[ Luận văn ThS ] Phong trào thi đua yêu nước thời kỳ kháng chiến chống Pháp 1948 - 1954

Nắm bắt được nguyện vọng của nhân dân và thực tiễn phong trào thi đua của các ngành trong toàn quốc, đồng thời để động viên nhân dân tập trung sức lực vào công cuộc kháng chiến, kiến quố

§¹I HäC QUèC GIA Hµ NéI

TR¦êNG §¹I HäC KHOA HäC X· HéI Vµ NH¢N V¡N

§¹I HäC QUèC GIA Hµ NéI

TR¦êNG §¹I HäC KHOA HäC X· HéI Vµ NH¢N V¡N

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan, đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, thông tin trong luận văn là trung thực Những kết luận khoa học của luận văn chưa được công bố trong bất cứ công trình nào khác

Tác giả

Lê Thị Lý

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành chương trình cao học và viết Luận văn, tôi đã nhận được

sự giảng dạy, hướng dẫn, giúp đỡ và góp ý nhiệt tình của các cán bộ, quý thầy

cô, các bạn tại khoa Lịch sử, trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, tôi xin chân thành cảm ơn và trân trọng sự giúp đỡ quý báu đó, đặc biệt là những thầy cô đã tận tình giảng dạy tôi suốt quá trình nghiên cứu, học tập tại Khoa Tôi xin gửi lời biết ơn sâu sắc tới PGS.TS Nguyễn Đình Lê đã dành rất nhiều thời gian và tâm huyết hướng dẫn nghiên cứu và giúp đỡ tôi hoàn thành Luận văn tốt nghiệp Nhân đây, tôi xin chân thành cảm ơn sâu sắc sự quan tâm, giúp đỡ, tạo điều kiện của Lãnh đạo Cục Văn thư và Lưu trữ Nhà nước, Ban Giám đốc Trung tâm Lưu trữ quốc gia III, cùng các anh, chị, em đồng nghiệp nơi tôi công tác để tôi học tập và hoàn thành tốt khóa học

Mặc dù tôi đã có nhiều cố gắng hoàn thiện Luận văn bằng tất cả sự nhiệt tình và tâm huyết của mình, tuy nhiên không thể tránh khỏi những thiếu sót, rất mong nhận được sự đóng góp của quý thầy cô và các bạn

Hà Nội, tháng 02 năm 2014

Học viên

Lê Thị Lý

MỤC LỤC

Trang

Mở đầu ……… 3

1 Lý do chọn đề tài ……… 3

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề ……… 6

3 Đối tượng, phạm vi, nhiệm vụ của đề tài ……… 9

4 Nguồn tài liệu và phương pháp nghiên cứu ……… 9

5 Đóng góp của đề tài ……… 10

6 Bố cục của đề tài ……… 11

Nội dung ……… 12

Chương 1 Sự ra đời của phong trào thi đua yêu nước……… 12

1.1 Hoàn cảnh lịch sử ……… 12

1.2 Chủ trương, đường lối thi đua ……… 20

Chương 2 Phong trào thi đua yêu nước thời kỳ kháng chiến chống Pháp 34 2.1 Giai đoạn thứ nhất: từ năm 1948 đến tháng 5/1952 ……… 34

2.1.1 Từ năm 1948 đến năm 1950 ……… 34

2.1.2 Từ năm 1951 đến tháng 5/1952……… 51

2.2 Giai đoạn thứ hai: từ tháng 5/1952 đến năm 1954……… 67

2.2.1 Từ tháng 5/1952 đến tháng 3/1953 ……… 67

2.2.2 Từ tháng 3/1953 đến năm 1954 ……… 79

Chương 3 Một số đánh giá về phong trào thi đua yêu nước thời kỳ kháng chiến chống Pháp……… 91

3.1 Kết quả……… 91

3.1.1 Tiêu diệt giặc đói, giặc dốt và đánh thắng giặc ngoại xâm……… 92

3.1.2 Xây dựng được đội ngũ anh hùng chiến sĩ thi đua tiêu biểu toàn quốc… 93

3.1.3 Xây dựng được những gương điển hình với mức kỷ lục cao……… 94

3.2 Ý nghĩa………

3.2.1 Đối với cuộc kháng chiến chống Pháp………

100 100 3.2.2 Đối với sự nghiệp kiến thiết đất nước và sự phát triển đất nước trong giai đoạn hiên nay………

102 3.2.3 Thi đua yêu nước đã đặt nền móng cho chính sách thi đua khen thưởng của nước ta ………

104 3.3 Bài học kinh nghiệm……… 105

Kết luận ……….……… 110

Danh mục tài liệu tham khảo ……….………

Phụ lục………

113

120

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài:

Phong trào Thi đua yêu nước Việt Nam là phong trào thi đua mạnh mẽ, sôi nổi, phấn khởi, xuất phát từ chính ý thức, lòng yêu nước của nhân dân Việt Nam, cống hiến sức lực của mình vì lợi ích của quốc gia, dân tộc, vì sự tiến bộ chung của xã hội và vì lợi ích của bản thân, là sản phẩm được sản sinh

từ các chính sách, biện pháp cách mạng dưới sự lãnh đạo của Đảng trong quá trình phát triển của cách mạng Việt Nam, là sự đòi hỏi của cuộc cách mạng của dân tộc, được phát động, khởi xướng theo quan điểm của Chủ nghĩa Mác

- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh

Từ khi được khởi xướng, phát động, trải qua 65 năm phát triển với những thời kỳ, giai đoạn khác nhau gắn với lịch sử cách mạng, lịch sử dân tộc, phong trào thi đua yêu nước có những biểu hiện, nội dung, hình thức và nhằm những mục đích khác nhau Trong công cuộc xây dựng và củng cố chính quyền sau Cách mạng tháng Tám, thi đua yêu nước đã được đề cập và trở thành một phong trào thu hút đông đảo các tầng lớp nhân dân, quan tâm,

hưởng ứng

Sau chiến thắng Việt Bắc Thu Đông 1947, cuộc kháng, chiến chống thực dân Pháp của nhân dân Việt Nam bước sang một giai đoạn mới Nắm bắt được nguyện vọng của nhân dân và thực tiễn phong trào thi đua của các ngành trong toàn quốc, đồng thời để động viên nhân dân tập trung sức lực vào công cuộc kháng chiến, kiến quốc, học tập kinh nghiệm của một số nước, theo sáng kiến đề xuất của Chủ tịch Hồ Chí Minh, ngày 27/3/1948, Ban Thường

vụ Trung ương Đảng đã ra Chỉ thị phát động phong trào thi đua ái quốc trong

cả nước Tiếp đến, ngày 01/5/1948, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ra Lời kêu gọi Thi đua yêu nước, ngày 11/6/1948 Chủ tịch Hồ Chí Minh tiếp tục ra Lời kêu gọi thi đua ái quốc kêu gọi các tầng lớp nhân dân hăng hái tham gia thi đua yêu nước, mục đích là diệt giặc đói, diệt giặc dốt, diệt giặc ngoại xâm

Hưởng ứng Lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh, từ khi phát động, phong trào thi đua yêu nước đã được đông đảo nhân dân, các ngành, các cấp hưởng ứng, tham gia, trở thành một phong trào quần chúng sâu rộng trong cả nước, tạo nên một sức mạnh to lớn - sức mạnh của chiến tranh nhân dân - là một trong những nhân tố quan trọng góp phần làm nên thắng lợi của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp

Trong những năm kháng chiến chống Pháp, phong trào thi đua yêu nước đã phát huy đến cao độ nhiệt tình yêu nước của nhân dân, biến không thành có, biến cái có ít thành cái có nhiều, đưa cuộc kháng chiến của dân tộc Việt Nam tiến lên những bước mới, từ yếu đến mạnh, từ phòng ngự chuyển lên phản công và cuối cùng đập tan âm mưu, dã tâm và sự xâm lược của thực dân Pháp và can thiệp Mỹ, hoàn toàn giải phóng miền Bắc, đưa lại hòa bình, độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ cho đất nước và cho toàn cõi Đông Dương

Phong trào thi đua yêu nước trong mỗi giai đoạn, thời kỳ có những nét nổi bật, đặc trưng, song đều xuất phát từ lòng yêu nước chân chính, được khơi dậy và phát huy với nhiều tấm gương điển hình thi đua tiêu biểu, xuất thân từ những tầng lớp khác nhau, phần đông từ nhân dân lao động, là những công nhân, nông dân, lao động chân tay và trí óc, một lòng một dạ trung thành với nhân dân, với Đảng và Chính phủ Những tấm gương điển hình về tinh thần yêu nước, tinh thần dân tộc, về sức mạnh đoàn kết, lòng kiên trung tận tụy với cách mạng, ý chí vươn lên vượt mọi khó khăn, gian khổ, hiểm nguy, sẵn sàng

hy sinh cả tính mệnh của mình để giành lấy độc lập tự do cho dân tộc, họ không chỉ tiêu biểu trong kháng chiến mà gương thi đua của họ ảnh hưởng sâu rộng cả trong thời bình, trong công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước, ngày nay cũng rất cần những tấm gương điển hình thi đua xây dựng và bảo vệ

tổ quốc, đặc biệt trong công cuộc lao động sản xuất, xây dựng, phát triển đất nước thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, hội nhập và phát triển

Là cao học viên chuyên ngành lịch sử Việt Nam, mong muốn tìm hiểu

về phong trào thi đua yêu nước nhằm tìm hiểu đường lối lãnh đạo của Đảng,

Nhà nước và Chủ tịch Hồ Chí Minh trong việc đoàn kết toàn dân, khơi dậy nhiệt thành cách mạng trong nhân dân, dựa vào sức mạnh “dễ trăm lần không dân cũng chịu, khó vạn lần dân liệu cũng xong” Đồng thời, để có cái nhìn đầy đủ, toàn diện về phong trào quần chúng sôi nổi trong nhân dân những năm kháng chiến: hoàn cảnh lịch sử phát động phong trào thi đua, tình hình thi đua, kết quả và ý nghĩa thi đua và để củng cố hơn nữa nhận thức của bản thân về vai trò của thi đua

