 90,

ph-ơng pháp tiếp cận giới đã đợc nhiều ngành khoa học vận dụng trong nghiên cứu, đặc biệt trong nghiên cứu về phụ nữ và gia đình

Với sự quan tâm của Đảng và Nhà nớc, sự tài trợ của các tổ chức nớc ngoài, sự tâm huyết của nhiều nhà khoa học, một số vấn đề lý luận và thực tiễn nghiên cứu phụ nữ và gia đình Việt Nam đã đợc đặt ra, xem xét và có h-ớng giải quyết đúng đắn, trong đó có những chủ đề nghiên cứu về phụ nữ, gia

đình ở nông thôn nh: Nghiên cứu phụ nữ, lý thuyết và phơng pháp, 1996 của Gloria Bowles (tài liệu dịch); Phụ nữ, giới và phát triển, 1996 của tác giả Trần Thị Vân Anh và Lê Ngọc Hùng, Nxb Phụ nữ, Hà Nội; Phụ nữ và bình

đẳng giới trong đổi mới ở Việt Nam, 1998 của giáo s Lê Thi, Nxb Phụ nữ, Hà

Nội cùng nhiều tác phẩm khác đã đặt cơ sở lý luận cho việc nghiên cứu phụ nữ và gia đình theo phơng pháp tiếp cận giới

Vai trò của phụ nữ nông thôn cũng nh vấn đề bình đẳng giới trong gia

đình nông thôn cũng đã đợc đề cập trong nhiều công trình nghiên cứu cấp bộ

của Trung tâm Nghiên cứu Gia đình và phụ nữ nh: Phụ nữ nông thôn và việc

phát triển các ngành nghề phi nông nghiệp ở một số xã vùng đồng bằng sông

Hồng (1995 - 1996); Vai trò của phụ nữ nông thôn trong phát triển kinh tế ở

đồng bằng sông Hồng (1996 - 1997) v.v Cuốn Chính sách xã hội đối với

phụ nữ nông thôn, 1998 của TS Lê Thị Vinh Thi, Nxb Khoa học xã hội, Hà

Nội, Pháp luật vì sự tiến bộ của phụ nữ Việt Nam, 1996, Nxb Chính trị Quốc

gia, Hà Nội cùng nhiều văn bản của Đảng và Nhà nớc về phụ nữ hoặc liên

quan đến phụ nữ Tất cả những t liệu trên đã góp phần xây dựng cơ sở cho

việc hoạch định các chính sách phát triển nông thôn theo hớng tiến bộ, đáp

ứng yêu cầu bình đẳng giới

Các công trình nghiên cứu kể trên là những t liệu tham khảo hết sức

quan trọng để chúng tôi thực hiện đề tài của luận án Nhng nhìn chung, các

nghiên cứu mới đặt vấn đề trên diện rộng, cha có công trình nào đi sâu

nghiên cứu một cách cơ bản và hệ thống về bình đẳng giới trong gia đình ở

nông thôn ĐBSH trong công cuộc đổi mới, đặc biệt dới giác độ triết học,

chuyên ngành chủ nghĩa cộng sản khoa học

3 Mục đích và nhiệm vụ của luận án

Mục đích của luận án làm rõ thực trạng bình đẳng giới trong gia đình ở

nông thôn ĐBSH trong công cuộc đổi mới, đề xuất phơng hớng cơ bản và

giải pháp chủ yếu nhằm giảm dần, tiến tới xóa bỏ sự bất bình đẳng về giới

trong gia đình ở nông thôn ĐBSH

Để đạt mục đích trên, luận án có những nhiệm vụ cơ bản sau:

- Luận chứng các cơ sở khoa học cho việc xem xét và lý giải vấn đề bình

đẳng giới trong gia đình

- Phân tích những đặc điểm chủ yếu về thực trạng bình đẳng giới trong

gia đình ở nông thôn ĐBSH trong công cuộc đổi mới

- Đề xuất các phơng hớng cơ bản và giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao

bình đẳng giới trong gia đình nông thôn ĐBSH

4 Đối tợng và phạm vi nghiên cứu

Đối tợng nghiên cứu của đề tài là quan hệ về giới trong gia đình ở nông

thôn ĐBSH, chủ yếu từ khi tiến hành công cuộc đổi mới đến nay

Do đặc trng chuyên ngành quy định, những vấn đề mà luận án quan tâm nghiên cứu đợc triển khai chủ yếu từ góc độ triết học - chủ nghĩa cộng sản khoa học, đặc biệt chú ý đến tính chính trị - xã hội chi phối quá trình tồn tại, biến đổi quan hệ giới trong gia đình ở nông thôn ĐBSH

5 Cơ sở lý luận, thực tiễn và phơng pháp nghiên cứu

- Luận án đợc thực hiện trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, t tởng Hồ Chí Minh, các quan điểm, đờng lối của Đảng và Nhà nớc Việt Nam

về giải phóng con ngời, giải phóng phụ nữ và xây dựng gia đình Việt Nam Trên cơ sở này, luận án kết hợp với phơng pháp tiếp cận giới để phân tích, lý giải các vấn đề cụ thể về quan hệ giới trong gia đình

- Cơ sở thực tiễn của luận án là các quan hệ về giới trong gia đình Việt Nam trong lịch sử, tập trung chủ yếu vào gia đình ở nông thôn ĐBSH trong công cuộc đổi mới hiện nay

- Luận án sử dụng tổng hợp các phơng pháp nghiên cứu: Lôgíc và lịch

sử, phân tích và tổng hợp, kết hợp nghiên cứu lý thuyết với điều tra xã hội học, trong đó phơng pháp lôgíc và lịch sử, phân tích và tổng hợp đợc xem là phơng pháp chủ yếu

6 Những đóng góp mới của luận án

- Từ góc độ triết học, chuyên ngành chủ nghĩa cộng sản khoa học, bớc

đầu luận án đã kết hợp chặt chẽ quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, t tởng

Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam với phơng pháp tiếp cận giới trong xem xét và lý giải vấn đề bình đẳng giới Sự kết hợp này đợc coi là bớc phát triển lôgíc của quá trình nhận thức, làm sáng tỏ hơn những vấn đề lý luận của chủ nghĩa xã hội khoa học về giải phóng phụ nữ, thực hiện bình đẳng nam nữ

