Nhân vật lý tưởng trong văn học lãng mạn (Khảo sát qua một số tác phẩm của V.Hugo) ( Luận văn ThS. Văn học )

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN TRẦN THỊ THU HIỀN NHÂN VẬT LÝ TƯỞNG TRONG VĂN HỌC LÃNG MẠN KHẢO SÁT QUA MỘT SỐ TÁC PHẨM CỦA V.HUGO LUẬN VĂN THẠC SĨ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

TRẦN THỊ THU HIỀN

NHÂN VẬT LÝ TƯỞNG TRONG VĂN HỌC LÃNG MẠN (KHẢO SÁT QUA MỘT SỐ TÁC PHẨM CỦA V.HUGO)

LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành Lý luận Văn học

Hà Nội – 2014

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

TRẦN THỊ THU HIỀN

NHÂN VẬT LÝ TƯỞNG TRONG VĂN HỌC LÃNG MẠN (KHẢO

SÁT QUA MỘT SỐ TÁC PHẨM CỦA V.HUGO)

Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Lý luận Văn học

Mã số : 60 22 01 20

Cán bộ hướng dẫn khoa học: TS NGUYỄN VĂN NAM

Hà nội – 2014

LỜI CẢM ƠN!

Tôi xin chân thành cảm ơn trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn cũng như các thầy cô trong khoa văn học đã tạo điều kiện để tôi hoàn thành tốt luận văn này!

Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành và sâu sắc đến TS Nguyễn Văn Nam, thầy đã tận tình hướng dẫn, chỉ bảo tôi trong suốt quá trình làm luận văn để tôi có được kết quả như ngày hôm nay!

Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn đến gia đình đã luôn động viên, ủng hộ tôi trong quá trình học tập cũng như làm luận văn!

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình khoa học nghiêm túc do bản thân tôi thực hiện dưới sự hướng dẫn của TS Nguyễn Văn Nam, không sao chép của ai Nếu sai tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm!

PHỤ LỤC

MỞ ĐẦU Error! Bookmark not defined

1 Lý do chọn đề tài Error! Bookmark not defined

2 Lịch sử vấn đề Error! Bookmark not defined

3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu Error! Bookmark not defined

4 Mục đích nghiên cứu Error! Bookmark not defined

5 Phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined

6 Cấu trúc luận văn Error! Bookmark not defined Chương 1: Chủ nghĩa lãng mạn và quan niệm về nhân vật lý tưởng Error!

Bookmark not defined

1.1 Về chủ nghĩa lãng mạn Error! Bookmark not defined

1.1.1 Nguồn gốc hình thành và phát triển của chủ nghĩa lãng mạn Error!

Bookmark not defined

1.1.2 Nguyên tắc sáng tác của chủ nghĩa lãng mạn Error! Bookmark not

1.2.1 Nhân vật lý tưởng trong văn học Error! Bookmark not defined

1.2.2 Nhân vật lý tưởng – khát vọng về những nhân cách đẹp hoàn thiện

trong nghệ thuật lãng mạn Error! Bookmark not defined

1.3 Sáng tác của V.Hugo – một đại diện tiêu biểu của văn chương lãng mạn

Error! Bookmark not defined

1.3.1 V.Hugo – hiện thân của chủ nghĩa lãng mạn Error! Bookmark not

Chương 3 Nghệ thuật xây dựng nhân vật lý tưởng trong tiểu thuyết lãng mạn

của V.Hugo Error! Bookmark not defined 3.1 Các thủ pháp nghệ thuật đặc trưng Error! Bookmark not defined

3.1.1 Cường điệu, phóng đại, khổng lồ hóa Error! Bookmark not defined 3.1.2 Xây dựng các tương phản thẩm mỹ Error! Bookmark not defined

3.2 Quan hệ đặc biệt giữa tính cách nhân vật và hoàn cảnh Error! Bookmark not defined

3.2.1 Tính cách phát triển độc lập với hoàn cảnh Error! Bookmark not

defined

3.2.2 Dấu ấn chủ quan của nhà văn trên tính cách nhân vật .Error!

Bookmark not defined

3.3 Nghệ thuật phân tích tâm lý nhân vật Error! Bookmark not defined

3.3.1 Chú ý mô tả nội tâm nhân vật đầy đặn, đa dạngError! Bookmark not

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Chủ nghĩa lãng mạn là một trào lưu văn học ra đời ở Phương Tây thế kỉ XIX, cho đến nay đã gần hai thế kỉ trôi qua song những tác giả, tác phẩm của trào lưu này vẫn nhận được sự quan tâm đặc biệt của giới phê bình, nghiên cứu Chủ nghiã lãng mạn ra đời đã phá bỏ những giới hạn trong quan niệm truyền thống về cả nội dung và nghệ thuật, mang đến cách nhìn mới về cuộc sống, con người, đề cao tình thương, lòng bác ái trong xã hội, phù hợp với mong muốn, ước mơ của con người Đặc biệt, chủ nghĩa lãng mạn chú trọng xây dựng hình tượng nhân vật lý tưởng, những nhân vật có tâm hồn thánh thiện, giàu lòng thương người và sẵn sàng hi sinh vì nhân loại.Và nhắc đến chủ nghĩa lãng mạn, chúng ta không thể không nhắc đến đại diện tiêu biểu của trào lưu này, đó chính

là Victor Hugo Dường như cái sự nghiệp đồ sộ của nhà văn lãng mạn Pháp vẫn còn làm lay động hàng triệu trái tim người đọc ngày nay bởi lý tưởng cao đẹp mà

ông gửi gắm trong mỗi hình tượng nhân vật của mình Bởi vậy, muốn hiểu được văn học lãng mạn, hãy soi vào các tác phẩm vĩ đại của Victor Hugo Thời gian

có lẽ không có ý nghĩa gì với các tác phẩm như Những người khốn khổ, Nhà thờ

đức bà Paris, Chín mươi ba Chính vì điều này chúng tôi lựa chọn đề tài nghiên

cứu “Nhân vật lý tưởng trong văn học lãng mạn (Khảo sát qua một số tác phẩm của V.Hugo)”

Văn học không thể thiếu nhân vật, bởi đó chính là phương tiện, là công cụ

để nhà văn phản ánh hiện thực Nhân vật là một “người giấy” được sinh ra từ trí

tưởng tượng và óc sáng tạo của nhà văn, vừa mang những đặc điểm của một con người trong cuộc đời thực, vừa là công cụ để nhà văn bộc lộ, gửi gắm tư tưởng thẩm mĩ của mình Bởi thế, mỗi nhân vật vừa là con người có trong cuộc đời thực, đồng thời cũng là đứa con tinh thần của nhà văn Nghiên cứu nhân vật chính là chìa khóa giúp chúng ta hiểu được giá trị của tác phẩm văn học, tư tưởng của nhà văn cũng như đặc điểm của thời đại

Mặt khác, nghiên cứu “Nhân vật lý tưởng trong văn học lãng mạn (Khảo

sát qua một số tác phẩm của Victor Hugo)” còn là một việc làm cần thiết để thấy

được những đặc điểm của nhân vật lý tưởng trong văn học lãng mạn, những giá trị tư tưởng mà hình tượng nhân vật này truyền tải Qua đó thấy được những đóng góp có ý nghĩa lớn lao của trào lưu văn học lãng mạn cũng như cây đại thụ của nó – đại thi hào Victor Hugo trong dòng văn học chung của nhân loại

2 Lịch sử vấn đề

Chủ nghĩa lãng mạn là một trào lưu và là một phương pháp sáng tác có vị trí quan trọng trong tiến trình văn học V.Hugo xuất hiện giữa trào lưu văn học này như một ngôi sao mọc sớm và lặn rất muộn Chủ nghĩa lãng mạn ra đời với đỉnh cao là V.Hugo đã tạo nên một luồng sinh khí mới, thổi một cơn gió mới đến

nền văn học của nhân loại Chính vì thế, nghiên cứu về chủ nghĩa lãng mạn và văn hào V.Hugo đã có nhiều, đó là một đề tài lớn trong văn học Có thể kể tên một số công trình nổi tiếng như:

“Văn học lãng mạn và văn học hiện thực phương Tây” của tác giả Lê Hồng Sâm, Đặng Thị Hạnh, NXB Đại học và Trung học chuyên nghiệp,1985

Victor Hugo – Một tâm hồn cao cả” của tác giả Nguyễn Hạnh, Trần Thị Thanh Nguyên,NXB Tuổi trẻ, 1990

“Victo Hugo” của tác giả Phùng Văn Tửu, NXB Giáo dục, 1997

Đây là những công trình nghiên cứu một cách hệ thống, toàn diện về chủ nghĩa lãng mạn cũng như toàn bộ sự nghiệp sáng tác của Victor Hugo Về V.Hugo số lượng các công trình nghiên cứu khá lớn Riêng về vấn đề nhân vật, cũng đã có nhiều công trình nghiên cứu đi vào tìm hiểu cụ thể những loại hình nhân vật khác nhau trong tiểu thuyết lãng mạn của V.Hugo Trước hết phải nhắc đến Đặng Thị Hạnh, người đã từ rất sớm nghiên cứu và hướng dẫn sinh viên nghiên cứu về nhân vật trong tác phẩm của V.Hugo tại trường Đại học Tổng hợp, nay là Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Đó là khóa luận tốt nghiệp

năm 1977 của Nguyễn Đình Hợi với đề tài “Hình tượng người chiến sĩ cộng hòa

trong sáng tác của V.Hugo” và khóa luận tốt nghiệp đại học năm 1978 của Trần

Thị Minh Châu với đề tài “Nhân vật nổi loạn trong các tác phẩm của Bairơn và

V.Hugo”

Có thể nói rằng, vấn đề nhân vật luôn là mối quan tâm hàng đầu của người nghiên cứu văn học Bởi nhân vật chính là nơi thể hiện tài năng nghệ thuật của nhà văn, thể hiện quan niệm, tư tưởng thẩm mỹ của nhà văn Thông qua nhân vật chúng ta hiểu được thông điệp tác phẩm truyền tải cũng như hiểu được lịch sử, văn hóa của thời đại đã qua Trong tiểu thuyết của V.Hugo thế giới nhân vật vô

cùng đa dạng, phong phú, nhân vật được khai thác ở nhiều khía cạnh khác nhau

và trải qua bao nhiêu thời gian, nó vẫn là đề tài nghiên cứu được mọi người quan tâm Chẳng hạn chỉ nói đến riêng trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) đã có rất nhiều khóa luận tốt nghiệp nghiên cứu về V.Hugo Như khóa luận năm 1994 của sinh viên Hồ Thị Minh Nguyệt với đề tài

