Tổ chức khai thác sử dụng tư liệu, tài liệu lưu trữ phục vụ cho các hoạt động trưng bày của các bảo tàng

10 PHẦN NỘI DUNG CHƯƠNG 1: BẢO TÀNG VÀ VẤN ĐỀ TỔ CHỨC KHAI THÁC, SỬ DỤNG TƯ LIỆU, TÀI LIỆU LƯU TRỮ PHỤC VỤ HOẠT ĐỘNG TRƯNG BÀY CỦA CÁC BẢO TÀNG 1.1.Tổng quan về bảo tàng .... Đối tượng v

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

Hà Nội - 2014

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

PHÙNG THỊ HIỀN

TỔ CHỨC KHAI THÁC, SỬ DỤNG TƯ LIỆU, TÀI LIỆU LƯU TRỮ PHỤC VỤ HOẠT ĐỘNG TRƯNG

BÀY CỦA CÁC BẢO TÀNG

Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành: Lưu trữ

Mã số: 60 32 24

Người hướng dẫn khoa học: PGS Nguyễn Văn Hàm

Hà Nội-2014

PHẦN MỞ ĐẦU

1.Tính cấp thiết của đề tài 3

2 Mục tiêu, nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài 5

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 5

4.Lịch sử nghiên cứu vấn đề 6

5 Phương pháp nghiên cứu 8

6 Tài liệu tham khảo 8

7 Đóng góp của đề tài 10

8 Kết cấu của đề tài 10

PHẦN NỘI DUNG CHƯƠNG 1: BẢO TÀNG VÀ VẤN ĐỀ TỔ CHỨC KHAI THÁC, SỬ DỤNG TƯ LIỆU, TÀI LIỆU LƯU TRỮ PHỤC VỤ HOẠT ĐỘNG TRƯNG BÀY CỦA CÁC BẢO TÀNG 1.1.Tổng quan về bảo tàng 13

1.1.1.Định nghĩa về bảo tàng 13

1.1.2.Chức năng của bảo tàng 13

1.1.3 Tầm quan trọng của bảo tàng 15

1.1.4 Mối quan hệ giữa công tác bảo tàng với công tác lưu trữ 20

1.2 Sự cần thiết của việc tổ chức khai thác, sử dụng tư liệu, tài liệu lưu trữ phục vụ hoạt động trưng bày của các bảo tàng 24

1.2.1.Khái niệm về tư liệu, tài liệu lưu trữ và trưng bày 24

1.2.2.Giá trị của tư liệu, tài liệu lưu trữ phục vụ hoạt động trưng bày của các bảo tàng 27

1.2.3.Loại hình, nội dung tư liệu, tài liệu lưu trữ phục vụ hoạt động trưng bày của bảo tàng 32

1.2.4.Sự cần thiết của việc tổ chức khai thác sử dụng tư liệu, tài liệu lưu trữ phục vụ hoạt động trưng bày của các bảo tàng 35 CHƯƠNG 2: TÌNH HÌNH TỔ CHỨC KHAI THÁC, SỬ DỤNG TƯ

LIỆU, TÀI LIỆU LƯU TRỮ PHỤC VỤ HOẠT ĐỘNG TRƯNG BÀY CỦA CÁC BẢO TÀNG

2.1 Phương pháp tổ chức khai thác và sử dụng tư liệu, tài liệu lưu trữ

phục vụ cho hoạt động trưng bày của các bảo tàng 38

2.2 Các hình thức tổ chức khai thác sử dụng tư liệu, tài liệu lưu trữ phục vụ cho hoạt động trưng bày của các bảo tàng 54

2.2.1 Xây dựng website trực tuyến chung về triển lãm tư liệu, tài liệu lưu trữ và hiện vật của các bảo tàng trên cả nước 54

2.2.2 Giới thiệu các ấn phẩm tư liệu và tài liệu lưu trữ……… 56

2.2.3 Xây dựng các chuyên đề lưu trữ liên quan đến công tác trưng bày 60

2.3 Những ưu điểm và hạn chế trong tổ chức khai thác sử dụng tư liệu, tài liệu lưu trữ phục vụ hoạt động trưng bày của các bảo tàng 63

2.3.1 Những ưu điểm 63

2.3.2 Những hạn chế 66

CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ TỔ CHỨC KHAI THÁC, SỬ DỤNG TƯ LIỆU, TÀI LIỆU LƯU TRỮ PHỤC VỤ HOẠT ĐỘNG TRƯNG BÀY CỦA CÁC BẢO TÀNG 3.1 Nâng cao nhận thức về giá trị của tư liệu, tài liệu lưu trữ phục vụ hoạt động trưng bày của các bảo tàng 73

3.2 Tăng cường mối quan hệ hợp tác các bảo tàng với các cơ quan lưu trữ việc sử dụng tư liệu, tài liệu lưu trữ……… 74

3.3 Tổ chức khoa học tư liệu, tài liệu lưu trữ 75

3.4 Các cơ quan lưu trữ chủ động phối hợp các bảo tàng tham gia trưng bày triển lãm tư liệu tài liệu lưu trữ theo chuyên đề 77

3.5 Chủ động sưu tầm và thu thập tư liệu, tài liệu lưu trữ 78

3.6 Đa dạng hóa các hình thức tổ chức khai thác, sử dụng tư liệu,tài liệu lưu trữ tại các cơ quan lưu trữ và bảo tàng 79

PHẦN KẾT LUẬN 82

TÀI LIỆU THAM KHẢO 84

PHỤ LỤC 88

PHẦN MỞ ĐẦU 1.Tính cấp thiết của đề tài

Tài liệu lưu trữ là di sản văn hoá, tài sản đặc biệt của quốc gia, chứa đựng những thông tin phong phú, có độ tin cậy cao, phản ánh một cách toàn diện, trung thực mọi mặt của đời sống xã hội, có ý nghĩa to lớn về chính trị, kinh tế, văn hoá, khoa học, lịch sử và các ý nghĩa khác Tài liệu lưu trữ hình thành trong quá trình hoạt động của các cơ quan, đơn vị, tổ chức và cá nhân, được đưa vào bảo quản trong các phòng, kho lưu trữ Trong đó, công tác lưu trữ có hai nhiệm

vụ cơ bản là bảo quản an toàn, lâu dài và phát huy giá trị của tài liệu thông qua công tác tổ chức khai thác sử dụng tài liệu lưu trữ Để làm tốt nhiệm vụ trên, các

cơ quan lưu trữ cần chủ động giới thiệu, công bố tài liệu lưu trữ để đưa những thông tin giá trị tới các đối tượng có nhu cầu khai thác sử dụng

Trong những năm qua, Đảng và Nhà nước ta rất quan tâm đến hoạt động phát huy giá trị của tài liệu lưu trữ Điều đó thể hiện bằng việc Nhà nước đã ban hành nhiều văn bản pháp luật, tạo cơ sở pháp lý cho việc bảo vệ và phát huy giá trị của tài liệu lưu trữ quốc gia như: Pháp lệnh lưu trữ Quốc gia năm 2001, Nghị định số 111/2004/NĐ – CP ngày 8 tháng 04 năm 2004 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Pháp lệnh lưu trữ Quốc gia, Chỉ thị số 05/2007/CT- TTg ngày 02 tháng 3 năm 2007 của Thủ Tướng Chính phủ về việc tăng cường bảo vệ và phát huy giá trị của tài liệu lưu trữ

Đối với ngành bảo tàng ở Việt Nam bảo tàng là nơi trưng bày, lưu trữ những hiện vật có giá trị, là nơi huy động hiện vật trưng bày và thực thi pháp luật về bảo vệ, phát huy giá trị di sản văn hóa Qua hơn 20 năm đổi mới cùng với những thành tựu và sự phát triển chung của đất nước, ngành bảo tàng nước

ta có những bước tiến quan trọng Tuy vậy, trên thực tế của hệ thống bảo tàng, khả năng tổ chức hoạt động cũng như về lĩnh vực bảo tàng học, ngành bảo tàng nước ta vẫn còn nhiều bất cập, đó là chưa đáp ứng được nhu cầu xã hội, đặc biệt

là chưa phản ánh được đầy đủ những giá trị văn hóa, những truyền thống quý giá của ông cha ta qua hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước

Chức năng của các bảo tàng hiện nay đó là nghiên cứu, sưu tầm, kiểm kê, bảo quản và trưng bày, giới thiệu di sản văn hóa, bằng chứng vật chất về thiên nhiên, con người và môi trường sống của con người trên cả nước nhằm phục vụ nhu cầu nghiên cứu, giáo dục, học tập, tham quan và hưởng thụ văn hóa của công chúng

Trong đó hoạt động trưng bày của các bảo tàng đóng một vai trò quan trọng trong việc tuyên truyền, giới thiệu tư liệu, hiện vật và tài liệu lưu trữ đến quần chúng nhân dân Bởi vậy, đã được Đảng và Nhà nước ta quan tâm tạo điều kiện tăng cường đầu tư kinh phí cho việc bổ sung tư liệu, tài liệu, hiện vật xây dựng phương án thiết kế mỹ thuật hệ thống trưng bày của bảo tàng

Để trưng bày các tư liệu, tài liệu lưu trữ ở các bảo tàng được hiệu quả thì công tác lưu trữ đóng một vai trò quan trọng trong việc lưu giữ bảo quản, phát huy giá trị nguồn tư liệu, tài liệu lưu trữ phục vụ hoạt động trưng bày của các bảo tàng Trong đó phải kể đến công tác tổ chức khai thác sử dụng tư liệu, tài liệu lưu trữ của các cơ quan lưu trữ nói chung và của bảo tàng nói riêng Bởi đã

từ lâu con người đã biết lưu trữ và khai thác sử dụng tài liệu lưu trữ để phục vụ cho nhu cầu tồn tại và phát triển Ngày nay cùng với sự phát triển của xã hội, nhu cầu khai thác và sử dụng tài liệu ngày càng gia tăng, nó là nguồn thông tin quá khứ, có độ tin cậy cao, có giá trị đặc biệt góp phần vào việc xây dựng và bảo

vệ toàn vẹn chủ quyền lãnh thổ của quốc gia

Ở các cơ quan lưu trữ, các bảo tàng nhờ có hoạt động tổ chức khai thác sử dụng phục vụ nguồn tư liệu, tài liệu lưu trữ đã giúp cho việc phục vụ hoạt động trưng bày một cách đầy đủ, nhanh chóng, khoa học và có giá trị nội dung trưng bày cao đem lại nguồn thông tin thiết thực đến quần chúng nhân dân khi đến tham quan

Tuy nhiên, hiện nay công tác tổ chức khai thác sử dụng tư liệu, tài liệu lưu trữ tại các cơ quan lưu trữ nói chung và của bảo tàng nói riêng hiện đang gặp một số khó khăn về phương pháp tổ chức hệ thống phòng ốc, bố trí nhân lực, xây dựng công cụ tra cứu, cách thức tổ chức sử dụng nguồn tư liệu, tài liệu một cách hiệu quả Vấn đề cấp thiết đặt ra là phải nghiên cứu một cách đầy đủ và khoa học về tổ chức khai thác sử dụng tư liệu, tài liệu lưu trữ nhằm đem lại hiệu

quả trong phục vụ hoạt động trưng bày của các bảo tàng Vì vậy, chúng tôi chọn

vấn đề: “ Tổ chức khai thác sử dụng tư liệu, tài liệu lưu trữ phục vụ cho hoạt

động trưng bày của các bảo tàng” làm đề tài luận văn cao học của mình

2 Mục tiêu, nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

Đề tài luận văn của chúng tôi nhằm giải quyết những mục tiêu sau đây: Thứ nhất, là xác định rõ vai trò và ý nghĩa của tư liệu, tài liệu lưu trữ phục

vụ cho việc trưng bày của các bảo tàng thông qua tình hình thực tế của các bảo tàng ở Hà Nội như bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, bảo tàng Lịch Sử Việt Nam, Bảo tàng Nhân học, bảo tàng Hà Nội

Thứ hai, là tập trung phân tích sâu về tình hình tổ chức khai thác sử dụng tư liệu, tài liệu lưu trữ phục vụ hoạt động trưng bày của các bảo tàng

Thứ ba, là trên cơ sở đó đề xuất một số giải pháp nhằm đem lại hiệu quả, nâng cao chất lượng, hoạt động trưng bày của các bảo tàng trên địa bàn Hà Nội

và các bảo tàng trên cả nước nói chung

Để thực hiện các mục tiêu trên, luận văn cần thực hiện tốt các nhiệm vụ sau:

- Phân biệt rõ tư liệu, tài liệu lưu trữ, đặc điểm của tư liệu và tài liệu lưu trữ phục vụ cho hoạt động trưng bày của các bảo tàng

- Nghiên cứu loại hình, nội dung tư liệu, tài liệu lưu trữ phục vụ cho việc trưng bày tại các bảo tàng

