Hoàn thiện pháp luật về giao dịch chứng khoán trên thị trường giao dịch tập trung tại Việt Nam

Xây dựng TTCK phù hợp với định hướng đổi mới và phát triển nền kinh tế đất nước

“Hoàn thiện pháp luật về giao dịch chøng kho¸n trên thị trường giao dịch

tập trung tại Việt Nam”

NCS Tạ Thanh Bình

Người hướng dẫn khoa học:

1 TS Đinh Dũng Sỹ

2 TS Phạm Trọng Bình

Tớnh cấp thiết của việc nghiờn cứu đề tài

 Xây dựng TTCK phù hợp với định h ớng đổi mới và phát triển nền kinh tế đất n ớc là chủ tr ơng lớn của

Đảng và Nhà n ớc ta nhằm tạo lập kênh huy động vốn dài hạn cho sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá

đất n ớc .

 ở Việt Nam, TTCK vẫn còn là một định chế tài chính mới mẻ Các vấn đề pháp lý điều chỉnh hoạt động của thị tr ờng đang trong quá trình xây dựng và hoàn thiện,

đặc biệt là các vấn đề pháp lý liên quan tới hoạt động giao dịch trên thị tr ờng GDCK tập trung

Tỡnh hỡnh nghiờn cứu đề tài

 Vấn đề hoàn thiện pháp luật về CK và TTCK trong thời gian gần đây đã thu hút đ ợc sự quan tâm của khá nhiều nhà khoa học thuộc các lĩnh vực khác nhau, trong đó có giới nghiên cứu khoa học pháp lý

 Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu này mới dừng lại ở việc nghiên cứu khung pháp lý điều chỉnh hoạt

động của TTCK Việt Nam d ới góc độ tổng thể, ch a đi sâu nghiên cứu mang tính hệ thống những vấn đề lý luận và thực tiễn của pháp luật điều chỉnh hoạt động GDCK trên thị tr ờng giao dịch tập trung

Mục đớch, nhiệm vụ nghiờn cứu

 Mục đích:

Làm sáng tỏ những vấn đề lý luận và thực tiễn của các quy định pháp

lý điều chỉnh hoạt động GDCK trên thị tr ờng giao dịch tập trung -> đề xuất các ph ơng h ớng và giải pháp hoàn thiện pháp luật về GDCK

 Nhiệm vụ:

 Làm rõ những vấn đề lý luận về pháp luật điều chỉnh các GDCK trên thị tr ờng giao dịch tập trung, bản chất pháp lý của các GDCK trên thị tr ờng giao dịch tập trung.

 Phân tích những nội dung cơ bản của PL VN hiện hành về GDCK trên thị tr ờng giao dịch tập trung, đánh giá u điểm và nh ợc điểm, từ đó rút

ra những vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện.

 Đề xuất ph ơng h ớng và giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về GDCK trên thị tr ờng giao dịch tập trung ở Việt Nam.

Đối tượng, phạm vi nghiờn cứu

 Đối tượng nghiờn cứu: một số quan điểm của các

luật gia quốc tế và VN về pháp luật điều chỉnh hoạt

động giao dịch trên TTCK; pháp luật n ớc ngoài và pháp luật của VN về giao dịch CK trên thị tr ờng giao dịch tập trung; thực tiễn xây dựng pháp luật, áp dụng pháp luật về giao dịch CK trên thị tr ờng tập trung ở VN

 Phạm vi nghiờn cứu: giới hạn phạm vi nghiên cứu

của LA đối với các giao dịch trên thị tr ờng giao dịch tập trung

Phương pháp nghiên cứu

 Phương pháp luận biện chứng duy vật của Chủ nghĩa Mác –Lê nin và các quan điểm đường lối của Đảng cộng sản VN về phát triển nền KTTT định hướng XHCN.

 Các phương pháp nghiên cứu khoa học: phương pháp tổng hợp, phân tích, thống kê, so sánh luật học, nghiên cứu lý luận kết hợp với thực tiễn…

Những điểm mới của Luận ỏn

 Nghiên cứu một cách hệ thống những vấn đề lý luận cơ bản về PL

điều chỉnh hoạt động giao dịch CK trên thị tr ờng tập trung; đặc thù pháp lý của giao dịch CK so với các giao dịch dân sự, th ơng mại khác trong các lĩnh vực khác của nền kinh tế, trên cơ sở đó tìm ra nét đặc tr ng của việc điều chỉnh bằng PL đối với các giao dịch này.