“Bước đầu nhận xét và khảo sát một số cặp quan hệ đối lập trong tiểu thuyết

“Những người khốn khổ” của Victor Hugo” Tiếp đến là khóa luận tốt nghiệp

năm 2001 với đề tài “Hình tượng người phụ nữ trong tiểu thuyết của Victor

Hugo” của sinh viên Thạch Thị Lan Anh Và “Hệ nhân vật trung tâm tích cực mang “tì vết” của Victor Hugo trong tiểu thuyết Nhà thờ đức bà Paris, Những người khốn khổ, Thằng cười” đề tài khóa luận tốt nghiệp năm 2003 của Hoàng

Trà My

Song cần phải nói rằng, lịch sử nghiên cứu văn học lãng mạn nói chung,

sự nghiệp của Victor Hugo nói riêng có nhiều công trình nghiên cứu về nhân vật, khai thác những loại hình nhân vật khác nhau, nhưng chưa có công trình nghiên cứu nào về nhân vật lý tưởng trong văn học lãng mạn, đặc biệt là qua các tác

phẩm của Victor Hugo Chúng tôi nhận thấy rằng lựa chọn đề tài “Nhân vật lý

tưởng trong văn học lãng mạn (Khảo sát qua một số tác phẩm của Victor Hugo)” là đề tài mới, chưa có công trình nghiên cứu nào về vấn đề này Hơn nữa

ở đề tài này, chúng tôi nghiên cứu nhân vật lý tưởng dựa trên ba tiểu thuyết

chính là Nhà thờ đức bà Paris, Những người khốn khổ và Chín mươi ba, hiện

nay vẫn chưa có công trình nào nghiên cứu về nhân vật lý tưởng khảo sát qua ba tác phẩm này Vì vậy, chúng tôi khẳng định rằng đề tài nghiên cứu của luận văn

là không trùng lặp

3 Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu: “Nhân vật lý tưởng trong văn học lãng mạn

(Khảo sát qua các tác phẩm của Victor Hugo)”

3.2 Phạm vi nghiên cứu: Văn học lãng mạn phát triển rất rực rỡ, để lại

nhiều tác phẩm có giá trị Song do hạn chế về thời gian và khả năng cá nhân, luận văn này chúng tôi chỉ đi vào khảo sát hình tượng nhân vật lý tưởng trong văn học lãng mạn chủ yếu qua ba tiểu thuyết lớn đã được dịch của Victor Hugo,

đó là: Nhà thờ đức bà Paris, Những người khốn khổ và Chín mươi ba

- Thông qua luận văn này, chúng tôi muốn một lần nữa khẳng định những giá trị to lớn mà trào lưu văn học lãng mạn cùng với đại diện tiêu biểu của nó là Victor Hugo đạt được Đồng thời, hiểu được vì sao văn học lãng mạn và V.Hugo luôn được giới nghiên cứu, phê bình cũng như bạn đọc đón nhận

- Luận văn cũng làm sáng tỏ những giá trị nghệ thuật của văn học lãng mạn trong việc xây dựng thành công nhân vật lý tưởng

5 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện đề tài này, chúng tôi sử dụng các phương pháp sau:

- Phương pháp loại hình

- Phương pháp tiếp cận hệ thống

- Phương pháp nghiên cứu liên ngành

Ngoài ra, chúng tôi còn sử dụng các thao tác phân tích, so sánh, thống kê, tổng hợp … thường xuyên được vận dụng trong quá trình nghiên cứu

6 Cấu trúc luận văn

Luận văn có cấu trúc như sau:

Chương 1: Chủ nghĩa lãng mạn và quan niệm về nhân vật lý tưởng

Chương 2: Vẻ đẹp của nhân vật lý tưởng trong tiểu thuyết của V.Hugo Chương 3: Nghệ thuật xây dựng nhân vật lý tưởng

Chương 1: Chủ nghĩa lãng mạn và quan niệm về nhân vật lý tưởng 1.1 Về chủ nghĩa lãng mạn

1.1.1 Nguồn gốc hình thành và phát triển của chủ nghĩa lãng mạn

Từ lãng mạn (romanticism, romantisme) xuất phát từ tình ca (romances)

của thời trung cổ, để chỉ những bài thơ dài nói về những chàng kỵ sĩ, những anh hùng, về những vùng đất xa xôi và những cuộc tình lỡ làng hoặc những bài ca

mà người hát rong (trabadour) thường sử dụng trong ca diễn của mình Nó xuất hiện sớm nhất ở Đức Vậy lãng mạn là gì? Có rất nhiều cách quan niệm về chủ nghĩa lãng mạn và cách hiểu nào cũng tự cho mình là đúng đắn hơn hết

Biélinski trong bài Văn học Nga, năm 1841, định nghĩa: Chủ nghĩa lãng

mạn, đó là thế giới nội tâm của con người, thế giới của tâm hồn và trái tim

M.Gorki đã viết: Đã có nhiều công thức về chủ nghĩa lãng mạn, nhưng

một công thức chính xác, hoàn toàn đầy đủ và có tầm khái quát, một công thức

mà mọi nhà nghiên cứu lịch sử văn học đều có thể chấp nhận thì cho đến nay vẫn chưa có, chưa được làm ra

Tình hình đã là và hiện nay vẫn đang là như thế Khái niệm chủ nghĩa lãng mạn là một trong những khái niệm phức tạp nhất, rối rắm nhất và được lý giải theo những cách khác nhau nhất trong nghiên cứu văn học Có những quan niệm cho Romantique là tất cả những gì hoang đường, khác thường, do trí tưởng tượng tạo ra Cũng chính vì thế mà văn chương lãng mạn, một nền văn chương khác với tất cả những gì đã có trước đó trong nghệ thuật, ở đó trí tưởng tượng bay bổng chiếm vị trí lớn chưa từng có, được gọi là Romantisme

Có cách định nghĩa chủ nghĩa lãng mạn theo kiểu phủ định: chủ nghĩa lãng mạn là sự loại trừ luật tam duy nhất trong kịch và nói chung là sự xuất hiện của một hệ thống những nguyên tắc thẩm mỹ đối lập với chủ nghĩa cổ điển

Có cách định nghĩa chủ nghĩa lãng mạn theo kiểu tổng hợp: chủ nghĩa lãng mạn là sự phá bỏ hàng rào ngăn cách, là sự trộn lẫn các phạm trù mỹ học với nhau, các thể loại với nhau

Có cách định nghĩa chủ nghĩa lãng mạn theo thể loại: chủ nghĩa lãng mạn

là sự thống trị của thể loại tâm tình

Cũng giống như V.Hugo, Vêxêlốpxki, một nhà nghiên cứu văn học nổi tiếng ở Nga thế kỷ XIX cho rằng nghệ thuật lãng mạn chính là chủ nghĩa tự do trong văn học Bằng cách nói này, ông muốn nhấn mạnh đến khát vọng của cá nhân con người thời đại lãng mạn muốn vượt thoát khỏi những ràng buộc của các giáo điều, công thức văn học đã lỗi thời và hướng đến những gì là tự do, phóng khoáng hơn Nhiều nhà nghiên cứu trong các thời đại khác nhau có nói đến chủ nghĩa lãng mạn với các dấu hiệu nổi bật như sự đề cao chủ nghĩa cá nhân, sự khước từ lệ thuộc vào thực tại, sự ưu tiên cho ước mơ, mộng tưởng, sự

ca tụng đời sống tình cảm và xưng tụng con người cá thể Những người khác lại gắn nghệ thuật lãng mạn với thời đại quá độ trong tất cả những tác động và hệ

lụy đặc biệt của nó; hay với một tâm thế điển hình của người nghệ sỹ lãng mạn

là nhiệt tình đề cao tuyệt đối cái lý tưởng đi kèm với ý thức sáng rõ về tình trạng không có khả năng hiện thực hóa cái lý tưởng trong thực tế và từ đó xuất hiện tâm trạng nhức nhối, căng thẳng cực độ về cái bản chất lưỡng kép đó của thực tại Chính V.Hugo cũng có những thay đổi trong cách nhấn mạnh đến trọng tâm của quan niệm về chủ nghĩa lãng mạn Lúc đầu, ông cho bản chất của chủ nghĩa lãng mạn là ở sự pha trộn giữa các phạm trù thẩm mỹ với nhau ( đẹp – xấu, bi –hài, cao cả – thấp hèn ) và giữa các thể loại với nhau ( anh hùng ca, trữ tình, bi kịch, hài kịch, sử thi, tiểu thuyết ) Về sau, V.Hugo lại quan niệm về chủ nghĩa

lãng mạn từ bản chất chính trị xã hội của nền văn học này khi ông cho rằng chủ

nghĩa lãng mạn chính là chủ nghĩa tự do trong văn học

Nhìn lại thoáng qua lịch sử xuất hiện các cách hiểu về chủ nghĩa lãng mạn cho phép rút ra được một số kết quả lý luận quan trọng như sau:

Hầu hết các cách hiểu, các định nghĩa về chủ nghĩa lãng mạn đều nói đúng một đặc điểm của nền văn chương này Nhưng ngược lại, hầu hết tất cả các ý định lấy riêng một đặc điểm nào đó để định nghĩa về chủ nghĩa lãng mạn đều khiếm khuyết, không đầy đủ Thậm chí, chính những đặc điểm đó ở chủ nghĩa lãng mạn lại cũng hoàn toàn có thể xuất hiện ở những nền văn chương khác – dĩ nhiên là trong những quan hệ với các yếu tố của hệ thống khác và dưới áp lực của hệ thống đó thì bản thân yếu tố này cũng mang những sắc thái mới

Do vậy, chỉ có thể hiểu đúng về chủ nghĩa lãng mạn như một tập hợp, hay chính xác hơn, như một hệ thống các đặc trưng thẩm mỹ riêng biệt, độc đáo và thống nhất