- Đánh giá trình hình thực tiễn công tác tổ chức khai thác sử dụng tư liệu, tài liệu phục vụ cho hoạt động trưng bày của bảo tàng

- Nghiên cứu, đưa ra các hình thức tổ chức khai thác sử dụng tư liệu, tài liệu lưu trữ phục vụ hoạt động trưng bày của các bảo tàng và các giải pháp tổ chức thực hiện các hình thức đó

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài này là công tác tổ chức khai thác sử dụng

tư liệu, tài liệu lưu trữ phục vụ hoạt động trưng bày của các bảo tàng thông qua việc nghiên cứu các văn bản quy định về công tác tổ chức khai thác sử dụng tư liệu, tài liệu lưu trữ và thông qua nghiên cứu khảo sát thực tế việc tổ chức tư

liệu, tài liệu trong thư viện, kho lưu trữ ở các cơ quan lưu trữ và của các bảo tàng phục vụ cho công tác trưng bày của bảo tàng

Để nghiên cứu đề tài này, chúng tôi đã chọn một số bảo tàng để khảo sát như: Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, bảo tàng Nhân học – Trường Đại học khoa học xã hội và Nhân văn, Bảo tàng Hà Nội, bảo tàng Lịch sử Việt Nam, Các trung tâm lưu trữ quốc gia thuộc Cục Văn thư và Lưu trữ Nhà nước; Và phạm vi nghiên cứu của đề tài là thực tiễn công tác tổ chức sử dụng tư liệu, tài liệu lưu trữ phục vụ cho hoạt động trưng bày của các bảo tàng nói trên mà không đi sâu vào nghiên cứu mục đích khác của công tác khai thác sử dụng tư liệu, tài liệu lưu trữ và hiện vật khác của các bảo tàng nói chung

kỷ niệm 117 năm Ngày sinh của Người, Bảo tàng đã phối hợp với Cục Văn thư

và Lưu trữ nhà nước, Tổng Cục Lưu trữ Nhà nước Trung Quốc phối hợp với các

cơ quan: Cục Lưu trữ Văn phòng Trung ương Đảng, Lưu trữ Bộ Ngoại giao Việt Nam, Lưu trữ Bộ Ngoại giao Trung Quốc, Cục Lưu trữ thành phố Bắc Kinh, Cục Lưu trữ thành phố Thượng Hải, Cục Lưu trữ tỉnh Quảng Đông, Cục Lưu trữ Khu tự trị dân tộc Choang tỉnh Quảng Tây, Cục Lưu trữ tỉnh Vân Nam tổ chức Triển lãm tài liệu lưu trữ với chủ đề “Chủ tịch Hồ Chí Minh với Trung

Quốc” tại Hà Nội và Bắc Kinh thông qua tài liệu lưu trữ nhằm giới thiệu với

người xem quá trình hoạt động của Người với nhân dân Trung Quốc Triển lãm trưng bày hơn 300 tài liệu, hình ảnh và hiện vật phản ảnh sinh động hoạt động của Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Trung Quốc; mối quan hệ hữu nghị giữa Đảng và nhân dân hai nước Việt Nam - Trung Quốc và hình ảnh Hồ Chí Minh trong lòng nhân dân Trung Quốc, trong đó có nhiều tài liệu lần đầu tiên được giới thiệu Triển lãm đã nhận được sự quan tâm của các đồng chí lãnh đạo cấp cao của Đảng và Nhà nước và đông đảo nhân dân Tổng bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam

Nông Đức Mạnh đã gửi thư chúc mừng Phó Chủ tịch nước Trương Mỹ Hoa đã tới dự, cắt băng khai mạc Triển lãm và ghi cảm tưởng

Cũng tại Hà Nội, Bảo tàng Lịch sử quốc gia Việt Nam đã phối hợp với các bảo tàng, các cơ quan lưu trữ trưng bày, giới thiệu đến đông đảo quần chúng nhân dân khoảng 150 hiện vật, tư liệu gốc, ảnh tư liệu lịch sử liên quan đến cải cách ruộng đất với chuyên đề “Cải cách ruộng đất 1946-1957” nhằm giúp công chúng tiếp cận với những tài liệu, hiện vật gốc và có cách nhìn thực tiễn, khoa học, khách quan về cuộc vận động cách mạng ruộng đất trong tiến trình lịch sử dân tộc ở nước ta giai đoạn từ năm 1946-1957 Đây cũng là hoạt động thiết thực chào mừng kỷ niệm 69 năm ngày Cách mạng Tháng Tám thành công, Quốc khánh ngày 2-9

Có thể thấy rằng, các bảo tàng đã phối hợp khá tốt, trưng bày thật hiệu quả với các cơ quan lưu trữ ở chỗ các tư liệu, tài liệu lưu trữ đi kèm với các hiện vật của bảo tàng làm cho các chủ đề trưng bày của bảo tàng nổi bật hơn Tuy nhiên, việc nghiên cứu triển khai đề tài cụ thể về công tác tổ chức trưng bày tại các bảo tàng vẫn chưa có

Khai thác sử dụng tư liệu, tài liệu lưu trữ là mục đích cuối cùng của công tác lưu trữ Vấn đề này cũng được nhiều tác giả nghiên cứu ở những góc độ khác nhau như: “ Lý luận và thực tiễn công tác lưu trữ” của nhóm tác giả Đào Xuân Chúc, Nguyễn Văn Hàm, Vương Đình Quyền; các bài viết mang tính khái quát, điển hình là các bài viết của tác giả: GS.TSKH Nguyễn Văn Thâm, PGS.TS.Vũ Thị Phụng, TS.Dương Văn Khảm, TS Phan Đình Nham, TS.Nguyễn Lệ Nhung, Ngô Thế Hiệu, Việt Trí được đăng trên tạp chí Văn thư – Lưu trữ, kỷ yếu hội nghị khoa học trong những năm vừa qua

Ngoài ra, còn có các luận văn thạc sĩ, khóa luận tốt nghiệp của học viên cao học và sinh viên Khoa Lưu trữ học và Quản trị văn phòng, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội như: Luận văn thạc sĩ của Hoàng Thị Bạch Yến “ Tổ chức và sử dụng khai thác tài liệu trong kho lưu trữ Trung ương Đảng phục vụ nghiên cứu lịch sử Đảng giai đoạn năm 1930 –

1945 ”; Luận văn thạc sĩ của Phạm Thị Bích Hải “ Nghiên cứu các giải pháp hoàn thiện hệ thống công cụ tra cứu khoa học tư liệu lưu trữ tại Trung tâm Lưu

trữ Quốc gia III”; Khóa luận tốt nghiệp của Trần Phương Hoa “ Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả khai thác sử dụng tài liệu phục vụ việc giải quyết chế độ chính sách cho người có công với cách mạng”; khóa luận của Nguyễn Kim Dung “ Tổ chức khai thác và sử dụng khối hồ sơ, kỷ luật của các bộ đi B (1959 – 1975) tại Trung tâm lưu trữ Quốc gia III Hà Nội ”; khóa luận tốt nghiệp của Nguyễn Thị Thu Huyền “ Tổ chức sử dụng tài liệu ở một số cơ quan ngang Bộ”

Nhìn chung, các công trình nghiên cứu nói trên đã nghiên cứu được về mặt

lý luận và thực tiễn của công tác khai thác, sử dụng tài liệu lưu trữ; nêu lên được tầm quan trọng, thực trạng và đề xuất một số giải pháp, kiến nghị góp phần nâng cao hiệu quả công tác tổ chức phục vụ khai thác, sử dụng tài liệu phù hợp với

độc giả nghiên cứu Tuy nhiên, cho đến nay đề tài chuyên đề về: “ Tổ chức khai

thác sử dụng tư liệu, tài liệu lưu trữ phục vụ hoạt động trưng bày của các bảo tàng” chưa từng được nghiên cứu Vì vậy mà tác giả chọn ở đây hoàn toàn

không có sự trùng lặp với bất cứ công trình nào đã có từ trước

5 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu là một trong những yếu tố quan trọng của bất kỳ

đề tài nghiên cứu nào Để đạt được hiệu quả cao trong quá trình nghiên cứu, chúng tôi đã dựa trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa Mác – Lênin, vận dụng đúng đắn các nguyên tắc của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, ngoài ra chúng tôi còn vận dụng một số phương pháp khác như:

- Phương pháp khảo sát các điều kiện cơ sở vật chất, nghiệp vụ ở các cơ quan lưu trữ, các bảo tàng trong công tác tổ chức khai thác sử dụng tư liệu, tài liệu lưu trữ phục vụ hoạt động trưng bày của các bảo tàng

- Phương pháp thống kê như thống kê khối lượng, thành phần nội dung khối lượng tư liệu, tài liệu lưu trữ, số lượng độc giả đến khai thác phục vụ hoạt động trưng bày của bảo tàng

- Phương pháp so sánh đối chiếu thực tế công tác tổ chức khai thác sử dụng tư liệu, tài liệu lưu trữ tại các bảo tàng để tìm ra các biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác này

6 Tài liệu tham khảo

Để giải quyết các nội dung của đề tài, chúng tôi tham khảo các nguồn tài liệu chính như sau:

Thứ nhất, là các văn bản quy phạm pháp luật về công tác lưu trữ do nhà nước ban hành như: Pháp lệnh lưu trữ quốc gia năm 2001; Luật Lưu trữ số 01/2011/QH13 của Quốc hội ban hành ngày 11 tháng 11 năm 2011;Nghị định 111/NĐ- CP ngày 08 tháng 04 năm 2004 của chính phủ quy định chi tiết một số điều của Pháp lệnh lưu trữ Quốc gia, Chỉ thị số 05/2007/CT – TTg của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường bảo vệ và phát huy giá trị tài liệu lưu trữ và; Quy định 212 – QĐ/TW ngày 16 tháng 3 năm 2009 của Ban Chấp hành Trung ương giải mật các tài liệu của cơ quan, tổ chức trước khi nộp lưu vào kho lưu trữ Trung ương Đảng và tài liệu của Kho Lưu trữ Trung ương Đảng giúp tôi hiểu sâu hơn về các nghiệp vụ trong công tác lưu trữ, dựa vào đó tôi nhìn nhận và tiếp cận vấn đề tổ chức khai thác sử dụng tài liệu lưu trữ tại các bảo tàng nhanh chóng và dễ dàng hơn

Thứ hai, là các sách nghiên cứu lý luận về công tác lưu trữ như: “ Lý luận

và thực tiễn công tác lưu trữ” của nhóm tác giả Đào Xuân Chúc, Nguyễn Văn Hàm, Vương Đình Quyền, năm 1990; cuốn “ Lý luận và thực tiễn công tác lưu trữ ở Liên Xô”của nhóm tác giả G.A.Bêlốp, A.N Lôghinôva, K.G Michiaép,

N.R ProKopenko; cuốn: “ TS Đào Thị Diến (2010), Hà Nội qua tư liệu và tài

liệu lưu trữ 1873 – 1954 (2 tập)”, Cuốn: “Từ điển giải thích nghiệp vụ văn thư lưu trữ Việt Nam” NXB Văn hóa Thông tin, năm 2011 giúp tôi hiểu sâu thêm lý

luận về công tác lưu trữ

Thứ ba, là hệ thống các sách giới thiệu tìm hiểu về chức năng, nhiệm vụ, vai trò của bảo tàng, các hoạt động của bảo tàng như: cuốn cơ sở bảo tàng của NXB Bảo tàng Cách mạng Việt Nam; cuốn “ cẩm nang bảo tảng” của NXB Bảo tàng Cách mạng Việt Nam năm 2001; cuốn “ Bảo tàng góp phần hoàn thiện nhân cách con người” của NXB Bảo tàng Cách mạng Việt Nam năm 2004 đã giúp tôi nắm rõ hơn về các nghiệp vụ ngành bảo tàng học Từ đó tôi có thể đánh giá được mối quan hệ chặt chẽ giữa công tác trưng bày của bảo tàng với công tác lưu trữ

Thứ tư, đó là các đề tài nghiên cứu khoa học, các luận văn thạc sĩ của sinh viên, học viên cao học khoa Lưu trữ học và Quản trị Văn phòng về khai thác sử dụng tài liệu lưu trữ phục vụ cho các hoạt động khác nhau như: trong việc dạy

và học môn lịch sử trong các trường phổ thông – thực trạng và giải pháp; phục

vụ cho hoạt động nghiệp vụ báo chí của phóng viên tại một số tòa soạn báo ở Hà Nội; phục vụ nghiên cứu lịch sử Đảng giai đoạn 1930 – 1945; phục vụ cho hoạt động văn hóa đối ngoại trong giai đoạn mới và hội nhập quốc tế… giúp tôi có hướng triển khai đề tài đúng hướng