Mặt khác, trong quá trình thực hiện chuyên môn nghiệp vụ tại cơ quan công tác, tôi được tiếp xúc những tư liệu và tìm hiểu về phong trào thi đua ái quốc trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp Đây là những tài liệu hết sức giá trị, ý nghĩa to lớn, phản ánh chân thực quá trình thi đua, chúng cần được công

bố một cách đầy đủ mà hầu như rất ít công trình nghiên cứu khoa học nghiên cứu về phong trào thi đua đề cập đến, hoặc chỉ đề cập ở những dạng lẻ tẻ, riêng biệt, từng khía cạnh nhỏ của phong trào

Việc tìm hiểu, nghiên cứu về phong trào thi đua có ý nghĩa quan trọng, không chỉ có tác dụng tìm hiểu về phong trào thi đua trong những năm kháng chiến mà trong giai đoạn hiện nay khi đất nước đang bước vào thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập, việc tuyên truyền, kêu gọi, cổ động thi đua, thực hiện thi đua, đẩy mạnh thi đua là rất cần thiết, thiết thực, ý nghĩa nhằm phát huy tinh thần sáng tạo của các tầng lớp nhân dân trong mọi ngành, mọi lĩnh vực, đóng góp sức lực cho sự phát triển của đất nước, nâng cao đời sống của nhân dân

Thiết nghĩ, phong trào thi đua yêu nước được nghiên cứu với thái độ khách quan và khoa học, chắc chắn sẽ rút ra được những vấn đề bổ ích cho việc nghiên cứu và công tác nên chúng tôi quan tâm và lựa chọn đề tài

“Phong trào thi đua yêu nước thời kỳ kháng chiến chống Pháp 1948 - 1954” thực hiện Luận văn tốt nghiệp của mình

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Phong trào thi đua yêu nước được chính thức phát động từ năm 1948, phát triển trong kháng chiến chống Pháp, rồi kháng chiến chống Mỹ và ngày nay, trong hòa bình, xây dựng và phát triển đất nước, phong trào thi đua ái quốc vẫn tiếp tục được triển khai, nhân rộng và tiếp tục phát triển, được các tầng lớp nhân dân, mọi ngành, mọi giới hưởng ứng

Cùng với quá trình ra đời, phát triển của phong trào, đề tài nghiên cứu

về phong trào thi đua yêu nước là một vấn đề nghiên cứu được nhiều cơ quan, nhiều nhà khoa học, nhà nghiên cứu quan tâm, tìm hiểu Cho đến nay đã có nhiều bài viết, nhiều công trình nghiên cứu về phong trào thi đua yêu nước, tuy nhiên, chưa nghiên cứu sâu sắc đến lịch sử phát triển của bản thân phong trào thi đua thi đua yêu nước, những công trình nghiên cứu này phần lớn đề cập đến những khía cạnh, những vấn đề cụ thể khác nhau, mức độ, phạm vi nghiên cứu khác nhau, ở những góc độ khác nhau của phong trào thi đua tùy thuộc vào thời điểm nghiên cứu và cách nhìn nhận đánh giá của từng nhà nghiên cứu Trong số đó, tiêu biểu nhất, nhiều nhất là những công trình nghiên cứu tập trung nghiên cứu về chủ đề “Chủ tịch Hồ Chí Minh với phong trào thi đua ái quốc” Cụ thể như:

- Tác phẩm “Chủ tịch Hồ Chí Minh với phong trào thi đua yêu nước”,

Nhà Xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1984: Nội dung tác phẩm nhằm giới thiệu tập hợp những bài nói, bài viết của Chủ tịch Hồ Chí Minh về thi đua yêu nước kể từ ngày phát động phong trào thi đua Tác phẩm đã khắc họa những tư tưởng, quan điểm, chỉ đạo của Chủ tịch Hồ Chí Minh với phong trào thi đua và sự quan tâm của Người đối với sự ra đời, phát động, quá trình tổ chức, phát triển của phong trào thi đua nói chung và của từng ngành, từng giới nói riêng

- Tác phẩm: “Chủ tịch Hồ Chí Minh với phong trào thi đua yêu nước”

của tác giả Lê Quang Thiệu, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1994 Tác phẩm là những bài viết nghiên cứu về tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí

Minh về thi đua yêu nước từ những bài nói, bài viết của Người trong quá trình phát động, phát triển của phong trào thi đua

- Tác phẩm: “Đảng, Bác Hồ với thi đua yêu nước và công tác thi đua khen thưởng” của Tạp chí Thi đua khen thưởng và Cục Lưu trữ Văn phòng

Trung ương Đảng, Nhà xuất bản Lý luận Chính trị, Hà Nội, 2008 Tác phẩm

là tập hợp, chọn lọc những bài nói, bài viết của Chủ tịch Hồ Chí Minh, những tài liệu, Nghị quyết, chỉ thị, thông tư…của Đảng, Nhà nước về thi đua yêu nước qua các thời kỳ

Đây là công trình được thực hiện nhân kỷ niệm 60 năm phát động phong trào thi đua yêu nước, tác phẩm là một nguồn tài liệu quan trọng về chủ trương, đường lối, tổ chức phong trào thi đua yêu nước của Đảng, Nhà nước

và về công tác thi đua khen thưởng

Bên cạnh những công trình nghiên cứu nói trên còn có những tác phẩm, bài viết nghiên cứu về thi đua yêu nước của các nhà lãnh đạo, các nhà nghiên cứu lịch sử:

- Tác phẩm: “Thi đua yêu nước - Trước kia và hiện nay” của Nguyễn

Văn Tạo, Nhà xuất bản Sự thật, Hà Nội, 1958 Tác phẩm trình bày khái quát

về phong trào thi đua yêu nước trong những điều kiện hoàn cảnh khác nhau ở Việt Nam, cụ thể, tác phẩm đã đề cập đến phong trào thi đua yêu nước trong những năm kháng chiến chống Pháp là thi đua giết giặc giải phóng đất nước

và cuộc thi đua yêu nước trong hòa bình từ năm 1954 đến 1958 là thi đua khôi phục kinh tế và phát triển văn hóa, để hàn gắn vết thương chiến tranh, khôi phục, phát triển kinh tế và cải thiện đời sống nhân dân, thi đua tăng năng suất, thực hành tiết kiệm, kiến thiết đất nước

- Trần Thương Hoàng - Luận án Tiến sĩ năm 2004: “Nghiên cứu nguồn

sử liệu về thi đua yêu nước giai đoạn 1945 - 1954” Luận án trình bày về

những nguồn sử liệu khác nhau thuộc các phông lưu trữ đang được bảo quản tại Trung tâm lưu trữ để phục vụ việc nghiên cứu, tìm hiểu về phong trào thi đua yêu nước thời kỳ kháng chiến chống Pháp 1945 - 1954 Luận án đã chỉ ra

nguồn tài liệu phong phú, đa dạng đồng thời gợi mở những vấn đề, nội dung mới từ việc nghiên cứu phong trào thi đua yêu nước

Ngoài ra một số luận văn, bài viết đề cập đến thi đua yêu nước trên các tạp chí: Tạp chí Thi đua khen thưởng, tạp chí nghiên cứu lịch sử, trên các trang điện tử… Các bài viết này đề cập đến những nội dung khác nhau về thi đua yêu nước:

- Thi đua ái quốc - Một nhân tố thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Pháp (1945 - 1954) của tác giả Nguyễn Tố Uyên (Tạp chí Nghiên cứu Lịch

về bản thân lịch sử phát triển phong trào thi đua yêu nước, các giai đoạn phát triển cũng như thành tựu, kết quả của thi đua Lịch sử phong trào thi đua yêu nước chưa được nghiên cứu một cách đầy đủ, cụ thể và chưa thể hiện được quá trình hình thành, phát triển của phong trào cũng như chưa chứng minh được vai trò của thi đua yêu nước đối với cuộc đấu tranh bảo vệ độc lập và xây dựng, phát triển đất nước của nhân dân ta

Ở những mức độ nào đó, các tác phẩm, các công trình nghiên cứu trên

đã gợi mở và đặt ra những vấn đề về phong trào thi đua yêu nước, là nguồn tài liệu tham khảo quan trọng để tác giả có thể tiếp cận, nhìn nhận, đánh giá, tìm hiểu vấn đề trên những khía cạnh khác nhau một cách đầy đủ hơn

3 Đối tượng, phạm vi, nhiệm vụ của đề tài

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đề tài tập trung nghiên cứu về “Phong trào thi đua yêu nước thời kỳ kháng chiến chống Pháp 1948 - 1954”, đây là thời kỳ phong trào thi đua yêu nước phát triển mạnh mẽ, đạt nhiều kết quả to lớn, nhiều tấm gương điển hình xuất hiện, tiêu biểu cho tinh thần nồng nàn yêu nước của nhân dân Việt Nam

Đề tài chú trọng về quá trình phát triển của phong trào thi đua, những kết quả đạt được của phong trào, đặc biệt quan tâm và giới thiệu về những gương điển hình thi đua là những minh chứng về thành tích, kết quả thi đua của nhân dân Việt Nam

3.2 Phạm vị nghiên cứu

- Về nội dung: Đề tài tập trung nghiên cứu sự ra đời; quá trình phát

triển, hình thức, nội dung, đặc điểm và kết quả của phong trào thi đua yêu nước những năm kháng chiến chống Pháp; tác dụng, ý nghĩa của phong trào thi đua yêu nước đối với cuộc kháng chiến và sự nghiệp xây dựng, bảo vệ đất nước

- Về thời gian: Đề tài tập trung nghiên cứu về phong trào thi đua yêu

nước từ khi phong trào được phát động đến khi kết thúc cuộc kháng chiến chống Pháp (từ năm 1948 đến năm 1954)

3.3 Nhiệm vụ của đề tài

Đề tài nghiên cứu cần phải làm rõ yêu cầu cần thiết dẫn đến sự ra đời của phong trào thi đua, chủ trương của Đảng, Chính phủ về thi đua, tiến trình phát triển và kết quả, ý nghĩa của phong trào thi đua yêu nước từ năm 1948 đến năm 1954

4 Nguồn tài liệu và phương pháp nghiên cứu

4.1 Nguồn tài liệu

Để hoàn thành đề tài này, chúng tôi dựa vào những nguồn tài liệu cơ bản sau:

