Luận văn thạc sĩ giáo dục học NGHIÊN cứu, lựa CHỌN các bài tập bổ TRỢ PHÁT TRIỂN sức MẠNH tốc độ môn NHẢY CAO KIỂU nằm NGHIÊNG CHO học SINH NAM lớp 11 TRƯỜNG TRUNG học PHỔ THÔNG KRÔNGBÔNG – HUYỆN KRÔNGBÔNG TỈNH đắk lắk

Chỉ thị 36 CT/TW ngày 24 tháng 3 năm 1994 của Ban Chấp HànhTrung Ương Đảng Cộng Sản Việt Nam về công tác thể dục thể thao tronggiai đoạn mới: “…thực hiện giáo dục thể chất trong tấ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THỂ DỤC THỂ THAO

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

TRẦN PHƯỚC

NGHIÊN CỨU, LỰA CHỌN CÁC BÀI TẬP BỔ TRỢ PHÁT TRIỂN SỨCMẠNH TỐC ĐỘ MÔN NHẢY CAO KIỂU NẰM NGHIÊNG CHO HỌCSINH NAM LỚP 11 TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG KRÔNGBÔNG

– HUYỆN KRÔNGBÔNG - TỈNH ĐẮK LẮK

Chuyên nghành: giáo dục thể chất

mã số: 60:14:01:04

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

Người hướng dẫn khoa học:

PGS TS Trịnh Trung Hiếu

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH NĂM 2015

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan, đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các sốliệu, kết quả nghiên cứu trong luận văn là trung thực và chưa từng được công

bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào

Tác giả luận văn

DANH MỤC KÍ HIỆU VIẾT TẮT

tự

Nội dung

Trang

Hình

1.1 Chạy đà nhảy caco kiểu nằm nghiêng 141.2 Kỹ thuật nhảy cao kiểu nằm nghiêng 182.1 Kỹ thuật nhảy cao kiểu nằm nghiêng 46

3.1 Thực trạng về cơ sở vật chất của trường THPT

KrôngBông huyện KrôngBông

59-60

3.2 Thực trạng đội ngũ giáo viên trường THPT

KrôngBông huyện KrôngBông

61

3.3 Thực trạng về nội dung và chương trình giảng

dạy thể dục lớp 11

62

3.4 Kết quả phỏng vấn các test đánh giá sức mạnh

tốc độ trong nhảy cao kiểu nằm nghiêng chođối tượng nghiên cứu

66-67

3.5 Kết quả phỏng vấn các bài tập phát triển sức

mạnh tốc độ trong nhảy cao kiểu nằm nghiêngcho đối tượng nghiên cứu

72-73

MỤC LỤCTrang bìa

Lời cam đoan

Danh mục kí hiệu viết tắt

Danh mục hình - bảng - biểu đồ

Mục lục

Phần mở đầu……… trang 1Chương 1: Tổng quan những vần đề nghiên cứu …… trang 6

1.1 Quan điểm của Đảng và Nhà nước và Bác Hồ về công tác giáo dục thểchất nhà trường……… trang 61.2 Điền kinh trong việc giáo dục thể chất của học sinh …… …………Trang 91.2.1 Khái niệm điền kinh……… trang 91.2.2 Lịch sử môn điền kinh……… trang 101.2.3 Vài nét về điền kinh Việt Nam………… trang 111.2.4 Vị trí và tác dụng môn điên kinh trong trường học……… trang 121.2.5 Điền kinh là một biện pháp giáo dục thể chất cho học sinh trường phổthông ……… trang 121.3 NHẢY CAO KIỂU NẰM NGHIÊNG………trang 131.3.1.Khái niệm, phân loại, đặc điểm kỹ thuật nhảy cao… …… ….trang 131.3.1.1 Giai đoạn chạy đà……… … trang 141.3.1.2 Giai đoạn giậm nhảy……….trang 161.3.1.3 Giai đoạn chuyển qua xà ( trên không) và tiếp đất………trang17

1.3.2 Phương pháp giảng dạy kỹ thuật nhảy cao……… …trang 181.3.3 Một số thành tích kỷ lục trong nhảy cao nam thế giới……… trang 211.4 vài nét về tình hình giảng dạy nhảy cao trong các trường phổthông……… trang 231.5 Đặc điểm tâm sinh lý học sinh trung học phổ thông (16 -18 tuổi)

……… trang 24

1.5.1 Đặc điểm tâm lý học sinh trung học phổ thông……….trang24

1.5.2 Đặc điểm sinh lý học sinh trung học phổ thông……… trang 251.5.3 Đặc điểm sinh lý môn nhảy……… trang 291.5.3.1 Đặc điểm chung môn nhảy……….trang 291.5.3.2 Đặc điểm sinh lý……… …… trang 291.6 phát triển các tố chất thể lực và hẽ phương pháp rèn luyện

……….……… trang 301.6.1 Tố chất mạnh và hệ phương pháp rèn luyện………trang 301.6.1.1 Định nghĩa……… trang 301.6.1.2 Sức mạnh phụ thuộc các điều kiện sau……… trang 311.6.1.3 Các phương pháp rèn luyện sức mạnh……….………trang 321.6.1.3 Các phương pháp rèn luyện sức mạnh………….………trang 321.6.1.3.2 Phương pháp tập với số lần nhiều nhất………….…………trang 321.6.1.3.3 Phương pháp lặp lại nhanh nhất……….……… trang 331.6.2 Tố chất nhanh và hệ phương pháp rèn luyện…….………….…trang 331.6.2.1 Định nghĩa……….…trang 331.6.2.2 Hệ phương pháp rèn luyện sức nhanh……….…… trang 351.6.3 Tố chất khéo léo……… ….trang 351.7 Sức mạnh tốc độ trong nhảy cao……….……… ……… trang 36

1.8 Sơ lược các công trình nghiên cứu về giáo dục thể chất cho học sinh ởViệt Nam……… trang 43Chương 2: Phương pháp và tổ chức nghiên cứu……… … trang 452.1 Phương pháp nghiên cứu……….……… ……trang 452.1.1 Phương pháp tham khảo tài liệu……… …….trang 452.1.1 Phương pháp tham khảo tài liệu……….…… trang 452.1.3 Phương pháp kiểm tra sư phạm……… trang 462.1.3.1 Thành tích nhảy cao ( cm) ………trang 462.1.3.2 Chạy 30m xuất phát cao ( giây)………trang 472.1.3.3 Bật cao tại chỗ ( Cm)……… trang 482.1.4 Phương pháp thực nghiệm sư phạm……… …… …trang 492.1.5 Phương pháp toán thống kê……….………trang 502.1.5.1 Giá trị trung bình cộng (X )……… trang 512.1.5.2 Độ lệch chuẩn………trang 512.1.5.3 Hệ số tương quan trang 512.1.5.4 Hệ số biến thiên (Vc,%)……… ………trang 522.1.5.5 Sai số tương đối: …… ……… ………trang 522.1.5.6 Nhịp tăng trưởng (W%).…… …… ………trang 52

2.1.5.7 Kiểm định t-Student so sánh giá trị trung bình của hai mẫu độc lập

………trang 532.2 Tổ chức nghiên cứu……….trang 53

2.2.1 Đối tượng nghiên cứu………….……….trang 54

PHẦN MỞ ĐẦU

Xây dựng chiến lược phát triển con người Việt Nam là quốc sách hàngđầu để đất nước có lớp trẻ : “ phát triển cao về trí tuệ, cường tráng về thểchất, phong phú về tinh thần, trong sáng về đạo đức ” là mục tiêu của toànĐảng , toàn dân ta cũng là điều Bác Hồ hằng mong ước vì vậy giáo dục thểchất là một trong những tố chất quan trọng trong hệ thống Giáo dục- Đào tạocon người Xã Hội Chủ Nghĩa

Như người ta vẫn nói “Sức khỏe là vàng ” Quả thật không sai mộtcon người có thể thiếu rất nhiều thứ nhưng nếu thiếu đi sức khỏe thì người đó

sẽ không thể làm được gì hết Và người ta cũng đã ví rằng xã hội chúng tacũng như một cơ thể con người vậy Muốn xã hội phát triển thì từng cá nhân,một nhóm hay một tập thể trong xã hội ấy phải luôn luôn phấn đấu để pháttriển Cơ thể con người cũng như vậy muốn cho cơ thể luôn khỏe mạnh thìtừng tế bào, từng cơ quan trong cơ thể phải luôn hoạt động tốt Mỗi con người

là một tế bào của xã hội, một quốc gia Và sự phát triển cường thịnh của mộtquốc gia lại phụ thuộc vào yếu tố con người Khi con người có được sứckhỏe, có được tri thức thì mới làm nên sự thịnh vượng của một quốc gia.Trong vô vàn nhân tố ấy thì nhân tố sức khỏe con người được đặt lên hàngđầu, vì con người có sức khỏe thì mới học tập, lao động và tiếp thu tri thức đểxây dựng lên một nhà nước vững mạnh được