Ngoài ra, tôi còn tìm hiểu các kỷ yếu khoa học, hội nghị khoa học như: Phát huy giá trị tài liệu lưu trữ trong công cuộc xây dựng và bảo vệ tổ quốc, các bài viết trên báo chí, các bài công bố, tạp chí, internet về giá trị của tài liệu lưu trữ và tổ chức khai thác sử dụng tư liệu, tài liệu lưu trữ phục vụ cho hoạt động trưng bày của bảo tàng, các trang thông tin điện tử của: Cục Văn thư và Lưu trữ Nhà nước, Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, bào tàng Lịch sử quốc gia Việt Nam; Bảo tàng Nhân học,…Tất cả các tài liệu đó giúp tôi hiểu sâu hơn về đề tài tôi đang thực hiện

7 Đóng góp của đề tài

Giải quyết được nhiệm vụ nghiên cứu, đề tài có đóng góp mới sau đây: Luận văn nghiên cứu xác định rõ tác dụng của tài liệu và tư liệu lưu trữ ở các bảo tàng hỗ trợ trong việc trưng bày thêm đa dạng và hấp dẫn khách tới tham quan Trên cơ sở đó đưa ra một số phương pháp, cách thức làm thế nào để triển khai công tác sưu tầm và thu thập tư liệu, tài liệu lưu trữ tại các cơ quan lưu trữ nói chung, các bảo tàng nói riêng nhằm phục vụ cho công tác trưng bày đạt được hiệu quả cao, lựa chọn đúng nội dung thông tin, nguồn tư liệu, tài liệu lưu trữ ở các cơ quan khác nhau Đồng thời đề cao vai trò, tác dụng của tư liệu, tài liệu lưu trữ ở các cơ quan lưu trữ khi phối hợp với bảo tàng trong công tác trưng bày hiện vật ở các bảo tàng Tác giả đề xuất một số giải pháp nhằm đem lại hiệu quả cao trong công tác tổ chức khai thác sử dụng nguồn tư liệu và tài liệu lưu trữ phục vụ cho việc trưng bày của bảo tàng hiện nay

8 Kết cấu của đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, phần nội dung của luận văn được trình bày qua 3 chương:

CHƯƠNG 1: BẢO TÀNG VÀ VẤN ĐỀ TỔ CHỨC KHAI THÁC SỬ DỤNG TƯ LIỆU, TÀI LIỆU LƯU TRỮ PHỤC VỤ HOẠT ĐỘNG TRƯNG BÀY CỦA CÁC BẢO TÀNG

Ở chương này khái quát về vai trò của bảo tàng, chức năng của bảo tàng, vai trò của hoạt động trưng bày của các bảo tàng, giới thiệu về các hoạt động của bảo tàng, các loại hình, nội dung tư liệu, tài liệu lưu trữ phục vụ cho hoạt động trưng bày của bảo tàng Từ đó có thể khẳng định được tầm quan trọng của tổ chức khai thác sử dụng tư liệu, tài liệu lưu trữ phục vụ cho hoạt động trưng bày của các bảo tàng

CHƯƠNG 2: TÌNH HÌNH TỔ CHỨC, KHAI THÁC SỬ DỤNG TƯ LIỆU, TÀI LIỆU LƯU TRỮ PHỤC VỤ HOẠT ĐỘNG TRƯNG BÀY CỦA CÁC BẢO TÀNG

Trong chương 2 đi sâu vào nghiên cứu tình hình thực tế việc tổ chức khai thác sử dụng nguồn tư liệu, tài liệu lưu trữ phục vụ hoạt động trưng bày của các bảo tàng tại các cơ quan lưu trữ và các bảo tàng trên địa bàn Hà Nội Từ đó đưa

ra những ưu điểm và tồn tại trong việc tổ chức khai thác sử dụng tư liệu, tài liệu lưu trữ phục vụ hoạt trưng bày của các bảo tàng

CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ TỔ CHỨC KHAI THÁC SỬ DỤNG TƯ LIỆU, TÀI LIỆU LƯU TRỮ PHỤC VỤ HOẠT ĐỘNG TRƯNG BÀY CỦA CÁC BẢO TÀNG

Trên cơ sở nội dung của chương 2, chúng tôi đề xuất một số giải pháp và biện pháp giúp cho việc tổ chức khai thác sử dụng tư liệu, tài liệu lưu trữ của các

cơ quan lưu trữ nói chung và các bảo tàng nói riêng trong việc phục vụ hoạt động trưng bày của các bảo tàng

Trong quá trình triển khai đề tài chắc chắn luận văn không tránh khỏi những thiếu sót, chúng tôi mong nhận được những ý kiến đóng góp của thầy giáo, cô giáo, các lãnh đạo của các bảo tàng và các nhà nghiên cứu để luận văn hoàn thiện hơn

Tôi xin trân trọng cảm ơn các thầy giáo, cô giáo trong khoa Lưu trữ học và quản trị văn phòng, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, lãnh đạo các Bảo tàng Dân tộc học, Bảo tàng Hà Nội, Bảo tàng Nhân học, Bảo tàng Lịch sử Việt Nam và các bạn bè đã tạo mọi điều kiện giúp đỡ để tôi thực hiện đề tài Đặc biệt tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS.Nguyễn Văn Hàm, người hướng dẫn tôi thực hiện đề tài này

Cuối cùng, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn vô ha ̣n tới gia đình thân yêu của tôi, cảm ơn những người bạn thân thiết đã chăm sóc , khích lệ tôi trong quá trình

Phùng Thị Hiền

PHẦN NỘI DUNG

CHƯƠNG 1: BẢO TÀNG VÀ VẤN ĐÊ TỔ CHỨC KHAI THÁC SỬ DỤNG TƯ LIỆU, TÀI LIỆU LƯU TRỮ PHỤC VỤ HOẠT ĐỘNG TRƯNG BÀY CỦA CÁC BẢO TÀNG

và thưởng thức Bảo tàng là một bằng chứng vật chất xác thực về con người và môi trường xung quanh con người”.[1,29]

Định nghĩa này có thể thích ứng với mọi bảo tàng không tính đến giới hạn tính chất của cơ quan lãnh đạo bảo tàng, đặc điểm vùng lãnh thổ, cơ cấu mang tính chức năng hoặc phương hướng của các sưu tập hiện vật của mỗi bảo tàng Theo định nghĩa của Liên hiệp hội Bảo tàng Anh (The museum Association United Kingdom:

“ Bảo tàng là một cơ quan thu nhận, lập hồ sơ ( tư liệu), bảo tồn, trưng bày

và giới thiệu những bằng chứng vật chất và những thông tin đi kèm với nó vì lợi ích của xã hội”[1,1]

Như vậy là với các định nghĩa trên đây, dù có sự khác nhau về câu chữ, song tựu chung đều cho rằng bảo tàng là nơi bảo quản, nghiên cứu, trưng bày và tuyên truyền nhằm mục đích giáo dục, học tập và chủ yếu phục vụ con người

1.1.2 Chức năng của bảo tàng

Các nhà bảo tàng học đều cho rằng: bảo tàng có hai chức năng cơ bản đó

là chức năng nghiên cứu khoa học và chức năng giáo dục khoa học Hai chức năng này có mối quan hệ khăng khít và có tác động qua lại lẫn nhau Sự thống nhất giữa hai chức năng nghiên cứu khoa học và giáo dục khoa học là một đặc trưng cơ bản của các bảo tàng hiện đại và là nhân tố quyết định vị trí, sự tồn tại của bảo tàng trong xã hội hiện đại

Chức năng nghiên cứu khoa học của bảo tàng biểu hiện ở hai mặt hoạt động cụ thể:

Những hoạt động nghiên cứu khoa học nhằm không ngừng bổ sung cho kho bảo quản cơ sở của bảo tàng những di tích gốc có giá trị tiêu biểu về các mặt lịch sử, khoa học và thẩm mỹ

Và những hoạt động có liên quan tới việc chỉnh lý, hệ thống hóa và bảo quản một cách khoa học các hiện vật của bảo tàng, nhằm biến các hiện vật đó thành nguồn tư liệu đáng tin cậy, phục vụ cho công tác nghiên cứu khoa học của các ngành khác nhau Đồng thời nâng cao trình độ văn hóa cho đông đảo quần chúng nhân dân

Bảo tàng khác các cơ quan nghiên cứu khoa học ở chỗ là nó lấy hiện vật gốc làm đối tượng nghiên cứu chính của mình Mọi hoạt động nghiên cứu của bảo tàng đều xoay quanh hiện vật gốc Bảo tàng nghiên cứu, xác định nội dung lịch sử, khoa học và nghệ thuật chứa đựng trong hiện vật gốc Kết hợp với các biện pháp nghiên cứu kỹ thuật thích hợp để bảo quản trưng bày, giới thiệu các hiện vật gốc làm cho người xem hiểu được nội dung của chúng

Và việc sử dụng hiện vật gốc làm cơ sở nghiên cứu là một đặc điểm quan trọng trong chức năng nghiên cứu khoa học của bảo tàng Nhưng không có nghĩa là hoạt động nghiên cứu khoa học của bảo tàng dừng lại ở việc xác định

và giới thiệu nội dung của hiện vật gốc mà bảo tàng phải vận dụng những thành tựu nghiên cứu khoa học, tạo điều kiện cho các ngành khoa học khác phát triển

và ngược lại

Chức năng thứ hai của bảo tàng là chức năng giáo dục khoa học bởi vì:

Ta thấy, mọi hoạt động giáo dục của bảo tàng dù được tiến hành dưới bất

kỳ hình thức nào cũng phải dựa trên cơ sở nghiên cứu hiện vật gốc, không có

hiện vật gốc thì không có phần trưng bày của bảo tàng, do đó cũng không có hoạt động giáo dục của bảo tàng Trong các bảo tàng, công tác nghiên cứu khoa học đi trước một bước, làm cơ sở cho công tác giáo dục khoa học

Bảo tàng thực hiện chức năng giáo dục của mình bằng việc tuyên truyền phổ biến tri thức, kiến thức khoa học cho người xem Trong hoạt động giáo dục của bảo tàng, hình thức hướng dẫn tham quan các phần trưng bày cố định và triển lãm thường kỳ tại bảo tàng là hình thức quan trọng nhất Qua đó người xem có thể quan sát trực tiếp với hiện vật gốc, tự suy nghĩ và đi tới kết luận cụ thể về một sự kiện lịch sử, một hiện tượng xã hội giới thiệu trong phần trưng bày đó Và hoạt động giáo dục khoa học bằng cách tiếp xúc trực tiếp với hiện vật gốc, thông qua phần trưng bày là đặc điểm quan trọng nhất, giúp phân biệt được bảo tàng với các cơ quan văn hóa, giáo dục khác

1.1.3 Tầm quan trọng của Bảo tàng

Bảo tàng đóng một vai trò khá quan trọng trong hoạt động văn hóa xã hội, kinh tế và chính trị Các bảo tàng tạo ra những lợi ích to lớn về mặt văn hóa xã hội cho các địa phương Các bảo tàng đảm nhận việc bảo quản và bảo tồn di sản

tự nhiên và văn hóa của cộng đồng, nó phục vụ như một tiêu điểm văn hóa và một trung tâm giám định, cung cấp cơ hội cho sự liên kết cộng đồng bằng các hoạt động thông qua các tổ chức hữu nghị, những người tình nguyện, các dự án

và theo nhiều cách Các bảo tàng hỗ trợ cho các tổ chức giáo dục, tạo điều kiện thuận lợi cho các hoạt động và sự kiện văn hóa Theo một ý nghĩa nào đó thì các bảo tàng còn nâng cao chất lượng sống của con người và có thể đóng một vai trò quan trọng trong việc phát triển ý thức về bản sắc vùng tại những khu vực mà bảo tàng định vị Tất nhiên để thành công trong việc tạo ra những lợi ích về mặt văn hóa và xã hội, các bảo tàng cần được tổ chức trưng bày một cách có hiệu quả và được tạo nguồn lực dồi dào

Mặt khác, các bảo tàng có thể đóng vai trò quan trọng trong việc đổi mới nền kinh tế ở các vùng nông thôn cũng như các đô thị Ở nhiều nước vai trò kinh

tế của các bảo tàng được biết đến ít hơn là vai trò văn hóa – xã hội của nó Ở những vùng đô thị, ví dụ ở những nơi mà sản xuất truyền thống hoặc nền tảng công nghiệp đã bị phá vỡ, công nghiệp du lịch phát triển và ngành du lịch có thể

là điển hình cho một chiến lược phát triển kinh tế không theo quy ước, ở đây các bảo tàng có thể đóng một vai trò quan trọng Đốivới những vùng nông thôn, việc phát triển kinh tế có thể dẫn đến những thay đổi, chẳng hạn những thay đổi của nền công nghiệp mang tính chất nông nghiệp truyền thống, các bảo tàng có thể rất ích dụng trọng việc phục vụ như một tiêu điểm giải thích cho tính đổi thay và tính liên tục của văn hóa