 Đánh giá khách quan thực trạng PL điều chỉnh hoạt động giao dịch

CK trên thị tr ờng tập trung ở VN Trên cơ sở chỉ ra những điểm bất cập, hạn chế -> tiếp tục xây dựng và hoàn thiện PL nhằm đáp ứng tốt hơn việc điều chỉnh hoạt động giao dịch trên TTCK đang trong giai đoạn phát triển nhanh và mạnh về quy mô và chất l ợng ở V N hiện nay.

 Đề xuất ph ơng h ớng và giải pháp hoàn thiện PL về giao dịch CK trên thị tr ờng tập trung ở VN

Bố cục của Luận án

 Lêi më ®Çu

dÞch CK trªn thÞ tr êng giao dÞch tËp trung

thÞ tr êng giao dÞch tËp trung t¹i ViÖt Nam.

PL vÒ giao dÞch CK trªn thÞ tr êng giao dÞch tËp trung t¹i ViÖt Nam.

 KÕt luËn

 Danh môc tµi liÖu tham kh¶o

Chươngư1.ưLýưluậnưvềưphápưluậtưđiềuưchỉnhưcácưgiaoưdịchư chứngưkhoánưtrênưthịưtrườngưgiaoưdịchưtậpưtrung

1.1.ư Tổngư quanư vềư giaoư dịchư CKư trênư thịư trườngư giaoư dịchư tậpưtrung

1.1.1 Thị tr ờng giao dịch tập trung

- Thị tr ờng CK

 Là nơi diễn ra các giao dịch mua bán, trao đổi các loại CK CK đ ợc hiểu là các loại giấy tờ có giá hay bút toán ghi sổ, nó cho phép chủ sở hữu có quyền yêu cầu về thu nhập và tài sản của tổ chức phát hành hoặc quyền sở hữu Các quyền yêu cầu này có sự khác nhau giữa các loại CK, tuỳ theo tính chất sở hữu của chúng

 Vận hành theo 3 nguyên tắc đặc thù: nguyên tắc trung gian, nguyên tắc công khai và nguyên tắc cạnh tranh tự do thông qua đấu giá.

- Thị tr ờng giao dịch tập trung

 Là thị tr ờng mà các giao dịch đ ợc tổ chức tập trung theo một địa điểm vật chất

d ới dạng các SGDCK, tại đó ng ời mua và ng ời bán (hay đại diện và những nhà môi giới của họ) gặp nhau để tiến hành giao dịch

1.1.2 Giao dịch CK trên thị tr ờng giao dịch tập trung

 Theoưnghĩaưrộng, giao dịch CK là hợp đồng hoặc hành vi pháp lý đơn ph ơng làm phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ đối với CK

 Theoư nghĩaư hẹp, giao dịch CK là hợp đồng mua bán CK trên thị tr ờng giao dịch tập trung giao dịch CK đ ợc giới hạn ở hợp đồng song vụ về mua bán CK, và phạm vi hợp

đồng chỉ diễn ra trên thị tr ờng giao dịch tập trung (không phải là toàn bộ TTCK nói chung).

 Luận án nghiên cứu giao dịch CK theo nghĩa hẹp

Chươngư1.ưLýưluậnưvềưphápưluậtưđiềuưchỉnhưcácưgiaoưdịchư chứngưkhoánưtrênưthịưtrườngưgiaoưdịchưtậpưtrung

Chươngư1.ưLýưluậnưvềưphápưluậtưđiềuưchỉnhưcácưgiaoưdịchư chứngưkhoánưtrênưthịưtrườngưgiaoưdịchưtậpưtrung

Đặc điểm pháp lý của giao dịch CK

 Pháp luật nhiều n ớc coi là hành vi th ơng mại điển hình, đối với cả các quốc gia theo đuổi tiêu chí chủ thể hoặc khách thể để phân định phạm vi điều chỉnh của Luật Th ơng mại

 Giao dịch CK là một dạng của hợp đồng th ơng mại theo quy

định tại Luật Th ơng mại VN (2005).