Chủ nghĩa lãng mạn ra đời và phát triển từ cuối thế kỉ 18 đến những năm

30, 40 của thế kỉ 19, đầu tiên hình thành ở Đức, sau đó lan sang Anh, Pháp,

Nga… nhanh chóng phát triển thành phong trào văn học rộng khắp châu Âu, tạo

ra rất nhiều tác giả, tác phẩm có ảnh hưởng lớn Đến thế kỉ 19 ở Pháp, chủ nghĩa lãng mạn phát triển thành một trào lưu có hệ thống luận điểm, có phương pháp sáng tác riêng, phổ biến trên mọi lĩnh vực: thơ, kịch, tiểu thuyết như trong các tác phẩm của Lamartine, Muyxê, Vigny, V.Hugo Ra đời trong thời đại quá độ

từ hình thái xã hội phong kiến sang hình thái xã hội tư sản, với tất cả những đặc trưng và hệ lụy của thời quá độ đã in dấu sâu sắc lên nghệ thuật lãng mạn Cuộc cách mạng tư sản Pháp năm 1789, đánh đổ chế độ phong kiến, là một bước ngoặt vĩ đại không chỉ đối với Pháp mà còn đối với cả Châu Âu Chính sự sụp

đổ của chế độ phong kiến và sự hình thành quan hệ xã hội mới đã tác động sâu sắc đến tư tưởng tình cảm của mọi tầng lớp trong xã hội

Sự hình thành của chủ nghĩa lãng mạn có quan hệ mật thiết với tư tưởng triết học ở châu Âu đương thời Triết học duy tâm cổ điển Đức bản thân nó chính

là phong trào lãng mạn trong lĩnh vực triết học Đại biểu của chủ nghĩa duy tâm chủ quan Kant, Johann Fichte đưa tâm hồn con người lên địa vị chủ đạo trong sáng tạo thế giới khách quan, nhấn mạnh thiên tài, tình cảm, tính năng động chủ quan; đại biểu của chủ nghĩa duy tâm khách quan Schelling, Hegel đề cao vị trí của tinh thần khách quan trong việc phái sinh thế giới vật chất, đưa con người đến đỉnh cao của sự phát triển tinh thần, cho rằng con người không chỉ cho mình

mà còn vì mình, trên ý nghĩa cho mình, vì mình, nhân tài mới là tuyệt đối, tự do,

vô hạn Những điều này đề cao sự tôn nghiêm của con người, thức tỉnh dân tộc, thúc đẩy ước muốn, khao khát độc lập tự do, cung cấp cơ sở lí luận cho chủ nghĩa lãng mạn trong văn học

Mặt khác, sự hình thành của chủ nghĩa lãng mạn cũng có cội nguồn từ kinh nghiệm lịch sử và đấu tranh trong bản thân văn học Văn học cảm thương

chủ nghĩa Anh thế kỉ 18, yêu cầu giải phóng cá tính, chủ trương tự do tình cảm, quay trở lại tự nhiên thuần phác của Rousseau, nhấn mạnh cá tính, sắc thái tình cảm mãnh liệt trong phong trào cách tân với đại biểu là Goethe, nghiên cứu về tính bi kịch, ngợi ca, vẻ đẹp đăng đối của Kant, Schiele; sự thưởng thức nghệ thuật bắt đầu bằng việc đặt nghệ thuật trong dòng phát triển lịch sử của Herder, Hegel… tất cả đã kích hoạt tư tưởng của con người, làm cho cảm nhận, lí giải của con người đối với nghệ thuật trở nên sâu sắc hơn, từ đó yêu cầu nghệ thuật biểu hiện tinh thần vĩ đại và tư tưởng tình cảm một cách sâu sắc…Tất cả những điều này đều có vai trò quan trọng đối với sự hình thành chủ nghĩa lãng mạn

Chủ nghĩa lãng mạn chia làm hai khuynh hướng: chủ nghĩa lãng mạn tiêu cực và chủ nghĩa lãng mạn tích cực

Trước hết, chủ nghĩa lãng mạn tiêu cực là sự phản ánh ý thức hệ của giai cấp bị Cách mạng tư sản tước đoạt quyền lợi và đẩy ra khỏi đời sống chính trị Những nhà văn lãng mạn xuất thân từ tầng lớp quý tộc thường tìm tới thời Trung

cổ, thời hoàng kim của chế độ phong kiến, hướng tới lý tưởng về cuộc sống đẹp

đẽ êm đềm của thời xưa cũ Vì thế họ thường có thái độ bi quan trốn chạy cuộc đời, họ thường tìm về quá khứ, mộng ảo hay thu mình vào “cái tôi” bí ẩn, thiên định về cuộc đời, về tình ái, về cái chết Khuynh hướng lãng mạn tiêu cực này

mơ ước khôi phục lại chế độ cũ và đức tin đối với nhà thờ để truyền bá thuyết Thần bí về thế giới

Ngược lại, chủ nghĩa lãng mạn tích cực gắn liền với tâm trạng quần chúng nhân dân đang bất mãn trước những hệ quả của cuộc Cách mạng tư sản Pháp Nhưng họ cũng mơ ước một tương lai tốt đẹp hơn thực tại mà họ đang sống, nơi

đó con người được giải phóng khỏi mọi áp bức bất công Chủ nghĩa lãng mạn tích cực chịu sự ảnh hưởng của tư tưởng chủ nghĩa xã hội không tưởng, họ nhìn vào chiều hướng của sự phát triển thực tại, nhưng thực tế họ đã đi trước sự phát triển của thực tại Những nhà văn lãng mạn không hòa hoãn thỏa hiệp với thực tại mà họ mong muốn thiết lập nên một xã hội mới bảo đảm hạnh phúc cho con người và thường vẽ nên một xã hội lý tưởng

Có thể nói chủ nghĩa lãng mạn ra đời đã đưa nền văn học thế giới chuyển sang một bước ngoặt mới, là mảnh đất màu mỡ để người nghệ sĩ thỏa sức bộc lộ tài năng của mình

1.1.2 Nguyên tắc sáng tác của chủ nghĩa lãng mạn

Xuất phát từ thái độ nguyền rủa thực tại, nghệ sĩ lãng mạn tự cho mình

đứng trên hoàn cảnh, hình tượng nghệ thuật xây dựng dựa trên ý muốn chủ quan của nghệ sĩ Bởi thế, nguyên tắc đầu tiên của chủ nghĩa lãng mạn là chối từ thực tại Các chi tiết cụ thể, chân thực, sinh động đều bị đẩy xuống bình diện thứ yếu, cốt lõi là dụng công vào việc xây dựng nhân vật lý tưởng

Thời đại lãng mạn chính là thời đại cách mạng, thời đại của những hi vọng lớn và thất vọng lớn Thời đại mà cái cũ đang mất đi, cái mới manh nha hình thành mỗi con người đều thấy mình lạc lõng, bơ vơ, không biết tin tưởng, bấu víu vào đâu Thành công của cuộc cách mạng tư sản mang lại ánh sáng mới cho con người, nhưng kéo theo đó là cuộc sống thực dụng, đồng tiền là trên hết, tình người nhạt nhòa Nghệ sĩ là những người có trái tim nhạy cảm, họ không thể chấp nhận được cuộc sống ấy, vì vậy họ quay lưng lại với thực tại Và mỗi nghệ

sĩ lãng mạn có cách chối bỏ, phản kháng thực tại theo cách riêng của mình Người thì tìm về với quá khứ, nâng niu trân trọng những giá trị của một thời, kẻ thì đắm chìm trong cuộc sống tiên cảnh, người lại mải miết đi tìm những điều

phi thường, khác lạ ngay trong chính thực tại để mong muốn cải tạo xã hội Đó chính là những khát vọng của chủ nghĩa lãng mạn, hướng đến cái đẹp, cái cao cả,

là sự phản ứng lại trước chiến thắng của lối sống thực dụng trong cuộc sống lúc bấy giờ sau cách mạng tư sản Chính bởi thế mà hình tượng nhân vật lý tưởng xuất hiện chói lọi, là nơi nghệ thuật lãng mạn kí thác ký thác nhiều nhất những khát khao hướng thiện, nơi kết tinh, hội tụ đầy đủ những hình dung tốt đẹp nhất

dù có phần không tưởng của nghệ sĩ lãng mạn về nhân loại

Tự do bay lượn trong nghệ thuật là một trong những nguyên tắc quan trọng của chủ nghĩa lãng mạn Tách mình ra khỏi cảnh đời thực, chủ trương nghệ

thuật chỉ vị nghệ thuật, nên nghệ thuật lãng mạn chọn hình thức làm cứu cánh

của mình Vấn đề tự do cá nhân, tự do sáng tác là vấn đề bậc nhất của họ Họ từ

chối đơn đặt hàng của xã hội, chỉ nhận đơn đặt hàng của trái tim Đồng thời,

chủ nghĩa lãng mạn thể hiện tâm thế của con người được giải phóng ra khỏi chế

độ phong kiến, trở thành một chủ thể của xã hội mới, trở thành con người cá nhân tồn tại với biên độ tự do rộng rãi hơn hẳn so với quá khứ phong kiến Chủ nghĩa lãng mạn tự khẳng định với những chủ đề mới lạ mà chủ nghĩa cổ điển, vốn thường đặt mình trong khuôn khổ lý trí, không đề cập đến Đó là sự nổi trội vượt bậc của tình cảm, cảm tính và sự tưởng tượng Chủ nghĩa lãng mạn đề cao thế giới nội tâm của con người, thể hiện những khuynh hướng tự do cá nhân Họ