Các bảo tàng có thể phục vụ như một phần của chương trình quy hoạch lại toàn diện, trong đó có công nghiệp nhà cửa, công nghiệp dịch vụ và công nghiệp sản xuất cùng với cơ sở văn hóa tạo ra cho cộng đồng một sự pha trộn cân xứng trong đời sống và mọi hoạt động của xã hội Bên cạnh các cơ sở vật chất khác như thư viện, nhà hát, rạp chiếu bóng, phòng hòa nhạc, các bảo tàng có thể có những đóng góp cho sự phát triển của một nền văn hóa Ở nhiều nơi trên thế giới, nếu cơ sở hạ tầng kinh tế tạo ra sức hút mạnh mẽ, hấp dẫn sự đầu tư của các công ty, các dịch vụ thương mại, các tổ chức chính phủ và các cơ quan khác, thì các bảo tàng có thể giúp cho việc quy hoạch lại hoặc phát triển các nền kinh

tế địa phương, đồng thời với sự đổi thay của nền kinh tế

Ở những nơi công nghiệp du lịch đóng vai trò như một thành phần của nền kinh tế địa phương, các bảo tàng và các hoạt động nhằm hấp dẫn khách tham quan được xem như những viên nam châm thu hút khách du lịch; Từ đó khách sẽ tiêu nhiều tiền hơn ở những cửa hàng, nhà hàng, gara ô tô, khách sạn, chợ của vùng

Một lợi ích kinh tế khác mà các bảo tàng có thể đóng góp cho nền kinh tế địa phương là tạo công ăn việc làm, tăng tỉ lệ nhân công Bản thân bảo tàng đã là một nơi thu hút nhân công, và mỗi công việc mới trong bảo tàng sẽ có một tác động kinh tế nhất định đối với địa phương nơi bảo tàng được xây dựng Từ đó bảo tàng có tác dụng giúp cho sự phát triển và giữ vững thế mạnh kinh tế của địa phương

Ở bảo tàng, các công việc ngoài giờ hay tạm thời có thể xem như là một phần chương trình của nhà nước, nó cũng có tác động quan trọng Các chương trình đó có thể do các bảo tàng và các cơ quan tổ chức khác cùng thực hiện Các bảo tàng thường thu hút được sự ủng hộ về mặt tài chính cho việc quản lý các

chương trình đào tạo trực tiếp cho các bảo tàng hoặc các tổ chức cùng loại hình với các chức năng như: quan tâm khách hàng, các kỹ năng quản lý hành chính hoặc các kỹ năng quản lý bảo tàng

Các bảo tàng thu hút đầu tư ngân sách từ các cơ quan bên ngoài chẳng hạn các cơ quan cấp nhà nước, chính phủ hoặc quốc tế Điều này có giá trị đặc biệt đối với những địa phương có nguồn tài chính hạn hẹp Các luận chứng đầu tư có thể được ủng hộ qua việc tham khảo vai trò kinh tế mở rộng của bảo tàng trong cộng đồng xã hội

Và một bảo tàng có thể trợ giúp cho các tổ chức chịu trách nhiệm quản lý bảo tàng, chẳng hạn trợ giúp chính quyền địa phương nâng cao cho dân chúng tinh thần tự hào về quê hương và những nét đặc sắc của địa phương, duy trì các giá trị văn hóa truyền thống Hoạt động của bảo tàng có thể minh chứng cho những bước phát triển và tính kế thừa của mọi mặt đời sống diễn ra trong địa các phương đó, cho phép người ta tìm hiểu về nguồn gốc của cộng đồng.Các bảo tàng có thể đóng một vai trò khá quan trọng đối với các mối quan hệ của quốc gia và là phương tiện quảng cáo cho các cơ quan chủ quản của nó, tróng đó bảo tàng chỉ là một trong số nhiều dịch vụ được thiết lập phục vụ nhân dân địa phương và khách du lịch Hoạt động của bảo tàng có thể thúc đẩy mối quan hệ bền vững với những cơ quan, tổ chức bên ngoài phạm vi vùng thuộc nhiều loại hình khác nhau và đem lại những lợi ích kinh tế hoặc lợi ích chính trị

Tất cả những lợi ích này – lợi ích về mặt kinh tế, văn hóa, chính trị hay lợi ích tập thể đều có thể được các nhà quản lý bảo tàng sử dụng để làm nền tảng cho những luận chứng về tiềm năng phát triển của ngành bảo tàng Ở những nơi

mà lợi thế này đã đem lại kết quả hay ở những nơi mà lợi thế này đã được xem như có tính khả thi, danh tiếng và vị thế của bảo tàng chắc chắn được nâng cao

và khẳng định Vấn đề được đưa ra để xem xét là: Những lợi thế nào nên được chọn ra để giúp các nhà quản lý khai thác được tiềm năng của bảo tàng Mỗi bảo tàng đều có những lợi thế và những hạn chế riêng

Vai trò của các bảo tàng ngày càng được mở rộng hơn, vượt xa hơn chức năng đơn giản đã đề cập Những nhà quản lý bảo tàng thành công sẽ khẳng định

chắc chắn rằng tất cả những lợi thế nêu trên đề được lựa chọn và sử dụng để đem lại lợi ích cho xã hội

Bên cạnh đó phải kể đến công tác trưng bày của các bảo tàng, công tác trưng bày của bảo tàng cũng đóng một vai trò khá quan trọng trong việc giáo dục, phát huy giá trị văn hóa, kinh tế, xã hội Thông qua công tác trưng bày, các bảo tàng thực hiện chức năng nghiên cứu khoa học, tuyên truyền và giáo dục khoa học

Hoạt động trưng bày là khâu chủ yếu trong toàn bộ các mặt hoạt động của bảo tàng Chưa có trưng bày coi như chưa có bảo tàng Nhờ có công tác trưng bày của bảo tàng mới có cơ sở liên hệ với quần chúng Nếu nói rằng: Bảo tàng

là một cơ quan nghiên cứu khoa học và giáo dục khoa học thì hoạt động trưng bày là phương tiện tốt nhất để thực hiện nhiệm vụ đó Và chỉ có qua hoạt động trưng bày, các bảo tàng mới thể hiện nội dung và quan điểm của nó một cách đầy đủ nhất Cũng trên cơ sở hiện vật, hiện vật được đem ra trưng bày một cách

lô gích các bảo tàng mới làm trọn nhiệm vụ tuyên truyền đại chúng

Để thực hiện yêu cầu như thế công tác hoạt động trưng bày tuyệt nhiên không phải là sự minh họa một cách rời rạc, đơn điệu bằng một số hiện vật gốc, tranh ảnh hoặc những bản thống kê…và một số vấn đề nào đó Công tác hoạt động trưng bày được coi là hoạt động cuối cùng, toàn bộ của công tác nghiên cứu khoa học và phải được thực hiện một cách nghiêm túc trong cả quá trình xây dựng trưng bày Có nghĩa là hiện vật trưng bày phải được trưng bày trong một mối liên hệ mật thiết với nhau Mối liên hệ này chỉ có thể có ý nghĩa khi chúng được xây dựng trên cơ sở của một bản đề cương, đó là phương pháp trưng bày theo đề cương Quá trình trưng bày theo đề cương đòi hỏi người làm công tác bảo quản phải nghiên cứu toàn diện mọi vấn đề có liên quan đến nội dung đã được xác định Nội dung đó vạch ra phạm vi, phương hướng và mục đích trưng bày của một bảo tàng Và chính nó, công tác trưng bày lại đặt ra yêu cầu mới cho công tác sưu tầm Hiện vật mới không ngừng được bổ sung cho trưng bày đồng thời làm giàu cho kho cơ sở của bảo tàng bắt nguồn từ những yêu cầu như thế

Và trưng bày theo đề cương nghĩa là trưng bày có hướng và có kế hoạch

Đề cương đó phải được xây dựng phù hợp với sự vận động của mối liên hệ biện chứng giữa các sự kiện, hiện tượng tự nhiên, xã hội Từ đó việc sắp xếp hiện vật trưng bày bảo tàng cũng đặt những mối liên hệ hữu cơ với nhau Trong công tác hoạt động trưng bày mối liên hệ giữa các hiện vật thuộc một nhóm hoặc một tổ hợp trưng bày để dẫn dắt người xem, đến với người xem với nội dung trưng bày sâu hơn và thú vị hơn Ở một phòng trưng bày dù có nhiều hiện vật và người họa

sĩ có dùng đủ các loại màu sắc cũng dường như không bổ ích gì nếu như các hiện vật trưng bày không được sắp xếp trong một mối liên hệ nào đó

Bảo tàng không chỉ là nơi lưu giữ và bảo quản, mà còn có ý nghĩa rất thiết thực trong cuộc sống của con người đương đại Vì bảo tàng có thể giúp nhà khoa học nghiên cứu những vấn đề, sự kiện - hiện tượng tự nhiên và xã hội, nghiên cứu lịch sử, đồng thời cũng là nơi phục vụ nhu cầu tham quan và khám phá, tìm hiểu, nâng cao tri thức, góp phần giáo dục con người

Với ý nghĩa là địa chỉ văn hóa, nhiều bảo tàng nổi tiếng ở một số nước đã ghi danh vào "bộ nhớ" của nhân loại, trở thành niềm tự hào của mỗi nước, và là

"điểm đến" của du khách Ở Việt Nam, dù phải trải qua rất nhiều năm chiến tranh và trong điều kiện đất nước còn nghèo, nhưng Đảng và Nhà nước vẫn luôn quan tâm đầu tư, tổ chức việc xây dựng hệ thống bảo tàng từ trung ương đến địa phương, bảo tàng của nhiều lĩnh vực tự nhiên - xã hội và ngành; ở quy mô nhỏ hơn, nhiều cơ quan, đơn vị, đoàn thể còn xây dựng phòng truyền thống Vì thế, đến nay, một số bảo tàng ở Việt Nam đã xác lập được uy tín, hấp dẫn giới nghiên cứu, công chúng ở trong và ngoài nước, như Bảo tàng Hồ Chí Minh, Bảo tàng Cách mạng, Bảo tàng Lịch sử, Bảo tàng Mỹ thuật, Bảo tàng Dân tộc học

ở Hà Nội; Bảo tàng TP Hồ Chí Minh, Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ, Bảo tàng Chứng tích chiến tranh, ở TP Hồ Chí Minh; cùng một số bảo tàng khác như: Bảo tàng Cổ vật cung đình ở Huế, Bảo tàng Nghệ thuật điêu khắc Chăm ở Đà Nẵng, Bảo tàng Hải dương học ở Nha Trang Và đặc biệt, với sự ra đời của bảo tàng tư nhân, dù quy mô còn nhỏ cũng đã góp phần làm phong phú các địa chỉ văn hóa của xã hội Tuy nhiên, hiện có một thực tế, nhất là ở một số địa phương, một số bảo tàng đang rơi vào tình trạng tồn tại lắt lay, hiện vật nghèo nàn, trưng

bày thiếu hấp dẫn, thưa vắng khách tham quan, thậm chí nếu không mở cửa chiếu lệ "xuân thu nhị kỳ" thì cũng là nơi bán đồ lưu niệm, giải khát, hoặc kinh doanh Tình trạng này không những gây lãng phí, mà còn ảnh hưởng tới ý nghĩa

xã hội - văn hóa của bảo tàng

Như đã nói, bảo tàng có vị trí, vai trò rất quan trọng trong đời sống xã hội

Vì thế, việc xây dựng, tạo điều kiện cho sự tồn tại và phát triển, để hệ thống bảo tàng phát huy chức năng của nó là việc làm cần thiết và thường xuyên Sự phong phú về nội dung, sự sinh động trong hình thức trưng bày, trình độ và nhiệt tình của hướng dẫn viên là các yếu tố tạo nên tính hấp dẫn của bảo tàng Bên cạnh

đó là cố gắng sưu tầm hiện vật và kinh phí để sưu tầm, trao đổi hiện vật, cũng là các vấn đề cần giải quyết Trong điều kiện đất nước còn khó khăn, với trường hợp cụ thể, cần xã hội hóa một phần kinh phí, kết hợp với sự động viên tinh thần

vì cộng đồng để mọi người đóng góp công sức, hiện vật cho các bảo tàng Bởi, bất luận thế nào thì bảo tàng chính là một trong các phương tiện để lưu truyền, quảng bá những sản phẩm độc đáo, mang ý nghĩa văn hóa