Nghị quyết Đại hội lần thứ VIII và nghị quyết Đại hội Ban Chấp HànhTrung Ương lần thứ II đã nêu rõ: “ Giáo dục và đào tạo, khoa học và côngnghệ là nền tảng và động lực cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đấtnước” Điều này khẳng định vai trò to lớn của giáo dục và đào tạo trong côngcuộc đổi mới và phát triển đất nước Muốn xây dựng được một xã hội có dângiàu, nước mạnh, văn minh thì phải có con người phát triển toàn diện Pháttriển toàn diện của con người không chỉ giới hạn ở tri thức mà còn đòi hỏiphải phát triển về thể chất để trở thành người chủ tương lai của đất nước có đủphẩm chất tài đức vẹn toàn

Để công tác giáo dục và đào tạo đạt hiệu quả cao, đáp ứng lại sự đòihỏi của công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước thì việc nâng caochất lượng giáo dục về mọi mặt là nhiệm vụ hàng đầu và giáo dục thể chất giữvai trò chủ đạo Vì giáo dục thể chất nhằm mục đích tăng cường sức khỏe cho

con người đồng thời góp phần hoàn thiện nhân cách và nâng cao các kỷ năng,

kỷ xão vận động cần thiết của mỗi cá nhân trong cuộc sống Mặt khác giáodục thể chất còn góp phần rèn luyện các phẩm chất đạo đức ( tự giác, tích cực,

kỷ luật, sáng tạo,… ) ý chí lành mạnh giúp học sinh, sinh viên có đầy đủ mọiđiều kiện để bước vào cuộc sống

Chỉ thị 36 CT/TW ngày 24 tháng 3 năm 1994 của Ban Chấp HànhTrung Ương Đảng Cộng Sản Việt Nam về công tác thể dục thể thao tronggiai đoạn mới: “…thực hiện giáo dục thể chất trong tất cả các trường học, làmcho việc tập luyện thể dục thể thao trở thành nếp sống hằng ngày của hầu hếthọc sinh.…”

Mục tiêu của giáo dục thể chất đối với lứa tuổi học sinh phổ thông lànhằm hoàn thiện về cấu trúc và chức năng của cơ thể, sự tác động có chủ đích

và khoa học với tố chất thể lực, hình thái và chức năng phải được bắt đầu từnhững năm tháng còn ngồi trên ghế nhà trường thông qua việc giáo dục thểchất con người, giáo dục đạo đức, trí tuệ, thẩm mĩ, bồi dưỡng tinh thần tậpthể, ý thức tổ chức kỷ luật và tác phong làm việc có khoa học trong cuộcsống, nó còn tạo cho các em sự thích thú và thói quen tập luyện thể dục thểthao có hệ thống và khoa học, giữ gìn vệ sinh sạch sẽ Qua đây, chúng ta còn

có thể phát hiện tài năng thể thao để từ đó đào tạo nên các vận động viên đithi đấu có thành tích cao cho đất nước

Để thực hiện được mục tiêu của công tác giáo dục thể chất, chúng tacần phải xác định đúng mục đích cần làm trong lúc này và cả mai sau Bằngcách phổ biến và kết hợp giáo dục rộng rãi tới các vùng, miền, địa phương,buôn làng,… tham gia học tập, rèn luyện và hoạt động thể dục thể thao Đểhọc tập, thi đua, trao dồi lẫn nhau về trình độ, phương pháp, kinh nghiệm,…trong thể dục thể thao (về thi đấu, huấn luyện,… ) chúng ta đã tổ chức các

cuộc thi đấu hàng năm trong phạm vi cấp trường, quận – huyện, tỉnh thànhphố… nhằm phát hiện nhân tài thể thao đồng thời rèn luyện sức khỏe Qua đónhà nước ta có chính sách đào tạo và bồi dưỡng nhân tài trong lĩnh vực thểdục thể thao để thi đấu với các nước trong khu vực và trên đấu trường quốc tế.Nhưng nếu xét về hình thái- thể lực và kỹ -chiến thuật thì người Việt Namvẫn còn kém hơn các nước trên thế giới, mặc dù đã được huần luyện và cảithiện rất là nhiều.

Trong giáo dục thể chất, nhảy cao là một nội dung luôn gắn bó vớichương trình dạy học ở phổ thông, thành tích nhảy cao phụ thuộc vào rấtnhiều yếu tố như: kỹ thuật, chiến thuật, đặc điểm hình thái, tâm lý và đặc biệt

là các tố chất thể lực trong các tố chất thể lực cơ bản ở môn nhảy cao thì tốchất sức mạnh tốc độ trong môn nhảy cao được xem là đặt trưng nhất, sự pháttriển của tố chất này sẽ quyết định đến việc nâng cao thành tích nhảy cao.Cùng với việc đổi mới và cải tiến nội dung phương pháp giảng dạy đã cónhiều bài tập được lựa chọn và ứng dụng trong giảng dạy môn nhảy cao Tuynhiên việc lựa chọn đó còn mang tính bị động tự phát và chủ quan chưa cótính sáng tạo

Và từ thực tế khách quan như vậy, tôi nhận thấy rằng có sự khác biệt

về trình độ chuyên môn cũng như thể lực giữa người Việt Nam nói chung sovới trình độ thể lực, kỹ- chiến thuật của những nước trên thế giới nói riêng

Tôi đã quyết định nghiên cứu những bài tập bổ trợ chuyên môn trong nhảy

cao kiểu nằm nghiêng để cải thiện và nâng cao thành tích chính nó và cáckiểu nhảy cao khác trong bộ môn điền kinh Trên cơ sở phân tích ý nghĩa tầmquan trọng và hiện trạng của vấn đề nghiên cứu, chúng tôi lựa chọn đề tài:

“Nghiên cứu, lựa chọn các bài tập bổ trợ phát triển sức mạnh tốc độ môn

nhảy cao kiểu nằm nghiêng cho học sinh nam lớp 11 trường trung học phổ thông Krôngbông, huyện Krôngbông, tỉnh Đăklăk ”

MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

Đề tài này được thực hiện với mục đích là: Lựa chọn các bài tập bổ trợphát triển sức mạnh tốc độ môn nhảy cao kiểu nằm nghiêng cho học sinh namlớp 11 trường trung học phổ thông Krôngbông, huyện Krôngbông, tỉnhĐăklăk

MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU:

Mục tiêu 1: Nghiên cứu thực trạng áp dụng bài tập phát triển sức

mạnh tốc độ và thành tích nhảy cao kiểu nằm nghiêng ở trường THPTKrôngbông-Huyện Krôngbông Tỉnh Đắk Lắk

- Tìm hiểu thực trạng cơ sở vật chất, đội ngủ giáo viên giảng dạy

- Thực trạng về nội dung và chương trình giảng dạy các bài tậpphát triển sức mạnh tốc độ

Mục tiêu 2: Lựa chọn các bài tập bổ trợ phát triển sức mạnh tốc độ

môn nhảy cao kiểu nằm nghiêng cho học sinh nam lớp 11 trường THPTKrôngBông-Huyện Krôngbông -Tỉnh ĐắkLắk

- Tham khảo tài liệu, phỏng vấn các chuyên gia, giáo viên, huấnluyện viên để lựa chọn các test

- Xác định các test đánh giá sự phát triển sức mạnh tốc độ ở mônnhảy cao kiểu nằm nghiêng cho đối tượng nghiên cứu

- Xác định cơ sở lựa chọn các bài tập bổ trợ phát triển sức mạnhtốc độ có ảnh hưởng đến thành tích môn nhảy cao

Mục tiêu 3: Đánh giá hiệu quả ứng dụng các bài tập bổ trợ phát triển

sức mạnh tốc độ để nâng cao thành tích môn nhảy cao kiểu nằm nghiêng

- Kế hoạch và tổ chức thực nghiệm sư phạm

- Xác định tính thông báo, độ tin cậy của các test đánh giá sứcmạnh tốc độ trong môn nhảy cao kiểu nằm nghiêng cho đối tượng nghiên cứu

- Dựa vào số liệu thu thập được so sánh đánh giá, thành tích thựchiện các test và bài tập đánh giá sức mạnh tốc độ của hai nhóm đối chứng vàthực nghiệm trước và sau thực nghiệm

CHƯƠNG 1

TỔNG QUAN NHỮNG VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1.1 QUAN ĐIỂM CỦA ĐẢNG VÀ NHÀ NƯỚC VÀ BÁC HỒ VỀ CÔNG TÁC GIÁO DỤC THỂ CHẤT NHÀ TRƯỜNG:

“Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm đến mục tiêu giáo dục toàn diện

cho thế hệ trẻ, trong đó Đức - Trí - Thể - Mỹ được coi là những vấn đề quantrọng nhằm giáo dục , hình thành nhân cách học sinh, sinh viên những chủnhân tương lai của đất nước, có phẩm chất cao về trí tuệ, cường tráng về thểchất, phong phú về tinh thần, trong sáng về đạo đức”.[7]

Trong văn kiện Đại hội Đảng khóa VII nêu rõ “ Giáo dục và đào tạocùng với khoa học và công nghệ phải thực sự trở thành quốc sách hàng đầu,chuẩn bị tốt hành trang cho thế hệ trẻ đi vào thế kỉ 21” và khẳng định: “ sựcường tráng về thể chất là nhu cầu của bản thân con người đồng thời là vốnquý để tạo ra tài sản trí tuệ và vật chất cho xã hội các cấp, các ngành và cácđoàn thể”.