 Những đặc thù riêng, chi phối nội dung và ph ơng thức các quy phạm pháp luật điều chỉnh loại giao dịch này:

 Đối t ợng của giao dịch là tài sản đặc biệt;

 Giao dịch CK có tính hệ thống và tính tập trung cao;

 Chủ thể giao dịch không xác định;

 Xung đột lợi ích đan xen phức tạp trong giao dịch;

Chươngư1.ưLýưluậnưvềưphápưluậtưđiềuưchỉnhưcácưgiaoưdịchư chứngưkhoánưtrênưthịưtrườngưgiaoưdịchưtậpưtrung

1.2 Pháp luật điều chỉnh giao dịch CK trên thị tr ờng giao dịch tập trung

1.2.1 Cấu thành của pháp luật về giao dịch CK

 Quy phạm pháp luật chuyên ngành

 Quy chế của các tổ chức tự quản

 Quy phạm quy tắc và tập quán

 Quy phạm pháp luật chung có liên quan tới giao dịch CK

 Quy chế của các tổ chức tự quản là nét đặc thù trong cấu thành của PL về TTCK

Chươngư1.ưLýưluậnưvềưphápưluậtưđiềuưchỉnhưcácưgiaoưdịchư chứngưkhoánưtrênưthịưtrườngưgiaoưdịchưtậpưtrung

1.2.2 Nội dung điều chỉnh của pháp luật về giao dịch

CK trên thị tr ờng giao dịch tập trung

a Pháp luật về tổ chức thị tr ờng giao dịch CK tập trung

b Pháp luật về đối t ợng giao dịch

c Pháp luật về chủ thể tham gia giao dịch

 Công ty CK – chủ thể đặc biệt trong giao dịch CK

 Nhà đầu t

d Pháp luật quy định các dịch vụ hỗ trợ giao dịch (l u

ký, đăng ký, bù trừ, thanh toán giao dịch CK)

e Pháp luật về xử lý vi phạm và giải quyết tranh chấp liên quan tới giao dịch CK

Chươngư2.ưthựcưtrạngưPhápưluậtưvềưgiaoưdịchưchứngư khoánưtrênưthịưtrườngưgiaoưdịchưtậpưtrungưtạiưvn

2.1 Quá trình hình thành và phát triển pháp luật về giao dịch CK tại Việt Nam

Quá trình xây dựng và hoàn thiện pháp luật về thị tr ờng giao dịch CK đã tạo dựng cơ sở pháp lý ngày càng vững chắc theo các định h ớng cơ bản là:

 gia tăng hàng hoá có chất l ợng cho thị tr ờng;

 khuyến khích và phát triển cơ sở nhà đầu t ;

 phát triển các định chế tài chính trung gian;

 tăng c ờng tính công bằng, công khai, minh bạch của thị tr ờng

Chươngư2.ưthựcưtrạngưPhápưluậtưvềưgiaoưdịchưchứngư khoánưtrênưthịưtrườngưgiaoưdịchưtậpưtrungưtạiưvn

2.2 Thực trạng pháp luật về giao dịch CK trên thị tr ờng giao dịch tập trung tại Việt Nam

b) Phạm vi tổ chức thị tr ờng: còn hẹp do phạm vi của thị tr ờng CK tự

do còn lớn và nằm ngoài sự kiểm soát của PL.

c) Cơ quan quản lý thị tr ờng: UBCKNN còn thiếu tính độc lập và ch a phải là một cơ quan quản lý thị tr ờng có đầy đủ năng lực và quyền hạn để thực thi có hiệu quả chức năng nhiệm vụ của mình; sự phối hợp với vai trò quản lý của các tổ chức tự quản còn quá mờ nhạt hoặc hầu nh không có; thực tiễn thị tr ờng đặt ra yêu cầu phải có những điều chỉnh về chức năng và ph ơng thức quản lý của UBCKNN cho phù hợp.

Chươngư2.ưthựcưtrạngưPhápưluậtưvềưgiaoưdịchưchứngư khoánưtrênưthịưtrườngưgiaoưdịchưtậpưtrungưtạiưvn

2.2.2ưPhápưluậtưvềưhàngưhoáưtrênưthịưtrường

 Pháp luật mới chỉ chú trọng đến việc gia tăng các hàng hoá nh cổ phiếu, trái phiếu Chính phủ mà ch a tạo lập đ ợc hành lang pháp lý phù hợp để khuyến khích sự phát triển của trái phiếu công ty, một loại hàng hoá rất quan trọng và phổ biến trên TTCK