1.1.4 Mối quan hệ giữa công tác bảo tàng với công tác lưu trữ

Công tác lưu trữ là một hoạt động của nhà nước bao gồm tất cả những vấn

đề lý luận, thực tiễn và pháp chế liên quan tới việc tổ chức khoa học, bảo quản

và tổ chức khai thác sử dụng có hiệu quả tài liệu lưu trữ phục vụ công tác quản

lý, công tác nghiên cứu khoa học lịch sử và các nhu cầu chính đáng khác của các

cơ quan, tổ chức, cá nhân

“ Công tác lưu trữ lấy tài liệu (tài liệu chữ viết, tài liệu nghe nhìn, tài liệu khoa học công nghệ, tài liệu điện tử) làm đối tượng nghiên cứu chủ yếu, lấy việc phát huy giá trị của tài liệu phục vụ các nhu cầu xã hội làm mục đích cao nhất Công tác bảo tàng coi hiện vật gốc là thành phần cơ bản, là cơ sở vật chất chủ yếu của bảo tàng và lấy việc phát huy giá trị của các hiện vật thông qua hình thức trưng bày, giới thiệu tại các bảo tàng để phục vụ xã hội cũng là một trong những mục đích chủ yếu Ở đây giữa công tác lưu trữ và công tác bảo tàng có một số điểm chung, đó là đối tượng nghiên cứu; tài liệu lưu trữ (đối với công tác lưu trữ), hiện vật bảo tàng (đối với công tác bảo tàng) và mục đích cao nhất là phục vụ các nhu cầu khác nhau của xã hội (nâng cao sự hiểu biết cho mọi người,

giáo dục truyền thống, nghiên cứu lịch sử…) Với sự giao thoa này mà giữa công tác lưu trữ và công tác bảo tàng có thể hỗ trợ nhau trong một số lĩnh vực trước hết là việc phát huy giá trị của tài liệu lưu trữ phục vụ các nhu cầu khác nhau của xã hội

Trong những năm gần đây nhận thức của xã hội nói chung đối với công tác lưu trữ và tài liệu lưu trữ đã có những chuyển biến tích cực Tài liệu lưu trữ đã được khai thác, sử dụng phục vụ cho nhiều lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội như: hoạt động quản lý của các cơ quan, tổ chức, giải quyết nhu cầu chính đáng của công dân; tổng kết, kiểm tra, đánh giá việc thực hiện nhiệm vụ chính trị của các cấp, các ngành; nghiên cứu biên soạn lịch sử, tuyên truyền giáo dục truyền thống…Tuy nhiên, những hoạt động này cũng mới chủ yếu chỉ giới hạn trong phạm vi các cơ quan, tổ chức Sự tiếp cận và hiểu biết của người dân đối với tài liệu lưu trữ vẫn còn rất nhiều hạn chế Để khắc phục điều này, nhiều nước đã áp dụng hình thức (phương thức) khác nhau, trong đó tổ chức khu vực công chúng trong các lưu trữ (kho, viện hay trung tâm lưu trữ) được đặc biệt quan

Khu vực công chúng trong công tác lưu trữ là gì? Đó là một khu vực dành riêng để trưng bày triển lãm tài liệu lưu trữ và những hiện vật có liên quan đến thông tin trong các tài liệu được trưng bày triển lãm để tạo nên sự hấp dẫn đối với người xem Điều này đã vượt ra khỏi giới hạn của công tác lưu trữ, thâm nhập vào một số lĩnh vực của công tác lưu trữ, thâm nhập vào một số lĩnh vực của công tác bảo tàng, trong đó vấn đề trưng bày, tôn tạo, phục chế tài liệu, trình chiếu bằng hình ảnh minh họa… làm cho việc tiếp cận, tìm hiểu giá trị của tài liệu lưu trữ trở nên sinh động và hấp dẫn hơn

Như đã trình bày ở phần trên, trong Bảo tàng học, tài liệu hiện vật gốc có chứa chữ viết là bộ phận rất quan trọng của hiện vật bảo tàng Nó được coi là phương tiện chủ yếu để thực hiện giữ gìn, truyền đạt tri thức Trong lưu trữ học, những bản gốc, bản chính các tài liệu chữ viết do các cơ quan, tổ chức và con người sản sinh ra trong quá trình hoạt động, chứa đựng các thông tin phong phú,

đa dạng Những tài liệu này tự nó đã nói lên được nội dung thông tin của chính các sự kiện, hiện tượng, nhân vật đã tồn tại trong quá khứ bằng ngôn ngữ viết

(văn tự) Cùng với tài liệu chữ viết, tài liệu ảnh, ghi âm (tài liệu nghe nhìn) phản ánh những sự kiện, hiện tượng xảy ra trong không gian và thời gian cụ thể và làm tái hiện các sự kiện, hiện tượng hoặc con người bằng chính những hình ảnh, lời nói ghi lại trên các bức ảnh, thước phim, băng ghi âm theo các phương tiện

kỹ thuật, vật liệu khác nhau Những tài liệu này có thể đem lại những thông tin chính xác về đối tượng hoặc các sự kiện, hiện tượng bằng hình ảnh, âm thanh mang tính trực quan sinh động và gây xúc động, hấp dẫn đối với người xem và người nghiên cứu

Ở nước ta, những cuộc trưng bày triển lãm tài liệu lưu trữ theo chủ đề được thực hiện thường xuyên trong thời gian qua đã mang lại hiệu quả thiết thực Nhiều tài liệu lưu trữ (tài liệu chữ viết, tài liệu nghe nhìn, tài liệu khoa học kỹ thuật) bảo quản ở các cơ quan lưu trữ trong và ngoài nước đã được “ đánh thức” đem đến cho công chúng là người dân bình thường hay là người nghiên cứu những hiểu biết, những cảm nhận tốt đẹp Công tác lưu trữ và tài liệu lưu trữ đã ngày càng gắn bó với đời sống xã hội Những cuộc trưng bày triển lãm như: “ Một số tài liệu, ảnh về thời kỳ cách mạng tháng Tám giành chính quyền đến toàn quốc kháng chiến” (1975), “Lịch sử quan hệ hợp tác kinh tế và khoa học kỹ thuật Việt Nam – Liên Xô trong những năm 1950 – 1990” (2005), “ Hồ sơ, kỷ vật của những người đi B” (2006)… đã thu hút được khá nhiều quần chúng nhân dân, một số nhà quản lý, nhà nghiên cứu ở trong và ngoài nước quan tâm… đến xem, tìm hiểu, thu thập tư liệu phục vụ cho những yêu cầu công việc của mình Qua những cuộc trưng bày triển lãm này, mọi người ngày một hiểu rõ hơn “ những thông tin quá khứ” nằm trong các kho lưu trữ là vô cùng phong phú, quý hiếm cần được khai thác phát huy giá trị của nó mạnh mẽ hơn nữa

Song, cũng phải thừa nhận là các cuộc trưng bày triển lãm này còn có những mặt hạn chế nhất định như: việc lựa chọn chủ đề, lựa chọn tài liệu còn dàn trải, thiếu tính độc đáo, địa điểm, kỹ thuật nghiệp vụ trưng bày ít thay đổi,

ít cải tiến Để khắc phục điều này, theo tôi cần phải giải quyết tốt một số vấn đề sau đây:

Thứ nhất, bố trí một khu vực (tùy theo khả năng) của từng kho hoặc trung tâm lưu trữ và thiết kế thành một nơi chuyên dụng cho việc trưng bày triển lãm

tài liệu, hoặc cũng có thể liên kết với Viện bảo tàng mà từ nhiều năm nay các cơ quan lưu trữ đã thực hiện có hiệu quả Đây được coi là khu vực công chúng mà

cơ quan lưu trữ sẽ tạo những điều kiện thuận lợi để mỗi người dân cũng như bất

cứ ai quan tâm đến tài liệu lưu trữ đều có thể tiếp cận dễ dàng

Thứ hai, xác định rõ chủ đề trưng bày triển lãm tài liệu lưu trữ phù hợp với nhiệm vụ chính trị của từng thời gian cụ thể Trên cơ sở đó mà sưu tầm, tìm kiếm tài liệu lưu trữ đáp ứng yêu cầu mà chủ đề trưng bày triễn lãm đặt ra Những tài liệu lưu trữ được trưng bày triển lãm ở khu vực công chúng khác nhau

Thứ ba, đây là công việc liên quan đến kỹ thuật, nghiệp vụ trưng bày của công tác bảo tàng Vì vậy, cần phải có sự tham gia, giúp đỡ, hỗ trợ của các cán

bộ, chuyên gia làm công tác bảo tàng ở một số công việc cụ thể như:

- Hỗ trợ về kỹ thuật trưng bày để tạo nên sự hấp dẫn, thu hút mọi người khi tiếp cận với tài liệu lưu trữ (tài liệu chữ viết, tài liệu hình ảnh, tài liệu khoa học

kỹ thuật) được trưng bày triển lãm

- Có thể cung cấp, bổ sung một số hiện vật bảo tàng để minh họa thêm sống động cho các tài liệu lưu trữ được trưng bày, giới thiệu

Ngoài ra, các bảo tàng cũng có thể hỗ trợ cho lưu trữ một khu vực trưng bày triễn lãm tài liệu lưu trữ, tạo nên một khu vực công chúng ngoài phạm vi các lưu trữ (các kho, trung tâm lưu trữ) Đây là một điều lý tưởng, bởi công chúng đến với bảo tàng phổ biến hơn, đông đảo hơn Lúc này trách nhiệm của các cơ quan lưu trữ là lựa chọn được những chủ đề trưng bày triển lãm thích hợp, sưu tầm, tìm kiếm được nhiều tài liệu quý, hiếm theo chủ đề thì nhất định giá trị của tài liệu lưu trữ sẽ được phát huy một cách hiệu quả hơn” [14,27]

Và thực tế, bảo tàng là nơi giúp cho quần chúng nhân dân bổ sung thêm tri thức khoa học, các kinh nghiệm sống và nhận thức xã hội, đặc biệt là thông qua chức năng giáo dục khoa học bảo tàng sẽ góp phần hoàn thiện nhân cách con người Cho nên, ta nhận thấy rằng, bảo tàng đã đem lại rất nhiều lợi ích cho quần chúng nhân dân cả về kiến thức khoa học và kinh nghiệm thực tiễn

Nhờ có hoạt động trưng bày của bảo tàng mới giúp nhân dân được tiếp cận trực tiếp được với nguồn tri thức, kinh nghiệm ấy thông qua việc trưng bày các

tư liệu, tài liệu lưu trữ gốc và chủ yếu là hiện vật gốc

Khi đó, bảo tàng muốn phát huy giá trị của di sản sản văn hóa dân tộc, tuyên truyền, giáo dục và phổ biến tri thức đến công chúng nhân dân được hiệu quả thì những người làm công tác trưng bày sẽ phải thường xuyên khai thác, thu thập, bổ sung các tư liệu, tài liệu lưu trữ và hiện vật ở nhiều nơi, nhiều kho lưu trữ khác nhau trên địa bàn cả nước nói riêng và trên thế giới nói chung để từ đó góp phần làm phong phú nội dung, chuyên đề của các cuộc trưng bày, triển lãm của bảo tàng Nhờ có tổ chức khai thác sử dụng các nguồn tư liệu, tài liệu lưu trữ

ở các kho lưu trữ, các phòng thư viện ở các cơ quan lưu trữ, các bảo tàng mới có thể đem lại nguồn tri thức phong phú cho cộng đồng, nhân dân, khách đến tham quan tại bảo tàng Vì vậy có thể khẳng định một lần nữa, công tác bảo tàng có mối quan hệ rất mật thiết, chặt chẽ với công tác lưu trữ

1.2 Sự cần thiết của việc tổ chức khai thác sử dụng tư liệu, tài liệu lưu trữ phục vụ hoạt động trưng bày của các bảo tàng

1.2.1.Khái niệm về tư liệu, tài liệu lưu trữ và trưng bày

1.2.1.1 Khái niệm về tài liệu lưu trữ

Hiện nay, chưa có nước nào thống nhất hoàn toàn về khái niệm “ tài liệu lưu trữ” Nhiều nước chỉ giới hạn tài liệu lưu trữ là tài liệu được hình thành trong hoạt động của các cơ quan hoặc cá nhân nhưng có những nước cho rằng tài liệu lưu trữ bao gồm cả ấn phẩm, tác phẩm hội họa , có thể kể đến Luật lưu trữ Canada cho rằng: “ Tài liệu lưu trữ là toàn bộ các yếu tố thông tin như công văn, thư từ trao đổi, thông báo, sách, sơ đồ, bản đồ, bản vẽ thiết kế, biểu đồ, tranh vẽ, ảnh, phim, vi phim, các bản sao từ tính hoặc tất cả các bản sao chép có chứa yếu tố thông tin”[29,1] Hay pháp luật lưu trữ Indonesia khẳng định: “ Tài liệu lưu trữ là tất cả các tài liệu dưới bất kỳ hình thức nào, kể cả tài liệu riêng lẻ hoặc nhóm tài liệu được các tổ chức nhà nước hoặc các cơ quan của Chính phủ lập ra và nhận được trong quá trình hoạt động, cũng như do các cơ quan tư nhân hoặc các cá nhân lập ra hoặc nhận được trong quá trình thực hiện các hoạt động

vì lợi ích quốc gia[29,1]