- Các văn kiện của Đảng, Nhà nước về phong trào thi đua yêu nước và công tác thi đua khen thưởng như Văn kiện Đảng toàn tập, Hồ Chí Minh toàn tập và một số công trình nghiên cứu khác;

- Các tác phẩm, bài nói, bài viết của Chủ tịch Hồ Chí Minh về phong trào thi đua yêu nước;

- Một số bài viết về thi đua yêu nước đăng trên các tạp chí: Tạp chí Nghiên cứu Lịch sử, Tạp chí Lịch sử Đảng, tạp chí Thi đua yêu nước…

Đặc biệt, những hồ sơ, tài liệu lưu trữ về phong trào thi đua yêu nước

do các cơ quan Đảng, Chính phủ, Nhà nước, các bộ, ngành được ban hành ngay trong quá trình hình thành, phát triển của phong trào thi đua yêu nước thời kỳ kháng chiến chống Pháp 1945 - 1954, hiện đang được bảo quản tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia III Đây là nguồn tài liệu quan trọng, hữu ích

cung cấp phần lớn thông tin cho quá trình thực hiện đề tài

4.2 Phương pháp nghiên cứu

Thực hiện đề tài này, chúng tôi sử dụng phương pháp lịch sử kết hợp phương pháp logic là những phương pháp nghiên cứu chủ yếu, bên cạnh đó, phương pháp phân tích, tổng hợp, thống kê, so sánh…cũng được sử dụng nhằm làm sáng tỏ vấn đề nghiên cứu

5 Đóng góp của đề tài

Nghiên cứu về sự ra đời, phát triển của phong trào thi đua yêu nước trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp, đề tài nêu bật sự phát triển của phong trào thi đua trong kháng chiến chống Pháp, sự phát triển của phong trào trong các ngành và đặc biệt đã chỉ rõ được vai trò, ý nghĩa, tác dụng cũng như những đóng góp của thi đua yêu nước đối với cuộc kháng chiến chống Pháp

và đối với sự phát triển đất nước sau này

- Đề tài là một tài liệu tham khảo về lịch sử phát triển của phong trào thi đua yêu nước trong những năm kháng chiến chống Pháp, về tình hình thi đua yêu nước của các ngành và về những tấm gương điển hình tiêu biểu cho

tinh thần yêu nước nồng nàn của nhân dân trong những năm kháng chiến chống Pháp trường kỳ, gian khổ

6 Bố cục của đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục,

đề tài được kết cấu gồm có 3 chương:

Chương 1 Sự ra đời của phong trào thi đua yêu nước

Chương 2 Phong trào thi đua yêu nước thời kỳ kháng chiến chống Pháp

Chương 3 Một số đánh giá về phong trào thi đua yêu nước thời kỳ kháng chiến chống Pháp

NỘI DUNG CHƯƠNG 1:

SỰ RA ĐỜI CỦA PHONG TRÀO THI ĐUA YÊU NƯỚC

1.1 Hoàn cảnh lịch sử

Cách mạng tháng Tám thành công đã đập tan xiềng xích nô lệ của thực dân Pháp và phát xít Nhật ở nước ta hơn 80 năm, lật đổ chế độ quân chủ chuyên chế tồn tại gần một nghìn năm, đưa nước ta từ một nước thuộc địa nửa phong kiến trở thành một nước độc lập dưới chế độ dân chủ cộng hòa, nhân dân ta từ thân phận nô lệ đã trở thành người độc lập, tự do, làm chủ bản thân, làm chủ vận mệnh dân tộc Cách mạng Tháng Tám thành công, mở ra kỷ nguyên mới trong lịch sử dân tộc - kỷ nguyên độc lập, tự do và chủ nghĩa xã hội

Ngày 2/9/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh trịnh trọng đọc Tuyên ngôn Độc lập tại Quảng trường Ba Đình, Hà Nội, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, nhân dân đã giành được quyền làm chủ và bước đầu hưởng những quyền lợi do chính quyền cách mạng mang lại Vì vậy, nhân dân rất phấn khởi, tin tưởng, gắn bó với chế độ mới, sẵn sàng đấu tranh bảo vệ nhà nước

và những quyền làm chủ của mình Bên cạnh đó, với truyền thống anh dũng, cần cù, chịu khó, nhanh nhẹn, cũng là những yếu tố quan trọng để nhân dân Việt Nam cùng một lúc thực hiện những nhiệm vụ lớn lao của cách mạng

Mặt khác, Cách mạng Việt Nam có Đảng dầy dạn kinh nghiệm, có lãnh

tụ sáng suốt là Chủ tịch Hồ Chí Minh lãnh đạo trong điều kiện phong trào cách mạng quốc tế phát triển mạnh mẽ

Đó là những thuận lợi cơ bản góp phần quan trọng cho việc cổ vũ động viên nhân dân Việt Nam trong việc bảo vệ chính quyền, từng bước giải quyết khó khăn

Bên cạnh những thuận lợi, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa non trẻ vừa mới ra đời đứng trước tình thế hết sức hiểm nghèo, phải đối mặt với muôn vàn khó khăn thử thách tưởng chừng không vượt qua nổi

Về đối ngoại, với danh nghĩa vào giải giáp quân đội Nhật, quân đồng minh đã lũ lượt kéo vào Việt Nam Từ vĩ tuyến 16 trở ra Bắc, ở Hà Nội và hầu hết các tỉnh, có gần 20 vạn quân Tưởng, theo sau chúng là bọn tay chân

từ các tổ chức phản động như Việt Nam Quốc dân đảng (Việt Quốc), Việt Nam Cách mạng đồng minh hội (Việt Cách) tràn vào giải giáp quân Nhật nhưng lại âm mưu tiêu diệt Đảng Cộng sản, phá tan Việt Minh, lật đổ chính quyền nhân dân và lập chính quyền tay sai Từ vĩ tuyến 16 trở vào Nam, quân Anh tạo điều kiện và giúp đỡ cho thực dân Pháp trở lại xâm lược Việt Nam

Ngày 23/9/1945, quân Pháp đã nổ súng đánh chiếm Nam Bộ, mở đầu cuộc xâm lược Việt Nam lần thứ hai, lợi dụng tình hình đó, bọn phản động trong nước ngóc đầu dậy, chống phá cách mạng Không chỉ quân Pháp, trên

cả nước còn 6 vạn quân Nhật đang chờ giải giáp, trong khi chờ được giải giáp, một bộ phận quân Nhật theo lệnh quân Anh đã chống lại lực lượng vũ trang của Nam Bộ, tạo điều kiện cho quân Pháp mở rộng phạm vi chiếm đóng

ở Nam Bộ

Về đối nội, chính quyền cách mạng vừa mới thành lập, chưa được củng

cố, tiềm lực mọi mặt của đất nước còn non yếu: kinh tế đất nước hết sức nghèo nàn, lạc hậu, dưới chế độ thống trị của thực dân, phát xít càng trở nên tiêu điều, kiệt quệ lại bị chiến tranh tàn phá, chưa khôi phục lại được Thiên tai, hạn hán, lũ lụt liên tiếp xảy ra làm cho hơn một nửa diện tích ruộng đất không thể cày cấy, canh tác được Nhiều xí nghiệp công nghiệp còn nằm trong tay tư bản Pháp Các cơ sở công nghiệp của ta chưa phục hồi được sản xuất, hàng hoá khan hiếm, giá cả tăng vọt, đời sống nhân dân gặp nhiều khó khăn, nạn đói cuối năm 1944 đầu năm 1945 hoành hành cướp đi sinh mệnh của hơn 2 triệu người, nạn đói mới lại tiếp tục đe dọa Ngân sách Nhà nước lúc này hầu như trống rỗng, kho bạc Nhà nước chỉ có hơn 1,2 triệu đồng Chính quyền cách mạng lại chưa quản lí được Ngân hàng Đông Dương Trong lúc đó, quân Trung Hoa Dân quốc tung ra thị trường các loại tiền của Trung Quốc đã mất giá, làm cho nền tài chính đất nước thêm rối loạn

Tàn dư của chế độ thực dân phong kiến để lại hết sức nặng nề, hơn 90% dân số bị mù chữ, các tệ nạn xã hội như cờ bạc, rượu chè… rất phổ biến

Những khó khăn đó đặt Việt Nam đứng trong tình thế như "ngàn cân treo sợi tóc", đặt ra một yêu cầu cấp bách trước mắt cho toàn Đảng, toàn dân

là phải củng cố, phải bảo vệ nền độc lập tự do và chính quyền cách mạng vừa giành được từ sau Cách mạng tháng Tám

Bằng sách lược tài tình, với chính sách ngoại giao khôn khéo, Chủ tịch

Hồ Chí Minh, Trung ương Đảng đã từng bước chèo lái con thuyền cách mạng Việt Nam, phát huy thuận lợi, khắc phục khó khăn, đạt được nhiều thành tựu trong việc xây dựng chính quyền cách mạng, giải quyết những khó khăn của đất nước

Dưới sự lãnh đạo của Đảng, Chính phủ, nhân dân Việt Nam vô cùng phấn khởi, thi đua tăng gia sản xuất để cứu đói, làm thêm “giờ cứu quốc”, mở lớp Bình dân học vụ xóa nạn mù chữ, tuyên truyền, vận động đời sống mới… Sau hơn một năm, những khó khăn trước mắt về vấn đề tài chính, giặc đói, giặc dốt đã căn bản được giải quyết, Việt Nam từ chỗ phải đối phó cùng một lúc với nhiều kẻ thù thì nay chỉ còn phải đối phó với một kẻ thù là thực dân Pháp

Việt Nam muốn hòa bình để xây dựng và kiến thiết đất nước, Chính phủ Việt Nam mà đứng đầu là Chủ tịch Hồ Chí Minh đã thực hiện sách lược ngoại giao mềm mỏng để giải quyết mối quan hệ với Pháp, ký với Pháp bản Hiệp định Sơ bộ ngày 06/03/1946 và bản Tạm ước ngày 14/9/1946, nhân nhượng với Pháp một số quyền lợi Nhưng Việt Nam càng nhân nhượng, thực dân Pháp càng lấn tới, chúng tìm mọi cách để phá hoại, xóa bỏ những nội dung đã ký kết, tăng cường các hành động khiêu khích và liên tiếp gây ra các cuộc xung đột với lực lượng vũ trang Việt Nam Trắng trợn hơn cả, ngày 18/12/1946, thực dân Pháp láo xược gửi tối hậu thư đòi Chính phủ Việt Nam giải tán lực lượng tự vệ chiến đấu và giao quyền kiểm soát thủ đô cho chúng