đã miêu tả những yếu tố khác thường của thế giới tình cảm và yếu tố trữ tình trong nghệ thuật Các chủ đề về tình yêu, nỗi cô đơn, nỗi buồn, những lý tưởng không đạt được, được sử dụng rộng rãi trong nghệ thuật lãng mạn Họ làm phong phú cho nghệ thuật bằng những hình tượng, những chủ đề mới và xác nhận nhân vật mới không phải là cá nhân hài hòa với tập thể như con người trong thời đại ánh sáng Song người nghệ sĩ lãng mạn không phải là người chỉ biết ước mơ, mà

thực tế xã hội đã thức tỉnh người nghệ sĩ tình cảm yêu nước, yêu người tha thiết

và sự phản đối với mọi bất công Trong tác phẩm họ đã đề cập đến các chủ đề có liên quan đến cuộc đấu tranh của nhân dân, đến quá khứ anh hùng, đến các sự kiện và những chiến công anh dũng của nhân dân Nói chung, chủ nghĩa lãng mạn là dòng nghệ thuật tiến bộ, khai sinh ra những đặc trưng thi pháp mới đặc

sắc

Chủ nghĩa lãng mạn cho rằng nghệ thuật không phải là tấm gương phản chiếu đường đời, mà chỉ là phương tiện bộc lộ tâm trạng, do đó nguyên tắc sáng tác của họ là điển hình hóa tâm trạng Nếu chủ nghĩa cổ điển chủ trương hạn chế cảm hứng, thì nghệ thuật lãng mạn lại vung tay thao túng cảm hứng đến mức tùy hứng Họ nhấn mạnh tính cách, cá tính chứ không chủ trương tìm mối quan hệ biện chứng giữa tính cách và hoàn cảnh Bởi vậy, chủ nghĩa lãng mạn không có tính cách điển hình trong hoàn cảnh điển hình Họ đề cao tâm trạng con người, xây dựng những cá tính riêng biệt, độc đáo Khát vọng nghệ thuật của chủ nghĩa lãng mạn hướng đến cái cao cả, cái đẹp của thế giới tâm hồn con người, đối lập với cuộc sống thực dụng lúc bấy giờ

1.1.3 Đặc trưng thi pháp của chủ nghĩa lãng mạn

Ðúng như nhận định của Marx, khuynh hướng lãng mạn là sự phản ứng đầu tiên đối với Cách mạng Pháp và tư tưởng Ánh sáng gắn liền với cuộc cách mạng đó Văn học lãng mạn đã kế thừa các nhân tố như: Chủ nghĩa tình cảm ra đời nhằm cân đối với tính lý trí của văn học Ánh sáng thế kỷ 18 vốn nặng về lý trí Về triết học, chủ nghĩa lãng mạn chủ yếu mang tính duy tâm chủ quan Chủ

nghĩa lãng mạn chịu ảnh hưởng khá sâu của học thuyết chủ nghĩa xã hội không

tưởng của Owen và Furier Do đó, nghệ thuật chủ nghĩa lãng mạn thiên về tính

trữ tình yêu thiên nhiên như một phương thức giải thoát, thư giãn, phản ứng với

hiện thực xã hội ngột ngạt bon chen Văn học lãng mạn vẫn có chú ý ít nhiều đến hiện thực đau khổ của người lao động Nghệ thuật xây dựng nhân vật chưa chú ý xây dựng nhân vật điển hình trong hoàn cảnh điển hình, nó là cá nhân dị biệt, ngẫu nhiên, bất chấp sự vận động của hoàn cảnh khách quan Đặc biệt, chủ nghĩa lãng mạn chú trọng xây dựng hình tượng nhân vật lý tưởng đầy cao cả và đầy tính phi thường cũng như có phần không tưởng của người nghệ sĩ lãng mạn

mong muốn về nhân loại Do đó, tính nhân đạo tràn ngập các tác phẩm lãng mạn

Nhìn một cách tổng quát, đặc trưng thi pháp chủ nghĩa lãng mạn được thể hiện rõ nét qua một số phương diện chủ yếu Trước hết, về đề tài, chủ nghĩa lãng mạn tích cực với chủ tướng là Victor Hugo đã chủ trương mở rộng đề tài Không phân biệt đề tài cao cả hay thấp hèn Nếu trong chủ nghĩa cổ điển đề tài là cảnh sống giàu có, hành động đấu tranh cho lý tưởng cao cả của những ông hoàng bà chúa, hầu như không đề cập đế những khía cạnh đời sống của những tầng lớp dưới những người bình dân thì ở chủ nghĩa lãng mạn mọi vấn đề của cuộc sống, mọi tầng lớp trong xã hội đều ngang nhau trở thành đề tài cho văn học nghệ thuật Các chủ đề về tình yêu, nỗi cô đơn, nỗi buồn, những lý tưởng không đạt được…được sử dụng rộng rãi trong nghệ thuật lãng mạn Những đề tài quan trọng và quen thuộc của văn học lãng mạn bắt nguồn từ cảm thức về thời đại, về lịch sử, về thân phận con người Trong đó, con người thất vọng, bàng hoàng trước những cơn lốc lịch sử, trước sự trôi chảy của dòng đời, về định mệnh, về tôn giáo… Vậy nên các nhà văn lãng mạn thường hoài niệm quá khứ Điều này gợi nhớ, đúng như bản chất của chủ nghĩa lãng mạn, là cần tôn vinh những gì không thể trở lại, cần ưu ái những gì không thể thấu hiểu Do đó, sự cô đơn của những tâm hồn lãng mạn thất vọng trước thời cuộc là một đề tài được nhiều nhà văn nói đến Cũng vì thế mà chủ nghĩa lãng mạn luôn đề cao cái tôi tràn đầy tình

cảm, cảm xúc Chưa bao giờ trong văn học, cái tôi cá nhân lại được tập trung mô

tả, phân tích sâu sắc như ở trào lưu văn học này

Đối với những nhà lãng mạn, thiên nhiên cũng là đề tài quan trọng Khung

cảnh thiên nhiên phơi bày trước hết cho chính con người: mùa thu và cảnh tà

dương từ đó đã là hình ảnh của cuộc đời về chiều, trong khi ngọn gió rền và cây sậy biết thở than tượng trưng cho cảm xúc của nhà thơ Thiên nhiên sau cùng là

nơi chốn nghỉ ngơi và tĩnh tâm

Chủ nghĩa lãng mạn còn thể hiện tính dân tộc qua việc chủ trương khai

thác đề tài lịch sử của dân tộc mình ( Nhà thờ Đức bà Paris của Victor Hugo,

Aivanho của Walter Scott…) Trong các tác phẩm, họ đã đề cập đến các chủ đề

có liên quan đến cuộc đấu tranh của nhân dân, đến quá khứ anh hùng, đến các sự kiện và những chiến công anh dũng của nhân dân Điều đó cho thấy, người nghệ

sĩ lãng mạn không phải là người chỉ biết có ước mơ, mà thực tế xã hội đã thức tỉnh người nghệ sĩ tình cảm yêu nước tha thiết và sự phản đối với mọi bất công Ngoài ra, chủ nghĩa lãng mạn còn rất đề cao tính trữ tình trong sáng cũng như rất coi trọng thiên nhiên, coi trọng văn học dân gian Nói chung, mọi sự quy định, ràng buộc của chủ nghĩa cổ điển đến chủ nghĩa lãng mạn đều bị phá vỡ

Chủ nghĩa lãng mạn sử dụng rộng rãi các thể loại trữ tình (thơ trữ tình, tiểu thuyết, kịch), trong đó tiểu thuyết là thể loại được sử dụng nhiều nhất Trước hết, thơ là thể loại mà văn chương lãng mạn luôn luôn tìm đến Bởi đó là mảnh đất màu mỡ có khả năng nhiều nhất trong việc giải bày, bộc lộ cái tôi muôn màu của chủ thể Trong thơ luôn xuất hiện cái tôi chủ thể với tư cách là trung tâm vũ trụ, là nguồn thi tứ, là nhu cầu được tự biểu hiện, nhu cầu được tận hưởng, được chia sẻ những u uất, nhu cầu được hưởng hạnh phúc riêng tư Chính nhu cầu này làm cho ngôn ngữ thơ gần gũi với ngôn ngữ đời thường, nó bớt đi rất nhiều

những tượng trưng, sáo mòn, ước lệ Thơ ca lãng mạn đã kế thừa thi pháp của thơ ca cổ điển Nhưng bên cạnh sự kế thừa đó, nó còn có sự cách tân tạo thành những qui luật chung của thi ca khuynh hướng văn học lãng mạn

Bên cạnh đó, kịch cũng là thể loại được sử dụng trong văn học lãng mạn

Đó là một bộ môn nghệ thuật tổng hợp bao gồm các yếu tố văn học, âm nhạc, vũ đạo… hội hoạ và điêu khắc Kịch thường được chia chia ra hai loại chính: Bi kịch (tragedy) và hài kịch (comedy)

Thể loại được sử dụng nhiều nhất trong chủ nghĩa lãng mạn là thiểu thuyết Tiểu thuyết là một loại hình tự sự, tiểu thuyết lãng mạn cũng tuân thủ những đặc thù của tiểu thuyết nói chung, nhưng do văn chương lãng mạn có khuynh hướng nghiêng về diễn tả thế giới của khát vọng chủ quan, nên về thi pháp, chủ nghĩa lãng mạn cũng có những nét đặc thù riêng: đó là chất trữ tình tha thiết, là thế giới nội tâm được khai thác một cách tinh vi, là thế giới thiên nhiên thơ mộng, là tình yêu lứa đôi muôn màu, muôn vẻ Tiểu thuyết lãng mạn do đó giàu chất thơ, đầy hấp dẫn, làm say đắm lòng người Đồng thời, nó kết hợp nhiều hình thức thể hiện đa dạng khác nhau: kể và tả, triết lí và bình luận, đối thoại và độc thoại nội tâm Đặc biệt, hình thức độc thoại nội tâm được sử dụng rộng rãi

và đạt hiệu quả cao trong khả năng diễn tả thế giới tâm hồn Nó có khả năng đi sâu kích thích những rung động thẩm mỹ sâu xa trong lòng người đọc Với tiểu thuyết lãng mạn, yếu tố truyện đã không còn giữ vai trò trung tâm như tiểu thuyết cổ điển truyền thống, thay vào đó là yếu tố xây dựng nhân vật, nhất là xây dựng tâm lý nhân vật Tuy nhiên, tiểu thuyết lãng mạn chưa quan tâm đến những chi tiết chân thật của đời sống, những cảnh ngộ đời thường Các tiểu thuyết lãng mạn có khuynh hướng xây dựng những nhân vật ở trong những cảnh ngộ phi

thường, siêu phàm, để trên đó, nhân vật bộc lộ những tính cách phi thường, trác tuyệt