Theo từ điển Thuật ngữ lưu trữ hiện đại các nước Xã hội chủ nghĩa, Matxcơva thì “Tài liệu lưu trữ là tài liệu có giá trị được bảo quản trong các kho, Viện lưu trữ” [28,9]

Ở Việt Nam, trong cuốn “ Từ điển giải thích nghiệp vụ văn thư lưu trữ Việt Nam có giải thích “ Tài liệu lưu trữ là tài liệu có giá trị được lựa chọn từ trong toàn bộ khối tài liệu hình thành qua hoạt động của các cơ quan, tổ chức và được bảo quản trong kho lưu trữ” [33,364]

Theo điều 1 của Pháp lệnh lưu trữ quốc gia năm 2001 đưa ra khái niệm “ tài liệu lưu trữ quốc gia” là “ tài liệu có giá trị về kinh tế, quốc phòng, an ninh, ngoại giao, văn hóa, giáo dục, khoa học và công nghệ được hình thành trong các thời kỳ lịch sử của dân tộc Việt Nam, qua hoạt động của các cơ quan nhà nước,

tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội – nghề nghiệp, tổ chức kinh tế, đơn vị

vũ trang nhân dân và các nhân vật lịch sử, tiêu biểu phục vụ việc nghiên cứu lịch

sử, khoa học và hoạt động thực tiễn Tài liệu lưu trữ quốc gia phải là bản chính, bản gốc của tài liệu được ghi trên giấy, phim, ảnh, băng hình, đĩa hình, băng ghi

âm, đĩa âm thanh, hoặc bằng các vật mang tin khác trong trường hợp không còn bản chính, bản gốc thì được thay thế bằng bản sao hợp pháp[23,1]

Như vậy, tài liệu lưu trữ chứa đựng các thông tin trên các vật mang tin khác nhau, là tài liệu của các cơ quan lưu trữ nhà nước hoặc cũng có thể tài liệu có xuất xứ từ các cá nhân tiêu biểu, không phân biệt cơ quan bảo quản và lưu giữ,

có giá trị đối với quốc gia và dân tộc Có thể nhận thấy rằng tài liệu lưu trữ có đặc điểm và tính chất như sau:

Một là, tài liệu lưu trữ có nội dung phong phú, hình thức đa dạng, được thể hiện trên các vật mang tin khác nhau như: giấy, phim, ảnh, băng hình, đĩa hình, băng âm thanh hoặc gỗ, lụa, đá, lá cây Như vậy, tài liệu lưu trữ là văn bản hành chính, một bài hát, một bức tranh, một bức ảnh, một bản vẽ, một tấm bưu thiếp, một bộ phim phản ảnh các vấn đề chính trị, kinh tế, quốc phòng, an ninh, ngoại giao, văn hóa, giáo dục, khoa học và công nghệ

Hai là , tài liệu lưu trữ là bản gốc, bản chính của tài liệu và thường có mối liên hệ trực tiếp với sự kiện, hiện tượng mà nó phản ánh, do vậy không chỉ nội dung mà cả hình thức của tài liệu cũng phản ánh thời điểm sản sinh ra tài liệu

Chính vì vậy, tài liệu lưu trữ có giá trị pháp lý, đảm bảo tính chân thực, không giả mạo

Ba là, tài liệu lưu trữ là sản phẩm phản ánh trực tiếp hoạt động của các cơ quan, tổ chức và cá nhân một cách khách quan, trung thực, do đó tự bản thân tài liệu lưu trữ có tính thuyết phục và tin tưởng cao

Tóm lại, tài liệu liệu lưu trữ được đánh giá là nguồn thông tin đa dạng, phong phú, chân thực và tin cậy được khai thác, sử dụng để phục vụ các mục đích khác nhau của xã hội trong đó có công tác văn hóa, công tác đối ngoại và các hoạt động văn hóa đối ngoại

1.2.1.2 Khái niệm về tư liệu

Theo từ điển Hán Việt của Đào Duy Anh của tác giả Trần Văn Chánh, Nhà xuất bản Khoa học xã hội năm 1931, “tư liệu” được định nghĩa là “ tài liệu làm việc”

Pháp lệnh thư viện số 31/2000/PL – UBTVQH10 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội ngày 28 tháng 12 năm 2000, điều số 2 xác định “ tư liệu là một dạng vật chất đã ghi nhận những thông tin ở dạng thành văn, âm thanh, hình ảnh, nhằm mục đích bảo quản và sử dụng”

Với nghĩa như trên, khái niệm tư liệu nhiều lúc còn được dùng tương đương với khái niệm “tài liệu” Chẳng hạn, có tác giả định nghĩa tài liệu là vật thể mạng tin trên đó ghi những thông tin dưới dạng chính văn, âm thanh hoặc hình ảnh dùng để truyền đạt trong thời gian, không gian nhằm mục đích bảo quản và sử dụng

Như vậy, khái niệm tư liệu có các nội dung sau:

Thứ nhất, là một dạng vật chất mang thông tin dưới ba dạng cơ bản là văn bản, âm thanh, hình ảnh

Thứ hai, có giá trị chuyển tải thông tin cho người sử dụng và được bảo quản lâu dài

Tư liệu có vai trò vô cùng quan trọng đối với toàn thể đời sống xã hội, chứa đựng tri thức, kinh nghiệm của loài người được truyền lại từ thế hệ này qua thế

hệ khác, sự tiến bộ loài người có được là nhờ tiếp thu, khai thác và phát triển những tri thức của các thế hệ trước để lại Tư liê ̣u chỉ ra về sự phát triển về trí

tuệ, văn minh của một quốc gia, một dân tộc nào đó và nói lên sự tiến bộ của công nghệ in ấn

Đối với hiện vật của bảo tàng theo Quyết định số 70/2006/QĐ – BVHTT của Bộ trưởng Bộ Văn hóa – Thông tin ban hành ngày 15 tháng 9 năm 2006 về việc ban hành Quy chế kiểm kê hiện vật bảo tàng tại điều số 03 giải thích rõ

“Hiện vật bảo tàng là di sản văn hóa gồm di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia, các tư liệu về văn hóa và các mẫu tự nhiên, thuộc đối tượng nghiên cứu, sưu tầm, trưng bày, giới thiệu phù hợp với chức năng, nhiệm vụ và loại hình của bảo tàng” Theo các nhà nghiên cứu, các nhà làm công tác trưng bày của bảo tàng thì hiện vật bảo tàng được coi là tư liệu và tài liệu lưu trữ của họ So sánh với công tác lưu trữ, hiện vật bảo tàng mang tính lịch sử và thẩm mĩ cao, đối với tư liệu, tài liệu lưu trữ mang tính pháp lý và độ tin cậy cao Cả hai loại hình này đều chứa đựng nội dung thông tin hướng tới mục đích giáo dục, tuyên truyền, phổ biến tri thức, kinh nghiệm và nghiên cứu khoa học

1.2.2.Giá trị của tư liệu, tài liệu lưu trữ phục vụ hoạt động trưng bày của các bảo tàng

Theo khoa học lưu trữ, giá trị của tư liệu, tài liệu lưu trữ là khả năng đáp ứng mọi nhu cầu sử dụng thông tin tài liệu của con người đối với mọi mặt hoạt động của cả xã hội.Trong xã hội có rất nhiều lĩnh vực hoạt động, do vậy giá trị của tư liệu, tài liệu cũng đa dạng và được tổ hợp thành các nhóm khác nhau Và

tư liệu, tài liệu lưu trữ có giá trị dân tộc, có khả năng giới thiệu một cách trung thực và sinh động hình ảnh, đất nước con người, văn hóa, xã hội của mỗi quốc gia Vì vậy, tư liệu, tài liệu lưu trữ cũng đã và đang ngày càng phát huy trong hoạt động trưng bày của bảo tàng

Có thể nói tư liệu, tài liệu lưu trữ có vai trò vô cùng quan trọng đối với toàn thể đời sống xã hội, chứa đựng tri thức, kinh nghiệm của loài người được truyền lại từ thế hệ này qua thế hệ khác, sự tiến bộ loài người có được là nhờ tiếp thu, khai thác và phát triển những tri thức của các thế hệ trước để lại Trong xã hội được tổ chức thành giai cấp, tư liệu, tài liệu lưu trữ còn được sử dụng như một thứ vũ khí sắc bén để chống lại giai cấp đối địch, bảo vệ quyền lợi và củng cố địa vị của mình

Giá trị của tư liệu, tài liệu lưu trữ không chỉ ở những thông tin mà nó phản ánh Điều quan trọng là những thông tin mà tư liệu, tài liệu lưu trữ phản ánh thỏa mãn được nhu cầu của người sử dụng

Vậy tư liệu khác với tài liệu lưu trữ ở điểm nào?

Tài liệu lưu trữ là tài liệu bản gốc, bản chính, bản sao hợp pháp của tài liệu

có giá trị về mặt kinh tế, chính trị, quốc phòng, an ninh, ngoại giao, văn hóa, giáo dục, khoa học và công nghệ được hình thành trong các hoạt động của các

cơ quan, tổ chức, cá nhân qua các thời kỳ lịch sử; không phân biệt xuất sứ, nơi bảo quản, kỹ thuật ghi tin và vật mang tin, được lựa chọn giữ lại bảo quản phục

vụ nghiên cứu khoa học, lịch sử và hoạt động thực tiễn Là tài liệu có tính pháp lý; làm bằng chứng chân thực cho các hoạt động quá khứ ; không phải là đối tượng được sản sinh ra để mua, bán, kinh doanh

Còn tư liệu là những thông tin rút ra từ tài liệu viết tay, sách, báo, in ấn, từ các đồ vật như: công cụ sản xuất, công trình kiến trúc, đồ dùng cá nhân, phim ảnh, băng hình, internet… và là những thông tin sống động từ con người Là tài liệu ít có tính pháp lý, làm bằng chứng xác thực không cao cho các hoạt động quá khứ, chủ yếu dùng để tham khảo để tìm hiểu, nghiên cứu

Hầu như các cơ quan, đơn vị tổ chức nào cũng có tư liệu, tài liệu lưu trữ của cơ quan đơn vị, tổ chức Và ở bảo tàng cũng vậy cũng có các nguồn tư liệu, tài liệu lưu trữ của bảo tàng nhằm phục vụ cho việc tổ chức, khai thác sử dụng phục vụ cho các mục đích, hoạt động khác nhau Việc trưng bày ở các bảo tàng hiện nay chủ yếu nhằm giới thiệu tư liệu, tài liệu lưu trữ và hiện vật Thông qua hình thức này các nhà nghiên cứu, công chúng được giới thiệu và tìm hiểu về nội dung của tư liệu, tài liệu lưu trữ trong các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội bởi những loại tư liệu, tài liệu lưu trữ này có ý nghĩa lịch sử, có giá trị mới phát hiện có thể thu hút sự chú ý quan tâm của công chúng

Qua khảo sát, tôi thấy tài liệu lưu trữ không giống như các cơ quan, đơn

vị nói chung và cơ quan lưu trữ nói riêng bởi họ đều có cả một hệ thống kho lưu trữ về tài liệu hành chính, tài liệu ảnh, tài liệu kỹ thuật…tuy nhiên ở các bảo tàng hiện nay vẫn chủ yếu là các kho tư liệu, kho hiện vật, kho lưu trữ phim tài liệu phim ảnh và phòng thư viện, rất ít các bảo tàng có kho lưu trữ

Ở các bảo tàng có khá nhiều tư liệu ở các phòng tư liệu, phòng thư viện gồm các loại sách tham khảo với nhiều ngôn ngữ khác nhau như: Anh, Pháp, Nga, Trung Quốc, Nhật, Đức thuộc các chuyên ngành lịch sử, chuyên ngành dân tộc học, khảo cổ, bảo tàng, văn hóa, doanh nhân, quân sự, kinh tế, xã hội, phụ nữ…

Ví dụ: ở Bảo tàng Dân tộc học có khá nhiều các tư liệu là các loại sách tham khảo với ngôn ngữ tiếng Việt và tiếng latinh về chuyên ngành dân tộc học, chuyên ngành văn hóa ẩm thực ở các vùng miền dân tộc trên cả nước, chuyên ngành về văn hóa các tộc người, chuyên ngành về văn hóa dân gian…

Bên cạnh đó, còn có các ấn phẩm như: tạp chí, sách, báo, các loại từ điển tra cứu phục vụ cho độc giả, phục vụ cho các nhà nghiên cứu, nhà trưng bày đến khai thác tìm hiểu