- Từ việc khảo sát thực tiễn quan hệ về giới trong gia đình ở nông thôn

ĐBSH, luận án đề xuất phơng hớng cơ bản và giải pháp chủ yếu nhằm nâng

cao sự bình đẳng giới trong gia đình, coi đây nh một điều kiện, tiền đề để

phát huy nguồn nhân lực ở nông thôn hiện nay

7 ý nghĩa thực tiễn của luận án

Với kết quả nghiên cứu, luận án góp phần nâng cao nhận thức về bình

đẳng giới nói chung, bình đẳng giới trong gia đình nói riêng Luận án cũng

cung cấp thêm các căn cứ cho việc hoạch định chiến lợc phát triển nông thôn

trong sự nghiệp CNH, HĐH, gắn phát triển kinh tế với phát triển con ngời,

với hớng u tiên cho phát triển phụ nữ Luận án có thể dùng làm tài liệu tham

khảo cho việc nghiên cứu, giảng dạy về gia đình, về giới, thuộc chuyên

ngành chủ nghĩa cộng sản khoa học trong hệ thống các trờng Đảng hoặc các

trờng đào tạo cán bộ nữ, các trờng đại học khoa học xã hội và nhân văn ở

Việt Nam

8 Kết cấu của luận án

Luận án gồm: mở đầu, 3 chơng (6 tiết), kết luận, danh mục công trình

của tác giả, danh mục tài liệu tham khảo và phần phụ lục

nội dung cơ bản của luận án

Chơng 1

Bình đẳng giới trong gia đình nông thôn

đồng bằng sông Hồng - lý luận và thực tiễn

1.1 Quá trình hình thành và phát triển lý luận về giải phóng phụ

nữ, thực hiện bình đẳng nam nữ của chủ nghĩa xã hội khoa học

1.1.1 T tởng về giải phóng phụ nữ của các nhà t tởng xã hội chủ

nghĩa không tởng

A.I Vôlôđin - một nhà triết học Nga đã nhận định về các nhà t tởng

XHCN không tởng: họ sống vào những thời đại khác nhau, hơn 900 năm, từ

Tômatxmorơ ra đời năm 1478 đến Tsecnsepxki mất năm 1889; họ xuất thân

từ những giai tầng khác nhau của xã hội; hoạt động trên nhiều lĩnh vực

nh-ng yếu tố vĩ đại chunh-ng cho tất cả họ đó là lònh-ng nhân đạo cao cả, chính vì lẽ

đó mà họ rất gần nhau và đều trở thành tiền bối của chủ nghĩa xã hội khoa học, của học thuyết cách mạng mà Mác và Ăngghen dày công xây dựng và Lênin đã phát triển một cách thiên tài T tởng giải phóng phụ nữ của các ông còn để lại cho chúng ta đến ngày nay, thể hiện ở hai vấn đề chủ yếu sau:

- Muốn giải phóng phụ nữ trớc hết phải giải phóng họ khỏi chế độ hôn nhân và gia đình của xã hội cũ, xây dựng chế độ hôn nhân và gia đình tiến bộ: Hôn nhân một vợ một chồng, hôn nhân tự nguyện trên cơ sở tình yêu, chống tảo hôn, nam và nữ đều có quyền ly hôn khi không còn tình yêu v.v

- Giải phóng phụ nữ với t cách họ là những ngời lao động, một công dân của xã hội Nhà nớc và xã hội thực hiện sự phân công hợp lý, có chế độ khen thởng, kỷ luật thật công bằng; hết sức coi trọng lao động nữ, tạo điều kiện để

họ phát huy năng lực của mình cống hiến cho gia đình và xã hội

Có thể nói những t tởng tiến bộ này về sau đã đợc chủ nghĩa Mác kế thừa trong lý luận về giải phóng phụ nữ, cho tới nay, t tởng này vẫn còn nguyên giá trị

1.1.2 Chủ nghĩa Mác luận giải vấn đề giải phóng phụ nữ - thực hiện bình đẳng nam nữ trong cách mạng XHCN

Cuộc cách mạng về lý luận giải phóng phụ nữ do C.Mác và Ph.Ăngghen thực hiện

Khi tạo lập hệ thống lý luận về giải phóng con ng ời, chủ nghĩa Mác

đặc biệt quan tâm tới giải phóng phụ nữ - một nửa nhân loại, bởi ngoài áp bức giai cấp, dân tộc , phụ nữ còn chịu sự áp bức về giới Bằng các cứ liệu lịch sử, trong tác phẩm "Nguồn gốc của gia đình, của chế độ t hữu và của nhà nớc", Ph.Ăngghen đã bác bỏ quan điểm cho rằng "ngay từ khi có xã hội, đàn bà đã là nô lệ của đàn ông" Sự bất bình đẳng, sự áp bức, coi th ờng

và mọi thói thô bạo trong đối xử với phụ nữ xuất hiện cùng với việc hình thành gia đình cá thể, nảy sinh từ nguyên nhân kinh tế, từ ý đồ nô dịch về kinh tế của ngời đàn ông đối với ngời đàn bà Ph.Ăngghen khẳng định, chế

độ hôn nhân cá thể không phải là sự hòa giải giữa đàn ông và đàn bà mà

trái lại, "nó thể hiện ra là sự nô dịch của giới này đối với giới kia, là sự

tuyên bố sự xung đột giữa hai giới, sự xung đột mà ngời ta cha từng thấy

trong suốt thời kỳ tiền sử" Cũng từ đó, tất cả các chế độ áp bức bóc lột đều

duy trì, củng cố sự phân biệt đối xử với phụ nữ, đẩy họ xuống vị trí thấp

hèn và lệ thuộc Không chỉ tố cáo các xã hội bóc lột đã đầy đọa một nửa

nhân loại là phụ nữ, C.Mác đã nhận định vai trò quan trọng của phụ nữ "Ai

đã biết lịch sử thì biết rằng muốn sửa sang xã hội mà không có phụ nữ giúp

vào thì chắc không làm nổi" Chính vì lẽ đó chủ nghĩa Mác đã rút ra

những vấn đề có tính nguyên tắc trong cuộc đấu tranh giải phóng phụ nữ:

Thứ nhất, giải phóng phụ nữ, thực hiện bình đẳng nam nữ là một trong

những mục tiêu của cuộc cách mạng vô sản, và chỉ có cuộc cách mạng này

mới giải phóng thực sự cho phụ nữ

Thứ hai, giải phóng phụ nữ phải gắn với giải phóng nhân loại, gắn với sự

phát triển và tiến bộ toàn diện của xã hội

Thứ ba, phụ nữ chỉ thực sự đợc bình đẳng khi họ thoát khỏi các đối xử

bất công trong hôn nhân và gia đình, đợc tham gia vào mọi hoạt động xã hội

với t cách là những cá thể tự chủ nh nam giới

V.I Lênin phát triển và hiện thực hóa lý tởng giải phóng phụ nữ và thực

hiện bình đẳng nam nữ

Là học trò xuất sắc của C.Mác và Ph.Ăngghen, V.I.Lênin đã phát triển

và cụ thể hóa học thuyết của chủ nghĩa Mác về giải phóng phụ nữ trong thời

đại mới (chủ nghĩa t bản đã chuyển sang giai đoạn đế quốc chủ nghĩa)

Thông qua việc ban hành, thực thi luật pháp và các chính sách cụ thể của

Nhà nớc Xô viết, chính V.I.Lênin đã biến điều "không thể" (giải phóng phụ

nữ) nh giai cấp thống trị từng tuyên bố thành điều có thể và thành hiện thực.

Để thực hiện nam nữ bình đẳng, V.I Lênin hết sức quan tâm tới giải phóng

phụ nữ ngay từ trong gia đình, tạo mọi điều kiện để phụ nữ có điều kiện học

hành, tiến bộ, để có thể khẳng định đợc quyền bình đẳng của mình

1.1.3 Sự vận dụng quan điểm của chủ nghĩa Mác về giải phóng phụ nữ, thực hiện bình đẳng nam nữ ở Việt Nam của Chủ tịch Hồ Chí Minh

và Đảng Cộng sản Việt Nam

Vận dụng sáng tạo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin vào hoàn cảnh

cụ thể Việt Nam, Đảng Cộng sản Việt Nam, đứng đầu là Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng bớc kết hợp giải phóng phụ nữ trong quá trình tiến hành cuộc cách mạng dân tộc, dân chủ nhân dân và cuộc cách mạng XHCN Chủ tịch

Hồ Chí Minh đã khẳng định tính chất phức tạp của cuộc đấu tranh thực hiện bình đẳng nam nữ, chính vì vậy, cách mạng giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp hoàn thành nhng không phải ngay lập tức phụ nữ đã đợc giải phóng Nhận thức rõ điều đó, kể từ khi giành lại nền độc lập, Đảng và Nhà nớc Việt Nam luôn giành sự quan tâm đặc biệt tới giải phóng phụ nữ thông qua việc ban hành hệ thống pháp luật, chính sách và chơng trình phát triển Vì vậy, tuy điều kiện kinh tế còn nhiều khó khăn nhng Việt Nam luôn đạt đợc các thành tựu đáng kể về giải phóng phụ nữ Năm 2000, theo đánh giá của Liên hợp quốc, thu nhập quốc dân (GDP) của Việt Nam xếp thứ 132/174 quốc gia nhng chỉ số phát triển giới (GDI) xếp thứ 89/143 quốc gia

1.1.4 Phơng pháp tiếp cận giới trong nghiên cứu phụ nữ và bình

đẳng nam nữ

Kế thừa các nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác về giải phóng con

ng-ời, giải phóng phụ nữ; tiếp thu các thành tựu mới nhất về lĩnh vực y sinh học, phơng pháp tiếp cận giới đợc xem là sự bổ sung, phát triển về lý luận, phơng pháp luận trong xem xét và giải quyết vấn đề giải phóng con ngời trong xã hội hiện đại Nét nổi bật của phơng pháp tiếp cận giới là quan tâm xem xét sự khác biệt cơ bản giữa nam và nữ về đặc điểm sinh học và quan hệ xã hội; giải quyết mọi vấn đề của phụ nữ phải dựa trên các đặc điểm sinh học và xã hội,

đặc biệt phải đặt trong mối liên hệ chặt chẽ với nam giới, với mọi vấn đề của phát triển xã hội và gia đình

Từ khái niệm giới tính (Sex) và giới (Gender), phơng pháp tiếp cận giới cho ta một nhận thức đầy đủ hơn về bình đẳng nam nữ Bình đẳng không

phải là đối xử nh nhau một cách máy móc, mà cần dựa trên cơ sở đối xử đặc

biệt với phụ nữ Theo chúng tôi, Bình đẳng giới là một nội dung của bình

đẳng xã hội, khi mà phụ nữ và nam giới có đợc vị trí xã hội nh nhau, các

khác biệt tự nhiên giữa họ đều đợc tôn trọng Sự phát triển toàn diện của mỗi

ngời (nam cũng nh nữ) đợc xem là điều kiện phát triển, tiến bộ của xã hội.

Quyền bình đẳng không chỉ đợc ghi nhận trong luật pháp mà còn phải thể

hiện trong thực tế cuộc sống.

Chúng ta cha đạt tới bình đẳng giới thực sự, tơng quan quan hệ giới còn

bao hàm trong đó cả sự bất bình đẳng, vì vậy bất bình đẳng giới cần đ ợc xem

xét để xóa bỏ Theo chúng tôi bất bình đẳng giới là một khái niệm đối lập

với bình đẳng giới, đó là sự khác nhau về địa vị xã hội giữa nam và nữ chủ

yếu dựa trên các quan niệm sai lầm, phiến diện và sự đối xử thiếu công bằng

giữa nam và nữ Hậu quả của nó làm hạn chế, hoặc loại trừ các cơ hội, điều

kiện phát triển của phụ nữ hay nam giới.

Vậy là sự đối xử công bằng luôn đợc xem nh nhịp cầu để thủ tiêu bất

bình đẳng giới, tiến tới bình đẳng giới thực sự

Nếu công bằng xã hội đợc hiểu là sự tơng xứng giữa cống hiến và hởng

thụ, thì từ góc độ giới có thể hiểu: Công bằng xã hội là sự tơng xứng giữa

cống hiến và hởng thụ, trong điều kiện mọi ngời (cả nam và nữ) đều đợc tạo

cơ hội, điều kiện thích hợp để phát huy cao nhất khả năng của mình Phơng

pháp tiếp cận giới đã cung cấp cơ sở khoa học để khẳng định rằng bình đẳng

về giới phải bao hàm trong đó sự công bằng cho nam và nữ Để thực hiện tốt

điều này trong môi trờng mà cơ hội, điều kiện và vị trí xã hội của phụ nữ còn

thấp hơn nam giới thì điều cần thiết là phải có các đối xử đặc biệt với phụ nữ.