Về nhân vật có thể thấy rõ nhân vật lãng mạn chính là cái tôi cá nhân tràn đầy tình cảm, cảm xúc Chủ nghĩa lãng mạn đề cao cái tôi cá nhân trong phương thức nhận thức và thể hiện cuộc sống bằng hình tượng; lấy cái chủ quan để thay thế hoặc lấn át cái khách quan, lấy mộng tưởng thay thế cho thực tế, lấy cái ngẫu nhiên, cá biệt thay cho qui luật Cái tôi được các nhà lãng mạn phân tích ở khía cạnh đặc thù, độc đáo với niềm kiêu hãnh riêng trong khi khẳng định những quyền hạn cá nhân cao cả Sự vượt trội của cái tôi diễn ra dưới nhiều hình thức

đa dạng Nhân vật lãng mạn là những nhân vật mới không phải là cá nhân hài hòa với tập thể như con người trong thời đại Ánh sáng Nhân vật lãng mạn là những nhân vật nổi loạn chống đối với thực tại tư sản tầm thường Họ là những người thực hiện các suy tưởng lãng mạn, các phản kháng lãng mạn Các thái độ lãng mạn thường giống nhau: nặng chất suy tưởng, thiên về đời sống tình cảm,

cô đơn và u sầu, xa cách và nổi loạn, không thỏa hiệp được với thực tại cuộc đời, thường có kết thúc mang tính bi kịch

Mặt khác, chủ nghĩa lãng mạn luôn hướng về và truy tìm lí tưởng với tinh thần vượt lên trên hiện thực, dùng lí tưởng chủ quan thay thế hiện thực khách quan, dốc toàn lực để biểu hiện một viễn cảnh cuộc sống mà con người nên có Nhân vật trung tâm trong văn học lãng mạn là loại hình nhân vật lý tưởng, có nhân cách cao thượng Ví dụ như Cadimôđô lương thiện, cao thượng dưới ngòi bút của V.Hugo; Giăng Vangiăng vì lương tâm nhân tính mà bao lần không quản hiểm nguy cứu người, bao lần sáng tạo nên kì tích biến nguy thành an Nhân vật lãng mạn không tìm thấy chỗ đứng của mình trong sự hoà giải với xã hội Nó vĩnh viễn xa lạ với thế giới xung quanh Và do đó, tâm hồn nhân vật lãng mạn

luôn khát khao, luôn hướng về những cái cao cả, vô biên, tuyệt đích – người ta gọi là “nhu cầu về cái vô cùng” những gì liên quan đến Tôn giáo, Thượng đế, Tạo hóa, Tự nhiên, đến sự hư vô của đời sống con người ( Giăng Vangiăng ), hay đến Tương lai và Hạnh phúc của toàn nhân loại ( GôVanh, Ximuốcđanh )

Nghệ thuật trong chủ nghĩa lãng mạn được sử dụng phong phú, đặc sắc, độc đáo Chẳng hạn như các biện pháp tương phản, cường điệu, lý tưởng hóa… Trong đó, nghệ thuật tương phản như một biện pháp nghệ thuật chính yếu, hệ thống và nhất quán trên nhiều phương diện của tác phẩm

Cái tương phản được gắn liền với thủ pháp cường điệu, phóng đại, của các yếu tố phi thường trong tính cách và hoàn cảnh để đẩy nhân vật tới mức siêu phàm, trác tuyệt trở thành một hệ thống thi pháp được chủ nghĩa lãng mạn xem

như nguyên tắc trong sáng tạo nghệ thuật Chủ nghĩa lãng mạn quan niệm: Cái

bình thường là cái chết của nghệ thuật

Bên cạnh đó, độc thoại nội tâm cũng là thủ pháp nghệ thuật đặc trưng mà Chủ nghĩa lãng mạn sử dụng để xây dựng nên những nhân vật lý tưởng Nhân vật trong văn chương lãng mạn được mô tả nội tâm dày dặn, đa dạng với cường

độ cảm xúc mãnh liệt Mặt khác, ngôn từ của nghệ thuật lãng mạn là những từ ngữ giàu tính biểu cảm, tràn đầy cảm xúc, đó là những ngôn từ mỹ lệ với một giọng điệu trang trọng, hùng biện

Có thể nói, chủ nghĩa lãng mạn ra đời là cuộc cách tân không chỉ về nội dung mà cả nghệ thuật Qua nghệ thuật lãng mạn này, nhà văn muốn nói lên khát vọng hướng đến cái cao cả, cái đẹp, chống đối lại cuộc sống tư sản tầm thường như là giấc mơ đầy kiêu hãnh nhưng cũng là ảo tưởng của người nghệ sĩ về con người, cuộc sống đương thời

1.2 Nhân vật lý tưởng trong văn học và trong nghệ thuật lãng mạn

1.2.1 Nhân vật lý tưởng trong văn học

Văn học không thể thiếu nhân vật, bởi đó chính là phương tiện, là công cụ

để nhà văn phản ánh cuộc sống và gửi gắm tư tưởng, quan niệm của mình

Theo “Đại từ điển Tiếng Việt” do Nguyễn Như Ý chủ biên, thì “nhân vật

có nghĩa là vai trong tác phẩm văn học” [11, 914]

Theo “Từ điển Tiếng Việt” của Viện ngôn ngữ học, nhân vật là “đối

tượng (thường là con người) được miêu tả, thể hiện trong tác phẩm văn học, nghệ thuật.” [6, 916]

Henri Bénac trong cuốn “Dẫn giải ý tưởng cho văn chương” cho rằng khái niệm nhân vật được hiểu là một người được hư cấu tưởng tượng trong một

tác phẩm văn học, một tác phẩm điện ảnh hay sân khấu Nhân vật là tấm gương cho phép người ta hiểu rõ hơn những quy luật của tâm hồn con người Đôi khi nhân vật giúp cho người đọc hiểu được những quy ước của một thời đại, thậm chí cả những thói hư, tật xấu của thời đại ấy.” [5, 115]

Theo “150 thuật ngữ văn học” thì: “Nhân vật là một đơn vị nghệ thuật

đầy tính ước lệ, không thể đồng nhất nó với con người thật trong cuộc sống Nó

có chức năng cơ bản là khái quát tính cách của con người và chức năng này cũng mang tính lịch sử Nhân vật văn học còn có khả năng dẫn dắt độc giả vào các thế giới khác của đời sống, thể hiện quan niệm nghệ thuật và lí tưởng thẩm

mĩ của nhà văn về con người.” [7, 249]

Theo “Từ điển thuật ngữ văn học”: “Nhân vật văn học là một đơn vị

nghệ thuật đầy tính ước lệ, không thể đồng nhất nó với con người có thật trong đời sống Chức năng cơ bản của nhân vật văn học là khái quát tính cách của con người Do tính cách là một hiện tượng xã hội, lịch sử nên chức năng khái quát tính cách của nhân vật văn học cũng mang tính lịch sử.” [8, 235]

Từ những định nghĩa trên, ta có thể hiểu nhân vật văn học là hình tượng nghệ thuật về con người, mang tính lịch sử và mang dấu ấn chủ quan của nhà văn Nhân vật có thể có tên, không tên, hay có khi nhân vật là con vật, cây cỏ song ít nhiều đều mang bóng dáng, tính cách của con người

Trong tác phẩm văn học, các loại hình nhân vật rất đa dạng Xét về vai trò nhân vật trong tác phẩm, có thể nói tới nhân vật chính, nhân vật phụ, nhân vật trung tâm Xét về phương diện hệ tư tưởng, về quan hệ đối với lý tưởng xã hội của nhà văn, có thể nói đến nhân vật chính diện và nhân vật phản diện Trong đó, nhân vật chính diện thường được tác giả đề cao và khẳng định, đó là nhân vật mang lý tưởng, quan điểm tư tưởng và đạo đức tốt đẹp của tác giả, của thời đại

Và khi nhân vật chính diện có ý nghĩa mẫu mực cao độ cho lối sống của một tầng lớp, một giai cấp, một dân tộc thì được gọi là nhân vật lý tưởng Cần phân biệt nhân vật lý tưởng với nhân vật tư tưởng Nhân vật tư tưởng là nhân vật thể hiện quan điểm tư tưởng của nhà văn hoặc thể hiện tư tưởng nào đó của một thời đại Chẳng hạn như Ra-xcôn-nhi-cốp của Đốt-xtôi- ép-xki là nhân vật hành động theo tư tưởng rối loạn vô chính phủ chống lại tình trạng con người bị chà đạp, bị

bỏ rơi, không lối thoát Nếu như nhân vật lý tưởng được tạo nên bởi những tính cách, phẩm chất cao đẹp thì nhân vật tư tưởng cũng có thể chứa đựng những phẩm chất, tính cách nhưng đó không phải là hạt nhân tạo nên cấu trúc nhân vật

tư tưởng, mà loại hình nhân vật này là nhân vật phát ngôn cho tư tưởng của tác giả Còn nhân vật lý tưởng là nhân vật trở thành hình tượng mẫu mực cho lối sống, cho nguyện vọng của con người

Ngay từ thời cổ đại, hình tượng nhân vật lý tưởng đã xuất hiện trong anh hùng ca của Homer là Iliat và Ôđixê Nhân vật lý tưởng chính là những nhân vật anh hùng, họ coi thường sống chết, xông lên hàng đầu, chiến đấu cực kì dũng

cảm và mong muốn lập được những chiến công hiển hách để lưu danh hậu thế

Họ phải chiến đấu để giành lấy vinh quang cho mình, cho dòng họ mình để lưu danh hậu thế Trong Iliat, Achille là nhân vật chính của bản trường ca Trong tất

cả những người trần tham chiến ở Illion, Achille là một đứa con ưu tú nhất về sức mạnh, chàng là nhân vật lý tưởng Sức mạnh của Achille quả là siêu phàm, là phi thường, là bất khả xâm phạm Sức mạnh của chàng được cả thần lẫn người thừa nhận, vị anh hùng con của Pêlê rất được sự yêu quí của thần linh Nhưng mặt khác, chàng còn có một sức mạnh tinh thần kết tinh của cả bộ lạc, đây là những khởi nguồn cho những chiến công hiển hách của chàng Quyết định đến với cuộc chiến, Achille đã chấp nhận cuộc đời đoản mệnh như người thường, điều đó cho thấy nhân cách cao đẹp ở chàng Như vậy, nhân vật lý tưởng thời cổ đại Hi Lạp chính là những người anh hùng chính nghĩa trên chiến trận