Ví dụ qua khảo sát ở Bảo tàng Lịch sử Việt Nam, trong thư viện có trên

140 loại từ điển tra cứu, trên 200 loại tạp chí ngoại văn và các tạp chí chuyên ngành khoa học xã hội xuất bản trong nước, có nhiều bộ tạp chí tương đối hoàn chỉnh: Tạp chí của Trường Viễn Đông Bác cổ (BEFEO), tạp chí của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia Nhật Bản, tạp chí Nghệ thuật Châu Á(Arts Asiatiques), Viễn cảnh Châu Á (Asian Perspectives), tạp chí Nam Phong Đặc biệt thư viện hiện lưu giữ nhiều ấn phẩm của các học giả Pháp nghiên cứu về lịch sử, văn hoá Việt Nam, về Chămpa, về tiền sử Đông Dương được xuất bản từ những năm đầu thế

kỷ 20, trong đó có bộ gồm 12 tập xuất bản từ cuối thế kỷ 19 tại Paris Hàng năm, kho sách của thư viện được bổ sung định kỳ với hàng trăm đầu sách, tạp chí của các nhà xuất bản trong và ngoài nước, cùng với nguồn sách không nhỏ trao đổi với các bảo tàng và các tổ chức quốc tế trên thế giới thông qua công tác đối ngoại của bảo tàng

Bên cạnh đó, thư viện còn có một kho tư liệu dịch và tư liệu trao đổi đáng

kể (tài liệu dịch chủ yếu từ tiếng Pháp, Anh, Nga, Đức ) phục vụ cho công tác chuyên môn trong và ngoài thư viện như: khảo cổ, lịch sử, dân tộc, lịch sử nghệ thuật, bảo tàng học Thư viện cũng rất coi trọng công tác trao đổi tư liệu với các cơ quan bạn như: Viện Khảo cổ học, Viện Dân tộc học, Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam Và số tư liệu ngày càng phong phú thêm với hơn 2000 bản được

chia theo 13 chủ đề: khảo cổ, bảo tàng, lịch sử và nguồn tư liệu này vẫn thường xuyên được sưu tầm, bổ sung từ các thư viện của các bảo tàng, các cơ quan nghiên cứu trong và ngoài nước Bảo tàng Lịch sử Quốc gia cũng đã tiến hành nhân bản nhiều tư liệu quý cho các cơ quan, địa phương, các cá nhân trên

cả nước với mục đích chung vì sự nghiệp phát triển văn hoá Việt Nam

Còn ở các kho lưu trữ thì hầu như các bảo tàng đều có tài liệu kho lưu trữ nghe nhìn Các tài liệu lưu trữ chủ yếu bao gồm: các bức ảnh, đoạn phim, Video, các băng, các bức thư, di chúc và các tài liệu giấy khác bởi các bảo tàng thường

sử dụng phương pháp trưng bày bằng hình ảnh, âm thanh để gây hứng thú cho khách tham quan

Khối lượng sách, tạp chí, tài liệu lưu trữ hiện đang lưu trữ ở bảo tàng khá nhiều được lưu giữ và bảo quản tại các phòng tư liệu – thư viện và các kho lưu trữ của bảo tàng đã phần nào đáp ứng được nhiều yêu cầu tham khảo, học tập, nghiên cứu của phần lớn các nhà nghiên cứu trong và ngoài nước có trình độ đại học và trên đại học theo các chuyên ngành khoa học xã hội Ngoài ra còn có các đối tượng khác là học sinh, sinh viên và các độc giả quan tâm đến lịch sử, văn hoá Việt Nam, cho nên việc lựa chọn đưa ra trưng bày ở các khu trưng bày của bảo tàng những tư liệu, tài liệu có giá trị, ý nghĩa nhất và hấp dẫn nhất đối với độc giả thì các nhà tổ chức trưng bày phải hiểu biết sâu sắc nội dung chủ đề cần trưng bày nói chung và hiểu được cách lựa chọn những tư liệu, tài liệu có giá trị thiết thực đối với người xem

Hiện nay, các bảo tàng khai thác sử dụng tư liệu, tài liệu lưu trữ để góp phần đem lại hiệu quả cho hoạt động trưng bày của bảo tàng

Ở Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, họ khai thác sử dụng tư liệu ảnh, tài liệu ảnh để trưng bày theo các chủ đề khác nhau

Ví dụ: Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam đã sử dụng tư liệu ảnh, tài liệu lưu trữ ảnh để trưng bày, triển lãm ảnh “Đình làng Việt Sự đa dạng”, tổ chức ngày 20/1/2006 Nhân dịp đón năm mới Bính Tuất việc trưng bày, triển lãm này đã được tổ chức tại Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam Có khoảng 35 bức ảnh được giới thiệu trưng bày trong ngôi nhà Việt ở khu trưng bày ngoài trời 35 bức ảnh này được lọc từ 1000 ảnh của hai tác giả Nguyễn Văn Cự và Nguyễn Thanh

Liêm, chụp từ năm 1985 trở đi sưu tập về Đình Làng từ bắc tới Nam Trong Văn hóa Việt, Đình là một kiến trúc đặc biệt quan trọng của làng Nó không chỉ có bề dày lịch sử, thể hiện chiều sâu của cộng đồng dân làng mà còn có chức năng văn hóa, xã hội và tín ngưỡng Nhưng lâu nay rất ít người thừa nhâ ̣n về những nét truyền thống chung ấy và cũng không thấy được sự đa dạng, sự phong phú của Đình làng chính là thể hiện sự đa dạng, phong phú của văn hóa Việt Cho nên, Bảo tàng Dân tộc học nhờ sử dụng nguồn tư liệu ảnh, tài liệu ảnh này để trưng bày đem đến cho người xem hiểu biết sâu sắc về Đình làng trải dài từ bắc vào nam, qua đó cũng hiểu thêm nhiều về văn hóa Việt Việc trưng bày, triển lãm ảnh này đã thu hút được đông đảo người xem

Bên cạnh đó, Bảo tàng Cách mạng Việt Nam đã sử dụng tư liệu, tài liệu lưu trữ để trưng bày triển lãm theo chủ đề: “ Tặng phẩm của nhân dân Việt Nam và thế giới tặng Chủ tịch Hồ Chí Minh” nhằm mục đích giới thiệu với công chúng tình cảm của nhân dân Việt Nam và bạn bè trên thế giới đối với Chủ tịch Hồ Chí Minh, anh hùng giải phóng dân tộc, danh nhân văn hóa Đồng thời qua những tư liệu, tài liệu lưu trữ và hiện vật đã bổ sung cho nhận thức của khách thăm quan những nét đặc trưng của nền văn hóa mang đậm bản sắc riêng của nhiều dân tộc trên thế giới

Bảo tàng Chứng tích chiến tranh phối hợp với Bảo tàng Quảng Trị, Đồng Nai, Long An đã khai thác, sưu tập và sử dụng tư liệu ảnh, tài liệu ảnh và các hiện vật để trưng bày triển lãm với chủ đề: “ Vĩ tuyến mười bảy những dấu ấn về tội ác chiến tranh với 150 tư liệu ảnh và gần 50 hiện vật gốc được đưa ra trưng bày lần đầu tiên đã gây xúc động mạnh cho người xem, giúp cho họ có niềm tự hào, có tinh thần yêu quê hương, dân tộc và đất nước con người Việt Nam.[1,329]

Ngoài ra, Bảo tàng Lịch sử Việt Nam đã sử dụng tư liệu, tài liệu lưu trữ để làm những bộ phim tư liệu về di sản văn hóa, con người Việt Nam như trưng bày triển lãm với chủ đề: “Cổ vật trên con tàu đắm Cù Lao Chàm” được trưng bày tại bảo tàng mục đích là giới thiệu cho bạn bè trên thế giới biết đến di sản văn hóa, con người Việt Nam để từ đó giúp cho việc thúc đẩy mối quan hệ và sự hiểu biết lẫn nhau giữa các nền văn hóa khác nhau

Trong các chương trình giao lưu văn hóa, Nhật bản đã dựa trên tài liệu lưu trữ đến các bảo tàng để trưng bày triển lãm, xuất bản sách… nhằm thúc đẩy mối quan hệ và sự hiểu biết lẫn nhau giữa các nền văn hóa, như việc dựa trên các tài liệu về châu ấn lệnh (lệnh cho phép thuyền từ Nhật Bản được đến nước An Nam, có đóng triện đỏ của người có thầm quyền), các bức tranh thờ, tranh cuộn, các bản đồ giao thương giữa Nhật Bản và An Nam)…đang lưu trữ tại Bảo tàng Quốc gia Kyushu để biên tập và xuất bản và dịch sách tranh “ Phía bên kia bờ biển xa xôi” để giới thiệu với độc giả, kể cả trẻ em về sự giao lưu giữa Nhật Bản

và Việt Nam thời kỳ Ê – đô dùng thuyền để buôn bán qua lại

Và hiện nay, hầu hết tất cả các bảo tàng đã sử dụng tư liệu, tài liệu lưu trữ

để giúp cho việc miêu tả hiện vật tại bảo tàng khi tổ chức trưng bày các hiện vật Việc miêu tả các hiện vật đó các nhà làm công tác trưng bày luôn phải sưu tầm

tư liệu, tài liệu lưu trữ ở các kho lưu trữ khác nhau để sử dụng nhằm giúp cho việc miêu tả thêm chính xác Bởi miêu tả nhan đề của hiện vật đóng vai trò rất quan trọng trong công tác trưng bày của bảo tàng Nó sẽ giúp người xem tìm hiểu các loại hiện vật trưng bày khác một cách mạch lạc và tiếp thu nội dung của chủ đề thêm hiệu quả bởi không phải ai đến tham quan bảo tàng cũng được cán

bộ hướng dẫn đầy đủ, phần lớn khách tham quan tự tìm hiểu nội dung trưng bày qua nhan đề mà các nhà trưng bày của bảo tàng đã miêu tả về hiện vật Cho nên lúc này tư liệu, tài liệu lưu trữ đã góp phần giúp cho các nhà làm công tác trưng bày của bảo tàng miêu tả hiện vật một cách dễ dàng, nhanh chóng, hiệu quả và chính xác

1.2.3.Loại hình, nội dung tư liệu, tài liệu lưu trữ phục vụ hoạt động trưng bày của bảo tàng

Như chúng ta đã biết, hiện nay nước ta có khoảng hơn 200 bảo tàng, mỗi bảo tàng có một chức năng riêng biệt để nghiên cứu, trưng bày và giáo dục đa dạng về các nội dung như: Kinh tế, văn hóa, xã hội, dân tộc học, phụ nữ, cách mạng, mỹ thuật, quân sự…Chính vì vậy, để các bảo tàng có thể khai thác được hiệu quả các tư liệu, tài liệu lưu trữ nhằm phục vụ cho hoạt động trưng bày của bảo tàng thì các bảo tàng có thể đến các những địa điểm sau:

a Các trung tâm lưu trữ quốc gia thuộc Cục Văn thư và Lưu trữ Nhà

nước

Theo thống kê, vào năm 2010 các trung tâm lưu trữ Quốc gia thuộc Cục Văn thư và Lưu trữ Nhà nước đang bảo quản khoảng 30 km giá tài liệu bằng các vật mang tin khác nhau như tài liệu giấy, tài liệu trên phim nhựa, băng hình, đĩa từ…được hình thành trong quá trình hoạt động của các cơ quan, tổ chức, các nhân vật lịch sử, gia đình dòng họ tiêu biểu Khối tài liệu này phản ánh chân thực đời sống chân thực về đời sống kinh tế, văn hóa, xã hội, chứa đựng những thông tin đa dạng về văn hóa, dân tộc, lịch sử, đất nước, con người Việt Nam Trung tâm lưu trữ Quốc gia I quản lý tài liệu lưu trữ hình thành trong hoạt động của nhà nước phong kiến Việt Nam (trừ tài liệu Mộc bản) và tài liệu của chính quyền thuộc địa Pháp được viết bằng các ngôn ngữ như: Pháp, Việt, Hán Nôm

Trung tâm lưu trữ Quốc gia II trực tiếp quản lý tài liệu của Thống đốc Nam Kỳ; Tài liệu của chính quyền Việt Nam Cộng hòa (1954 – 1975) và của các cơ quan trung ương nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam có trụ sở đóng ở Miền Nam

Trung tâm lưu trữ Quốc gia III trực tiếp quản lý tài liệu, tư liệu lưu trữ của các cơ quan trung ương; các cá nhân, gia đình, dòng họ tiêu biểu của nước Việt Nam dân chủ cộng hòa và cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam từ tỉnh Quảng Bình trở ra phía Bắc; các cơ quan tổ chức cấp kỳ, cấp liên khu của nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa từ năm 1945 đến nay