Gia đình và sự bình đẳng giới trong gia đình Kế thừa thành tựu nghiên

cứu về gia đình, từ cách tiếp cận chính trị xã hội - khái niệm gia đình đợc

hiểu là: Gia đình là nhóm xã hội đặc biệt, đợc hình thành trên cơ sở quan hệ

hôn nhân (giữa vợ và chồng) và quan hệ huyết thống nảy sinh từ quan hệ hôn

nhân đó (giữa cha mẹ với con cái), giữa ông bà và các cháu, giữa anh chị em

với nhau Ngoài ra gia đình còn bao gồm quan hệ nuôi dỡng, đỡ đầu từ đó phát sinh các quyền và nghĩa vụ giữa họ với nhau.

Đợc xây dựng trên cơ sở mối quan hệ hôn nhân và huyết thống cho nên

gia đình trở thành nhóm tâm lý tình cảm đặc thù của xã hội Quan hệ giữa các thành viên trong gia đình gắn bó với nhau không đơn thuần về quyền và

nghĩa vụ pháp lý mà còn là tình cảm, đạo lý với các chuẩn mực đạo đức; mọi ngời sẵn sàng hy sinh, nhờng nhịn cho nhau không suy tính thiệt hơn

Chính nét đặc thù này mà bất bình đẳng về giới luôn có nguy cơ tiềm ẩn

trong gia đình và ngời ta cũng rất dễ dàng chấp nhận nó Gia đình đợc xem là

một tế bào của xã hội, đó là mối quan hệ giữa cái bộ phận với cái toàn thể, chính vì muốn xây dựng quan hệ bình đẳng của xã hội mà phải chú ý tới xây dựng tốt mối quan hệ về giới ngay từ trong gia đình

1.2 Bình đẳng giới trong gia đình Việt Nam trong lịch sử

1.2.1 Những tác động của nền văn hóa bản địa và t tởng Nho giáo

đến bình đẳng giới trong gia đình Việt Nam trong lịch sử

ảnh hởng của nền văn hóa bản địa Văn hóa bản địa, theo các nhà sử

học đó là nền văn hóa lúa nớc, với đặc điểm đề cao vị trí, vai trò quan trọng của ngời phụ nữ Các câu chuyện truyền thuyết, các bằng chứng lịch sử cũng

nh các đặc điểm trong tín ngỡng của ngời Việt cho thấy, ngời phụ nữ có đóng góp rất lớn trong tạo lập nền văn hóa của dân tộc, trong quá trình đấu tranh dựng nớc và giữ nớc Cuối thời đá mới, chế độ mẫu quyền ở Việt Nam đã phát triển đến giai đoạn cực thịnh Quá độ từ mẫu quyền sang phụ quyền ở Việt Nam kéo dài về mặt thời gian, với tính chất thiếu triệt để Sau đó lịch sử dựng nớc và giữ nớc còn đòi hỏi rất cao vai trò của ngời phụ nữ, cho nên những vết tích của thời kỳ mẫu quyền, cùng địa vị, truyền thống của ng ời phụ nữ không hoàn toàn bị thủ tiêu mà vẫn đợc duy trì với mức độ nhất định

ảnh hởng của t tởng Nho giáo tới quan hệ về giới trong gia đình ngời

Việt Nam Nho giáo ra đời ở Trung Quốc vào thế kỷ VI - V trớc công

nguyên, đợc truyền bá vào Việt Nam hồi đầu công nguyên, cùng quá trình xâm lợc, thôn tính Việt Nam của các vơng triều phong kiến Trung Hoa Bên

cạnh mặt tích cực, Nho giáo cũng bộc lộ những hạn chế tiêu cực, ảnh h ởng

rất lớn đến cuộc sống xã hội và tinh thần ngời Việt Nam Một trong những

hạn chế cơ bản của Nho giáo là t tởng trọng nam khinh nữ, đề cao phụ

quyền, đề cao gia trởng, đề cao địa vị ngời đàn ông trong gia đình và ngoài

xã hội Mặc dù mãi tới thế kỷ XV nhà Lê mới đa Nho giáo thành quốc giáo,

nhng cũng từ đó Nho giáo đồng nghĩa với chế độ phong kiến, trở thành hệ

thống ràng buộc ngời phụ nữ về mặt t tởng, tình cảm, hoạt động xã hội

Thành công của chế độ tôn pháp và lễ giáo Khổng Mạnh là dồn nửa thế giới

là phụ nữ vào cuộc sống chật hẹp của gia đình, không đợc tham dự vào công

việc xã hội, không đợc học hành, chỉ biết phục vụ trong gia đình Hơn thế

nữa nó còn đầy đọa ngời phụ nữ ngay trong cuộc sống gia đình với chế độ đa

thê, với đạo tam tòng, biến họ trở thành vật sở hữu của ngời đàn ông với bao

nghĩa vụ bất công Điều này thể hiện khá rõ qua sử sách và đặc biệt qua bộ

luật Gia Long Vừa thông qua tuyên truyền nhồi sọ, vừa cỡng chế bằng luật

pháp; vừa động viên khích lệ; vừa xử phạt dã man lâu dần t tởng trọng nam

khinh nữ đã trở thành một phong tục xấu trong xã hội Việt Nam

Có thể nói, sự tác động, thâm nhập của nhiều nền văn hóa, đặc biệt giữa

văn hóa Việt Nam và văn hóa Trung Hoa, sự bất bình đẳng nam nữ trong lịch

sử Việt Nam đợc thể hiện rõ qua đặc thù: thực tế trong lịch sử Việt Nam có

tồn tại truyền thống, phong tục trọng nam khinh nữ; nhng những giá trị truyền

thống văn hóa dân tộc buổi bình minh đề cao, tôn trọng phụ nữ đã góp phần

"thấm bớt", "pha loãng" tính chất và mức độ của sự bất bình đẳng nam nữ.