Tiếp theo Đại Hội Đàng IX, Đảng lại một lần nữa khẳng định: “pháttriển giáo dục và đào tạo là động lực quan trọng thúc đẩy sự nghiệp côngnghiệp hóa hiện đại hóa đất nước là điều kiện để phát huy nguồn lực conngười – yêu tố cơ bản để phát triển xã hội, tăng trưởng kinh tế nhanh và bềnvững”

Trong đó Đảng đưa ra chủ trương : phát động phong trào toàn dân tậpluyện thể dục thể thao nâng cao sức khỏe và tầm vóc người Việt Nam, phổbiến rộng rãi kiến thức về tự bảo vệ sức khỏe Đào tạo, bồi dưỡng đội ngũvận động viên thể thao có thành tích cao, đưa thể thao Việt Nam lên trình độchung khu vực Đông Nam Á và có nhiều thành tích cao trong nhiều môn thiđấu

Ngày 27/3/1946 Chủ tịch Hồ Chí Minh ra lời kêu gọi toàn dân tập thểdục Người viết: “ giữ gìn dân chủ, xây dựng nước nhà, gây đời sống mới,việc gì cũng cần có sức khỏe mới thành công Mỗi một người dân yếu ớt tức

là làm cho cả nước yếu ớt một phần Mỗi một người dân khỏe mạnh tức làgóp phần làm cho cả nước khỏe mạnh Vậy nên luyện tập thể dục bồi bổ sứckhỏe là bổn phận của mỗi người dân yêu nước” [11,tr22]

Khi Cách Mạng Việt Nam đã chuyển sang giai đoạn mới, Ban bí thưTrung Ương Đảng ra chỉ thị số 227/CT-TW ngày 18/11/1975 chỉ thị nêu : “…

về thể dục, căn cứ vào nội dung những môn thể dục cơ bản, thể dục hổ trợnghề nghiệp, thể dục chữa bệnh và những kinh nghiệm tốt của nhân dân ta

nghiên cứu các bài tập và hướng dẫn từng đối tượng tổ chức tốt việc tập thểdục buổi sáng thể dục trước giờ, giữa giờ cho các trường học và các cơ sở sảnxuất phát triển trò chơi vận động cho thiếu niên và học sinh [2]

Ngày 29/4/1993 Bộ Giáo dục – Đào tạo ra quyết định số 931/RLTT v/

v ban hành qui chế công tác giáo dục thể chất trong nhà trường các cấp có thểnói đây là bước ngoặc quan trọng đối với giáo dục thể chất trường học vàkhẳng định vị trí vai trò của giáo dục thể chất : “giáo dục thể chất được thựchiện trong hệ thống Nhà trường từ mầm non đến đại học góp phần đào tạonhững công dân phát triển toàn diện” [5]

Quan điểm, đường lối cùa Đảng và Nhà Nước về giáo dục thể chấttrong trường học được thể hiện ở Hiến pháp nước Cộng Hòa Xã Hội ChủNghĩa Việt Nam năm 1992 tại điều 41 quy định: “ nhà nước thống nhất sựnghiệp phát triển thể dục thể thao, quy định chế độ giáo dục thể chất bắt buộctrong trường học” [4]

Ngày 17/4/1993 liên Bộ Giáo dục – Đào tạo và tổng cục thể dục thểthao ra thông tư số 04/93 GD-ĐT/TDTT đẩy mạnh phong trào, nâng cao chấtlượng giáo dục thể chất học sinh, sinh viên khẳng định: “phát triển cao trí tuệ,cường tráng thể chất, phong phú tinh thần, trong sáng đạo đức” [8]

Sau gần 20 năm thực hiện chỉ thị 227/CT-TW, Ban bí thư TrungƯơng Đảng ra chỉ thị 36/CT-TW ngày 24/3/1994 nhấn mạnh “…thực hiệngiáo dục thể chất trong tất cả các trường học, lam cho việc tập luyện thể dụcthể thao trở thành nếp sống hàng ngày của hầu hết học sinh- sinh viên, thanhniên, chiến sĩ các lực lượng vũ trang và một số bộ phận nhân dân” Nghịquyết hội nghị lần thứ V Ban Chấp Hành Trung Ương Đảng Khóa XI về : “định hướng phát triển thể lực trong thời kì công nghiệp hóa hiện đại hóa đếnnăm 2010” đã xác định rõ nhiệm vụ giáo dục đào tạo là: “Dạy người” thựchiện chiến lược con người là mục tiêu và động lực của phát triển kinh tế xã

hội, trong đó sự cường tráng về thể chất là nhu cầu của bản thân con ngườiđồng thời là vốn quý báu tạo ra tài sản trí tuệ và vật chất cho xã hội Sự pháttriển thể chất của con người có liên quan chặt chẽ đến các định hướng pháttriển của toàn xã hội đến thể chế chính trị, đến các bước của khoa học và kỹthuật [6]

Tóm lại qua những chỉ thị, nghị quyết , thông tư của Đảng nhà nước

và Bộ Giáo dục – Đào tạo chúng ta thấy rằng các cấp chính quyền rất quantâm đến công tác giáo dục thể chất của học sinh nói riêng và nhân dân nóichung, tạo những điều kiện thuận lợi nhất để các em phát triển toàn diện vềĐức- Trí-Thể-Mỹ, góp phần cải tạo nòi giống ,đáp ứng được yêu cầu côngnghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Thực hiện nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ

Tổ Quốc trong thời đại mới

SINH.

Điền kinh là môn thể thao có lịch sử lâu đời được ưa chuộng và phổ biếnrộng rãi trên thế giới, với nội dung rất phong phú và đa dạng, các bài tập điền kinhluôn có vị trí chủ yếu trong số những bài tập nhằm phát triển thể lực toàn diện.Đối với thể thao thành tích cao, điền kinh chiếm một vị trí quan trọng trongchương trình thi đấu của các đại hội Olympic quốc tế và đời sống văn hóa thể thaocủa nhân loại.[9]

1.2.1 Khái niệm điền kinh

Điền kinh là môn thể thao mang tính chất vận động, bao gồm các nộidung: Đi bộ, chạy, nhảy, ném đẩy và nhiều môn phối hợp Những hình thứcvận động này rất gần gũi và cần thiết cho con người.[9]

Điền kinh là môn thể thao phong phú và đa dạng , trên các vũ đài quốc

tế điền kinh được các nhà chuyên môn, giới báo chí gọi với cái tên trìu mến:

“môn thể thao nữ hoàng” ở nhiều nước môn thể thao này có những tên gọikhác nhau có nước gọi là “ điền kinh nhẹ”, song gọi như vậy là chỉ qui ước đểphân biệt với “ điền kinh nặng” – cử tạ.[10]

1.2.2 Lịch sử môn điền kinh

Điền kinh là môn có lịch sử lâu đời so với các môn thể thao khác Đi

bộ, chạy, nhảy và ném đẩy là những hoạt động tự nhiên của con người Từnhững hoạt động với mục đích di chuyển để tìm kiếm thức ăn, tự vệ đếnphòng chống thiên tai, vượt chướng ngại vật, hoạt động này ngày càng hoànthiện cùng với sự phát triển cảu xã hội loài người và dần dần trở thành mộtphương tiện giáo dục thể chất, một môn thể thao có vị trí xứng đáng thu hútmọi người tham gia tập luyện

Các bài tập điền kinh đã được loài người sử dụng từ thời cổ Hy Lạp,song lịch sử phát triển của nó được ghi nhận trong cuộc thi đấu chính thứcvào năm 776 trước công nguyên

Năm 1837 tại thành phố Legbi (Anh) cuộc thi đấu chạy 2km lần đầutiên được tổ chức từ năm 1851 các môn chạy tốc độ, chạy vượt chướng ngạivật, nhảy cao, nhảy xa, ném vật nặng được đưa vào chương trình thi đấu ở cáctrường đại học ở nước Anh Từ năm 1896 việc khôi phục các cuộc thi đấutruyền thống của đại hội thể thao Olympic đã đánh dấu bước ngoặt quan trọngtrong việc phát triển môn điền kinh Từ đại hội thể thao Olympic Athen ( HyLạp 1896), điền kinh đã trở thành nội dung chủ yếu trong chương trình thi đấutại các đại hội thể thao Olympic (tổ chức 4 năm một lần)

Năm 1912 liên đoàn điền kinh nghiệp dư quốc tế ra đời, với tên gọi tắt

là IAAF (International Amateur Athletic Federation) Đây là tổ chức cao nhấtlãnh đạo phong trào điền kinh toàn thế giới Hiện nay tên gọi của liên đoàn

điền kinh nghiệp dư quốc tế đã được chuyển thành Hiệp hội quốc tế các liênđoàn điền kinh (International Association of Athletic Federation) với tên viếttắt là IAAF.