Trung tâm lưu trữ Quốc gia IV bảo quản khối tài liệu Mộc bản Triều Nguyễn; tư liệu, tài liệu của các cơ quan, tổ chức Trung ương và các cá nhân của thời kỳ phong kiến, Pháp thuộc và của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam trên địa bàn từ Quảng Trị đến Bình Thuận và khu vực Tây Nguyên

b Trung tâm lưu trữ các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương

Hiện nay các trung tâm lưu trữ tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương hiện đang bảo quản rất nhiều tư liệu, tài liệu lưu trữ với các nội dung phong phú như văn hóa, giáo dục, đời sống, con người, dân tộc…để giúp cho các bảo tàng khai thác sử dụng các nguồn tư liệu, tài liệu lưu trữ đó

c Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch

Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch là cơ quan của Chính phủ, thực hiện chức năng quản lý nhà nước về văn hoá, thể dục, thể thao và du lịch trong phạm

vi cả nước; quản lý nhà nước các dịch vụ công thuộc lĩnh vực văn hoá, gia đình, thể dục, thể thao và du lịch theo quy định của pháp luật Tại đây cũng đang bảo quản đa dạng khối tài liệu giúp cho các bảo tàng khai thác sử dụng tư liệu, tài liệu lưu trữ phục vụ cho hoạt động trưng bày của các bảo tàng

d Các trường đại học

Chức năng và nhiệm vụ của các trường đại học trên cả nước hiện nay đó

là nghiên cứu và đào tạo Chính vì vậy, ở các trường đại học cũng có khá nhiều nhiều đề tài, đề án, chương trình nghiên cứu, các khóa luận, luận văn thạc sĩ, luận án tiến sĩ ở các chủ đề nội dung khác nhau Ở Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc Gia Hà Nội đang bảo quản nhiều tư liệu, tài liệu lưu trữ thuộc các lĩnh vực xã hội,văn hóa, lịch sử Hoặc Trường Đại học Văn hóa Hà Nội đang bảo quản nhiều tư liệu, tài liệu lưu trữ liên quan tới văn hóa dân tộc, xã hội học, nghệ thuật, bảo tàng

e Các Viện nghiên cứu

Tại các Viện hiện nay có chức năng nghiên cứu về lý luận và thực tiễn ở các vấn đề về khoa học xã hội, giáo dục, nông nghiệp, kinh tế, văn hóa, khảo cổ học, lịch sử Tại đây cũng đang lưu giữ bảo quản đa dạng khối tư liệu, tài liệu lưu trữ với các nội dung khác nhau Chẳng hạn các viện: Viê ̣n sử ho ̣c , Viện Khảo cổ học, Viện Dân tộc học, Viện nghiên cứu giáo dục…

f Viện phim Việt Nam

Theo khảo sát vào năm 2010, Viện phim Việt Nam đang lưu trữ phim và bảo quản các tư liệu điện ảnh, với gần 80.000 cuốn phim nhựa, 20.000 tên phim, hàng trục ngàn băng Video trong đo có sưu tập các bộ phim về lịch sử, dân tộc, con người và đất nước Việt Nam Chính vì vậy, các bảo tàng có thể dễ dàng tới khai thác sử dụng nguồn tư liệu, tài liệu lưu trữ về phim điện ảnh để phục vụ cho công tác nghiên cứu nói chung và phục vụ cho hoạt động trưng bày nói riêng

g Các lưu trữ cá nhân

Hiện nay các tư liệu, tài liệu hành chính, kỹ thuật, phim, ảnh thậm chí cả tài liệu quý hiếm của chúng ta còn nằm rải rác trong dân rất nhiều ví dụ như ở các đền, miếu, đình, chùa, trong các gia đình Hay như các tài liệu của các nhà khoa học, các tài liệu của các nhà làm phim, nhiếp ảnh, nhà báo, các giảng viên

ở các trường đại học… họ sưu tầm và lưu giữ nhiều theo các mục đích khác nhau

Ví dụ: Các phóng viên có thể có những tư liệu, tài liệu theo chuyên đề mà

họ viết gồm: các sách về kinh tế, văn hóa, pháp luật; các băng đĩa, hình ảnh âm thanh, thư từ, nhật ký, giấy viết tay, số sách ghi chép cá nhân… đã được các phóng viên thu thập và khai thác ở mọi nguồn khác nhau như ở các cơ quan, cá nhân khi đánh giá một sự kiện, con người nào đó

Các cán bộ làm công tác trưng bày tại bảo tàng có thể thu thập, sưu tầm

và khai thác từ các cá nhân để có nguồn thông tin giá trị nhất phục vụ người tham quan và nghiên cứu ở các bảo tàng

1.2.4.Sự cần thiết của việc tổ chức khai thác sử dụng tư liệu, tài liệu

lưu trữ phục vụ hoạt động trưng bày của các bảo tàng

Mục đích cuối cùng của công tác lưu trữ là đưa tài liệu lưu trữ và các thông tin trong tài liệu lưu trữ phục vụ các nhu cầu hoạt động của xã hội Tổ chức khai thác và sử dụng tư liệu, tài liệu lưu trữ có hiệu quả là một trong những nội dung

cơ bản của công tác lưu trữ Dựa vào kết quả của công tác khai thác, sử dụng tư liệu, tài liệu lưu trữ phục vụ thực tiễn người ta mới có thể đánh giá một cách khách quan, chính xác những đóng góp của ngành lưu trữ và vai trò, vị trí, ý nghĩa của công tác lưu trữ

Để tư liệu, tài liệu lưu trữ được sử dụng hiệu quả, các cơ quan lưu trữ có thể tổ chức khai thức sử dụng tư liệu tài liệu lưu trữ bằng các hình thức như:

- Xây dựng hệ thống văn bản hướng dẫn về công tác tổ chức khai thác sử dụng tài liệu lưu trữ

- Thu thập và tổ chức khoa học tài liệu lưu trữ

- Đảm bảo cơ sở vật chất và kinh phí cho hoạt đông tổ chức khai thác sử dụng tài liệu lưu trữ

- Đa dạng các hình thức tổ chức khai thác sử dụng tài liệu lưu trữ

Đối với hoạt động trưng bày của bảo tàng thì việc tổ chức khai thác sử dụng tư liệu, tài liệu lưu trữ là rất cần thiết, bởi hầu hết các bảo tàng hiện nay đều mong muốn đó là quảng bá hình ảnh của bảo tàng, thu hút quần chúng nhân dân, du khách nước ngoài đến thăm quan tìm hiểu, học tập và nghiên cứu Cho nên, việc khai thác sử dụng tư liệu, tài liệu lưu trữ và hiện vật bổ sung vào khu trưng bày của bảo tàng là rất quan trọng để từ đó giúp cho hoạt động trưng bày của bảo tàng ngày càng đa dạng về thể loại, phong phú về nội dung Như thế, sẽ ngày càng giúp cho quần chúng nhân dân ham thích với các kiến thức khoa học,

xã hội hơn và giúp họ có thể trực tiếp hiểu nhanh về nội dung mà bảo tàng trưng bày

Chẳng hạn như Bảo tàng Lịch sử Việt Nam nghiên cứu lịch sử, văn hóa dân tộc từ thời Tiền sử đến ngày nay, chủ yếu từ nguồn tư liệu, hiện vật của bảo tàng Hiện nay, tại bảo tàng Lịch sử với gần 4.000 m2 diện tích trưng bày, khoảng 10.000 hiện vật gốc và nhiều tư liệu, tư liệu, tài liệu khoa học có giá trị,

và hệ thống trưng bày chính của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia đã phản ánh sinh động những thời kỳ, những sự kiện nổi bật trong tiến trình lịch sử dân tộc Được đông đảo các đồng nghiệp, khách tham quan trong nước và ngoài nước đánh giá Bảo tàng Lịch sử Quốc gia là một bảo tàng tầm cỡ trong khu vực

Tuy nhiên, nếu Bảo tàng Lịch sử Việt Nam không thường xuyên cập nhật

bổ sung thông tin, tư liệu, tài liệu lưu trữ, tư liệu hiện vật mới, hoàn thiện hệ thống trưng bày chính và trưng bày ngoài trời cả nội dung khoa học và nghệ thuật trưng bày theo định hướng: hàn lâm - hiện đại - hấp dẫn từ các cơ quan, cơ quan lưu trữ khác thì có lẽ bảo tàng sẽ trở nên đơn điệu, tẻ nhạt, không đáp ứng nhu cầu của quần chúng nhân dân, du khách trong nước và thế giới

Vì vậy, việc tổ chức khai thác sử dụng tư liệu, tài liệu lưu trữ ở các cơ quan, cơ quan lưu trữ phục vụ cho hoạt động của bảo tàng là rất cần thiết, đem lại nhiều lợi ích cho các bảo tàng cũng như cho quần chúng nhân dân khi tới tham quan, nghiên cứu và học tập

*** Tiểu kết:

Tư liệu, tài liệu lưu trữ nói riêng là những tài liệu có giá trị được lựa chọn trong toàn bộ khối tài liệu hình thành trong hoạt động của các cơ quan đoàn thể,

xí nghiệp và cá nhân được bảo quản cố định trong lưu trữ để khai thác phục vụ mục đích chính trị, kinh tế, văn hóa, khoa học, lịch sử của toàn xã hội Và đối với các bảo tàng cũng vậy tư liệu, tài liệu lưu trữ đóng vai trò quan trọng trong hoạt động trưng bày của bảo tàng khi đưa ra không những nhằm mục đích giáo dục quần chúng nhân dân hiểu rõ về các chủ đề trưng bày mà còn giúp các nhà nghiên cứu, người tham quan nâng cao nhận thức về giá trị văn hóa, xã hội, con người Việt Nam Tuy nhiên, hiện nay các bảo tàng vẫn chưa nhận thức rõ vai trò của tư liệu, tài liệu lưu trữ, họ chỉ luôn chú trọng hiện vật trưng bày các bảo tàng

và xem nhẹ tư liệu, tài liệu lưu trữ Họ coi tư liệu, tài liệu lưu trữ là những thứ tô điểm cho các hiện vật đó, cho nên phần nhiều các hiện vật trưng bày tại các bảo tàng người xem không hiểu được nội dung ý nghĩa của hiện vật đó là gì Ở chương I, đã đưa ra cái nhìn khái quát nhất về tư liệu, tài liệu lưu trữ trong hoạt động trưng bày của các bảo tàng, vai trò ý nghĩa của hoạt động trưng bày các tư liệu, tài liệu lưu trữ và mối quan hệ giữa hoạt động trưng bày của bảo tàng với công tác tổ chức khai thác sử dụng tư liệu, tài liệu lưu trữ qua đó cũng đánh giá được tình hình thực tiễn triển khai các hoạt động trưng bày của các bảo tàng và đánh giá được tầm quan trọng của việc tổ chức khai thác sử dụng tư liệu, tài liệu lưu trữ phục vụ hoạt động trưng bày của các bảo tàng Trên cơ sở đó, chúng tôi

sẽ nghiên cứu cụ thể hơn về việc tổ chức khai thức, sử dụng tài liệu lưu trữ phục

vụ hoạt động trưng bày của các bảo tàng

CHƯƠNG 2: TÌNH HÌNH TỔ CHỨC KHAI THÁC, SỬ DỤNG TƯ LIỆU, TÀI LIỆU LƯU TRỮ PHỤC VỤ HOẠT ĐỘNG TRƯNG BÀY CỦA CÁC BẢO TÀNG

2.1 Phương pháp tổ chức khai thác và sử dụng tư liệu, tài liệu lưu trữ

phục vụ cho hoạt động trưng bày của các bảo tàng

2.1.1 Phương pháp tổ chức khai thác tư liệu, tài liệu lưu trữ

a) Phương pháp lựa chọn nội dung tư liệu, tài liệu lưu trữ

Có thể nói, làm việc gì người ta cũng cần phải có phương pháp, vì có phương pháp mới hiệu quả trong công việc cũng như trong đời sống Trong công tác tổ chức khai thác phục vụ trưng bày của bảo tàng cũng vậy, phương pháp lựa chọn nội dung tư liệu, tài liệu lưu trữ cũng đóng vai trò quan trọng giúp cho người làm công tác trưng bày biết khai thác lựa chọn được những nguồn tư liệu, tài liệu lưu trữ có giá trị, có ý nghĩa thiết thực nhất qua đó giúp người tham quan, các nhà nghiên cứu hiểu được tường tận nội dung của các cuộc trưng bày

đó tại các bảo tàng

Với sự đa dạng của nguồn tư liệu, tài liệu lưu trữ như các sách, báo, tạp chí, tài liệu hành chính, tài liệu ảnh, băng, ghi âm, bản đồ ở rất nhiều cơ quan, các trung tâm lưu trữ, lưu trữ cá nhân cho nên việc lựa chọn các nguồn thông tin

đó để đem ra phục vụ quần chúng nhân dân là một vấn đề đáng được lưu tâm của các cán bộ làm công tác trưng bày tại bảo tàng

Bởi chỉ có lựa chọn đúng nội dung, chủ đề trong việc trưng bày tại các khu của bảo tàng mới đem lại giá trị thực tiễn cao thu hút được đông đảo người đến nghiên cứu và du khách đến tham quan hiểu được những giá trị lịch sử, văn hóa nghệ thuật thật ẩn chứa trong trong bộ sưu tập của nguồn tư liệu, tài liệu và các hiện vật được trưng bày góp phần bảo tồn, giữ gìn phát huy giá trị truyền thống của văn hóa Việt Nam