 Phạm vi các loại CK theo quy định của pháp luật đ ợc phép giao dịch trên thị tr ờng tập trung còn quá hẹp Khung pháp lý cho việc giao dịch các CK phái sinh ch

a đ ợc xây dựng hoàn chỉnh

Chươngư2.ưthựcưtrạngưPhápưluậtưvềưgiaoưdịchưchứngư khoánưtrênưthịưtrườngưgiaoưdịchưtậpưtrungưtạiưvn

triển khai các dịch vụ về giao dịch ký quỹ -> trở ngại cho sự tăng tr ởng của TTCK trong giai đoạn tới

Chươngư2.ưthựcưtrạngưPhápưluậtưvềưgiaoưdịchưchứngư khoánưtrênưthịưtrườngưgiaoưdịchưtậpưtrungưtạiưvn

b Nhà đầu t

 Nhà đầu t cá nhân ch a đ ợc PL bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp một cách đầy đủ; ch a có cơ chế thích đáng để tự bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình bằng PL

 Số l ợng nhà đầu t có tổ chức còn rất hạn chế do PL ch a có những quy định thực sự khuyến khích sự tham gia của các đối t ợng này

 Ch a có chính sách tổng thể về quản lý dòng vốn đầu t gián tiếp

n ớc ngoài, ngăn chặn khủng hoảng và duy trì an ninh kinh tế.

 Cơ chế khuyến khích đầu t thông qua các chính sách về thuế, phí ch a đồng bộ, đầy đủ.

Chươngư2.ưthựcưtrạngưPhápưluậtưvềưgiaoưdịchưchứngư khoánưtrênưthịưtrườngưgiaoưdịchưtậpưtrungưtạiưvn

2.2.4ưPhápưluậtưvềưcơưchếưgiaoưdịch

 Cần thiết lập khung pháp lý cho việc tiến hành các giao

dịch bằng ph ơng tiện điện tử và giao dịch trong môi tr ờng Internet tại Việt Nam.

 Cần thiết lập khung pháp lý để điều chỉnh hoạt động

giao dịch xuyên biên giới đang xuất hiện ngày càng nhiều tại Việt Nam.

 PL về TTCK ch a xây dựng đ ợc cơ chế đặc thù phù hợp

với giao dịch trái phiếu và CK phái sinh.

 Ch a có quy định PL điều chỉnh việc chuyển nh ợng cổ

phiếu niêm yết không thông qua SGDCK, TTGDCK.

Chươngư2.ưthựcưtrạngưPhápưluậtưvềưgiaoưdịchưchứngư khoánưtrênưthịưtrườngưgiaoưdịchưtậpưtrungưtạiưvn

2.2.5ưPhápưluậtưvềưcácưdịchưvụưhỗưtrợưgiaoưdịchư(đăngưký,ư

lưuưký,ưbùưtrừưvàưthanhưtoánưgiaoưdịchưCK)

 Ch a có sự thống nhất về mặt pháp lý giữa các ngành

trong các quy định liên quan đến cầm cố CK

 Các quy định về bảo đảm ký quỹ giao dịch còn cứng

nhắc, ch a theo kịp sự phát triển của thị tr ờng

 Cơ sở pháp lý cho việc tập trung hoá và phi vật chất

hoá CK không đầy đủ, ch a khuyến khích hoạt động này.

 Các quy định về biện pháp bảo đảm thanh toán ch a

hiệu quả

Chươngư2.ưthựcưtrạngưPhápưluậtưvềưgiaoưdịchưchứngư khoánưtrênưthịưtrườngưgiaoưdịchưtậpưtrungưtạiưvn

2.2.6ư PLư vềư xửư lýư viư phạmư vàư giảiư quyếtư tranhư chấpư trongư giaoư dịchưCK

b PL về giải quyết tranh chấp:

 Thẩm quyền giải quyết tranh chấp ch a phù hợp

 Việc xác định thời điểm phát sinh tranh chấp và thời hiệu khởi kiện tranh chấp còn bất cập

 Quy định về giải quyết tranh chấp không cùng mặt bằng với việc giải quyết các tranh chấp khác.

