Vai trò của ASEAN trong Trật tự Đông Á tới năm 2020 và Định hướng chính sách đối ngoại của Việt Nam (TT)

Việc đánh giá vai trò của ASEAN trong tiến trình xây dựng trật tự Đông Á đến năm 2020, qua đó xác định phương cách tham gia hợp tác ASEAN để ASEAN có thể phát huy tối đa vai trò là rất c

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài – tính cấp thiết của vấn đề

Một chính sách đối ngoại hiệu quả phải có định hướng phù hợp với hoàn cảnh quốc tế vào thời điểm chính sách đó được hoạch định và triển khai, đồng thời phải có các công cụ và phương tiện phù hợp để có thể triển khai được chính sách theo định hướng đã chọn Hiện nay, trật tự thế giới nói chung và trật tự khu vực Đông Á nói riêng đang có những chuyển biến nhanh chóng và phức tạp do nhiều nguyên nhân, song quan trọng nhất là sự thay đổi tương quan sức mạnh cả kinh tế, chính trị, quân sự của các quốc gia trong và ngoài khu vực, đặc biệt là sự trỗi dạy của Trung Quốc và những tham vọng bành trướng và mở rộng ảnh hưởng của quốc gia này Theo cơ quan phân tích thông tin tình báo địa chiến lược Stratfor, trật tự thế giới đang có những xáo trộn lớn nhất kể từ khi kết thúc Chiến tranh lạnh cho tới nay Cũng có ý kiến cho rằng, trật tự thế giới, nhất là trật tự khu vực Đông Á đang có những biến động tầm cỡ thế kỷ do sự trỗi dạy của Trung Quốc Trong bối cảnh đó, việc xác định đúng triển

vọng phát triển của trật tự Đông Á là rất cần thiết cho việc hoạch

định chính sách đối ngoại của Việt Nam, do đây là khu vực có tác động trực tiếp tới môi trường đối ngoại của đất nước Trước những tác động của sự thay đổi trật tự khu vực Đông Á, trong 2-3 năm vừa qua, ASEAN đã trải qua rất nhiều bước thăng trầm, đã có những thành tựu lớn, song cũng đã có những thất bại nặng nề lần đầu tiên gặp phải trong lịch sử phát triển của tổ chức này Trong khi đó, ASEAN đang ngày càng trở thành một công cụ và phương tiện quan

trọng giúp tạo thế và lực cho Việt Nam trong trật tự Đông Á trong những năm tới, nhất là khi ASEAN đang nỗ lực tiếp tục phát huy vai trò trung tâm trong việc định hình trật tự mới ở khu vực Đông Á Việc đánh giá vai trò của ASEAN trong tiến trình xây dựng trật tự Đông Á đến năm 2020, qua đó xác định phương cách tham gia hợp tác ASEAN để ASEAN có thể phát huy tối đa vai trò là rất cần thiết

và cấp bách nhằm giúp Việt Nam có được định hướng chính sách đối ngoại phù hợp trong những năm tới

Với những ý nghĩa lý luận và thực tiễn của vấn đề này,

nghiên cứu sinh quyết định chọn chủ đề "Vai trò của ASEAN trong

Trật tự Đông Á tới năm 2020 và Định hướng chính sách đối ngoại của Việt Nam" làm đề tài cho luận án này

2 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án là vai trò của ASEAN trong trật tự Đông Á Luận án không phân tích vai trò của

ASEAN ở Đông Á theo nghĩa rộng mà chỉ giới hạn trong việc phân tích vai trò đó với trật tự Đông Á Đối tượng chính là ASEAN, đối

tượng nền và cơ sở phân tích là trật tự thế giới Đối tượng nghiên

cứu kiến nghị chính sách là định hướng chính sách đối ngoại Việt Nam nói chung và chính sách đối với tổ chức ASEAN nói riêng

Phạm vi không gian của luận án là khu vực Đông Á mở rộng, được

định nghĩa bao gồm khu vực Đông Nam Á, Đông Bắc Á và một số nhân tố nằm ngoài khu vực Đông Á nhưng cũng có ảnh hưởng quan

trọng tới trật tự Đông Á như Mỹ, Nga, Ấn Độ, Úc Phạm vi thời gian nghiên cứu dự báo của luận án là từ nay tới năm 2020, nhưng

cũng sẽ nhìn xuyên suốt lịch sử Đông Á, nhất là từ khi ASEAN được

thành lập năm 1967 cho đến nay Mốc thời gian 2020 được chọn do đây là một mốc quan trọng trong chiến lược phát triển của Việt Nam, phù hợp với khung thời gian của Chiến lược phát triển Kinh tế - Xã hội 10 năm 2011-2020 mà Đại hội Đảng XI (2011) đã thông qua