Trước hành động xâm lược đó, nhân dân Việt Nam chỉ có một con đường là cầm vũ khí đứng lên kháng chiến đánh đuổi giặc ngoại xâm để bảo

vệ độc lập, tự do, bảo vệ những thành quả Cách mạng tháng Tám và thực hiện nhiệm vụ kiến quốc nhằm xây dựng chế độ mới

Ngày 18 và 19/12/1946, Hội nghị Ban Thường vụ Trung ương Đảng họp ở Vạn Phúc (Hà Đông) do Chủ tịch Hồ Chí Minh chủ trì đã quyết định phát động cuộc toàn quốc kháng chiến chống Pháp và đề ra những vấn đề cơ bản về đường lối kháng chiến chống Pháp, ngay đêm 19/12/1946, Chủ tịch

Hồ Chí Minh đã ra Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến Cách mạng Việt Nam đặt ra những nhiệm vụ cơ bản cần phải giải quyết: kháng chiến và kiến quốc, kháng chiến để đánh đuổi giặc ngoại xâm, bảo vệ độc lập dân tộc; kiến quốc tức là xây dựng chế độ mới

Với Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến của Chủ tịch Hồ Chí Minh, cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp bắt đầu, nhân dân Việt Nam thà hy sinh tất cả để bảo vệ độc lập dân tộc, đường lối kháng chiến được hình thành, đó là đường lối kháng chiến toàn dân, toàn diện, trường kỳ và tự lực cánh sinh, vừa kháng chiến, vừa kiến quốc, vừa kháng chiến vừa xây dựng củng cố chính quyền và tiềm lực đất nước về mọi mặt Quân dân Việt Nam vừa chiến đấu nhằm tiêu hao và giam chân địch trong các đô thị, vừa tiến hành di chuyển các cơ quan, kho tàng, tổ chức cho nhân dân đi tản cư, đồng thời duy trì sản xuất, đảm bảo nhu cầu ăn mặc cho lực lượng vũ trang, từng bước xây dựng tiềm lực kinh tế cho kháng chiến và chú trọng xây dựng đời sống mới cho nhân dân…chuyển cả nước vào thời chiến và xây dựng thế trận kháng chiến lâu dài

Giữa lúc chiến dịch Việt Bắc đang diễn ra quyết liệt và giành những thắng lợi bước đầu, để vừa đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ kháng chiến và nhiệm

vụ kiến quốc, nhiều phong trào thi đua ở một số địa phương, đơn vị, hay ở các ngành đã diễn ra Ngày 10/11/1947, Bộ Tổng Chỉ huy ra Huấn lệnh Luyện quân lập công nhằm “gây một phong trào ganh đua luyện tập và thi nhau giết giặc, trong bộ đội chính quy và trong các đội du kích” [4, 01] Huấn lệnh ra

đời là yếu tố đầu tiên “nhen nhóm mầm thi đua” trong quân đội, khích lệ, động viên bộ đội, dân quân luyện tập để nâng cao trình độ tác chiến, diệt được nhiều sinh lực địch Trên khắp các mặt trận, các chiến sĩ bộ đội, dân quân du kích thi đua luyện quân đội, lập chiến công Để cổ vũ, động viên bộ đội luyện quân lập công, các cơ quan, đoàn thể nhân dân khắp nơi đặt nhiều giải thưởng, ủng hộ lương thực Phong trào luyện quân lập công sổi nổi đã đưa đến thắng lợi trong chiến dịch Việt Bắc Thu - Đông 1947, làm thay đổi cục diện chiến trường, kết thúc giai đoạn phòng ngự chuyển sang phản công, quân dân ta càng thêm phấn khởi, tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng, Chính phủ

và Chủ tịch Hồ Chí Minh, tích cực tham gia kháng chiến

Thắng lợi của chiến dịch Việt Bắc là thắng lợi có quy mô lớn đầu tiên của quân dân Việt Nam, là sự thể hiện rõ nét bước đầu sức mạnh của tinh thần yêu nước của nhân dân, quyết tâm kháng chiến chống ngoại xâm, ra sức thi đua hoàn thành nhiệm vụ, mục tiêu của cách mạng, của kháng chiến

Xuất phát từ thực tiễn phong trào, nhận thấy sự cần thiết phải động viên, khích lệ tinh thần, khí thế thi đua, đồng thời thống nhất việc lãnh đạo, tổ chức phong trào thi đua và định hướng kịp thời phong trào thi đua cho tất cả các ngành, các giới trên cả nước, nắm bắt được nguyện vọng của nhân dân và yêu cầu thiết thực của cuộc kháng chiến, theo sáng kiến đề xuất của Chủ tịch

Hồ Chí Minh, ngày 27/3/1948, Ban Thường vụ Trung ương Đảng đã ra Chỉ thị phát động phong trào thi đua ái quốc trong cả nước, nhằm động viên tinh thần thi đua yêu nước, phát huy tinh thần sáng tạo, lòng nhiệt tình cách mạng trong mọi tầng lớp nhân dân, kêu gọi các tầng lớp nhân dân nỗ lực thi đua hoàn thành nhiệm vụ, đáp ứng nhu cầu ngày một phát triển của cuộc kháng chiến

Chỉ thị đã đề cập đến các vấn đề như mục đích, phạm vi, kế hoạch, tổ chức thi đua… Nội dung thi đua được đề ra về ba mặt:

1 Phương pháp: tức là nghĩ cách làm sao cho hợp lý;

2 Tinh thần: phấn đấu tích cực, hăng hái, không sợ gian lao, khổ sở;

3 Kết quả: mọi hoạt động phải nhằm vào kết quả thực tế, kết quả phải tính về phẩm và lượng trong thời gian nhất định

Tiếp theo đó, ngày 01/5/1948, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ra Lời kêu gọi Thi đua yêu nước:

“Nước ta kinh tế lạc hậu, nhưng lòng yêu nước và chí quật cường chẳng kém ai

Nay muốn tự cấp, tự túc, đi kịp người ta, thì chúng ta phải đi mau

Vì vậy, sĩ, nông, công, thương, binh, gái trai, già trẻ, toàn thể quốc dân

ta vô luận ở địa vị nào, làm công việc gì, phải ra sức tham gia cuộc Thi đua yêu nước, tức là tăng gia sản xuất

Như thế thì kháng chiến nhất định thắng lợi,

Kiến quốc nhất định thành công” [19, 01]

Ngày 11/6/1948, nhân dịp toàn quốc kỷ niệm 1.000 ngày kháng chiến (Ngày Nam bộ kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược 23/9/1945), một lần nữa, Chủ tịch Hồ Chí Minh lại ra Lời kêu gọi thi đua ái quốc, phát thanh rộng rãi đến toàn quân và toàn dân, một lần nữa kêu gọi nhân dân thi đua đóng góp sức mình cho kháng chiến, ra sức phục vụ kháng chiến1

:

“Mục đích thi đua ái quốc là:

Diệt giặc đói,

Diệt giặc dốt,

Diệt giặc ngoại xâm

Cách làm là, dựa vào:

Lực lượng của dân,

Tinh thần của dân, để gây:

Làm cho tốt,

Làm cho nhiều

Mỗi người dân Việt Nam, bất kỳ già, trẻ, trai, gái; bất kỳ giàu, nghèo, lớn, nhỏ, đều cần phải trở nên một chiến sĩ tranh đấu trên mặt trận: Quân sự, kinh tế, chính trị, văn hóa Thực hiện khẩu hiệu:

Toàn dân kháng chiến,

Toàn diện kháng chiến,

Trong cuộc thi đua ái quốc, chúng ta:

Vừa kháng chiến,

Vừa kiến quốc

Kết quả đầu tiên của thi đua ái quốc sẽ là:

Toàn dân đủ ăn đủ mặc,

Toàn dân biết đọc, biết viết

Toàn bộ đội đầy đủ lương thực, khí giới, để diệt ngoại xâm Toàn quốc sẽ thống nhất độc lập hoàn toàn

Thế là chúng ta thực hiện:

Dân tộc độc lập,

Dân quyền tự do,

Dân sinh hạnh phúc

Ba chủ nghĩa mà nhà đại cách mạng Tôn Văn đã nêu ra

Để đi đến kết quả tốt đẹp đó, tôi xin

Các cụ phụ lão thi đua đốc thúc con cháu hăng hái tham gia mọi công việc,

Các cháu nhi đồng thi đua học hành và giúp việc người lớn,

Đồng bào phú hào thi đua mở mang doanh nghiệp,

Đồng bào công nông thi đua sản xuất,

Đồng bào trí thức và chuyên môn thi đua sáng tác và phát minh,

Nhân viên Chính phủ thi đua tận tụy làm việc phụng sự nhân dân,

Bộ đội và dân quân thi đua giết cho nhiều giặc, đoạt cho nhiều súng

Nói tóm lại, ai cũng thi đua, ai cũng tham gia kháng chiến và kiến quốc Phong trào sôi nổi

Thi đua ái quốc sẽ ăn sâu, lan rộng khắp mọi mặt và mọi tầng lớp nhân dân, và sẽ giúp ta dẹp tan mọi nỗi khó khăn và mọi âm mưu của địch để đi đến thắng lợi cuối cùng

Với tinh thần quật cường và lực lượng vô tận của dân tộc ta, với lòng yêu nước và chí kiên quyết của nhân dân và quân đội ta, chúng ta có thể thắng lợi, chúng ta nhất định thắng lợi

Hỡi toàn thể đồng bào,

Hỡi toàn thể chiến sĩ,

Tiến lên!”[11, 444 - 446]

Lời kêu gọi thi đua ái quốc của Chủ tịch Hồ Chí Minh có ý nghĩa to lớn không chỉ đối với phong trào thi đua yêu nước, phát động, kêu gọi toàn dân thi đua, khởi xướng một phong trào quần chúng sâu rộng mà còn đối với sự nghiệp cách mạng của dân tộc, động viên toàn Đảng, toàn dân, toàn quân đoàn kết một lòng, phát huy truyền thống anh hùng, tinh thần yêu nước, ý chí

tự lực, tự cường, vượt qua mọi hi sinh, gian khổ diệt giặc ngoại xâm, giặc đói, giặc dốt