IAAF có 210 thành viên là các liên đoàn điền kinh quốc gia và cácvùng lãnh thổ ở các châu lục, trong đó có liên đoàn điền kinh Việt Nam Hiệnnay trụ sở của IAAF đặt tại Monaco.[9]

Vài nét về điền kinh Việt Nam.

Nguồn gốc môn điền kinh nước ta đã được các nhà nghiên cứu xácđịnh là có từ lâu đời trong lịch sử hàng ngàn năm đấu tranh sinh tồn, dựngnước và giữ nước của dân tộc Viêt Nam tổ tiên của chúng ta cũng rất quenthuộc với hoạt động đi bộ, chạy, nhảy, ném đẩy lịch sử đã ghi nhận chiếncông dưới sự lãnh đạo của vị anh hùng dân tộc Quang Trung hàng chục vạnquân tây sơn đã hành quân thần tốc từ Phú Xuân ( Bình Định) đến ThăngLong để đánh tan quân Thanh xâm lược, giành độc lập cho đất nước Độnglực phát triển môn điền kinh đã tiềm ẩn trong lịch sử sinh tồn, dựng nước vàgiữ nước của dân tộc Việt Nam Trong thời gian dài thực dân Pháp đô hộnước ta, môn điền kinh phát triển rất chậm và yếu ở cả 3 miền Bắc, Trung,Nam Theo tờ báo “ Tương lai Bắc Kì” (bằng tiếng Pháp), tại cuộc thi đấuđiền kinh ở Hà Nội vào tháng 4/1925 Bao gồm 9 môn: Chạy 100m, 110m rào,400m, nhảy cao, nhảy sào, đẩy tạ, ném đĩa, ném lao, thành tích còn rất thấpnhư: chạy 100m nam: 11”3; chạy 1500m nam: 4’56”4; đẩy tạ nam: 10m45…Sau cách mạng tháng Tám thắng lợi và nhất là từ ngày hòa bình lập lại (1954)môn điền kinh được khôi phục và phát triển hơn trước, song không đồng đềugiữa hai miền Nam - Bắc

Từ tháng 5 năm 1975 đến nay , trong điều kiện tổ quốc hòa bình, độclập, môn điền kinh được tiếp tục phát triển mạnh hơn nhiều người tự rèn

luyện thân thể bằng đi bộ, tập chạy chậm Chương trình giáo dục thể dục thểthao nói chung và môn điền kinh nói riêng đã được cải tiến trong trường học Sau Đại hội Đảng Cộng Sản Việt Nam lần VI đất nước ta bước vào công cuộcđổi mới thực hiện chính sách mở cửa muốn làm bạn với tất cả các nước vì hòabình và sự tiến bộ của nhân loại Trong công cuộc đổi mới chúng ta đã đạtnhững thắng lợi to lớn về kinh tế - xã hội- ngoại giao…từ đó môn điền kinh

có thêm điều kiện phát triển Điền kinh Việt Nam đã mợ rộng giao lưu, thiđấu với các nước khu vực Đông Nam Á , châu Á và thế giới đạt nhiều thànhtích đáng khích lệ [9]

1.2.3 Vị trí và tác dụng môn điên kinh trong trường học

Điền kinh là tổ hợp gồm các môn thể thao như: chạy, nhảy, ném,đẩy…các bài tập này có tác dụng đối với việc nâng cao sức khỏe và các tốchất thể lực như: sức nhanh, sức mạnh, sức bền… cho con người chúng ta.Ngoài ra điền kinh còn là cơ sở để tập luyện và phát triển các môn thể thaokhác và không môn thể thao nào mà không sử dụng các bài tập điền kinh

Tại thế vận hội môn điền kinh là môn có nhiều nội dung thi đấu và làmôn được tính nhiều huy chương nhất, chính vì vậy môn điền kinh là mônchiếm vị trí quan trọng trong hoạt động thể dục thể thao

Hiện nay, hầu hết chương trình giảng dạy thể dục thể thao ở cáctrường phổ thông, đại học và các trường chuyên của nước ta thì điền kinh lànội dung chính trong chương trình giảng dạy

1.2.5 Điền kinh là một biện pháp giáo dục thể chất cho học sinh trường phổ thông

Nhiệm vụ cụ thể của các giờ thể dục thể thao ở trường phổ thông là:giáo dục cho học sinh những hiểu biết và những kỹ năng cần thiết về thể dục

thể thao, về những môn thể thao quần chúng và trên cơ sở này bảo đảm pháttriển thể lực toàn diện, củng cố sức khỏe cho các em Trong số những bài tậpnhằm phát triển thể lực toàn diện, các bài tập điền kinh đóng một vai trò chủyếu những hình thức tập luyện như: chạy, nhảy, ném luôn được đưa vào nộidung trong từng giờ tập thể dục thể thao Những bài tập điền kinh vẫn chiếm

vị trí quan trọng …Rõ ràng rằng, tập luyện điền kinh tốt sẽ tạo điều kiện chohọc sinh đạt được thành tích cao cả trong những môn thể thao khác

Học tập tốt môn điền kinh giúp cho học sinh phát triển đều đặn nhữngnhóm cơ chủ yếu, tạo điều kiện hình thành tư thế đúng, điều chỉnh trọnglượng cơ thể Trong quá trình học tập, các bài tập điền kinh kích thích làmtăng độ dài xương, làm chiều cao của các em tăng lên Ngoài tra, việc tậpluyện thường xuyên các môn điền kinh còn góp phần rèn luyện ý chí, giáodục ý thức khắc phục khó khăn cho học sinh [24]

1.3.1 Khái niệm, phân loại, đặc điểm kỹ thuật nhảy cao

Kỹ thuật nhảy cao kiểu nằm nghiêng: Khi bay lên, do hoạt động

tích cực của tay cùng bên và chân lăng lúc giậm, thân người nhảy hơi xoaytheo trục dọc và nghiêng đến xà Theo mức độ nâng lên trong thời gian baychân lăng được duỗi thẳng dọc xà Chân giậm sau khi rời đất co gối nâng lên,bàn chân giậm thu sát khoeo chân lăng Đồng thời với hoạt động của chân, haitay hầu như duỗi thẳng đưa ra trước, người nhảy không quay mặt vào xà Khiđến ngang xà, chân lăng xoay mạnh vào trong và ép xuống, thân trên ngã vaisát xà Lúc này người nhảy như nằm nghiêng trên xà, chân giậm ở giữa chânlăng và xà ngang Sau đó nhanh chóng xoay thân quay mặt xuống dưới vàngười nhảy tiếp tục động tác đặt chân giậm và hai tay xuống vị trí rơi [25]

Nhảy cao : Nhảy cao là một hoạt động thể thao Nhảy cao là sự phối

hợp giữa chạy đà với giậm nhảy để vượt qua xà ngang đặt ở độ cao nào đó màkhông bị rơi xà [14]

Căn cứ đặc điểm động tác và tư thế chuyển qua xà Nhảy cao hiện có

5 kiểu kỹ thuật gồm: Bước qua, cắt kéo, nằm nghiêng, úp bụng, lưng qua xà.Hiện nay kỹ thuật nhảy cao kiểu bước qua và nằm nghiêng đang được ứngdụng, giảng dạy trong trường học và sử dụng bổ trợ trong tập luyện

Nhảy cao là một quá trình thực hiện vận động liên tục và hoàn chỉnhcủa cơ thể để vượt qua chướng ngại thẳng đứng nhưng để tiện phân tích,giảng dạy có thể chia thành 4 giai đoạn