3 Phương pháp nghiên cứu

Các phương pháp nghiên cứu chủ yếu được luận án áp dụng

là phương pháp lịch sử, hệ thống, phân tích quan hệ quốc tế và phương pháp dự báo Trong quá trình phân tích, phương pháp tư duy biện chứng, đối chiếu so sánh giữa lý thuyết và thực tiễn, phương pháp lấy ý kiến chuyên gia thông qua các hội thảo khoa học trong nước và quốc tế được áp dụng Một số trường hợp điển hình cũng

được nghiên cứu nhằm củng cố thêm cơ sở khoa học của các lập luận

năm 2020 Đóng góp về phương pháp nghiên cứu của luận án là việc

xây dựng và áp dụng một khung phân tích tương đối hoàn chỉnh về trật tự thế giới để giải thích trật tự khu vực Đông Á Trên cơ sở đó, luận án đã cung cấp thêm một cách tiếp cận mới trong phân tích vai

trò của ASEAN ở Đông Á Đóng góp về học thuật của luận án là việc thúc đẩy nghiên cứu vai trò của các nước vừa và nhỏ trong quan

hệ quốc tế, chỉ ra rằng các nước vừa và nhỏ có thể tác động vào việc

xác lập trật tự khu vực và thế giới trong một số điều kiện nhất định

và đã chỉ rõ các điều kiện đó, đồng thời áp dụng kết luận mang tính quy luật đó vào thực tiễn hoạt động của ASEAN để dự báo vai trò

của ASEAN tới năm 2020 Đóng góp về mặt chính sách của luận án

là tạo thêm cơ sở lý luận mang tính khoa học cho việc hoạch định chính sách đối ngoại của Việt Nam trong bối cảnh trật tự Đông Á đang có nhiều biến động trong những năm tới Đặc biệt, luận án đã tiếp cận có hệ thống và có tầm nhìn rộng hơn cho chính sách tham gia ASEAN của Việt Nam, kiến nghị được định hướng tham gia ASEAN vừa mang tính chiến lược, vừa mang tính cụ thể

5 Bố cục của luận án

Chương I – Lý luận về trật tự trong quan hệ quốc tế: Làm

rõ khái niệm trật tự thế giới, phân tích vai trò của các nước vừa và nhỏ trong việc hình thành trật tự thế giới, rút ra quy luật về điều kiện

để các nước vừa và nhỏ có vai trò trong trật tự thế giới và chỉ ra các tiêu chí đánh giá vai trò của các nước vừa và nhỏ

Chương II – Vai trò của ASEAN trong trật tự Đông Á từ năm 1967 đến nay và dự báo đến năm 2020: Phân tích vai trò của

ASEAN trong trật tự Đông Á từ khi thành lập cho tới nay bằng các tiêu chí đã chỉ ra ở Chương I; dự báo xu thế phát triển trật tự Đông Á

và đánh giá triển vọng vai trò của ASEAN căn cứ vào các quy luật

và tiêu chí đã rút ra

Chương III – Kiến nghị định hướng chính sách đối ngoại Việt Nam đến năm 2020: Phân tích mối liên hệ giữa trật tự thế giới

và định hướng đường lối đối ngoại của Việt Nam qua các kỳ Đại hội; phân tích vai trò của ASEAN trong chính sách đối ngoại Việt Nam cho tới nay; kiến nghị định hướng đối ngoại phù hợp với trật tự thế giới đến năm 2020 và một số định hướng tham gia ASEAN để nâng cao vai trò của ASEAN trong trật tự Đông Á đến năm 2020

CHƯƠNG I: Lý luận về trật tự trong quan hệ quốc tế 1.1 Khái niệm trật tự trong quan hệ quốc tế