Với sự ra đời Chỉ thị của Ban Thường vụ Trung ương Đảng, Lời kêu gọi thi đua yêu nước của Chủ tịch Hồ Chí Minh, phong trào thi đua yêu nước

đã chính thức được phát động trong cả nước, trong tất cả các ngành, các giới, trong mọi tầng lớp nhân dân

Phong trào thi đua yêu nước được phát động khi toàn dân, toàn quân đang hăng hái, phấn khởi trước chiến thắng Việt Bắc Thu - Đông năm 1947,

là rất đúng lúc, đúng thời điểm, có ý nghĩa trọng đại, động viên hết sức to lớn tinh thần yêu nước của toàn dân để giết giặc, sản xuất với một đà sôi nổi, đã đáp ứng kịp thời yêu cầu, nguyện vọng của đông đảo nhân dân, được nhân dân hưởng ứng mạnh mẽ, trở thành một cuộc vận động chính trị rộng lớn trong toàn quân và toàn dân tộc

Tinh thần và kết quả thiết thực của phong trào đã góp phần đẩy mạnh cuộc kháng chiến kiến quốc phát triển lên những bước mới, là nhân tố quan

trọng góp phần tạo nên thắng lợi to lớn trong cuộc kháng chiến chống Pháp của nhân dân Việt Nam

Phong trào thi đua yêu nước ra đời, phát triển và được phát huy mạnh

mẽ gắn liền với vai trò to lớn của lãnh tụ Hồ Chí Minh, là người đã sáng lập, dẫn dắt và lãnh đạo phong trào

1.2 Chủ trương, đường lối thi đua

Chủ trương, đường lối thi đua yêu nước được đề ra ngay từ những ngày đầu phát động phong trào thi đua và trong suốt quá trình phát triển của phong trào thi đua từ năm 1948 đến khi cuộc kháng chiến chống Pháp kết thúc

Nội dung chủ trương, đường lối thi đua được thể hiện, đề cập trong nhiều văn bản, tài liệu khác nhau của Đảng, Chính phủ và Chủ tịch Hồ Chí Minh về phong trào thi đua yêu nước: Lời kêu gọi thi đua, tài liệu phát động phong trào thi đua, tài liệu chỉ đạo, hướng dẫn, tổ chức thi đua, những thông

tư, chỉ thị…thể hiện cụ thể các vấn đề về mục đích, nội dung, tổ chức, lực

lượng, cách thức thi đua…

Ngày 27/3/1948, Ban Thường vụ Trung ương Đảng ra Chỉ thị phát động phong trào thi đua ái quốc Chỉ thị xác định mục đích thi đua ái quốc là

“làm sao cho kháng chiến mau thắng lợi, kiến thiết chóng thành công” [4, 71], thể hiện vai trò cũng như vị trí hết sức quan trọng của thi đua với cuộc cách mạng của dân tộc, thi đua là để nhằm làm cho kháng chiến phát triển và đi đến thắng lợi

Trong Lời kêu gọi Thi đua ái quốc ngày 11/6/1948, mục đích thi đua được đề ra một cách cụ thể hơn, rõ ràng hơn, thi đua nhằm:

“Diệt giặc đói,

Diệt giặc dốt,

Diệt giặc ngoại xâm” [11, 444]

Giặc đói, giặc dốt, giặc ngoại xâm đều là những kẻ thù nguy hiểm kìm hãm sự phát triển của quốc gia dân tộc và của nhân dân, là mục tiêu, đối tượng của cách mạng và cũng là của phong trào thi đua yêu nước Mỗi ngành, mỗi cấp, mỗi tầng lớp nhân dân, mỗi giới đều phải thi đua nhằm những mục đích để tiêu diệt chúng: nhân dân thi đua tăng gia sản xuất và tiết kiệm để cải thiện đời sống tinh thần và vật chất của quân và dân, để trừ đói, trừ dốt, nâng cao đời sống, hiểu biết của nhân dân và để đáp ứng yêu cầu của kháng chiến, quân đội thi đua diệt giặc lập công để tiêu diệt sinh lực địch, để phục vụ và đáp ứng nhu cầu của công cuộc kháng chiến, để đánh thắng giặc ngoại xâm, giành lại hòa bình, độc lập, tự do cho nhân dân, để kiến thiết đất nước Thi đua là hướng đến lợi ích của nhân dân và của quốc gia dân tộc, làm cho đời sống của nhân dân được đầy đủ hơn, no ấm hơn, trình độ của nhân dân được nâng cao hơn, phù hợp với hoàn cảnh lịch sử và tình hình Việt Nam lúc bấy giờ đồng thời đáp ứng được yêu cầu nguyện vọng của nhân dân

Tùy từng thời kỳ, giai đoạn hay từng đợt phát động phong trào thi đua, khẩu hiệu thi đua, mục đích thi đua sẽ được đề ra khác nhau, cụ thể hơn, thiết thực hơn gắn với đối tượng, ngành hay giới thi đua cũng như nhiệm vụ của cách mạng ở những thời điểm khác nhau song đều nhằm mục đích mục tiêu chung của phong trào thi đua và hướng đến thực hiện mục đích, mục tiêu chung của cách mạng

Việc thực hiện được mục đích, mục tiêu diệt giặc đói, giặc dốt và diệt giặc ngoại xâm trong phong trào thi đua chính là sự thực hiện đường lối kháng chiến toàn dân, toàn diện đã được đề ra ngay từ đầu cuộc kháng toàn quốc, là sự tiếp tục giương cao ngọn cờ độc lập dân tộc, dân chủ, đoàn kết dân tộc trong hoàn cảnh cách mạng mới thông qua phong trào thi đua yêu nước và

là sự vận dụng sáng tạo những cơ sở lý luận cách mạng của chủ nghĩa Mác -

Lê nin vào hoàn cảnh cụ thể ở Việt Nam, nhằm phát huy tối đa toàn lực của các tầng lớp nhân dân, kêu gọi nhân dân, phát huy tinh thần yêu nước để đóng góp sức mình cho cuộc kháng chiến, kiến quốc

1.2.2 Nội dung thi đua

Phong trào thi đua yêu nước thực chất là một phong trào cách mạng của quần chúng, dưới sự tổ chức, lãnh đạo của chính đảng cách mạng chân chính, với mục đích thi đua được xác định cụ thể, rõ ràng, phù hợp với điều kiện hoàn cảnh của Việt Nam những năm đầu toàn quốc kháng chiến chống Pháp thì nội dung thi đua yêu nước cũng được đề ra một cách cụ thể, toàn diện gắn liền với nhiệm vụ cách mạng đồng thời phù hợp với nguyện vọng đông đảo các tầng lớp nhân dân và đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của cuộc kháng chiến ngày càng gian khổ, khó khăn, ác liệt

Nói đến nội dung thi đua tức là để trả lời câu hỏi “thi đua cái gì?”, khác với phong trào thi đua yêu nước của Liên Xô với nội dung của thi đua là kiến thiết, phong trào thi đua ở Việt Nam vào thời kỳ này nhằm thực hiện những nhiệm vụ của cách mạng trong đó những nội dung thi đua được nhấn mạnh, được đề cập sâu rộng là những công việc hàng ngày và được coi là nền tảng của thi đua Thi đua được tổ chức trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội

và phải thực hiện thường xuyên, lâu dài, rộng khắp, thiết thực nhằm những nội dung cơ bản nhất là thi đua giết giặc và thi đua tăng gia sản xuất

Thi đua tăng gia sản xuất tức là nông dân, công nhân, thợ thủ công và các tầng lớp nhân dân lao động khác ra sức khắc phục mọi khó khăn, tích cực thi đua tăng gia sản xuất, “làm cho mau, làm cho tốt, làm cho nhiều” [11, 444] nhằm tạo ra nhiều của cải vật chất, lương thực, thực phẩm, quân trang quân dụng, cùng những vật phẩm sinh hoạt cung cấp cho đời sống, sản xuất của nhân dân và đáp ứng yêu cầu của cuộc kháng chiến

Gắn với nội dung thi đua tăng gia sản xuất là thi đua tiết kiệm, bao gồm: tiết kiệm nguyên liệu, vật liệu, sức lao động, thì giờ Tiết kiệm để giúp tăng gia, tăng gia để tăng năng suất và đồng thời, tăng gia để thực hiện tiết

kiệm Nếu tăng năng suất mà lãng phí, không tiết kiệm thì không thể gọi là thi đua, thi đua sẽ không có kết quả Rõ ràng, giữa thi đua tăng gia sản xuất và thực hiện tiết kiệm có quan hệ chặt chẽ với nhau, hỗ trợ cho nhau, đó không chỉ là yếu tố vật chất mà còn là một nội dung quan trọng, định hướng cho sự phát triển của phong trào thi đua yêu nước

Thi đua diệt giặc dốt tức là mọi người phải thi đua học tập, khắc phục khó khăn, giúp đỡ nhau học tập để biết đọc, biết viết và nâng cao trình độ văn hóa của mỗi người và của mọi người, nâng cao nhận thức, giác ngộ và phát huy tính sáng tạo của nhân dân trong lao động sản xuất

Cùng với đó, để thực hiện nhiệm vụ kháng chiến thành công, một nội dung thi đua không thể thiếu trong hoàn cảnh Việt Nam bấy giờ là Thi đua giết giặc lập công, tức là bộ đội, dân quân nỗ lực học tập, rèn luyện, luyện tập quân sự, tiêu diệt nhiều sinh lực địch, thu nhiều vũ khí của địch, khắc phục khó khăn, chấp hành mệnh lệnh và kỷ luật quân đội, làm tròn nhiệm vụ được giao, giành thắng lợi to lớn nhất