Chính vì vậy sự bất bình đẳng tuy không nằm ngoài quy luật của chế độ phụ

quyền nhng nó lại không hà khắc nh nhiều nớc phơng Đông cùng thời

1.2.2 Bình đẳng giới trong gia đình Việt Nam từ sau Cách mạng

tháng Tám đến trớc thời kỳ đổi mới (1945 - 1985)

Bản Hiến pháp đầu tiên của nớc Việt Nam dân chủ cộng hòa (1946) đã

ghi nhận "Đàn bà ngang quyền với đàn ông về mọi phơng diện", đây là mốc

son đánh dấu bớc ngoặt quan trọng đối với phụ nữ trong cuộc sống xã hội

Kể từ sau hòa bình 1954, các chính sách mới của Chính phủ từng bớc đi vào

cuộc sống, phụ nữ đợc tham gia vào hoạt động kinh tế, giáo dục, khoa học kỹ

thuật, quản lý xã hội Trong đời sống gia đình, Luật Hôn nhân gia đình năm

1959 đã đoạn tuyệt với chế độ hôn nhân theo t tởng phong kiến và t sản, chấm dứt chế độ đa thê, chuyện cha mẹ ép duyên con, Cùng với các thành quả đạt đợc trong công cuộc cải tạo, xây dựng XHCN ở miền Bắc, chế độ mới đã đem lại những đổi thay trong cuộc sống của ngời phụ nữ Ngời phụ nữ đã thể hiện khả năng to lớn của mình, đảm đang việc nớc, việc nhà, cùng nam giới tham gia tích cực vào mọi hoạt động sản xuất, chiến đấu, công tác xã hội Từ ngày miền Nam giải phóng, đặc biệt đầu những năm 80, khi đất

n-ớc lâm vào cuộc khủng hoảng kinh tế - xã hội thì sự phát triển của gia đình cũng gặp nhiều khó khăn Những giá trị bình đẳng tơng đối giữa nam và nữ

về chính trị, văn hóa, giáo dục đợc tạo lập trong những năm trớc đây nay

đang có chiều hớng suy giảm Khi phải lo đối mặt với một loạt khó khăn của cuộc sống, phụ nữ sẽ là ngời phải chịu những thiệt thòi, hy sinh trớc hết trong mỗi gia đình Kết hợp quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về giải phóng phụ nữ với phơng pháp tiếp cận giới, cùng với việc nghiên cứu vẫn đề theo lịch đại đợc xem là cơ sở lý luận, phơng pháp luật để chúng tôi tìm hiểu thực trạng quan hệ về giới trong gia đình ở nông thôn ĐBSH hiện nay

Chơng 2

Thực trạng bình đẳng giới trong gia đình nông thôn đồng bằng sông hồng

trong công cuộc đổi mới

2.1 Những điều kiện kinh tế, văn hóa, xã hội có ảnh hởng đến bình

đẳng giới trong gia đình nông thôn đồng bằng sông Hồng hiện nay

Nghiên cứu các điều kiện kinh tế, văn hóa, xã hội khu vực ĐBSH chúng

ta có thể nhận thấy một số tác động tích cực cũng nh các cản trở quá trình bình đẳng về giới ở nông thôn nh sau: Quá trình đổi mới kinh tế nông nghiệp, nông thôn mà trực tiếp là sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở ĐBSH đã giúp ngời nông dân giải quyết đợc việc làm, tăng thu nhập, cải thiện và nâng

cao đời sống cho gia đình, đây là tiền đề quan trọng để xây dựng gia đình

bình đẳng, tiến bộ Mặt khác, yêu cầu của cuộc sống mới đem lại không khí

dân chủ trong cuộc sống xã hội và gia đình, nó trực tiếp tấn công vào lề thói

gia trởng, trật tự đẳng cấp, phận vị trong xã hội và gia đình ở nông thôn, tạo

điều kiện thuận lợi xây dựng quan hệ dân chủ, bình đẳng trong gia đình Nh

-ng dù sao đây mới là thời kỳ chuyển từ nền nô-ng -nghiệp tự cấp tự túc sa-ng

sản xuất hàng hóa, lao động trong nông thôn, đặc biệt là lao động nữ còn vất

vả, thu nhập thấp, điều kiện lao động chậm đợc cải thiện, đứng trớc yêu cầu

của sự nghiệp CNH, HĐH, lao động nữ còn gặp nhiều khó khăn, bất cập

ĐBSH là mảnh đất chịu ảnh hởng của t tởng Nho giáo sâu sắc hơn các khu

vực khác của đất nớc, bởi vậy đấu tranh để xóa bỏ t tởng trọng nam khinh nữ

ở nơi đây không dễ dàng Quá trình phát triển kinh tế hàng hóa, bên cạnh

những biến đổi tích cực, cũng để lại những hậu quả không tốt cho xã hội nh :

lối sống đề cao giá trị đồng tiền, xem nhẹ đạo đức, tình cảm, xem nhẹ d luận

xã hội, các tệ nạn xã hội có nguy cơ phục hồi, tình trạng bạo lực trong gia

đình gia tăng… tất cả đều gây tác động không tốt tới cuộc sống gia đình, đặc tất cả đều gây tác động không tốt tới cuộc sống gia đình, đặc

biệt đối với ngời phụ nữ

2.2 Thực trạng bình đẳng giới trong gia đình nông thôn đồng bằng

sông Hồng trong công cuộc đổi mới

2.2.1 Bình đẳng giữa vợ và chồng trong cống hiến cho phát triển gia đình

Ngời ta có thể chia lao động gia đình thành hai nhóm chính: Hoạt động

sản xuất tạo ra thu nhập và nhóm công việc gia đình (không trực tiếp tạo ra

thu nhập) Phân công lao động theo giới ở ĐBSH cho thấy, phụ nữ là ngời

thực hiện vai trò kép (cả sản xuất và làm việc nhà), nam giới chủ yếu tham

gia sản xuất, họ đợc xem không nhất thiết phải làm việc nhà Sự phân công

này khiến cho phụ nữ gặp nhiều bất lợi trong việc làm và đời sống Trong

hoạt động sản xuất, do trình độ, năng lực hạn chế… tất cả đều gây tác động không tốt tới cuộc sống gia đình, đặc lao động nữ chủ yếu tập

trung trong nông nghiệp, các ngành nghề có thu nhập thấp Để tăng thu nhập

cho gia đình, phụ nữ phải kéo dài thời gian và cờng độ lao động, họ làm việc

từ 12 đến 14 giờ mỗi ngày, mùa vụ lên tới 16 giờ, họ còn phải chấp nhận cả

những công việc nặng nhọc, độc hại Hầu nh nam giới chỉ việc chuyên tâm vào hoạt động sản xuất, họ có u thế hơn phụ nữ trong tìm kiếm việc làm có thu nhập cao Hầu hết công việc gia đình do phụ nữ đảm nhiệm, nam giới chỉ

chia sẻ với phụ nữ một vài việc và coi đó là làm "giúp vợ" Bình đẳng giới

trong gia đình không đồng nghĩa với việc chia đều công việc giữa nam và nữ, cũng không có nghĩa là bắt phụ nữ từ bỏ việc chăm sóc gia đình ở đây muốn nhấn mạnh rằng việc phụ nữ phải đảm nhiệm khối lợng công việc lớn hơn nam giới lại thiếu sự cảm thông, chia sẻ của ngời chồng sẽ ảnh hởng tới sức khỏe, cơ hội học tập và nâng cao trình độ năng lực của phụ nữ