- Chạy đà và chuẩn bị giậm nhảy

1.3.1.1 Giai đoạn chạy đà.

Hình 1.1: Hướng chạy đà nhảy cao kiểu nằm nghiêng

Đối với học sinh THPT, nên chạy đà khoảng 6-10 bước ( bước chẵn)hoặc 7-11 bước ( bước lẻ) Mỗi bước tương đương độ dài của 5-6 bàn chânnối tiếp nhau, góc chạy đà chếch với xà khoảng 300-600 Đường chạy đà là

đường thẳng được kẻ từ điểm giữa hình chiếu của xà đến vạch bắt đầu chạy

đà, cự li đà từ 5 – 9 bước chạy khoảng 10,5 đến 13,5m tính từ điểm giậmnhảy trên đường chạy đà ngược về vạch bắt đầu chạy đà, đo bằng bàn chânhoạt bằng bước đi thường ( 2 bước đi thường bằng 1 bước chạy)

Tư thế chuẩn bị và chạy đà: Tư thế chuẩn bị chạy đà có 3 cách:

Cách 1: Đứng chân trước chân sau, chân lăng trước( bước lẻ) hoặc

chân giậm trước nếu là bước chẵn, mũi bàn chân đứng trước vạch xuất phát,hai chân chạm đất bằng nữa trước bàn chân và khuỵu gối (chân sau khuỵunhiều hơn) , trọng tâm dồn vào chân trước, thân hơi ngã về trước, tay thả lỏngtự nhiên và bắt đầu chạy

Cách 2: Đứng hai chân song song khoảng cách bằng vai đặt sát vạch

xuất phát, thân trên thả lỏng

Cách 3: Đi bộ vài bước đến vạch xuất phát thì bắt đầu chạy.

Giai đoạn chạy lấy đà có thể chia làm hai giai đoạn nhỏ: giai đoạn banđầu và giai đoạn 4 bước cuối

Giai đoạn ban đầu của chạy lấy đà: Cần chạy rất thoải mái và có đàn

tính, tăng dần tốc độ chân người nhảy tiếp xúc đất bằng nữa trước bàn chân,chân cần đặt xuống đất nhẹ nhàng bằng động tác hơi miết ra sau thân trên hơingã về phía trước 2 tay phối hợp tự nhiên

Giai đoạn 4 bước cuối: Để chuẩn bị cho giậm nhảy tốt cần chú ý chạy

đà ở 4 bước cuối cùng Độ dài 4 bước cuối giảm dần tốc độ chạy đà vẫn tăngdần nhưng được tăng lên đột ngột ở bước cuối cùng hoạt có thể là bước cuốicùng vẫn là ngắn nhất bước thứ hai dài nhất dài hơn bước cuối cùng 30 –40cm

Độ dài bước cuối cùng được rút ngắn giúp cho trọng tâm cơ thể nhanhchống chuyển qua điểm giậm, ở 4 bước cuối cần hạ thấp trọng tâm thân thểđặt chân xuống đất bằng gót rối lăn nhanh qua mũi chân, đặc biệt ở bước thứ

2 trước chân giậm nhảy người hạ thấp xuống nhất, chân giậm phải ép đầu gốiđạp mạnh về phía trước, kéo dài độ dài bước này để chuẩn bị chuyển sangbước cuố và giậm nhảy Kết thúc bước thứ 2 chuyển sang bước cuối chânlăng khi chạm đất nhanh chóng đạp xuống đồng thời chân giậm nhảy nângđùi, cẳng chân co tự nhiên gót chân giậm đưa sát mặt đất về phía trước, doviệc đưa chân giậm về phía trước nhanh, thân trên bị lưu lại phía sau Khi gótchân giậm tiếp xúc với mặt đất thân trên cùng với chân giậm nhảy gần nhưlàm thành 1 đường thẳng góc độ 165 độ đến 175 độ góc độ giậm so với mặtsân 50 – 60 độ, hai tay co tự nhiên ở phía sau chuẩn bị đánh về trước lên trênkhi giậm nhảy, phương hướng chạy lấy đà tạo với xà ngang 1 góc 30 – 40 độ.

1.3.1.2 Giai đoạn giậm nhảy.

Từ tư thế duỗi thẳng duỗi thẳng khi đặt chân giậm ở bước cuối cùng

cơ thể tiếp tục di chuyển về trước chân giậm hơi co gối tạo góc xấp xỉ 130 độsau đó dùng lực tuần tự qua các khớp hông, gối, cổ chân để đưa cơ thể bốc lêncao Phối hợp với động tác chân giậm ngay trước khi chân giậm chạm đấtcùng với chuyển hông, chân lăng đá mạnh từ sau ra trước lên trên lúc chân đálăng vượt qua chân giậm cẳng chân duỗi thẳng bàn chân gập lại, sau đó khi cơthể bốc lên cao chân đá lăng cần đá lăng theo hướng của bàn chân giậmnhưng hơi chếch về phía ngoài xà Cùng với động tác đá lăng hai tay từ sauđánh về trước, lên trên, khi hai tay cao ngang vai thì dừng lại đột ngột khuỷutay co góc 90 độ, vai bên chân lăng cao hơn vai bên chân giậm, thân ngườihơi ngã về phía chân giậm

Động tác giậm nhảy kết thúc lúc chân giậm duỗi thẳng hết mũi chân

và bắt đầu rời khỏi mặt đất

Lực giậm nhảy trong nhảy cao có thể đạt đến 650kg, thời gian giậmnhảy kéo dài khoảng 0,18 – 0,22 giây, tốc độ bay ban đầu của cơ thể theo

hướng thẳng đứng 4,1 – 4,2m/giây Góc bay của trọng tâm cơ thể 60 – 75 độ,

vị trí giậm nhảy cách đường chiếu của xà ngang 70 – 90 độ

1.3.1.3 Giai đoạn chuyển qua xà ( trên không) và tiếp đất.

Đây là kiểu nhảy khi qua xà người nhảy hình thành tư thế nằmnghiêng trên xà Nhảy cao kiểu “ nằm nghiêng” có hiệu quả hơn kiểu nhảy

“bước qua”, đặc điểm của kiểu nhảy này là chạy lấy đà ở phía cùng bên vớichân giậm Kết thúc giậm nhảy cơ thể bay lên với tư thế thẳng đứng và thântrên hơi ngã về phía chân giậm, khi thân trên cao hơn xà mũi chân xoay vàotrong và ép xuống đồng thời chân giậm co gối thu sát dưới chân lăng, ngườinhảy nghiêng mình hình thành tư thế nằm nghiêng trên xà, hia tay duỗi thẳngđưa ra trước Tiếp theo chân lăng hơi duỗi dọc theo xà và hất gót chân lênphía trên, vai cùng bên chân lăng tích cực ép mạnh xuốngđể xoay thân quaymặt xuống dưới Sau đó chân giậm và thân trên tích cực hạ xuống hố cát,người nhảy có thể rơi xuống hố các bằng chân giậm cùng với hai tay hoạt chỉbằng chân giậm nhảy

Hình 1.2: Kỹ thuật nhảy cao kiểu nằm nghiêng.

Theo P.N.GÔIKHƠMAN- Ô.N.TƠRÔPHIMÔP [25]

Ông cho rằng khi giảng dạy nhảy cao ban đầu thì có thể sử dụngnhững biện pháp sau:

Biện pháp 1: Nhảy qua dây cao su căng giữa phòng ( dùng phấn đánhdấu vị trí giậm nhảy và đường chạy đà

Biện pháp 2: Nhảy qua ghế thể dục lật ngược

Biện pháp 3: Nhảy qua dây, một đầu dây buộc vào thang thể dục, đầukia một học sinh cầm hờ muốn cho nhiều học sinh thực hiện cùng một lúcnên sử dụng 15- 20 dây

Biện pháp 4: Nhảy qua xà đặt chếch ( một đầu chạm đất, một đầuchạm vào thang thể dục) cách tổ chức giảng dạy như vậy tạo điều kiện tăng

số lượng lần nhảy bù lại những quãng dừng thường xuyên xảy ra trong thời kìgiảng dạy ban đầu

Khi dạy học sinh nhảy qua xà giáo viên cần quan tâm đến một vài vịtrí Nếu sân nhảy không phải là hố cát mà là đệm, thì đệm đó cần chồng cái

nọ lên cái kia sao cho những chỗ nối giữa hai đệm được phủ kín

Nhảy cao là một khâu trong toàn bộ các biện pháp giáo dục thể chấtcho học sinh Mỗi một khâu như vậy nhằm giải quyết một nhiệm vụ nhất địnhđồng thời bổ sung cho các khâu khác Vì vậy, khi giảng dạy nhảy cao cầnquán triệt việc thường xuyên rèn luyện sức bật sức bật tốt là cơ sở cần thiết

để thực hiện những bài tập điền kinh ở trường phổ thông

Biết chạy đà nhanh, biết chuyển tốc độ nằm ngang sang tốc độ thẳngđứng là nhân tố quan trọng để đạt thành tích tốt trong nhảy cao, đấy là mụcđích của giảng dạy môn nhảy Muốn đạt được mục đích trên cần thực hiện tốt

kỹ thuật ba bước cuối cùng và phối hợp nó với giậm nhảy, biết hoàn thành babước cuối cùng đúng phụ thuộc không chỉ vào phương pháp tập, mà cả vàoviệc thường xuyên chuẩn bị hoàn thiện thể lực, nâng cao sức bậc chuyên môn.