- Định nghĩa “trật tự thế giới”: Luận án đã chỉ ra và phân

tích các định nghĩa và trường phái nghiên cứu chính về khái niệm

“trật tự” trong quan hệ quốc tế, phân tích các khái niệm và trường phái lý thuyết có mối liên hệ gần gũi với khái niệm “trật tự” như

“cục diện” hay “lý thuyết hệ thống”, từ đó làm rõ bản chất của “trật tự” trong quan hệ quốc tế là các “luật chơi” được các quốc gia trên thế giới chấp nhận một cách chính thức hoặc không chính thức

Luận án đã định nghĩa “trật tự” là: “các thỏa thuận một cách chính

thức hoặc không chính thức giữa các quốc gia nhằm duy trì luật chơi điều chỉnh quan hệ giữa các quốc gia đó trong quá trình theo đuổi các mục tiêu chung, hoặc mục tiêu riêng của từng nước”

Biểu hiện của “luật chơi” trong quan hệ quốc tế là các nguyên tắc, chuẩn mực, thủ tục, quy định, luật lệ quốc tế, hoặc là các tập quán

hình thành từ thực tiễn

- Các dạng trật tự trong quan hệ quốc tế: Vì một quốc

gia có nhiều mục tiêu trong quan hệ quốc tế, có thể có nhiều dạng

thức trật tự khác nhau cùng song song tồn tại, chi phối các loại hành

vi khác nhau của các quốc gia trong quá trình tìm kiếm các lợi ích

và mục tiêu khác nhau đó Các dạng thức trật tự chính là (1) Trật tự

nền tảng (instrumental) là trật tự nhằm phục vụ lợi ích cốt lõi của

các quốc gia thành viên, đó là bảo đảm an ninh quốc gia, duy trì bản sắc dân tộc, độc lập chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ và nâng cao sức

mạnh của quốc gia; (2) Trật tự chuẩn tắc – khế ước (normative – contractual), có thể gọi là trật tự hợp tác: là trật tự vừa nhằm phục

vụ lợi ích quốc gia vừa phục vụ lợi ích chung của các quốc gia thành viên thông qua một số chuẩn tắc để thúc đẩy hợp tác giữa các

quốc gia; (3) Trật tự đoàn kết - cộng đồng (solidarist), gọi tắt là trật

tự cộng đồng: là trật tự nhằm củng cố tính cộng đồng và thúc đẩy

lợi ích, phúc lợi chung, loại bỏ chiến tranh trong quan hệ quốc tế,

thúc đẩy hội nhập, nhân quyền

1.2 Nhân tố tác động, công cụ và phương cách thiết lập trật

tự trong quan hệ quốc tế

- Các nhân tố tác động tới trật tự thế giới: Mọi diễn biến,

động thái trong quan hệ quốc tế có ảnh hưởng đủ lớn tới quan hệ

giữa các quốc gia đều có thể tác động tới trật tự thế giới Các học

giả tổng kết các diễn biến, động thái đó thành 3 loại nhân tố chủ đạo tác động tới trật tự thế giới là (1) quyền lực và cấu trúc quyền lực (hay tương quan quyền lực) giữa các quốc gia; (2) các vấn đề nổi lên trong quan hệ quốc tế tác động tới quan hệ giữa các quốc gia; và (3) quan niệm về lợi ích và giá trị, tác động tới lợi ích, mục tiêu và chính sách (cả đối nội và đối ngoại) của các quốc gia

- Công cụ thiết lập trật tự: Các công cụ chính được sử

dụng phổ biến nhất để tạo lập và duy trì trật tự thế giới có thể xếp

thành 3 loại: ngoại giao, quân sự và luật pháp quốc tế

- Phương cách thiết lập trật tự: dựa trên lý thuyết của

Muthiah Alaggapa, luận án chỉ ra 3 phương cách chính để tạo lập

trật tự là cạnh tranh, hợp tác và chuyển hóa hệ thống (1) Cạnh tranh: gồm 3 phương cách chính là bá quyền (hegemony), cân bằng

quyền lực (balance of power) và hài hòa quyền lực (concert of

power); (2) Hợp tác: gồm các phương cách chính là An ninh tập thể

(collective security), Thiết chế quốc tế (International Regime), Hợp

tác kinh tế quốc tế (economic cooperation); (3) Chuyển hóa hệ thống: gồm các phương cách chính là Hòa bình dân chủ