Trong các nội dung thi đua nói trên, trong những năm kháng chiến chống Pháp, thi đua giết giặc lập công là một trong những nội dung thi đua cơ bản, quan trọng, có quan hệ mật thiết với những nội dung thi đua khác, giết giặc để tăng gia sản xuất, để tiêu diệt giặc dốt, để kháng chiến thắng lợi, đem lại cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc cho nhân dân Ngược lại, để kháng chiến thắng lợi, bộ đội cần có lương thực, thực phẩm, quân trang, quân dụng chính từ trong quá trình tăng gia sản xuất, từ sự thi đua diệt dốt và nâng cao hiểu biết của nhân dân

Giết giặc lập công là nhiệm vụ của toàn dân, trước tiên là của quân đội Những năm kháng chiến chống Pháp, phong trào thi đua yêu nước trong quân đội đã diễn ra sôi nổi nhất, sinh động nhất và đạt được những kết quả to lớn nhất, có ảnh hưởng sâu rộng không chỉ trong quân đội mà còn tác động đến các ngành, các lĩnh vực và lan tỏa, ảnh hưởng trong nhân dân trong kháng chiến và xây dựng, bảo vệ đất nước trong hòa bình

Bộ đội thi đua luyện tập kỹ thuật quân sự, giết giặc lập công, tiết kiệm

vũ khí, cán bộ thi nâng cao kỹ thuật, phát huy sáng kiến, tổng kết, đúc rút kinh nghiệm, trao đổi và phổ biến kinh nghiệm, phát huy quân sự dân chủ, bên cạnh đó, thi đua quân đội còn thi đua với các ngành khác như công nghiệp, nông nghiệp, văn hóa, giáo dục, y tế

Thật vậy, nội dung thi đua nói trên thể hiện tính toàn diện trong thi đua, thi đua trong mọi ngành, mọi lĩnh vực: kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, quân sự, bao gồm nội dung kiến thiết, xây dựng đất nước và kháng chiến chống giặc ngoại xâm, là sự thực hiện phương châm toàn dân đánh giặc Đồng thời, nội dung thi đua đó cũng thể hiện rõ nét chủ trương vừa kháng chiến vừa kiến quốc, vừa kháng chiến vừa xây dựng, phát triển lực lượng, vừa kháng chiến vừa tự túc, đồng thời thể hiện mối quan hệ mật thiết giữa hậu phương và tiền tuyến qua đường lối chiến tranh nhân dân mà Đảng, Chính phủ đã đề ra

1.2.3 Tổ chức bộ máy thi đua

Ngay từ những ngày đầu phát động phong trào thi đua yêu nước, Đảng, Chính phủ đã quan tâm tới việc tổ chức, nuôi dưỡng, đào tạo cán bộ của phong trào thi đua

Ngày 01/6/1948, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký Sắc lệnh số 195/SL thành lập Ban vận động thi đua ái quốc Trung ương và các cấp đồng thời quy định thành phần của các ban

Theo Sắc lệnh, Ban Vận động thi đua ái quốc Trung ương có các đại biểu của Chính phủ, Quốc hội và các đoàn thể nhân dân, Ban Vận động thi đua ái quốc địa phương, các cấp

Ban Vận động thi đua ái quốc các cấp có nhiệm vụ:

“1 Vận động, đôn đốc, thu thập và phổ biến kinh nghiệm về việc thi đua

2 Các Ủy ban kháng chiến hành chính liên khu, tỉnh, huyện, xã đặt kế hoạch thi đua ái quốc cho địa phương mình Nhưng có thể ủy quyền ấy cho các ban vận động thi đua ái quốc cấp mình.” [30, 39]

Cũng trong ngày 01/6/1948, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh 196/SL quyết định nhân sự của Ban Vận động thi đua ái quốc Trung ương gồm các ông: Phan Anh, Nguyễn Văn Tạo, Nghiêm Xuân Yêm (thay mặt Chính phủ); ông Bồ Xuân Luật, Nguyễn Xiển (thay mặt Quốc hội); cụ Tôn Đức Thắng, ông Dương Đức Hiền, ông Hoàng Quốc Việt, Đỗ Đức Dục (thay mặt các

đoàn thể nhân dân), trong đó, Tôn Đức Thắng làm Trưởng ban

Sau đó, theo đề nghị của cá nhân ông Nguyễn Xiển (do bận nhiều công việc của Uỷ ban Kháng chiến Hành chính Bắc Bộ và các công việc khoa học khác nên không tham gia được), ngày 20/8/1948, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 207-SL cử ông Hoàng Đạo Thuý, nguyên Cục trưởng Cục Quân huấn vào Ban Vận động thi đua ái quốc Trung ương thay ông Nguyễn Xiển

Như vậy, chỉ trong vòng hơn hai tháng kể từ ngày phát động phong trào thi đua yêu nước, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký 3 sắc lệnh quy định về tổ chức thi đua ái quốc Những sắc lệnh đầu tiên này đã thật sự đặt nền móng cho sự

ra đời cơ quan lãnh đạo phong trào thi đua yêu nước, làm cho phong trào phát triển mạnh mẽ, rộng khắp trong tất cả các giới, các ngành từ Nam chí Bắc, từ miền xuôi đến miền ngược, từ trẻ đến già và thu được nhiều kết quả to lớn, thiết thực, góp phần đẩy nhanh cuộc kháng chiến đến thắng lợi và kiến quốc thành công như mục tiêu ban đầu đặt ra Đồng thời, Đảng, Chính phủ cũng ban hành nhiều văn bản nhằm quy định về tổ chức phong trào thi đua yêu nước

Để phong trào thi đua phát triển sâu rộng, bộ máy tổ chức thi đua được

tổ chức ngày càng hoàn thiện hơn, quy cũ hơn Các cơ quan phụ trách thi đua được quy định chức năng, nhiệm vụ cụ thể, chặt chẽ

Nhiệm vụ, quyền hạn của Ban vận động thi đua ái quốc được quy định

cụ thể, Toàn Ban Vận động Thi đua ái quốc gồm có Ban Thường vụ và Ban chuyên môn

Ban Thường vụ có nhiệm vụ cổ động, phát động phong trào, tổ chức, đôn đốc và kiểm tra các công tác thi đua và đề nghị thưởng phạt Một ủy viên trong Ban thường vụ sẽ đặc nhiệm làm ủy viên thi đua thường trực, chỉ làm công việc thi đua, không nhận thêm một công tác nào khác, phải nhận trách nhiệm thi đua ở cấp mình và các cấp phụ thuộc

Ban Chuyên môn: là do các nhân viên phụ trách các cơ quan chuyên môn mỗi cấp hợp lại thành một ban gọi là ban chuyên môn

Các khu, tỉnh, huyện, xã cũng thành lập các ban Thường vụ và Ban chuyên môn Những cấp không có đại biểu chuyên môn thì công việc chuyên môn do Ủy ban kháng chiến hành chính làm

Ban chuyên môn nghiên cứu và phối hợp chương trình thuộc các ngành chuyên môn để các công tác thi đua ăn nhịp với nhau và được phân chia một cách hợp lý trong thời gian và không gian, cung cấp tài liệu và điều kiện chuyên môn cần trong việc thi đua

Các ban Vận động thi đua phụ trách đặt kế hoạch thi đua, tuyên truyền,

cổ động, thúc đẩy giúp đỡ và kiểm tra kết quả của phong trào thi đua

Ở Trung ương phái đi mỗi khu một đại biểu trung ương trông nom việc kiểm soát thi đua toàn khu, thúc đẩy phong trào và từ 3 đến 5 cán bộ để phát động phong trào khắp các xã trong mỗi tỉnh Khi phong trào đã lên khắp rồi thì lưu động kiểm tra, số cán bộ này có thể giảm đi khi phong trào đã phát triển sâu rộng, vững chắc

Ở khu và tỉnh, trong Ban Vận động Thi đua ái quốc có một ủy viên thường trực, phụ trách thi đua ở địa phương mình và chỉ chuyên môn về công tác thi đua Ở huyện, xã, cán bộ làm công tác vận động thi đua là cán bộ kiêm nhiệm

SƠ ĐỒ TỔ CHỨC BỘ MÁY PHONG TRÀO THI ĐUA YÊU NƯỚC TRONG THỜI KỲ KHÁNG CHIẾN CHỐNG PHÁP

XÃ

Vấn đề tổ chức phong trào thi đua còn được quan tâm lãnh đạo trong việc đề ra vai trò, vị trí cũng như phạm vi hoạt động, làm việc của Ban thi đua các cấp:

“Ban Trung ương chỉ phụ trách động viên thi đua và kiểm điểm kết quả toàn quốc, thu góp và phổ biến kinh nghiệm Ban Thi đua các Bộ đặt kế hoạch thi đua cho các ngành hoạt động của mình

Ban thi đua khu phải thảo luận kỹ càng, đặt kế hoạch rõ ràng, tỉ mỉ, giao công việc cho từng tỉnh

Ban Thi đua ái quốc tỉnh theo kế hoạch của khu bàn kỹ càng tỉ mỉ hơn nữa, rồi thảo kế hoạch cho từng huyện

Ban Thi đua ái quốc huyện làm kế hoạch thiết thực và rõ ràng cho các

xã

Ban Thi đua ái quốc xã khai hội dân chúng, đưa kế hoạch ra giải thích cho dân chúng hiểu, hỏi sáng kiến của dân chúng, cùng dân chúng thảo luận cách thi hành kế hoạch trên huyện giao xuống.” [22, 15]

“Công việc chung, như tuyên truyền, giúp đỡ, kiểm tra vv…thì công việc các ban đều giống nhau Khác nhau ở những chỗ này:

a Ban Trung ương thì đôn đốc chung cả nước, mà các ban địa phương thì phải đặt kế hoạch tỉ mỉ, thiết thực và hợp với hoàn cảnh địa phương mình

b Các ban địa phương phải theo kỳ hạn nhất định báo cáo kinh nghiệm

ở địa phương mình lên cấp trên cho đến Ban Trung ương Ban Trung ương thì thu góp kinh nghiệm các địa phương này, để truyền bá cho các địa phương khác học theo

c Ban Trung ương cho những chỉ thị và nêu những khẩu hiệu chung… Các ban địa phương thì phải giải thích tỉ mỉ rõ ràng những chỉ thị và khẩu hiệu đó, cho dân đều hiểu, lại phải thêm những khẩu hiệu thiết thực và hợp với địa phương mình.” [22, 15-16]