Quan niệm phổ biến cho rằng, ngời chồng mới là ngời đóng góp chính cho gia đình, nhng trong thực tế, thu nhập của ngời vợ không thua kém ngời chồng là mấy: 16.000đ/tháng đối với hộ thuần nông và 35.000 đ/tháng đối với hộ chuyên ngành nghề (số liệu của Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam năm 1997) Khi phân tích đóng góp cho gia đình phải căn cứ vào kết quả của cả hoạt động kinh tế và phi kinh tế (bao gồm cả giá trị hiện vật, lợng tiền mặt và việc nhà) thì đóng góp của ngời vợ là cao hơn so với ngời chồng trong hầu hết các gia đình ở nông thôn Mục đích của chúng tôi không nhằm so sánh sự hơn, kém trong đóng góp giữa vợ và chồng, mà chỉ rõ sự phân công lao động theo giới hiện nay cha đem lại cơ hội phát triển nh nhau cho nam và nữ, là một trong những nguyên nhân khiến cho trình độ, năng lực của phụ nữ khó

có điều kiện cải thiện

2.2.2 Bình đẳng giới trong hởng thụ phúc lợi gia đình

Theo chúng tôi, phúc lợi gia đình đợc hiểu là thành quả lao động mà ngời lao động và các thành viên trong gia đình đợc hởng nhằm đáp ứng các nhu cầu vật chất và tinh thần, duy trì và nâng cao chất lợng lao động và chất lợng cuộc sống của họ Phân phối phúc lợi gia đình không thể cao hơn điều

kiện hiện có, nhng nó lại đòi hỏi sự bình đẳng giữa nam và nữ Hiện nay trong nông thôn ĐBSH do điều kiện kinh tế còn khó khăn, do t tởng trọng nam khinh nữ, do sự nhờng nhịn hy sinh của ngời phụ nữ, cho nên các u tiên phát triển thờng bắt đầu từ nam giới, tập trung nhiều hơn cho nam giới; mọi

sự cắt giảm sẽ bắt đầu từ phụ nữ và nhiều nhất ở phụ nữ Các điều tra ở các

loại gia đình (phân theo nghề nghiệp, tình trạng kinh tế, độ tuổi, trình độ văn

hóa… tất cả đều gây tác động không tốt tới cuộc sống gia đình, đặc) cho chúng ta những số liệu khác nhau, nhng lại có một đặc điểm

chung là: So với nam giới và trẻ em trai, phụ nữ và trẻ em gái ít đợc quan tâm

hơn về mặt chăm sóc sức khỏe, nâng cao trình độ văn hóa, đào tạo và đào tạo

lại nghề nghiệp, đặc biệt trong hởng thụ các sinh hoạt tinh thần, vui chơi giải

trí (theo điều tra ở ĐBSH năm 1998 của Trung tâm Nghiên cứu khoa học về

gia đình và phụ nữ, trong tổng số những gia đình có chế độ u tiên trong ăn

uống thì: 44,5% dành cho con nhỏ, 12,9% dành cho ngời già, 3,1% cho ngời

chồng, chỉ có 1,7% dành cho các bà mẹ) Sự phân phối phúc lợi trong gia

đình ở nông thôn ĐBSH nh vậy cha đảm bảo tính công bằng và hiệu quả

2.2.3 Bình đẳng giới trong đời sống tâm - sinh lý vợ chồng

Quan hệ tâm lý, tình cảm giữa vợ và chồng là ý nghĩa đích thực của hôn

nhân, là chất kết dính để duy trì sự bền vững của gia đình Xã hội phát triển

đã làm chuyển biến căn bản quan niệm hôn nhân và gia đình, hôn nhân tự

nguyện, trên cơ sở tình yêu, vợ chồng bình đẳng, thơng yêu tôn trọng nhau

Trong hôn nhân, 69% các cuộc kết hôn do trai gái tự tìm hiểu rồi quyết định

(có hỏi ý kiến của cha mẹ), đây là tiền đề rất quan trọng để xây dựng gia

đình hòa thuận Khi đánh giá các yếu tố đảm bảo cho gia đình hạnh phúc,

yếu tố vợ chồng thơng yêu nhau đứng số một với tỷ lệ 80,1%, tiếp đó là kinh

tế đầy đủ 78,1%; con cái ngoan ngoãn, học giỏi, khỏe mạnh 60,3% Chính vì

nhận thức có sự tiến bộ nh vậy cho nên trong điều kiện kinh tế nông thôn còn

khó khăn nhng 67% các cặp vợ chồng đánh giá họ hài lòng với cuộc sống

hiện tại của gia đình

Bên cạnh những mặt tích cực nêu trên, quan hệ vợ chồng vẫn tiềm ẩn sự

bất bình đẳng Cuộc sống vợ chồng luôn đòi hỏi sự điều chỉnh hòa hợp của

hai cách sống, nhng ngời chồng và gia đình nhà chồng thờng yêu cầu ngời

phụ nữ về làm dâu phải sống theo "khuôn mẫu" của họ, vì vậy thờng dẫn đến

những mâu thuẫn, bất hòa trong gia đình Trong quan hệ tình dục, còn nhiều

ngời chồng cho mình quyền đòi hỏi vợ phải chiều theo ý muốn mà ít quan

tâm tới tâm trạng của vợ Yếu tố tâm - sinh lý đợc xem là yếu tố thiêng liêng nhất và cũng tế nhị nhất trong cuộc sống vợ chồng, song sự đòi hỏi từ một phía luôn tiềm ẩn nguy cơ phá vỡ sự bền vững của gia đình