Đến thời kì Phục hưng, nhân vật lý tưởng là những nhân vật đấu tranh quật cường nhằm khẳng định khát vọng nhân đạo chủ nghĩa lớn lao song đều có kết cục bi thảm Nhân vật lý tưởng thường mâu thuẫn giữa lý tưởng nhân văn tốt đẹp với tình trạng cùng khổ của nhân dân, giữa khát vọng tự do với những xiềng

xích trói buộc họ Trong Âm mưu và tình yêu của Sêcxpia, Romeo và Juliet là hai

nhân vật lý tưởng cho tình yêu đẹp, vĩnh cửu Tình yêu của họ đã xóa tan mối oán thù giữa hai dòng họ, mà mối oán thù ấy chính là sản phẩm tai ương của chế

độ phong kiến Hamlet nhân vật chính trong vở kịch cùng tên suy nghĩ và triết

lý, nhìn thấy xã hội với những bất công, với những bọn người đê hèn đã quyết định sống và đấu tranh, lập lại công bằng và lẽ phải Có thể thấy ở thời kì Phục hưng, nhân vật lý tưởng không phải là những con người có sức mạnh phi thường, dũng mãnh như thời cổ đại mà là những con người bình thường dám vượt qua

giới quy phạm hẹp hòi của xã hội để đấu tranh giành quyền tự do, bình đẳng cho mình và cho mọi người

Bước sang thế kỉ XVIII đánh dấu một bước chuyển mình quan trọng của nền văn học Phương Tây, đó là thời kì phát triển của văn học Ánh sáng Nhân vật lý tưởng của văn học thời kì này là những nhân vật nặng về lý trí, dùng lý trí

để xua tan bóng tối, giải phóng tư tưởng, mở mang trí tuệ cho con người, dùng ánh sáng của trí tuệ đấu tranh chống lại chế độ phong kiến Chàng thanh niên

trong tác phẩm Canđiđơ hay chủ nghĩa lạc quan của Vônte dù được nuôi dưỡng

trong môi trường quý tộc nhưng qua những biến cố, tai họa xảy ra chàng đã nhận

ra rằng quan niệm mọi sự đều hoàn hảo trong thế giới hoàn hảo là vô bổ và sai lầm Anh ta đã tìm được hạnh phúc từ việc quan sát và thực hiện cuộc đời giản dị của một người lao động chăm bón khu vườn của mình, đó chính là hạnh phúc trong lao động chân chính Như vậy một lần nữa, văn học Ánh sáng lại khẳng định nhân vật lý tưởng là những con người bình thường, nhưng được mở mang trí tuệ, là những nhân vật nặng về lý trí với mong muốn cải tạo thế giới đầy ảo tưởng

Đến thế kỉ XIX, văn học Pháp cũng như văn học phương Tây nói chung hình thành nhiều trào lưu văn học, trong đó nổi bật lên là trào lưu văn học lãng mạn và văn học hiện thực Chủ nghĩa hiện thực và chủ nghĩa lãng mạn khác biệt, song không hề mâu thuẫn mà liên quan mật thiết, bổ sung cho nhau Văn học hiện thực và văn học lãng mạn tiến bộ có nhiều điểm chung: bối cảnh lịch sử, cơ

sở tâm lý, những tìm tòi mỹ học nhằm giải phóng và đổi mới văn học Trong văn học lãng mạn, nhân vật lý tưởng mang đậm dấu ấn chủ quan của nhà văn, nhân vật vượt lên trên hiện thực sống bằng tình thương và đức hi sinh cao cả, lấy nhân cách cao đẹp để cảm hóa cái ác, tiêu biểu là Gôvanh hay Giăng Vangiăng trong

các tiểu thuyết của V.Hugo Ngược lại, chủ nghĩa hiện thực xây dựng nhân vật lý tưởng luôn hướng về thực tại, nhân vật được hình thành nên từ xã hội tư sản đương thời Vì vậy nhân vật lý tưởng chiếm tỉ lệ rất ít bởi hiện thực xã hội quy định, mà chỉ xuất hiện loại hình nhân vật trung tâm phản diện bị tha hóa trước xã hội và loại hình nhân vật đau khổ, vỡ mộng

Trong văn học Việt Nam, nhân vật lý tưởng là những người có sức mạnh, tài năng phi thường, thể hiện ước mơ và khát vọng của con người về cuộc sống công bằng, tốt đẹp như chàng Thạch Sanh trong truyện cổ tích, Lục Vân Tiên trong văn học trung đại Ở văn học lãng mạn, ta cũng bắt gặp những hình tượng nhân vật lý tưởng có tâm hồn thánh thiện, nhân cách cao đẹp, sẵn sang hi sinh vì

mọi người như Huấn Cao trong Chữ người tử tù của Nguyễn Tuân Trong văn

học hiện thực cách mạng, nhân vật lý tưởng là những con người dũng cảm chiến đấu bảo vệ quê hương đất nước, sẵn sàng hi sinh vì đất nước như Tnú trong

Rừng xà nu của Nguyễn Trung Thành

Tóm lại, có thể nói rằng, ở bất cứ giai đoạn văn học nào cũng tồn tại loại hình nhân vật lý tưởng và mỗi giai đoạn, trào lưu khác nhau thì cách xây dựng,

thể hiện loại hình nhân vật này mang những nét riêng, độc đáo

1.2.2 Nhân vật lý tưởng – khát vọng về những nhân cách đẹp hoàn thiện trong nghệ thuật lãng mạn

Chủ nghĩa lãng mạn thường lý tưởng hóa nhân vật, nhưng chủ nghĩa lãng mạn tiêu cực khác xa chủ nghĩa lãng mạn tích cực về thế giới quan Con người lý tưởng của chủ nghĩa lãng mạn tiêu cực thoát li thực tế, quay về với quá khứ hoặc quay lưng với thực tại bằng cách thu mình trong cái tôi nhỏ bé hay đi vào ảo mộng Chẳng hạn như nhân vật Rơnê trong tác phẩm cùng tên của Satobriăng bỏ nước Pháp ra đi sống với người châu Mĩ, muốn từ bỏ nền văn minh châu Âu để

quay về sống với những bộ tộc bán khai Đó chính là sự thoát li hiện thực của chủ nghĩa lãng mạn tiêu cực Rơnê không chỉ từ bỏ gia đình vì mối tình oan nghiệt với người chị gái mà còn bỏ cả Tổ quốc, vì nước Pháp sau cách mạng không còn là Tổ quốc của những thanh niên quý tộc như chàng nữa Rơnê chán chường, buồn bực, bất lực, cô liêu với một tâm trạng ảo não, mông lung Đó là đặc điểm chung của nhân vật lãng mạn tiêu cực

Trái lại, nhân vật của chủ nghĩa lãng mạn tích cực là những con người phản kháng, là những chiến sĩ đấu tranh đòi giải phóng nhân loại bị áp bức, hướng về tương lai tốt đẹp nhưng còn mơ hồ, theo đuổi một lý tưởng tích cực mặc dù không tưởng Nhân vật trong văn học lãng mạn tích cực thường có những tình cảm mạnh mẽ và lý tưởng đẹp đẽ đối lập với thực tế nghèo nàn và thù

địch xung quanh Nhân vật Traido Haron trong du kí Traido Haron của Bairon

từ bỏ nước Anh ra đi không chút luyến tiếc với một vẻ khinh miệt đối với xã hội

đương thời Gôvanh trong Chín mươi ba của V.Hugo từ bỏ gia đình quý tộc giàu

sang đứng về phía cách mạng, lãnh đạo quần chúng đấu tranh chống lại hiện thực tăm tối Mỗi nhân vật trong chủ nghĩa lãng mạn bao giờ cũng là hình ảnh đẹp của khát vọng, lý tưởng sống cao đẹp mà con người muôn đời luôn muốn tìm

đến Như viên quan ngục trong Chữ người tử tù của Nguyễn Tuân dù ở chốn lao

tù hỗn độn, xô bồ vẫn khát khao thiên lương, đôi lúc ngậm ngùi vì mình đã chọn nhầm nghề

Các nhà văn lãng mạn luôn nuôi một lý tưởng, đó là lòng nhân ái, lòng yêu nước, tinh thần tôn giáo và khát vọng tự do Họ vẫn thường chiến đấu trong các phong trào nhân dân chống lại áp bức của giai cấp phong kiến và tư sản Họ vẫn nghĩ đến một nhiệm vụ lịch sử phải hoàn thành Nhà văn cũng phải đi cùng nhân dân Hugo và Lamartine chẳng hạn, họ rao giảng lý tưởng biết thương yêu

những kẻ thấp hèn, những nạn nhân của xã hội, một tình cảm bao la và thân thiện đối với nhân loại

Vì hướng tới biểu hiện hiện thực xã hội lý tưởng nên hình tượng nhân vật của chủ nghĩa lãng mạn cũng là hình tượng nhân vật lý tưởng Nhân vật lý tưởng của chủ nghĩa lãng mạn tích cực là những nhân vật chống đối xã hội tư sản phàm tục, nhân vật có tâm hồn cao thượng, theo đuổi lý tưởng hoài bão tích cực, lấy đạo đức, tình thương, thánh thiện làm phương châm sống và hành động để cảm hóa cái ác, cái xấu

Mặt khác, nhân vật lý tưởng trong văn học lãng mạn thể hiện cho khát vọng về nhân cách đẹp hoàn thiện Họ là những người đẹp đến tận cùng, tốt đến tận cùng về tâm hồn Hành trình của nhân vật lý tưởng trong chủ nghĩa lãng mạn

là hành trình hoàn thiện cái đẹp, hoàn thiện nhân cách Chẳng hạn như Giăng Vangiăng từ một người tù khổ sai trở thành một vị thánh cứu giúp mọi người Hay Cadimôđô một kẻ kéo chuông nhà thờ chỉ biết nghe theo lời cha nuôi, nhưng đã dám hành động cao đẹp cứu vớt người khác