Như vậy, giữa Ban Vận động thi đua ái quốc Trung ương và các Ban Vận động thi đua ái quốc ở các địa phương có quan hệ, liên hệ mật thiết với nhau, tạo thành một hệ thống thống nhất, xuyên suốt theo cấp chính quyền và chuyên phụ trách riêng cho vấn đề thi đua yêu nước, tổ chức và đốc thúc phong trào thi đua; các ngành, các cơ quan, đơn vị, công xưởng, xí nghiệp, đoàn thể cũng thành lập các ban thi đua

Bộ máy tổ chức phong trào thi đua bắt đầu được hình thành năm 1948,

từ trung ương đến các địa phương, là yếu tố đóng vai trò quan trọng lãnh đạo phong trào thi đua Bộ máy này được hoàn thiện hơn trong những năm sau này cùng với quá trình phát triển cũng như yêu cầu lãnh đạo phong trào thi đua

1.2.4 Lực lƣợng tham gia thi đua

Cùng với việc xây dựng, kiện toàn bộ máy tổ chức thi đua, việc đề ra đối tượng, lực lượng tham gia cuộc thi đua yêu nước cũng là vấn đề quan

trọng để xác định cho nhân dân vai trò, vị trí của mình trong cuộc thi đua, là một trong những yếu tố góp phần thắng lợi của phong trào

Với mục đích, mục tiêu và nội dung thi đua được đề ra thì thi đua không phải là nhiệm vụ của một người, một ngành, mà là công việc của toàn dân, của tất cả các ngành, các giới, là phong trào quần chúng rộng lớn, mọi người đều tham gia vào cuộc thi đua trường kỳ theo cuộc kháng chiến, kiến quốc

Chủ tịch Hồ Chí Minh trong Lời Kêu gọi thi đua yêu nước, năm 1948

đã xác định: “sĩ, nông, công, thương, binh, gái trai, già trẻ, toàn thể quốc dân… phải ra sức tham gia cuộc Thi đua yêu nước, tức là tăng gia sản xuất”

Lực lượng tham gia thi đua rộng lớn, không phải riêng đối tượng nào

mà tất cả mọi người đều phải thi đua yêu nước, đó là trách nhiệm, là nhiệm

vụ, là mệnh lệnh mà mỗi người, mỗi ngành, mỗi giới đều phải thực hiện dựa trên những công việc hàng ngày mà mỗi người vẫn thực hiện:

“Các cụ phụ lão thi đua đốc thúc con cháu hăng hái tham gia mọi công việc,

Các cháu nhi đồng thi đua học hành và giúp việc người lớn,

Đồng bào phú hào thi đua mở mang doanh nghiệp,

Đồng bào công nông thi đua sản xuất,

Đồng bào trí thức và chuyên môn thi đua sáng tác và phát minh,

Nhân viên Chính phủ thi đua tận tụy làm việc, phụng sự nhân dân,

Bộ đội và dân quân thi đua giết cho nhiều giặc, đoạt cho nhiều súng.” [11, 445]

Như vậy, thi đua yêu nước là công việc của toàn dân, tất cả mọi người đều tham gia thi đua, tạo nên một phong trào sôi nổi, rộng lớn Mọi người đều phải đóng góp sức lực của mình trong thi đua, toàn dân thi đua, toàn dân kháng chiến Sự tham gia và phát triển của lực lượng thi đua là một trong những yếu tố tác động đến kết quả phong trào thi đua, là sự minh chứng về

đường lối, vai trò lãnh đạo của Đảng, Chính phủ và Chủ tịch Hồ Chí Minh đối với phong trào thi đua

1.2.5 Cách thức thi đua

Thi đua như thế nào? Đó là cách thức thi đua Cách thức thi đua được

đề ra và hoàn thiện, đó là sự thi đua được tiến hành giữa người này với người khác, giữa cán bộ này với cán bộ khác, giữa cơ quan, đơn vị, làng xã này với

cơ quan, đơn vị, làng xã khác và giữa các ngành với nhau:

Ngành ngành thi đua Người người thi đua Công tác thi đua được thực hiện liên tục nhưng được chia thành từng đợt thi đua dài ngắn khác nhau, có thi đua định kỳ và thi đua đột xuất, tùy theo điều kiện, hoàn cảnh và yêu cầu của tình hình đất nước, của kháng chiến

và của các ngành, các cấp, các địa phương trong từng thời kỳ cụ thể

Mỗi đợt thi đua đều có sự triển khai, vận động, tuyên truyền khuyến khích, kêu gọi và đặt ra nhiệm vụ, mục đích thi đua

Để thi đua đạt kết quả, các ngành, các giới và mỗi cá nhân đều phải đặt

kế hoạch, chương trình thi đua của mình phù hợp với mục tiêu, mục đích thi đua đã được phát động

Nhằm thúc đẩy thi đua, trong quá trình thi đua và sau mỗi đợt thi đua đều có kiểm tra, tổng kết, đánh giá và khen thưởng thành tích Đảng, Chính phủ đã đề ra các hình thức, biện pháp như tuyên truyền, nêu gương người tốt, việc tốt trong các cuộc hội nghị, trên báo, đài và gửi thư khen ngợi, biểu dương, đối với những đơn vị, cá nhân đạt thành tích cao trong phong trào thi đua từ các cấp cơ sở đến cấp ngành và trong toàn quốc

Hình thức khen thưởng phong phú: Có thể là những phần thưởng có tính chất tượng trưng, luân chuyển như tặng cờ thi đua để thưởng cho các đơn

vị hay cá nhân cán bộ chiến sĩ có thành tích tốt trong thi đua, sau mỗi kỳ thi đua, một người hay nhóm tích cực nhất trong mỗi ngành hay mỗi xã, mỗi tỉnh

được giữ, điều này đã có tác dụng tạo tình cảm, ấn tượng, động viên kịp thời, thực sự đối với phong trào

Ngoài ra, các giải thưởng danh dự, hay những huy hiệu đặc biệt:

“Chiến sĩ thi đua”, “Anh hùng thi đua”, “chiến sĩ xung phong”… cũng được đặt ra để khen thưởng cho những người xứng đáng nêu gương cho toàn quốc hay ở các địa phương

1.2.6 Về tính chất của phong trào thi đua yêu nước

Phong trào thi đua yêu nước phát động trong những năm kháng chiến chống Pháp, nhằm mục đích lớn nhất là để kháng chiến thắng lợi, kiến quốc thành công, với đường lối kháng chiến chống Pháp toàn dân, toàn diện, trường kỳ và tự lực cánh sinh có tác động, ảnh hưởng đến phong trào thi đua yêu nước, giữa kháng chiến, kiến quốc và phong trào thi đua yêu nước có mối quan hệ mật thiết, gắn bó với nhau, bổ sung, hỗ trợ cho nhau, thúc đẩy lẫn nhau, thi đua để kháng chiến đạt kết quả, kháng chiến thắng lợi thúc đẩy tinh thần, khí thế thi đua của nhân dân

Bộ đội ở chiến trường và trên các mặt trận hăng hái thi đua giết giặc lập công, ở các đơn vị, cán bộ chiến sĩ bộ đội tăng gia sản xuất, tiết kiệm góp phần ủng hộ kháng chiến Nhân dân, cán bộ, chiến sĩ các ngành thực hiện tốt vai trò hậu phương vững chắc cho bộ đội, thi đua sản xuất vũ khí, phương tiện chiến tranh, lương thực, thực phẩm, quân trang, quân dụng cung cấp và động viên tinh thần để bộ đội ăn no đánh thắng Như vậy, mọi ngành, mọi giới, mọi người đều phải thi đua và tham gia thi đua hăng hái, thi đua yêu nước cũng có

tính chất của cuộc kháng chiến đó là tính chất toàn dân, toàn dân kháng

chiến, toàn dân thi đua

Cuộc kháng chiến là toàn dân, toàn dân kháng chiến, đánh giặc, nhân dân, cán bộ, chiến sĩ, công nhân, nông dân… trong tất cả các ngành quân sự, kinh tế, văn hóa, đều phải đóng góp sức mình cho kháng chiến, đều tham gia kháng chiến và thực hiện thi đua trên tất cả các lĩnh vực kinh tế, văn hóa,

quân sự…do đó thi đua yêu nước có tính chất toàn diện, mỗi lĩnh vực là một

mặt trận kháng chiến đồng thời là một mặt trận thi đua Cán bộ, chiến sĩ, nhân dân trong mỗi ngành vừa chiến đấu, vừa sản xuất, tiết kiệm, vừa xây dựng, vừa thực hiện nhiệm vụ giết giặc bảo vệ độc lập dân tộc

Bên cạnh đó, vì phải theo đuổi và thúc đẩy cuộc kháng chiến có tính chất trường kỳ, phong trào thi đua yêu nước có vai trò quan trọng, là một sự động viên thường trực, thi đua càng ngày càng mạnh để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của cuộc kháng chiến, theo tiến trình phát triển của kháng chiến, do

vậy, thi đua yêu nước có tính chất trường kỳ

Hơn nữa, cả nước cùng thi đua để thực hiện một mục đích chung nên các ngành, các giới tương trợ, giúp đỡ lẫn nhau, cùng nhau thi đua, cùng nhau tiến bộ, thực hiện cả nước là “một bộ máy kháng chiến”, trong đó các bộ phận của cỗ máy ăn khớp nhau, một lòng, một trí cùng đứng trong một khối thống nhất dưới sự lãnh đạo của Đảng, Chính phủ, do vậy, thi đua yêu nước còn có

tính chất khác là tính đoàn kết, đoàn kết để thi đua, đoàn kết để kháng chiến,

để thúc đẩy cuộc chiến tranh nhân dân phát triển mạnh mẽ, đoàn kết để xây dựng và kiến thiết đất nước

*****

Trong những năm kháng chiến chống Pháp, phong trào thi đua yêu nước được phát động là một yêu cầu cấp thiết xuất phát từ tình hình thực tế của công cuộc kháng chiến, kiến quốc của Việt Nam, là một chủ trương đúng đắn của Đảng, Chính phủ, Chủ tịch Hồ Chí Minh nhằm phát huy cao độ tinh thần yêu nước của nhân dân, vận dụng triệt để quan điểm dựa vào sức mạnh

to lớn của đông đảo nhân dân trong việc thực hiện nhiệm vụ kháng chiến thắng lợi, kiến quốc thành công