(Democratic Peace) và Hội nhập quốc tế (International integration) 1.3 Vai trò của nước vừa và nhỏ trong trật tự thế giới

Cho tới nay vẫn không có định nghĩa cụ thể về “nước nhỏ”,

mà “nước nhỏ” vẫn thường được hiểu là các nước còn lại sau khi đã loại trừ các nước lớn Hans Morgenthau cho rằng “Nước lớn là các quốc gia có khả năng áp đặt ý chí lên các nước nhỏ Còn các nước nhỏ là các nước không có khả năng chống lại ý chí của các nước lớn” Cách phân loại các quốc gia theo sức mạnh và quyền lực dựa trên một giả thuyết căn bản rằng nước có nhiều sức mạnh sẽ sử dụng quyền lực của mình, do vậy các nước lớn là các nước có vai trò quan trọng hơn trong quan hệ quốc tế và là các nước chịu trách nhiệm chính trong hệ thống quan hệ quốc tế hiện hành Hans Morgenthaus định nghĩa sức mạnh quốc gia nằm trong các tiêu chí sau: lãnh thổ; dân số; quân đội; nền kinh tế; tài nguyên; đặc điểm của dân tộc, tinh thần dân tộc, khả năng của chính phủ và nền ngoại giao

Tuy nhiên, thuyết tự do cho rằng cần phân biệt khái niệm nước nhỏ và nước yếu Nước nhỏ không có nghĩa là nước yếu và

ngược lại Một số nước tuy nhỏ nhưng vẫn có thể có ảnh hưởng lớn nhờ các giá trị đạo đức, về năng lực tổ chức và quản lý đất nước và tạo công bằng trong xã hội Các thước đo mới về sức mạnh quốc gia trong thế giới toàn cầu hóa cần bổ sung thêm các tiêu chí về sức mạnh kinh tế như năng lực thương mại, sức mạnh về tri thức như khoa học công nghệ Sức mạnh của các nền kinh tế trong thế giới hiện nay không nằm ở các tài nguyên truyền thống như đất đai hay

số lượng lao động mà chất lượng lao động và tri thức mới là các tài nguyên có vai trò chủ chốt Vì vậy, các nước vừa và nhỏ nhưng có chất lượng lao động cao, có nền giáo dục tiên tiến và đầu tư nhiều cho nghiên cứu, phát triển và khoa học công nghệ lại là các quốc gia

có ảnh hưởng trong quan hệ quốc tế Mặt khác, trong thế giới đa cực hóa, vai trò của các thể chế đa phương trong việc xác lập luật chơi ngày càng quan trọng Các quốc gia vừa và nhỏ tuy đứng một mình

sẽ không có tiếng nói đáng kể nhưng nếu là các quốc gia năng động trong các diễn đàn đa phương vẫn có thể nhân lên sức mạnh của mình Nước nhỏ còn có thể dựa vào thể chế và luật pháp quốc tế để phát huy vai trò Các nước nhỏ có thể tập hợp, liên kết lại với nhau trong các định chế quốc tế và đấu tranh nhằm thay đổi các định chế

đó để bảo vệ lợi ích của mình

Chương I của luận án kết luận rằng cả lý thuyết và thực tiễn lịch sử thế giới đã chứng minh các nước lớn tiếp tục có vai trò chủ đạo trong việc tạo lập trật tự thế giới Phương cách tạo lập trật tự chủ đạo trong lịch sử vẫn là bá quyền Công cụ tạo lập trật tự chủ yếu vẫn là vũ lực Tuy nhiên, các nước vừa và nhỏ vẫn có thể có vai trò đối với trật tự thế giới trong các hoàn cảnh nhất định Đó là khi trật

tự thế giới không phải là trật tự bá quyền hoặc trật tự hòa hợp quyền

lực giữa các nước lớn Bằng cách góp phần tạo ra các dạng thức trật

tự phù hợp như cân bằng quyền lực; an ninh tập thể hoặc hội nhập,

và bằng cách liên kết lại với nhau và thông qua sức mạnh tinh thần như các ý tưởng, giá trị, chuẩn mực phù hợp với lợi ích chung của cộng đồng quốc tế, các nước vừa và nhỏ hoàn toàn có thể có vai trò đối với trật tự thế giới