[15] Giảng dạy kỹ thuật nhảy cao cần thiết phải tuần tự giải quyết cácnhiệm vụ sau đây

Nhiệm vụ 1: Tạo khái niệm, giới thiệu làm mẫu kỹ thuật.

Biện pháp:

- Phân tích từng giai đoạn kỹ thuật.

- Cho xem tranh ảnh kỹ thuật.

- Cho làm quen để chọn chân giậm nhảy

Nhiệm vụ 2: giảng dạy kỹ thuật giậm nhảy.

Biện pháp:

- Đứng tại chỗ mô phỏng động tác giậm nhảy Đứng trên chân lăng,chùng gối hạ thấp trọng tâm Sau đó đưa nhanh chân giậm từ sau ra trước.Chú ý cần đẩy hông sau đó đưa cẳng chân giậm ra trước tiếp xúc với mặt đấtbằng gót rồi chuyển qua cả bàn chân, thân trên ngã về phía sau

- Vịn tay phía chân giậm vào thang gióng hoạt vật cố định tập đặt chângiậm nhảy

- Đứng tại chỗ tập đánh tay

- Đứng tại chỗ mô phỏng động tác giậm nhảy ( có đặt chân giậm đá lăng

và đánh tay nhưng không rời mặt đất

- Đi bộ 3 bước rồi 3 bước liên tục thực hiện đặt chân giậm nhảy

- Đi bộ 1 bước rồi 3 bước mô phỏng động tác giậm nhảy có động tác đálăng và phối hợp đánh tay.

- Chạy đà 3 bước thực hiện động tác giậm nhảy đá lăng

- Chạy đà 3 bước chân giậm nhảy đá lăng chạm vật cao

- Đứng chính diện với xà chạy đà ngắn giậm nhảy qua xà thấp rơi xuốngbằng chân giậm

Nhiệm vụ 3: Giảng dạy kỹ thuật chạy đà, nhịp điệu những bước cuối

cùng trước giậm nhảy.

Biện pháp:

- Tập chạy đà trên đường chạy các bước chạy bằng gót lăn nhanh qua

mũi chân, bước dài thoải mái, thân trên hơi ngã về trước

- Thực hiện chạy đà với số bước bằng toàn bộ đà theo vạch quy định

( bước gần cuối chạy dài hơn bước cuối 1,5 bàn chân) có động tác đặt chângiậm

- Chạy toàn bộ đà theo vạch quy định có giậm nhảy đá lăng.

Nhiệm vụ 4: Giảng dạy kỹ thuật chuyển qua xà

Biện pháp:

- Tại chỗ tập động tác xoay mũi chân lăng ép vai chân lăng xuống

- Đà chính diện ( hoặc hơi chếch ) giậm nhảy đá lăng cao, thu chân giậm

và rơi xuống đất bằng chân giậm

- Nằm nghiêng trên ngựa gỗ ( ghế cao) mô phỏng động tác nằm nghiêngtrên xà ngang

- Chạy 1 – 3 bước đà giậm nhảy, đá lăng thực hiện động tác nằmnghiêng trên xà ngang

- Một, ba bước đà thực hiện đá lăng xoay mũi chân và ép vai cùng bênchân lăng xuống, thu chân giậm lên cao đồng thời xoay thân rơi xuống bằngchân giậm và hai tay.

- Thực hiện như trên vượt qua xà thấp

- Chạy toàn bộ đà thực hiện kiểu nhảy “ nằm nghiêng” với mức xà nângcao dần

Nhiệm vụ 5: Hoàn thiện kỹ thuật nhảy cao kiểu nằm nghiêng.

Biện pháp:

- Xác định lại chính xác góc độ chạy đà và cự ly đà

- Thực hiện động tác chuyên môn để hoàn thiện chi tiết kỹ thuật của cáckiểu nhảy

- Nhảy với đà toàn bộ và nâng cao dần mức xà

- Phát triển các tố chất thể lực cần thiết cho việc học kỹ thuật nhảycao.Kiểm tra và thi đấu [15]

1.3.3 Một số thành tích kỷ lục trong nhảy cao nam thế giới.[17]

Bảng 1.1 kỷ lục nhảy cao nam thế giới

TÍCH

cho sức khỏe mà còn có lợi trong học tập lẫn thi đấu, lao động sản xuất phục

vụ và bảo vệ tổ quốc

Cũng như các môn thể thao khác, nhảy cao đòi hỏi sự căng thẳng rấtlớn của hệ thống thần kinh, cơ bắp của con người thông qua tập luyện và thiđấu con người ngày càng hoàn thiện hơn

Trong các kỳ Hội Khỏe Phù Đổng từ cấp trường đến cấp quốc gia đều

có nội dung thi đấu nhảy cao, các học sinh nói chung và các vận động viênnói riêng đã lập được nhiều thành tích khen ngợi song, thành tích nhảy caocủa học sinh và các vận động viên nước ta vẫn còn hạn chế so với các nướctrên thế giới cùng độ tuổi Để giảng dạy tốt hơn nữa môn nhảy cao cho họcsinh, cần phải nắm chắc được đối tượng và trình độ riêng của từng em, vàkhông ngừng cải tiến, lựa chọn các biện pháp , nội dung giảng dạy cho phùhợp làm tác động ảnh hưởng tốt đến sự phát triển toàn diện cơ thể học sinh

Thông qua các bài tập kỹ thuật của chạy đà và giậm nhảy , làm tăngcường và phát triển các tố chất sức nhanh, sức mạnh và sức mạnh tốc độ củangười tập, thực hiện tốt các kỹ thuật trên không và rơi xuống đất đã rèn đượcsự khéo léo, mềm dẻo độ chính xác và nâng cao khả năng phối hợp vận động.Vì vậy để giảng dạy tốt hơn nữa môn nhảy cao cho học sinh, còn phải nắmbắt được đối tượng và không ngừng chọn lựa cải tiến các biện pháp, nội dunggiảng dạy cho phù hợp, gây ảnh hưởng tốt đến sự phát triển toàn diện các bộphận cơ thể của học sinh

1.5 ĐẶC ĐIỂM TÂM SINH LÝ HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG (16-18 TUỔI) [20]

1.5.1 Đặc điểm tâm lý học sinh trung học phổ thông.

Về mặt tâm lý, các em muốn thể hiện tỏ ra mình là người lớn, muốnđược mọi người tôn trọng mình, đã có một trình độ hiểu biết nhất định, có khảnăng phân tích, tổng hợp hơn, muốn hiểu nhiều biết rộng, ưa hoạt động cónhiều hoài bão, nhưng cũng còn nhiều nhược điểm thiếu kinh nghiệm trongcuộc sống Tuổi này chủ yếu là tuổi hình thành thế giới quan, tự ý thức, hìnhthành tính cách và hướng về tương lai Đây cũng là tuổi lãng mạn mơ ước độcđáo và mong cho cuộc sống tốt đẹp hơn, là tuổi đầy nhu cầu sáng tạo, nảy nởnhững tình cảm mới trong đó có mối tình đầu thường để lại những dấu vếttrong sáng trong suốt cuộc đời.