2.2.4 Bạo lực trong gia đình đối với phụ nữ - mặt đối lập của bình

đẳng giới

Bạo lực trong gia đình đối với phụ nữ chỉ toàn bộ thái độ, hành vi ngợc

đãi phụ nữ về mặt thể chất và tinh thần trong nội bộ gia đình Có thể nói bạo

lực trong gia đình đối với phụ nữ là biểu hiện rõ nhất sự bất bình đẳng về giới, song việc nhận thức nó vẫn còn nhiều mơ hồ Quan niệm phổ biến trong nông thôn cho rằng chỉ đợc coi là bạo lực khi các vụ việc xảy ra nghiêm trọng gây chết ngời hoặc gây thơng tích nặng; các vụ việc phải đa ra tòa, đa

ra công luận… tất cả đều gây tác động không tốt tới cuộc sống gia đình, đặc Thực tế cho thấy, bạo lực có thể hữu hình hoặc vô hình nh ngợc đãi về thân thể, lời nói; ngợc đãi về tình cảm (sự lạnh lùng); ngợc đãi về kinh tế; ngợc đãi về tình dục; dọa ly hôn hoặc ly hôn không chính đáng (vợ không sinh đợc con trai ) Có nhiều nguyên nhân dẫn tới bạo lực trong gia

đình song nguyên nhân sâu xa đó là sự phân biệt đối xử, coi th ờng phụ nữ Hiện nay bạo lực trong gia đình là một nguyên nhân lớn nhất dẫn đến các vụ

ly hôn Ví dụ: năm 1999, Tòa án quận, huyện của 61 tỉnh thành trong toàn quốc thụ lý 35.326 vụ án về hôn nhân và gia đình, trong đó có 21.013 vụ liên quan tới bạo lực của ngời chồng đối với ngời vợ (số liệu của Tòa án nhân dân tối cao)

2.2.5 Bình đẳng giữa vợ và chồng về quyền quyết định trong gia đình

Quyền quyết định của vợ và chồng trong gia đình thể hiện trên ba lĩnh vực cơ bản của đời sống: sản xuất, sinh sản nuôi dỡng và các quyết định quan trọng khác Các nghiên cứu cho thấy, trong gia đình có xu hớng tăng cờng sự bàn bạc giữa vợ và chồng, nhng quyền quyết định cuối cùng vẫn nghiêng về

ngời chồng ở mọi lĩnh vực Ngời ta thờng giải thích về điều này do "trình độ năng lực của phụ nữ thấp", nhng lại không tìm hiểu vì sao họ thấp hơn nam

giới Trong thực tế, khả năng đợc tiếp cận các nguồn và lợi ích của sản xuất

(đất đai, vốn, khoa học kỹ thuật ) của phụ nữ thờng thấp hơn nam giới ở hầu

hết mọi gia đình, cho nên trình độ năng lực và khả năng quyết định của phụ

nữ kém hơn nam giới là điều tất nhiên Ví dụ: theo điều tra ở ĐBSH năm

1998, ngời làm chính trong sản xuất, kinh doanh: vợ 59,6%, chồng 35,2%;

trong khi đó ngời quyết định chính: vợ 28,8%, chồng 67,8% Mặt khác t tởng

trọng nam khinh nữ, t tởng gia trởng ở nông thôn còn khá nặng nề, nam giới

thờng giành quyền quyết định trên mọi lĩnh vực, ngay cả việc kế hoạch hóa

gia đình - hoạt động trực tiếp liên quan nhiều đến phụ nữ Nhiều ngời chồng

mong muốn chia sẻ mọi lo toan với vợ, giành quyền quyết định cho vợ nh ng

lại không nghĩ tới cần phải tạo điều kiện để vợ mình có thể vơn lên, đáp ứng

sự mong mỏi đó

2.2.6 Bình đẳng giới trong lĩnh vực tham gia hoạt động cộng đồng

Công việc và vị thế của mỗi giới trong gia đình ảnh hởng trực tiếp tới

công việc và vị thế của họ ngoài cộng đồng Khi đề cập đến công việc cộng

đồng chúng tôi phân làm hai loại: Công việc lao động trực tiếp đóng góp xây

dựng cộng đồng; công việc lãnh đạo quản lý cộng đồng Nam và nữ đều tham

gia cả hai loại công việc này nhng tỉ lệ và vị thế lại rất khác nhau Phụ nữ

tham gia hầu hết công việc lao động trực tiếp từ làm vệ sinh thôn xóm, tổ

chức quyên góp, đắp đờng… tất cả đều gây tác động không tốt tới cuộc sống gia đình, đặc nhng nam giới chỉ làm một số việc đợc coi là

"việc đàn ông" (trồng cây, xây dựng ) Trong quản lý cộng đồng tỷ lệ phụ

nữ thờng rất thấp, ví dụ: 25,1% trong Hội đồng nhân dân (HĐND) cấp

huyện; 20,25% HĐND cấp xã (cuộc bầu cử HĐND tháng 11 năm 1999) ở

cơng vị chủ chốt tỉ lệ phụ nữ càng thấp và hầu hết giữ cơng vị cấp phó

Chẳng hạn, qua điều tra của tác giả, trong 18 đơn vị (17 xã và 1 thị trấn) của

huyện Yên Phong - Bắc Ninh chỉ có một chị là Bí th đảng ủy, một chị Chủ

tịch hội nông dân

Khi nghiên cứu thực trạng bình đẳng về giới ở nông thôn ĐBSH trong công

cuộc đổi mới cho thấy, bên cạnh những chuyển biến tích cực, tình trạng bất

bình đẳng về giới còn tồn tại khá phổ biến Nguyên nhân của tình trạng này

trớc hết là t tởng trọng nam khinh nữ, thêm vào đó còn là tình trạng xã hội cha

tạo đợc môi trờng tốt cho bình đẳng về giới, các cơ quan chính quyền, đoàn thể

ở địa phơng cha quan tâm đúng mức tới việc quán triệt quan điểm giới vào thực hiện các chơng trình phát triển kinh tế - xã hội Vấn đề ở đây là phải tìm

ra các giải pháp hữu hiệu để khắc phục tình trạng trên

Chơng 3

Phơng hớng cơ bản và giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao bình đẳng giới trong gia đình nông thôn Đồng bằng Sông Hồng

3.1 Phơng hớng cơ bản

3.1.1 Các căn cứ để xây dựng phơng hớng

Thứ nhất, Xuất phát từ chính vị trí, vai trò của phụ nữ đối với phát triển

gia đình và xã hội

Thứ hai, thực tế ở Việt Nam cũng nh một số nớc trên thế giới cho thấy,

trong điều kiện kinh tế cha phát triển vẫn có thể thực hiện các chính sách u tiên cho phát triển con ngời, đặc biệt phát triển phụ nữ