Bốn tiêu chí để đánh giá vai trò các nước vừa và nhỏ đối với

trật tự thế giới là: (i) nhận diện: các nước vừa và nhỏ tạo ra luật chơi được các nước khác biết tới và hiểu một cách đầy đủ; (ii) thừa nhận: các luật chơi đó được các nước thừa nhận; (iii) tuân thủ: các nước cơ bản tuân thủ các luật chơi này trên thực tế; (iv) chế tài: các

nước vừa và nhỏ có biện pháp chế tài nếu một nước không tuân thủ các luật chơi đó

CHƯƠNG II Vai trò của ASEAN trong trật tự Đông

Á từ năm 1967 đến nay và dự báo đến năm 2020

2.1 Vai trò của ASEAN ở Đông Á từ năm 1967 cho tới nay

- Sơ lược quá trình hình thành trật tự Đông Á: trật tự khu

vực Đông Á đã trải qua các giai đoạn chính như sau: (i) Trật tự

Đông Á cổ đại là trật tự chủ đạo bao trùm phần lớn khu vực Đông Á

thời kỳ phong kiến, thường được gọi là “trật tự Sắc Phong - Triều cống”, là dạng trật tự bá quyền dựa trên sức mạnh mềm văn hóa

Trung Quốc, nhất là các chuẩn mực giá trị đạo Khổng; (ii) Trật tự

Đông Á thời kỳ thuộc địa của phương Tây là trật tự thay thế trật tự

bá quyền triều cống ở Đông Á, do các cường quốc về kinh tế và

quân sự châu Âu thiết lập ở khu vực vào thế kỷ thứ 18 và 19 theo

mô hình hài hòa quyền lực trên cơ sở các quốc gia – dân tộc, tương

tự như trật tự quan hệ quốc tế phương Tây vào thế kỷ 19; (iii) Trật

tự khu vực Đông Á cuối thể kỷ 19 đến hết Chiến tranh thế giới II

là trật tự được thiết lập do sự trỗi dậy của Nhật Bản cuối thế kỷ 19 (thường được tính từ năm 1894 – năm bắt đầu cuộc chiến Nhật - Trung) đồng thời với sự suy yếu của các đế quốc châu Âu do hai cuộc chiến tranh thế giới thứ I và thứ II Trật tự này kết thúc với sự

thất bại của Nhật trong Chiến tranh thế giới thứ II (1945); (iv) Trật

tự Đông Á hậu Chiến tranh thế giới thứ II là trật tự cân bằng

quyền lực giữa phe xã hội chủ nghĩa do Liên Xô đứng đầu và khối

tư bản chủ nghĩa do Mỹ cầm đầu Trật tự hai cực toàn cầu này tồn tại đến cuối những năm 80 và là nhân tố chủ đạo chi phối trật tự khu

vực Đông Á thời kỳ hậu Chiến tranh lạnh

- Vai trò của ASEAN đối với trật tự Đông Á kể từ khi ra đời: các nước ASEAN đều đặt ưu tiên bảo đảm sự sinh tồn của

quốc gia, trong đó bảo đảm toàn vẹn lãnh thổ, chống lại chủ nghĩa ly khai và duy trì vị thế của đảng cầm quyền là các ưu tiên cao nhất ASEAN được thành lập nhằm mục đích an ninh chứ không phải vì mục tiêu kinh tế thuần túy, tuy nhiên Tuyên bố Băng-cốc năm 1967 phải nhấn mạnh mục tiêu hợp tác kinh tế vì ASEAN không muốn tạo ra ấn tượng các nước Đông Nam Á đang lập một liên minh quân

sự, có thể gây thêm nghi kỵ, căng thẳng và đối đầu trong khu vực Bảng tổng kết sau tổng hợp đánh giá vai trò của ASEAN cho tới nay trong từng lĩnh vực theo các tiêu chí đã lựa chọn ở Chương I Tuy có thể còn có ý kiến khác nhau về cách chấm điểm các tiêu chí, bảng này giúp có đánh giá khái quát về vai trò của ASEAN