Việc học tập của học sinh THPT chiếm vị trí to lớn và các em gặp một

số hoàn cảnh mới, nhiều môn học mới điều này cũng quan hệ đặc biệt đến sựphát triển thái độ có ý thức với hoạt động của mình Nguyện vọng đó sẽ giúpcác em tích cực hơn trong hoạt động nâng cao ý thức trách nhiệm, phát triểnsự sáng tạo trong hoạt động Tuy nhiên nếu giáo dục không đúng thì tính độclập trong tư duy của các em phát triển theo chiều hướng không đúng sẽ dẫnđến kết quả không tốt, như cáu kính, thô lỗ tính hứng thú được xác định rõ rệthơn mang tính chất bền vững, sâu sắc và phong phú hơn, các em sẵn sàng đivào lĩnh vực tri thức mình yêu thích

Do vậy việc giảng dạy TDTT tạo cho các em hiểu được ý nghĩa, vaitrò TDTT đối với cá nhân và xã hội giúp các em tự giác tích cực tập luyệntrong giờ chính khoá và hoạt động ngoại khoá, lứa tuổi này các em rất thíchhoạt động các môn thể thao khác và thường quan tâm đến sự kiện thể thaoxảy ra Lứa tuổi này cảm xúc diễn ra tương đối mạnh mẽ nên các em dễ bịkích động kém tự chủ, nhưng các em có những quan hệ bạn bè thân thiết, gầngũi nhau trên cơ sở cùng chung hứng thú

Vì vậy điều tiên quyết trong giảng dạy và huấn luyện đòi hỏi giáoviên, huấn luyện viên phải lựa chọn nhiều phương pháp khác nhau sau chophù hợp từng đối tượng để đạt được mục đích yêu cầu đề ra

1.5.2 Đặc điểm sinh lý học sinh trung học phổ thông [20],[26]

Sự phát triển về mọi mặt của cơ thể học sinh diễn ra khá phức tạp vàchịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố bên trong và bên ngoài cơ thể, người làmcông tác giáo dục thể dục thể thao cần nắm chắc các quy luật sinh lý cơ bản

ấy, thúc đẩy các quy luật ấy phát triển tốt thì mới mong rằng mục đích, nhiệm

vụ giáo dục thể dục thể thao nêu trên đạt được kết quả tối ưu

Ở lứa tuổi này, cơ thể các em đã phát triển tương đối hoàn chỉnh, các

bộ phận của cơ thể vẫn tiếp tục phát triển nhưng tốc độ lớn chậm dần chứcnăng sinh lý đã tương đối ổn định, khả năng hoạt động của các hệ thống, cơquan của cơ thể cũng được cao hơn Ở lứa tuổi trung học cơ sở cơ thể các emphát triển theo chiều cao hơn nhưng trong giai đoạn lứa tuổi học sinh phổthông trung học lại phát triển theo chiều ngang nhiều hơn, chiều cao vẫn pháttriển nhưng chậm dần

Sự phát triển cơ thể của nam và nữ học sinh trung học cơ sở đã có sựkhác nhau đáng kể do sự khác nhau về giới tính Đến tuổi học sinh trung họcphổ thông sự khác nhau ấy càng rõ rệt về tầm vóc, khả năng hoạt động thể lực

và tâm lý Do đó trong quá trình giáo dục thể chất các giáo viên cần căn cứvào đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi và giới tính để có sự phân biệt về tính chất,cường độ, khối lượng tập luyện sao cho đảm bảo tính hợp lý tạo sự phát triểnmột cách toàn diện và cân đối

Hệ thần kinh:

[22] Các tổ chức thần kinh của lứa tuổi này đang tiếp tục phát triển để

đi đến giai đoạn hoàn thiện tuy nhiên, tổng khối lượng của võ não không tăngmấy, chủ yếu cấu tạo bên trong võ não phức tạp hơn, khả năng tư duy, nhất làkhả năng phân tích , tổng hợp trừu tượng hóa phát triển rất thuận lợi cho sựhình thành phản xạ có điều kiện Đặc điểm hoạt động thần kinh của các em rấtlinh hoạt, do vậy yêu cầu trong giờ học thể dục, hình thức, nội dung tập luyệnphải phong phú, phương pháp giảng dạy và tổ chức phải linh hoạt, tránh cứngnhắc đơn điệu Phần giảng giải và làm mẫu cần có trọng tâm, chính xác, đúnglúc, đúng chỗ Ngoài ra, cần tăng cường tập luyện cùng các hoạt động vuichơi khác

Hệ vận động: ( xương và cơ)

Xương: Bắt đầu giảm tốc độ phát triển, các xương nhỏ như xương cổ

tay, bàn tay đã kết thành xương nên có thể tập luyện các bài tập nặng Cộtsống đã ổn định hình dáng , tuy nhiên vẫn phải tiếp tục chú ý các bài tập rènluyện tư thế Xương chậu của nữ to hơn nhưng yếu hơn nam, bị chấn độngmạnh dễ ảnh hưởng đến các cơ quan nằm trong khung chậu nhất là dạ con,buồng trứng Vì thế không để cho các em nữ tập luyện các bài tập có khốilượng và cường độ lớn như nam

Cơ: Đặc điểm cơ bắp ở lứa tuổi này là cơ co vẫn còn tương đối yếu,

các bắp cơ lớn phát triển tương đối nhanh ( như cơ đùi, cơ cánh tay), còn các

cơ nhỏ như cơ bàn tay, ngón tay, các cơ xoay ngoài, xoay trong phát triểnchậm lại Các cơ co phát triển sớm hơn các cơ duỗi, nhất là cơ duỗi của nữ lạicàng yếu hơn Đặc biệt các tổ chức mở dưới da các em gái phát triển mạnh doảnh hưởng phần nào sức mạnh cơ thể

Hệ tuần hoàn: Hệ tuần hoàn đang phát triển và hoàn thiện tim của

nam mỗi phút đập 70-80 lần, của nữ 75-85 lần, cung cấp số lượng máu gầntương đương với tuổi trưởng thành Tập thể dục thường xuyên sẽ ảnh hưởng

rõ ràng đến hệ tuần hoàn, tim dần dần thích ứng và có khả năng chịu đụng vớikhối lượng làm việc nặng nhọc sau này Trong quá trình tập luyện cần tôntrọng nguyên tắc tăng dần từ nhẹ đến nặng, không để các em hoạt động quásức chịu đựng và quá đột ngột

Hệ hô hấp: Tần số thở giống người lớn gần khoảng 10-20 lần/phút.

Tuy nhiên, các cơ thể vẫn còn yếu sức co giãn của lồng ngực ít Chú ý rènluyện để cho các cơ ngực, cơ lườn, cơ mình phát triển, nên tập hít thở sâu

Từ đặc điểm nêu trên, trong giáo dục thể thao cần thay đổi nhiều hìnhthức tập luyện tránh các bài tập đơn điệu dễ làm cho học sinh mệt mỏi, tăngcác bài tập thi đấu, trò chơi để rèn luyện sức mạnh, sức nhanh, sức bền, đồngthời chú ý các bài tập để các cơ bàn tay, bắp tay, cơ xoay trong, xoay ngoàiđược phát triển

Đối với nữ cần có yêu cầu riêng biệt, tính chất động tác của nữ cầntoàn diện, mang tính chất mềm dẻo, nhịp điệu và khéo léo Những động tác ấyrất phù hợp với tâm lý của nữ là thích cái đẹp, mềm dẻo và nhịp nhàng

Ngoài ra, ở lứa tuổi này các em đang trong giai đoạn dậy thì Những biếnđổi trong giai đoạn này do phát triển đột biến của một số tuyến nội tiết, gây rasự mất ổn định và thiếu cân đối của cơ thể Cũng vì vậy mà từ giai đoạn nàygiữa nam và nữ, về mọi mặt phát triển, về cấu tạo cơ thể, về chức năng củacác hệ thống cơ quan và cả mặt tâm lý điều có sự khác biệt rõ ràng, do đótrong giảng dạy, chúng ta cần phải nắm được tâm sinh lý, đặc điểm của các

em, cần thiết phải thận trọng, đối xử hợp lý với từng em, từng giới tính, đặc

biệt chú ý giáo dục cho các em về những đạo đức, những hoài bão đúng đắn,bồi dưỡng cho các em lòng ham thích và những thói quen tốt trong tập luyện,lành mạnh, khẩn trương, nề nếp, trật tự, nghiêm túc, tự giác, tập luyện có suynghĩ, hướng dẫn các em tập luyện toàn diện đồng thời khai thác và bồi dưỡngnhững em có năng khiếu đặc biệt.

1.5.3 Đặc điểm sinh lý môn nhảy.

1.5.3.1 Đặc điểm chung môn nhảy.

Môn nhảy bao gồm: nhảy cao, nhảy xa, 3 bước, nhảy sào…môn nhảythuộc bài tập hỗn hợp trong đó có các giai đoạn có chu kỳ như kỹ thuật chạy

đà và có giai đoạn không có chu kì như kỹ thuật giậm nhảy và giai đoạn trênkhông Các tố chất tổng hợp thể hiện qua kỹ năng nhảy của vận động viên

Thành tích môn nhảy cao phụ thuộc vào: Tốc độ chạy đà, gốc độ giậm nhảy,

sức bật bộc phát [27]

1.5.3.2 Đặc điểm sinh lý.