Nhân vật lý tưởng hướng tới thức dậy sự tán thành, hứng thú của người đọc Dễ dàng nhận thấy rằng nhân vật lý tưởng trong văn học lãng mạn sẵn sàng

hi sinh, xả thân vì người khác mà quên đi bản thân mình Nhà văn xây dựng loại hình nhân vật này để thể hiện khát vọng muốn cải tạo xã hội, cải biến tâm hồn con người bằng lẽ sống tình thương, bằng tâm hồn cao thượng Nhân vật lý tưởng thể hiện cho khát vọng của nhà văn về một mẫu hình nhân vật phi thường

cả về sức mạnh và trí tuệ, có thể thay đổi hiện thực đen tối Họ được nhà văn lãng mạn xây dựng luôn vươn tới cái cao cả, vô biên, tuyệt đích để phản ứng lại trước chiến thắng của cuộc sống thực dụng tư sản lúc bấy giờ Bởi vậy, những nhân vật lý tưởng là nơi ký thác nhiều nhất những khao khát hướng thượng, nơi

kết tinh những hình dung tốt đẹp nhất và có phần không tưởng của người nghệ sĩ lãng mạn về nhân loại Do đó, nhân vật lý tưởng luôn xuất hiện chói lọi, rực rỡ

trong nghệ thuật lãng mạn

1.3 Sáng tác của V.Hugo – một đại diện tiêu biểu của văn chương lãng mạn

1.3.1 V.Hugo – hiện thân của chủ nghĩa lãng mạn

Victor Hugo (1802- 1885) là nhà văn lãng mạn số một của dân tộc Pháp

và là chủ soái của văn chương lãng mạn đương thời Sinh ra tại thành phố Besancon, Hugo xuất thân từ một gia đình bình dân, ông nội làm nghề thợ mộc ở vùng Nancy, cha ông là một quân nhân dưới thời Napoleon I, thường đi chinh chiến liên miên hết Ý đến Tây Ban Nha Cậu bé Hugo sống êm đềm trong sự chăm sóc của mẹ, một người phụ nữ trí thức tiến bộ, theo quan điểm bảo hoàng

và mộ đạo, rất quan tâm đến sự phát triển của con Nhờ vậy, tài năng thi ca của

Victor Hugo phát triển rất sớm, trở thành cậu bé trác việt Năm 15 tuổi ông tham gia cuộc thi thơ của Viện Hàn Lâm Pháp 17 tuổi, đoạt giải Bông huệ vàng Hai mươi tuổi, tập Tụng ca của ông được giải thưởng của nhà vua 21 tuổi, ông kết

hôn với người bạn thời niên thiếu của mình: Adele Foucher Năm 22 tuổi, ông

viết Đoản thi mới (Nouvelles Odes) và năm 24 tuổi, cho ra đời Đoản thi và Balát

(Odes et Ballades)

Từ năm 1820 đến 1830, V.Hugo liên lạc với nhóm nhà văn lãng mạn và trở thành lãnh tụ của nhóm này Ông mang hết tài năng và nhiệt huyết đấu tranh cho một nền văn học mới, tự do, chống lại thứ nghệ thuật gò bó, giả tạo của chủ

nghĩa cổ điển lúc ấy đã lỗi thời Năm 1827, Kịch Crôm-oen ( Cromwell) ra đời

và một loạt tác phẩm khác của ông như tập thơ Về phương Đông (Les Orientales, 1829) kịch Hécnani (Hernani -1830),

Từ sau năm 1830 đánh dấu một giai đoạn mới trong cuộc đời cũng như trong sáng tác của V.Hugo Phong trào cách mạng Pháp ngày càng mạnh mẽ, nhân dân nổi dậy chống chính quyền tư sản phản động, Hugo có cảm tình đặc biệt với cách mạng Ông không ngừng sáng tác và tích cực tham gia đấu tranh chính trị Phái lãng mạn lúc này có sự chia rẽ giữa một bên chủ trương nghệ thuật vị nghệ thuật và một bên chủ trương nghệ thuật phục vụ dân sinh Hugo đã trở thành thủ lĩnh của chủ nghĩa lãng mạn tích cực Năm 1831, ông viết cuốn tiểu

thuyết lịch sử vĩ đại Nhà thờ Đức bà Paris, bộc lộ những tư tưởng tự do dân chủ

Năm 1841, Hugo được bầu vào viện Hàn Lâm Pháp và năm 1845 được phong

Bá tước

Năm 1851, V.Hugo bị truy nã vì chống việc phục hồi Đế chế của Napoléon đệ tam, phải lưu vong sang Bỉ, rồi ra đảo Jersey, đảo Guernesay Tại đây, cuộc đời lưu vong xa đất nước ở tuổi 50 chín muồi tài năng, ngày đêm đối diện với biển cả bao la, từng cơn sóng như nỗi căm phẫn trước hành vi phi pháp của Napoléon đệ III, sự đàn áp dữ dội trong nước cứ trào dâng, Hugo đã viết miệt mài - thứ vũ khí duy nhất của ông Hugo thực sự đã trở thành chiến sĩ cách mạng, phục vụ hết mình cho cách mạng Thời kì này ông sáng tác những tập thơ

và những bộ tiểu thuyết có giá trị nhất Tập thơ Trừng phạt và bộ thiểu thuyết

Những người khốn khổ ra đời trong thời gian này

Năm 1870, ông trở về Paris sau khi chế độ Luis Napoléon sụp đổ, chứng

kiến khí thế xông lên đoạt trời của công xã Paris, rồi lại mất gần hết những người thân: vợ, con trai, con gái Ông viết Năm khủng khiếp(1870-1871) để khắc sâu khúc ca công xã đầy bi tráng, tiểu thuyết Chín mươi ba (1874) để nhớ lại

cách mạng tư sản

Những năm cuối đời, ông viết Nghệ thuật làm ông (1877) dành cho hai

cháu trai và gái của mình Giai cấp tư sản từ sau 1871 đã biết vỗ về dân chúng bằng cách tôn vinh V.Hugo: tên ông được đặt cho đường phố ông đang sống, 600.000 người Paris diễu hành trên đường phố mừng năm ông bước vào tuổi 80 Victor Hugo trở thành âm vang của thời đại bằng sự đồng vọng nhân đạo lớn lao Ngày 22.5.1885, trái tim vĩ đại của những kiếp người khốn khổ đã đi vào cõi

vĩnh hằng trong chiếc quan tài của kẻ khó Ông khước từ lễ cầu hồn của nhà thờ, chỉ cầu xin ở mỗi tâm hồn một lời cầu nguyện và viết trong di chúc: Tôi để 50

vạn quan cho người nghèo Ngày đưa tang ông được coi như ngày quốc tang

Ra đời cách đây vừa đúng 2 thế kỷ, Victor Hugo đã khẳng định vị trí của

mình trên văn đàn thế giới với những danh hiệu không ai lặp lại được Hugo

khổng lồ, Hugo trái núi, Hugo cây sồi, Hugo chim đại bàng Ông đã để lại cho

di sản văn học nhân loại một khối lượng đồ sộ các tác phẩm văn học ở nhiều thể loại: tiểu thuyết, kịch, thơ ca Ở tất cả những lĩnh vực mà ông đặt chân đến, ông đều để lại dấu ấn của một thiên tài, nhưng độc giả khắp nơi trên thế giới cũng như ở Việt Nam lại yêu thích và biết nhiều đến Hugo qua những trang tiểu thuyết lãng mạn, đầy nhân ái và các nhân vật nổi tiếng của ông như Giăng VanGiăng, Giave, Côdét, Phăngtin, Cadimôđô Những di sản nghệ thuật đồ sộ của ông là bằng chứng của một tài năng vô tận, một sức sáng tạo đa dạng, diệu kỳ Hugo đã phá vỡ những quy tắc thông thường của chủ nghĩa cổ điển, về nghệ thuật ông đã

từng nhấn mạnh Những tác phẩm vĩ đại đều có một tiêu chuẩn chung là tính

tuyệt đối Cái bình thường là cái chết của nghệ thuật Bởi vậy, những nhân vật

trong các tác phẩm của ông thường là những nhân vật phi thường, mang tính lý tưởng hóa như Giăn Vangiăng, Cadimôđô, Gôvanh… Ông thường hòa trộn những cái bi với cái hài, cái cao quý, đẹp đẽ với cái tầm thường, thô kệch Ông

khắc họa những cái xấu đến độ kệch cỡm của hình dáng bên ngoài nhưng bên trong lại là vẻ đẹp tâm hồn đến mức cao cả

Về nội dung, V.Hugo phản ánh đầy đủ những hoài vọng, những ảo tưởng, những lầm lạc, những tiên báo, những yêu thương và thù hận, những lo sợ và hy vọng Và hơn cả, ông vượt lên trên thực tại xã hội để mơ ước, khát vọng về một thế giới mới Một thế giới tốt đẹp cho con người mà chủ nghĩa cổ điển và chủ nghĩa hiện thực chưa làm được Có thể nói Hugo là ngọn gió của chủ nghĩa lãng mạn và ngọn gió ấy đã lan tỏa đi khắp chân trời của thế giới

Là lãnh tụ của văn chương lãng mạn, V.Hugo luôn trung thành với những

tư tưởng lãng mạn tích cực, chống đối lại xu hướng lãng mạn tiêu cực, thoát ly Hugo đề ra nhiệm vụ là nghệ thuật phải phục vụ lợi ích của nhân dân; sức mạnh của văn chương là mối liên hệ chặt chẽ với nhân dân Bởi thế, chủ nghĩa lãng mạn của ông thấm nhuần tinh thần nhân đạo chủ nghĩa Nó rất gần chủ nghĩa hiện thực Tác phẩm của ông phản ánh đời sống cùng cực của nhân dân dưới chế

độ tư bản, đồng thời mô tả được những con người lao động vùng dậy làm cách mạng

Không chỉ vậy, với tầm vóc là vị chủ soái của chủ nghĩa lãng mạn Pháp, Hugo đã dám đương đầu đấu tranh với những quy phạm ngặt nghèo của chủ nghĩa cổ điển và chủ nghĩa hiện thực, ông là trợ lực hùng mạnh của những nhà văn lãng mạn ở Đức, Nga, Anh, và cả Việt Nam trong cuộc đấu tranh cho khuynh hướng sáng tác của mình

V.Hugo chính là hiện thân của chủ nghĩa lãng mạn Pháp thế kỷ XIX, đại biểu xuất sắc nhất của thế kỷ đã đem lại cho nước Pháp và cả thế giới những vòng nguyệt quế vinh quang