Kết quả đánh giá cho thấy ASEAN đáp ứng tốt 3 trong 4 tiêu chí đánh giá, trong đó tiêu chí nhận biết và thừa nhận các chuẩn mực và nguyên tắc của ASEAN đạt gần như tuyệt đối Tiêu chí ASEAN chưa đáp ứng được là về chế tài và các biện pháp bảo đảm thực thi Tuy nhiên, xét ASEAN là tập hợp của các nước vừa và nhỏ, tạo ra luật chơi chung cho các nước lớn hơn tham gia thì ASEAN khó lòng

mà có thể có các biện pháp chế tài một cách hiệu quả Mặt khác, đặc thù của ASEAN và châu Á là chú trọng tham vấn và đồng thuận, chưa tạo ra các thiết chế mang tính ràng buộc pháp lý cao Với chuẩn mực chung như vậy thì việc ASEAN chưa có biện pháp chế tài để bảo đảm thực thi luật chơi của mình không thể hiện vai trò yếu kém,

mà phản ảnh đặc thù riêng trong việc tạo lập luật chơi và trật tự ở khu vực Đông Á

- Trật tự Đông Á hiện nay và vai trò của ASEAN: có

nhiều nhân tố cùng tham gia tác động và ảnh hưởng tới trật tự Đông

Á, tạo ra nhiều dạng thức trật tự cùng song song tồn tại, tuy nhiên 3 nhân tố nổi bật là: (1) tác động và ảnh hưởng truyền thống của Mỹ

ở khu vực; (2) sự trỗi dậy của Trung Quốc; (3) và chủ nghĩa đa phương khu vực do ASEAN chủ đạo Ba nhân tố chủ đạo trên góp phần tạo ra ba dạng thức trật tự chính ở khu vực Đông Á, đó là (1) trật tự an ninh truyền thống (là trật tự nền tảng), hiện vẫn do Mỹ có vai trò chủ đạo; (2) trật tự kinh tế (hay trật tự hợp tác), trong đó các quốc gia tăng cường hợp tác kinh tế và có xu hướng chấp nhận vai trò đầu tàu của nền kinh tế Trung Quốc; (3) trật tự chính trị - ngoại giao đa phương (hay trật tự cộng đồng) giúp các nước duy trì đối thoại và hợp tác trong khu vực một cách hài hòa thông qua các tiến

trình hợp tác đa phương, trong đó các cơ chế đa phương của

ASEAN có vai trò chủ đạo

Ba dạng thức trật tự trên cùng song song tồn tại và do ba nhân tố Mỹ, Trung Quốc và ASEAN chi phối, song không tồn tại biệt lập mà có tác động qua lại với nhau, và đang trong quá trình vận động trong đó các “nhân vật chính” là Mỹ, Trung Quốc và ASEAN đều tìm cách mở rộng phạm vi ảnh hưởng, tác động vào các dạng thức trật tự không do mình chủ đạo Các dạng thức trật tự có thể bổ trợ và củng cố cho nhau, nhưng cũng có thể cạnh tranh và triệt thoái lẫn nhau Ví dụ, trật tự an ninh truyền thống giúp bảo đảm môi trường hòa bình, ổn định khu vực, trên cơ sở đó các quốc gia mới có lòng tin và điều kiện để tập trung nguồn lực vào hợp tác phát triển kinh tế, thúc đẩy liên kết, hội nhập Trật tự hợp tác kinh tế cũng có tác dụng làm phân bổ lại sức mạnh kinh tế của các nước trong khu vực, làm thay đổi cán cân quyền lực, tác động tới cân bằng quyền lực

là nền tảng của trật tự an ninh truyền thống Cả ba nhân tố chính là

Mỹ, Trung Quốc và ASEAN đều tìm cách mở rộng ảnh hưởng sang các khu vực trật tự khác phục vụ lợi ích của mình Mỹ muốn can thiệp trật tự kinh tế khu vực và ngăn cản ảnh hưởng của Trung Quốc bằng sáng kiến Hiệp ước đối tác xuyên Thái Bình dương (TPP) Trung Quốc cũng không dừng lại ở trật tự hợp tác kinh tế trong khu

vực mà muốn xây dựng một khuôn khổ an ninh mới theo mô hình an ninh tập thể hoặc thậm chí hòa hợp quyền lực bằng các ý tưởng về

lập nhóm G2 (Group of 2) hoặc C2 (Cooperative 2) ASEAN tuy không trực tiếp tác động được vào các dạng thức trật tự khác nhưng vẫn có ảnh hưởng tới các trật tự đó bằng cách thể hiện thái độ ủng hộ