Hệ thần kinh: Tính mẫn cảm của hệ thần kinh cao bởi vì môn nhảy có

kỹ thuật chủ yếu là chạy đà giậm nhảy, bay trên không và rơi xuống đất vớicác động tác có và không có chu kì kết hợp với nhau

Vai trò chức năng của giác quan: Vai trò chức năng của cơ quan cảm

thụ bản thể trong các giai đoạn kỹ thuật trên không yêu cầu vị trí phải chínhxác bởi vì vị trí đều chính xác có vai trò mấu chốt khi vị trí đầu có thay đổi

có ảnh hưởng đến cơ quan cảm thụ gây phản xạ căng thẳng cơ thể ảnh hưởngđến động tác toàn thân

Tác dụng của cơ quan cảm giác tư thế: Do động tác nhảy kích thích

cơ quan cảm thụ sự phản xạ gây nên phản xạ điều chỉnh cân bằng khi chạmđất do vậy môn nhảy nâng cao chức năng tiền đình cơ thể

Vai trò của cơ quan thị giác: vận động viên môn nhảy trước khi thựchiện kiểm tra cần phải quan sát và kiểm tra chính xác bước nhảy, bước giậmnhảy và xác định chính xác góc độ giậm nhảy, do vậy khả năng phán đoánthời gian và không gian của thị giác vận động viên được nâng cao

Sự thay đổi hệ thần kinh thực vật: Mỗi lần nhảy thời gian tương đối

ngắn, sau đó được nghỉ nên sự thay đổi chức năng các cơ quan không lớn lắm

Thời gian phục hồi: khả năng phục hồi nhanh

1.6 PHÁT TRIỂN CÁC TỐ CHẤT THỂ LỰC VÀ HỆ PHƯƠNG PHÁP RÈN LUYỆN [18]

1.6.1 Tố chất mạnh và hệ phương pháp rèn luyện.

1.6.1.1 Định nghĩa

Sức mạnh là năng lực chống đỡ hoặc khắc phục lực cản bên ngoài nhờnhững nổ lực của cơ bắp hay nói cách khác là khả năng con người sinh ra lực

cơ học bằng nổ lực của cơ bắp

Hay sức mạnh là khả năng khắc phục lực đối kháng bên ngoài hoặc

đề kháng lại nó bằng nổ lực của cơ bắp

Sức mạnh tạo nên do 2 lực thành phần ( vận động viên và điểm tựa,vận động viên và dụng cụ) và 2 lực đó luôn thay đổi theo thời gian Vì thếđánh giá về sức mạnh có thể trên 2 mặt: sức mạnh tối đa và sức mạnh trongkhoảng thời gian xác định nào đó

Đo sức mạnh tối đa có thể bằng trọng lượng vật mang theo hoặckhoảng không gian mà cơ thể vượt qua trong cùng số lần hoặc thời gian.

Đo sức mạnh biểu hiện trong khoảng thời gian nào đấy thì phải thôngqua các phép thử hoặc máy ghi lực, tùy theo từng môn có cách tính khácnhau

Sức mạnh biểu hiện ra ngoài có 2 loại là sức mạnh tĩnh và sức mạnhđộng Hai loại sức mạnh này có liên quan và hổ trợ cho nhau một số động tácthể thao còn đòi hỏi sức mạnh tốc độ hay còn gọi sức mạnh bộc phát Sứcmạnh tốc độ ở các vận động viên cấp cao so với người mới tập có ưu điểmhơn là: động viên được cao hơn trong khoảng thời gian ngắn hơn

Đối với môn nhảy cao cần phải quan tâm đến sự phát triển sức mạnhtốc độ của người tập, để phát triển sức mạnh tốc độ cần xen kẽ tập luyện đúngmức với phương pháp dùng sức lớn nhất Như vậy trong quá trình cho họcsinh tập luyện môn nhảy cao cần phải đưa các bài tập phát triển sức mạnh củanhóm cơ chi dưới

1.6.1.2 Sức mạnh phụ thuộc các điều kiện sau:

- Tiết diện ngang của cơ bắp

- Tính linh hoạt của hoạt động thần kinh

- Tốc độ các phản ứng hóa học trong tế bào cơ

- Trình độ kỹ thuật của người tập

Tùy theo tính chất của một số môn thể thao sức mạnh được xếp thành

2 loại: sức mạnh tuyệt đối và sức mạnh tương đối

Sức mạnh tuyệt đối là sức mạnh đo được trong khi làm động tác nàođó

Sức mạnh tương đối là sức mạnh trên 1kg trọng lượng cơ thể, tínhbằng công thức:

Sức mạnh tương đối =S ứ c mạ nh tuy ệ t đ ố i Tr ọ n g l ư ợ ng c ơ thể

Để phát triển sức mạnh tương đối nên dùng các phương pháp pháttriển sức mạnh tuyệt đối mà không tăng trọng lượng cơ thể( giữ vững trọnglượng) không nên dùng cách giảm trọng lượng để tăng sức mạnh tương đối,cách làm đó kém hiệu quả

1.6.1.3.2 Phương pháp tập với số lần nhiều nhất (làm các bài tập lặp lại

đến khi không thể thêm lần nào nữa)

Là cách tập mang trọng lượng 40-70% so với trọng lượng tối đa màngười tập có thể làm được trong một lần Cách tập này nhờ tập lặp lại nhiềulần nên quá trình trao đổi chất trong cơ thể phải động viên đến mức cao nhấtdẫn đến tăng độ lớn của cơ bắp, sẽ giúp làm tăng sức mạnh bền là phươngpháp có hiệu quả với các vận động viên trung bình

1.6.1.3.3 Phương pháp lặp lại nhanh nhất ( làm các bài tập với tốc độ

nhanh nhất)

Có tác dụng phát triển sức mạnh tốc độ cho tất cả các môn Để pháttriển sức mạnh tốc độ cần xen kẽ tập luyện đúng mức với phương pháp dùngsức lớn nhất

Tất cả các phương pháp trên phải luôn luôn thay đổi và cải biến trongquá trình cho vận động viên tập luyện mới có tác dụng, vì cơ thể con ngườirất dễ thích nghi, cứ áp dụng một loại phương pháp dần dần sẽ mất tác dụng.Tập sức mạnh nên đưa vào phần đầu buổi tập, nhất là sức mạnh tốc độ

1.6.2 Tố chất nhanh và hệ phương pháp rèn luyện.

Theo Lê Bửu, Dương Nghiệp Chí, Nguyễn Hiệp.[1] Sức nhanh là tốchất vận động có sự tổng hợp những thuộc tính chức năng xác định khả năngtốc độ của con người Sức nhanh phát triển tương đối sớm chủ yếu ở lứa tuổi

10 đến 13 tuổi nếu không được tập luyện tốt thì đến giai đoạn 16 – 18 tuổi sẽrất khó nâng cao Do đó trong giảng dạy huấn luyện thể dục, cần tiến hành cácbài tập phát triển tố chất nhanh trong giai đoạn này chính là: chạy ngắn, bơi,

xe đạp, bóng bàn và các môn bóng khác

Nhanh biểu hiện ở hai hình thức: Đơn giản và tổng hợp, theo hìnhthức đơn giản của nhanh có:

Thời gian tiềm phục của phản ứng

Thời gian của một cử động đơn

Tần số động tác

Theo hình thức tổng hợp của nhanh bao giờ cũng gắn liền với cácđộng tác thể thao toàn vẹn: nhanh của vận động viên chạy, quả đấm của vậnđộng viên quyền anh Bật nhanh của vận động viên thể dục

Sức nhanh luôn mang tính chất chuyên biệt, vì vậy muốn nghiên cứutổng hợp phải xác định trên cơ sở của hình thức đơn giản

Sức nhanh là khả năng thực hiện một hành động (một động tác, mộthoạt động) trong khoảng thời gian ngắn nhất Biểu hiện của nó có 3 hình thức:thời gian tiềm phục (nhanh phản ứng) đối với động tác, vận tốc của một độngtác (nhanh vận tốc), và tần số động tác (nhanh chu kỳ) Sức nhanh phụ thuộcvào tính linh hoạt của hệ thống thần kinh, phụ thuộc vào sức mạnh, sức bền,sự hoạt động nhịp nhàng của cơ bắp và các nhân tố sinh lý, tâm lý, sinh hoákhác

Lứa tuổi học sinh phổ thông đang trong giai đoạn sức nhanh phát triểnthuận lợi nhất, nếu không tăng cường tập luyện tới mức độ cao thì sau này sứcnhanh của các em sẽ phát triển khó khăn cho nên trong khi tập luyện để pháttriển toàn diện các mặt thể lực cần đặc biệt chú ý phát triển thêm sức nhanh

1.6.2.2 Hệ phương pháp rèn luyện sức nhanh.