1.3.2 Quan niệm của V.Hugo về nhân vật lý tưởng

Có thể nói rằng V.Hugo chưa bao giờ phát biểu một cách cụ thể, hệ thống quan niệm của mình về nhân vật lý tưởng Quan niệm về loại hình nhân vật này được gửi gắm thông qua từng số phận, từng nhân vật cụ thể trong mỗi tác phẩm của ông

Trong Bàn về sức mạnh của thơ Mara, nhận xét chung về các nhà văn

lãng mạn tích cực như Hugo, Bairon, Sinle, Lecmontop… Lỗ Tấn có nói: Nhìn chung họ đều có xu hướng như nhau: bất mãn với thời thế và không bằng lòng với tiếng kêu hòa hoãn Cho nên họ đã cất lên những tiếng làm cho người nghe phải đứng dậy giành lấy đất trời và chống lại bọn phàm tục Thật vậy, cuộc đời của V.Hugo nằm suốt trong cả thời kì bão táp cách mạng của Pháp và châu Âu thế kỉ XIX Cuộc đời và tác phẩm của ông tiêu biểu cho cuộc phấn đấu không ngừng cho cách mạng, cho tự do dân chủ, cho hòa bình hữu nghị giữa các dân tộc Là chủ soái của chủ nghĩa lãng mạn tích cực, Hugo phê phán bọn nhà văn hô hào nghệ thuật thuần túy và đòi cho được nghệ thuật phải phục vụ chân lý, phản ánh thực tế Tác phẩm của ông phản ánh hiện thực đời sống của nhân dân dưới chế độ tư bản, phản ánh tâm địa xấu xa bỉ ổi của bọn quý tộc, bọn tư sản thống trị của thời đại Đồng thời phản ánh được những cuộc cách mạng của nhân dân chống lại tư sản Tuy nhiên, V.Hugo lại là một người chịu ảnh hưởng nặng của tôn giáo và mức tư tưởng cao nhất của ông là một thứ chủ nghĩa xã hội không tưởng kiểu của Xanh Ximong, Phurie hồi đầu thế kỉ XIX Bởi vậy, ông không nhận định được quy luật phát triển của xã hội Ông tin tưởng rằng chỉ có tư tưởng mới có thể giải phóng loài người Cho nên nhân vật của ông thường là nhân vật có tâm hồn cao thượng, đầy lòng hi sinh, tình nhân ái

Tác giả đã ghi trong những trang nháp bản đề cương Những người khốn

khổ: Thông thường nhân dân được hóa thân toàn vẹn vào những con người vĩ đại

nhưng không ai biết đến, lại bị vùi dập dưới chân Những người ấy chỉ như con kiến trong cái thế giới vật chất này, thường lại là người khổng lồ trong thế giới tinh thần Như vậy, với Hugo, nhân vật lý tưởng không phải là con người sang trọng, xa vời mà chính là những người dân bình thường, họ có thể nghèo đói, bị vùi dập nhưng họ lại có một tâm hồn thánh thiện, cao thượng cùng với đức hi sinh cao cả Nhân vật lý tưởng theo quan niệm của ông là những con người khốn khổ, trong thế giới vật chất họ rất nhỏ bé nhưng họ lại có một thế giới tâm hồn khổng lồ Lý tưởng của V.Hugo là làm sao cho con người được như giám mục Mirien quên mình vì kẻ nghèo khổ, như Giăng VanGiăng sẵn sàng ra tay cứu giúp con người trong mọi hoàn cảnh, kinh doanh công nghệ để thợ có chỗ làm

ăn, tiền lời dùng một phần quan trọng vào việc phúc lợi xã hội, cứu giúp mẹ con Côdét vô điều kiện Hay như Cadimôđô, một con người xấu xí nhưng lại xả thân, bất chấp hiểm nguy cứu cô gái Bôhêmiêng, một người vốn thuộc dòng dõi quý tộc như Gôvanh lại đứng về phe cộng hòa… Nhà văn luôn tin rằng cái tốt tiềm

ẩn trong tâm hồn mỗi con người bất kì là người nào bao giờ cũng có lúc chiến thắng cái xấu Nhân vật lý tưởng theo quan niệm của ông không phải là những con người cao siêu, vĩ đại mà là những con người bình thường, chân chính bằng tâm hồn thánh thiện, bằng nhân cách tốt đẹp của mình làm nên những tầm vóc lớn lao, những con người khổng lồ trong thế giới tinh thần

Thế giới của Hugo là thế giới lý tưởng – không phải thế giới của những quan hệ xã hội, của quy luật sản xuất, của sổ sách tính toán, âm mưu, lợi nhuận Tiểu thuyết của ông là sự vận động của con người từ bóng tối đến ánh sáng Dù nhân vật của Hugo là ai, dù số phận đó có phi thường, hiếm hoi, khó tin đến ngần nào theo tưởng tượng của tác giả, thì tất cả họ, vào giờ phút căng thẳng nhất, giờ phút tự bộc bạch, họ đều lên tiếng thay mặt cho “loài người” – chẳng

bao giờ thấp hơn thế Đó chính là tiếng nói của những nhân vật lý tưởng kêu gọi mọi người hãy sống chan hòa trong tình yêu thương, bởi theo tác giả chỉ có cải tạo tư tưởng con người, chỉ có tình thương mới chống được áp bức bóc lột, mới đòi được tự do dân chủ

Nhân vật lý tưởng theo quan niệm của V.Hugo là những con người bình thường, thậm chí tầm thường nhưng lại có một trái tim nhân hậu, một tâm hồn

ấm áp, nhân cách cao đẹp Họ sẵn sàng hi sinh tất cả, hiến dâng tất cả, thậm chí

là quên đi bản thân mình vì người khác Lý tưởng của ông là lấy điều thiện để chống lại điều ác, ông muốn nói lên rằng việc tu dưỡng đạo đức, lòng yêu thương con người có thể cải tạo được xã hội Theo Hugo, nhân vật lý tưởng phải

là những con người phi thường trong thế giới tâm hồn, họ có nhiệm vụ truyền tải bức thông điệp mang tên tình yêu thương đến với xã hội đầy rẫy những bất công, ngang trái kia để cải tạo nó Bởi hơn ai hết, tác giả là người mong muốn con người được sống trong tình yêu thương, trong tự do, bình đẳng

V.Hugo đã xây dựng nên những tòa lâu đài về biểu tượng của lòng nhân

ái, của tình thương và những hình tượng lý tưởng như Giăng Vangiăng, Cadimôđô, Gôvanh … đã vượt lên trên đại dương quên lãng để trở thành những

đỉnh cao chói lọi trong nền văn học Pháp cũng như văn học lãng mạn thế giới

Tiểu kết

Có thể nói rằng chủ nghĩa lãng mạn đã mang một cơn gió mới lạ, đặc sắc

và cũng đầy độc đáo đến nền văn học thế giới Không ở đâu như chủ nghĩa lãng mạn, cái tôi cá nhân, cái bản ngã của con người được bộc lộ một cách thoải mái,

tự do đến thế Cũng không ở đâu thể loại, đề tài lại được thể hiện phong phú, đa dạng như chủ nghĩa lãng mạn Chủ nghĩa lãng mạn chính là một cuộc cách mạng trong văn học, nó đã tác động và làm thay đổi tư tưởng, tình cảm cũng như

quan niệm của người nghệ sĩ về nghệ thuật Người nghệ sĩ lãng mạn tự do bay lượn trong thế giới của mình, thỏa sức sáng tạo, cháy hết với đam mê của mình

mà không bị ràng buộc bởi bất cứ điều gì Mặc dù họ chối từ thực tại, quay lưng với hiện thực (một cách phản ứng lại đối với hiện thực đen tối, bất công của người nghệ sĩ lãng mạn), song hơn ai hết họ là những con người yêu đời, yêu người tha thiết, mong những gì bình yên, tốt đẹp nhất đến với nhân loại Mà đại diện tiêu biểu nhất, người nghệ sĩ tận tâm tận lực cống hiến cho nghệ thuật lãng mạn, một tâm hồn vĩ đại yêu thương nhân loại đó chính là V.Hugo Khi nhắc tới văn học lãng mạn không thể không nói đến ông, một người có đóng góp hết sức lớn lao cho trào lưu văn học này

Đặc biệt, chủ nghĩa lãng mạn đã thành công rực rỡ khi xây dựng hình tượng nhân vật lý tưởng – nơi gửi gắm ước mơ của người nghệ sĩ lãng mạn về một xã hội tốt đẹp Họ là những con người đẹp hoàn thiện về nhân cách, mặc dù luôn hành động một cách đơn độc Và có thể nói không ai thành công bằng V.Hugo khi khắc họa hình tượng nhân vật lý tưởng, những con người tưởng như tầm thường song lại hết sức phi thường, mặc dù những ước mơ của họ có phần không tưởng Hình tượng nhân vật này cùng với V.Hugo cũng như văn học lãng mạn sẽ luôn trường tồn với thời gian

Chương 2: Vẻ đẹp của nhân vật lý tưởng trong tiểu thuyết của V.Hugo

V.Hugo luôn miệt mài đi tìm vẻ đẹp ẩn khuất bên trong mỗi con người và ông tin vào sự hướng thiện như là chân lý bất biến mà con người hướng đến Nhân vật lý tưởng chính là hình tượng nhân vật mà nhà văn gửi gắm những quan niệm, tư tưởng và những ước muốn của mình về một cuộc sống, một xã hội tốt đẹp hơn

Có thể dễ dàng nhận thấy rằng nhân vật lý tưởng trong tiểu thuyết của V.Hugo thường là những con người bình thường, thậm chí là tầm thường (chẳng hạn như một Cadimôđô xấu xí, dị dạng hay một kẻ tội phạm, một tên ăn cắp Giăng Vangiăng) nhưng lại có trái tim cao cả làm nên những điều phi thường

Họ luôn hành động một cách cá nhân, tách biệt với hoàn cảnh xã hội đang sống Bởi vậy, cô đơn như một trạng thái thường trực trong tâm hồn những nhân vật lý tưởng của văn học lãng mạn, họ cô đơn mà đầy kiêu hãnh, tự tạo ra cho mình một thế giới mới khác xa với xã hội đầy rẫy những bất công, ngang trái ở thực