Thứ ba, bình đẳng về giới là một trong các mục tiêu của cách mạng Việt

Nam, nó chỉ có thể đạt đợc khi có sự tham gia của toàn xã hội, trong đó phụ nữ phải là một lực lợng chủ động, tích cực

3.1.2 Một số phơng hớng cơ bản

Thứ nhất, xây dựng xã hội nông thôn về mọi mặt, tạo ra môi trờng để

thực hiện bình đẳng giới

Thứ hai, đẩy mạnh phong trào xây dựng gia đình văn hóa, môi trờng

trực tiếp thực hiện bình đẳng nam nữ

Thứ ba, phụ nữ phấn đấu vơn lên để giải phóng mình, thực hiện bình

đẳng giới trong gia đình

3.2 Các giải pháp chủ yếu

3.2.1 Xây dựng chiến lợc phát triển kinh tế - xã hội nông thôn đồng

bằng sông Hồng có tính tới yếu tố giới

Thứ nhất, chiến lợc phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn cần hớng

vào giải quyết vấn đề lao động, việc làm, việc làm có thu nhập cao và cải

thiện điều kiện làm việc cho phụ nữ Quá trình CNH, HĐH trong nông

nghiệp, nông thôn phải gắn với phân công lao động hợp lý, chuyển dần lao

động nữ sang các ngành nghề phù hợp, kết hợp với đào tạo, đào tạo lại lao

động cho họ Mặt khác, cần tăng khả năng tiếp cận và kiểm soát của phụ nữ

đối với các nguồn lực của sản xuất nh vốn, đất đai, công nghệ, thông tin… tất cả đều gây tác động không tốt tới cuộc sống gia đình, đặc để

giúp họ làm chủ quá trình sản xuất và cải thiện dần điều kiện làm việc

Thứ hai, thực hiện chiến lợc phát triển con ngời hớng vào u tiên cho phát

triển phụ nữ Giải phóng và phát triển toàn diện phụ nữ là một trong những

mục tiêu của cách mạng Việt Nam, có ảnh hởng trực tiếp và lâu dài đến sự

phát triển của đất nớc Trong Nghị quyết 04 của Bộ Chính trị, Đảng ta nhận

định: phụ nữ vừa là ngời lao động, ngời công dân, vừa là ngời mẹ, ngời thầy

đầu tiên của con ngời Trình độ văn hóa, vị trí xã hội, đời sống vật chất và

tinh thần của phụ nữ có ảnh hởng sâu xa đến sự phát triển của thế hệ tơng lai

Với tinh thần ấy, chiến lợc phát triển con ngời ở nông thôn cần u tiên cho

giáo dục, đào tạo phụ nữ, từ giáo dục phổ thông đến đào tạo nghề nghiệp,

nâng cao trình độ mọi mặt, tạo môi trờng sống và làm việc tốt nhất cho phụ

nữ Chính sách xã hội cũng phải hớng vào việc chăm sóc sức khỏe cho phụ

nữ nông thôn, đặc biệt sức khỏe sinh sản; nâng cao đời sống văn hóa, tinh

thần của phụ nữ Việc ban hành các chính sách cần căn cứ vào các nhu cầu

bức xúc của phụ nữ, có cơ chế thực hiện thích hợp, luôn chú ý tới nhóm phụ

nữ có hoàn cảnh khó khăn, có nh vậy mới giúp họ hòa nhập đợc cùng quá

trình phát triển Toàn bộ quá trình trên đợc gọi là quá trình tạo quyền cho

phụ nữ, nó không phải là sự u tiên mang tính chất ban phát mà là quá trình

mang ý nghĩa tích cực, nhằm khơi dậy các tiềm năng vốn có của phụ nữ đóng

góp cho quá trình phát triển của xã hội

3.2.2 Thực hiện luật pháp và chính sách đảm bảo bình đẳng giới trong gia đình nông thôn đồng bằng sông Hồng

Chính sách và luật pháp tác động đến con ngời, nhng sự tác động không hoàn toàn giống nhau giữa nam và nữ Chính vì vậy, một trong những nguyên tắc cơ bản đợc nêu ra trong kế hoạch hành động vì sự tiến bộ của phụ nữ Việt Nam giai đoạn 2001 - 2010 nh sau: "Thực hiện lồng ghép yếu tố giới vào toàn bộ hệ thống luật pháp nhà nớc, vào các khâu hoạch định và thực thi chính sách phát triển và chơng trình, dự án, kế hoạch công tác ở mọi ngành, mọi cấp"

Nguyên tắc này không chỉ là yêu cầu đặt ra với ngời làm luật, hoạch

định chính sách, chơng trình mà còn là yêu cầu với ngời triển khai, vận dụng nó trong cuộc sống

3.2.3 Tạo dựng mối quan hệ gia đình, cộng đồng ủng hộ cho bình

đẳng giới

Bình đẳng giới trong gia đình không phải việc riêng của mỗi gia đình,

nó chỉ có thể đợc tạo lập trên cơ sở nếp sống cộng đồng Để làm tốt điều này chúng ta cần phải giải quyết tốt mối quan hệ giới ở từng cấp độ

Xây dựng gia đình mang bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam với các chuẩn mực no ấm, bình đẳng, tiến bộ, hạnh phúc.

Thứ nhất, về mức sống, cần xây dựng gia đình "no ấm" Không thể có bình

đẳng trong nghèo đói, cho nên "no ấm" đợc coi là điều kiện để xây dựng gia

đình hạnh phúc Có no ấm mới có điều kiện để giải quyết một loạt vấn đề của cuộc sống, tạo điều kiện thực hiện quyền bình đẳng giữa nam và nữ

Thứ hai, về lối sống, cần xây dựng gia đình hòa thuận trên cơ sở dân chủ

bình đẳng Kinh tế là yếu tố quan trọng trong tạo lập cuộc sống gia đình nhng

nó chỉ đợc xem là một phơng tiện, một điều kiện cần thiết Để có hạnh phúc, cần tạo lập một lối sống tốt, thể hiện sự hòa thuận trong quan hệ giữa các thành viên Đó là sự kết hợp những nét đẹp trong gia đình truyền thống, yêu thơng đùm bọc lẫn nhau, kính trên nhờng dới, tôn trọng yếu tố tình cảm đạo

đức , với xây dựng quan hệ ứng xử bình đẳng, dân chủ và đề cao đúng mức