Chươngư3.ưPhươngưhướngưvàưgiảiưphápưhoànưthiệnưphápư luậtưvềưgiaoưdịchưchứngưkhoánưtrênưthịưtrườngưgiaoư

dịchưtậpưtrungưtạiưviệtưnamư

3.1ưPhươngưhướngưhoànưthiệnưphápưluậtưViệtưNamưvềưGDCKưtrênưthịưtrườngưgiaoư dịchưtậpưtrung

TTCK:

chính

công bằng, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các nhà đầu t , nhất là các nhà đầu t nhỏ lẻ…

ờng

dụng

đổi hết sức linh hoạt của thực tế TTCK Việt nam

Chươngư3.ưPhươngưhướngưvàưgiảiưphápưhoànưthiệnưphápư luậtưvềưgiaoưdịchưchứngưkhoánưtrênưthịưtrườngưgiaoư

dịchưtậpưtrungưtạiưviệtưnam

3.2ưGiảiưphápưhoànưthiệnưPLưVNưvềưGDCKưtrênưthịưtrườngưGDưtậpưtrung

3.2.1 Hoàn thiện pháp luật về tổ chức thị tr ờng giao dịch CK

a) PL về mô hình tổ chức thị tr ờng: Cần sớm đa dạng hoá sở hữu của SGDCK để SGDCK trở thành một tổ chức tự quản đúng nghĩa theo mô hình thành viên hoặc mô hình công ty cổ phần nh thông lệ quốc tế ; CPH tiến tới đại chúng hoá SGDCK gắn với mục tiêu niêm yết SGDCK ; Tiến tới hợp nhất SGDCK Tp.HCM và TTGDCK HN

b) PL về phạm vi tổ chức thị tr ờng: Cần ban hành cơ chế pháp lý nhằm đẩy mạnh việc quản lý công ty đại chúng; xây dựng khung pháp lý cho hoạt

động giao dịch CK của các công ty đại chúng ch a niêm yết;

c) PL về cơ quan quản lý thị tr ờng: UBCKNN cần phải trở thành một cơ quan quản lý độc lập với đầy đủ quyền hạn để thực thi hiệu quả các chức năng của mình nh khuyến nghị của IOSCO; Thành lập cơ quan giám sát tài chính quốc gia; Nâng cao vai trò của tổ chức tự quản trong quản lý thị tr ờng

Chươngư3.ưPhươngưhướngưvàưgiảiưphápưhoànưthiệnưphápư luậtưvềưgiaoưdịchưchứngưkhoánưtrênưthịưtrườngưgiaoư

dịchưtậpưtrungưtạiưviệtưnam

3.2.2ưHoànưthiệnưphápưluậtưvềưhàngưhoáưtrênưthịưtrường

 Cần tạo lập hành lang pháp lý phù hợp để khuyến khích sự phát triển của trái phiếu công ty

luật đ ợc phép giao dịch trên thị tr ờng tập trung Cần xây dựng khung pháp lý cho việc giao dịch các CK phái sinh, tr ớc hết là các CK đã phổ biến và hiện đang

đ ợc giao dịch nhiều trên thị tr ờng tự do nh quyền mua

cổ phần, quyền chọn, hợp đồng t ơng lai

Chươngư3.ưPhươngưhướngưvàưgiảiưphápưhoànưthiệnưphápư luậtưvềưgiaoưdịchưchứngưkhoánưtrênưthịưtrườngưgiaoư

dịchưtậpưtrungưtạiưviệtưnam

3.2.3ưHo nưthiệnưphápưluậtưvềưchủưthểưthamưgiaưgiaoưdịchưCK àn thiện pháp luật về chủ thể tham gia giao dịch CK

3.2.3ưHo nưthiệnưphápưluậtưvềưchủưthểưthamưgiaưgiaoưdịchưCK àn thiện pháp luật về chủ thể tham gia giao dịch CK

a) PL về CTCK

ty Tài chính CK

b) PL về nhà đầu t

ro thông qua đa dạng hoá ph ơng thức đầu t

chú trọng và khuyến khích các ch ơng trình đầu t tập thể thông qua quỹ đầu t

gián tiếp; trong dài hạn, cần có những chính sách rõ ràng về thu hút FII.

c) Hoàn thiện các chính sách về thuế và phí để khuyến khích các chủ thể tham gia thị tr ờng

Chươngư3.ưPhươngưhướngưvàưgiảiưphápưhoànưthiệnưphápư luậtưvềưgiaoưdịchưchứngưkhoánưtrênưthịưtrườngưgiaoư

dịchưtậpưtrungưtạiưviệtưnam

3.2.4.ưHoànưthiệnưphápưluậtưvềưcơưchếưgiaoưdịch

dịch CK bằng ph ơng tiện điện tử và giao dịch trong môi tr ờng Internet tại Việt Nam

phiếu chuyên biệt, thị tr ờng giao dịch CK phái sinh

ợng cổ phiếu niêm yết không thông qua SGDCK, TTGDCK