Từ khi phát động phong trào, chủ trương, đường lối thi đua yêu nước từng bước được hình thành, với những nội dung cụ thể, sát thực, dễ hiểu, phù hợp với hoàn cảnh, nhiệm vụ và đáp ứng được yêu cầu, nguyện vọng của đông đảo nhân dân, của kháng chiến, có tác dụng định hướng, động viên, thúc

dục toàn dân, toàn quân ra sức thi đua sản xuất, chiến đấu, giết giặc lập công

và đặc biệt, chủ trương, đường lối thi đua đã tổ chức, dẫn dắt, lãnh đạo và có sức mạnh thuyết phục, động viên nhân dân một cách to lớn tham gia phong trào thi đua, làm cho thi đua trở thành một phong trào quần chúng sôi nổi, sâu rộng có tác động lớn trong nhân dân

Chủ trương, đường lối thi đua yêu nước nói trên được vận dụng một cách cụ thể, linh hoạt trong suốt quá trình thi đua và qua từng đợt thi đua trong những năm kháng chiến chống Pháp xâm lược Các ngành, các địa phương đã tổ chức, vận động và thúc đẩy thi đua của ngành, của địa phương ngày một phát triển, đúng hướng

Chủ trương, đường lối thi đua được đề ra đúng đắn, là cơ sở pháp lý, là nguyên tắc, nền tảng vạch đường chỉ lối để phong trào thi đua phát triển, thể hiện mối quan hệ giữa kháng chiến, kiến quốc và thi đua, thi đua để kháng chiến, kiến thiết đất nước, ngược lại, kháng chiến, kiến thiết đất nước thúc đẩy thi đua đồng thời đường lối, chủ trương thi đua đó cũng đã thể hiện tính chất của bản thân phong trào thi đua và cũng là sự thể hiện đường lối, tính chất của cuộc kháng chiến kiến quốc toàn dân, toàn diện, trường kỳ của Đảng, Chính phủ và nhân dân

Nhờ đường lối đúng đắn, kịp thời, phong trào thi đua yêu nước những năm kháng chiến chống Pháp ngay từ khi vừa mới phát động đã được sự hưởng ứng nhiệt tình của đông đảo nhân dân, cán bộ, chiến sĩ Các cơ quan, đơn vị, các ngành đã nhanh chóng tổ chức triển khai thi đua một cách rộng khắp, phong trào thi đua dựa trên tinh thần nồng nàn yêu nước của nhân dân

đã diễn ra sôi nổi và đạt được những kết quả to lớn, không chỉ có tác dụng thúc đẩy cuộc kháng chiến phát triển và giành thắng lợi mà còn có tác dụng, ý nghĩa to lớn trong việc động viên, giáo dục tinh thần yêu nước của nhân dân

ta

Trong những năm kháng chiến chống Pháp, để cổ vũ, động viên cao nhất nhiệt huyết cách mạng của mỗi ngành, mỗi giới, mỗi người và để duy trì sức hút của phong trào, để đáp ứng yêu cầu về sự phát triển của cuộc kháng chiến qua từng giai đoạn, thi đua ái quốc cũng được đề ra và phát triển với những đợt thi đua dài ngắn khác nhau Cả nước phát động phong trào thi đua chung, những đợt thi đua ngắn là bộ phận của thi đua dài Từ kế hoạch thi đua chung, mỗi ngành, mỗi giới, mỗi địa phương lại đặt ra và tổ chức phong trào thi đua riêng phù hợp với từng ngành, từng giới, từng địa phương

Trong khí thế chung của phong trào thi đua từ khi phát động, qua mỗi năm, nhân những sự kiện lịch sử tiêu biểu hay tùy vào mục đích, nội dung của công cuộc kháng chiến, kiến thiết, phong trào thi đua yêu nước với những đợt thi đua ngắn được phát động, theo đó, mỗi ngành, mỗi giới, mỗi cấp cũng phát động những đợt thi đua khác nhau

2.1 Giai đoạn thứ nhất: từ năm 1948 đến tháng 5/1952

2.1.1 Từ năm 1948 đến năm 1950

Trong những năm 1948 - 1950, là thời kỳ đầu tiên cả nước hưởng ứng cuộc vận động thi đua yêu nước do Đảng, Chính phủ, Chủ tịch Hồ Chí Minh phát động

Mở đầu phong trào thi đua trong thời kỳ này là đợt thi đua ngắn được phát động ngày 19/5/1948, các cơ quan, các ngành các đoàn thể, các khu, Liên khu và các tỉnh đã lập chương trình, kế hoạch thi đua cho các cơ quan, cho dân chúng, để thiết thực kỷ niệm ngày sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh, đề cập đến mục đích, nội dung và cách thức thi đua

Trên cơ sở mục đích, chương trình thi đua chung, Bộ Canh nông phát động thi đua ái quốc, xác định sản xuất ngành canh nông sẽ quyết định một phần quan trọng cho bước thắng lợi cuối cùng trong cuộc kháng chiến trường kỳ: quân và dân được no ấm, thì bất cứ ở nơi nào, bất cứ ở vào tình thế nào, thì cuộc kháng chiến sẽ ít gian lao hơn Đồng thời, xác định:

“Bổn phận của cán bộ Canh nông, không phân biệt Bác sĩ, Kỹ sư, hay khẩn lâm, nông tá…đều rất nặng nề Trách nhiệm của nông dân, bất luận đại điền chủ hay thợ cầy, thợ cấy đều rất lớn lao

Muốn cho toàn dân đem hết tài, sức, tiền của, tâm huyết vào kháng chiến, muốn nêu rõ sự nghiệp, công lao của cá nhân, đoàn thể hay cơ quan, trong sự hy sinh cứu nước, Hồ Chủ tịch đặt ra cuộc thi đua ái quốc Trong trận thi đua vĩ đại này, toàn thể nông dân và cán bộ canh nông phải tham gia nhiệt liệt Người có sức sẽ đem hết ra cày bừa thi, kẻ có tiền của hãy đem hết

ra trồng trọt, chăn nuôi thi Ai có tài chuyên môn hãy đem ra hướng dẫn và giúp đỡ nông dân thi Tất cả phải đua thi Đừng quản nhọc nhằn lao khổ Đừng ngại khó khăn, ít lời Đừng sợ gian nan, vất vả

Chúng ta không nên tiếc một chút tài sức nào, bỏ phí một tấc ruộng đất nào, bỏ hoài một cây dâu, một cây rau, một con trâu, bò, lợn, gà nào cả Tất

cả những thứ ấy phải được triệt để sản xuất và dùng vào việc thi đua ái quốc, chống ngoại xâm Như vậy, mới xứng đáng là dòng dõi nông gia của những thời đại lịch sử Trần Hưng Đạo và Lê Lợi cũng trường kỳ kháng chiến như ngày nay

Ngày hôm nay để tỏ lòng kính mến Hồ Chủ tịch, và trang nghiêm đánh dấu cuộc thi đua canh nông toàn quốc, tất cả chúng ta, những người nông dân Việt Nam yêu nước, hãy ghi vào đầu óc:

19 tháng 5 năm 1948 phát động thi đua canh nông;

Thi đua canh nông để kháng chiến thành công.”[25, 88]

Cùng với Bộ Canh Nông, Bộ Lao động, Bộ Giao thông công chính, Bộ Kinh tế cũng đề ra chương trình thi đua của mỗi Bộ Bộ Kinh tế xác định nội dung thi đua: Tăng gia sản xuất, bài trừ xa xỉ, điều hòa cung cầu và tự túc kinh tế Chương trình thi đua của các Bộ được gửi lên Chính phủ Chính phủ, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã xem xét, góp ý và phê duyệt chương trình thi đua của các Bộ

Góp ý cho Chương trình thi đua ái quốc của Bộ Giao thông Công chính

tháng 5/1948, Chủ tịch Hồ Chí Minh viết “Trong bản này, về việc điều tra, kiểm điểm, thì đầy đủ Nhưng cách thực hành thi đua giữa người này với người khác, bộ phận này với bộ phận khác thế nào - thì còn thiếu.” [19a, 13]

Như vậy, dưới sự phát động của Đảng, Chính phủ, với sự đặt chương trình thi đua của các bộ, ngành đã minh chứng về sự ra đời, phát triển của phong trào thi đua yêu nước của nhân dân ta hưởng ứng cuộc vận động thi đua do Đảng, Chính phủ, Chủ tịch Hồ Chí Minh khởi xướng

Để phong trào thi đua diễn ra sâu rộng, ngày 19/6/1948, nhân kỷ niệm một nghìn ngày kháng chiến, Ban Vận động thi đua ái quốc trung ương đã ra bản Hiệu triệu quốc dân, kêu gọi quốc dân đồng bào hãy hưởng ứng nhiệt liệt phong trào thi đua và thực sự tham gia thi đua:

“Các cấp bộ hành chính kháng chiến cùng các đoàn thể nhân dân hãy thành lập ngay những ban lãnh đạo thi đua mỗi cấp Hãy đặt kế hoạch thi đua rõ ràng và thích hợp với điều kiện từng nơi

Mỗi ngành sinh sản, mỗi đơn vị quân nhân cũng như mỗi đoàn thể, mỗi

cơ quan, mỗi gia đình, mỗi người, hãy thách nhau hay hẹn nhau, thi đua về mọi mặt

Ai nấy hãy cố gắng thực hiện 3 khẩu hiệu:

Làm cho nhanh - Làm cho tốt - Làm cho nhiều.” [23, 52]

Bản Hiệu triệu cũng chỉ rõ cho các ngành, các giới, các lực lượng xã hội về cách thức thi đua và nội dung thi đua:

“Anh em nông dân hãy thách nhau xem ai giồng được nhiều lúa, nhiều khoai hơn, ai nuôi được nhiều lợn, nhiều gà béo tốt hơn

Anh em công nhân thi nhau xem ai chế được võ khí nhanh hơn, ai làm được phẩm vật tốt hơn

Các nhà kinh doanh thi đua nhau xuất vốn, mở xưởng công nghệ, lập công ty buôn bán vận tải

Các nhà văn hóa hẹn nhau sáng tác được nhiều, được hay, các bạn công chức ra sức thực hiện cần, kiệm, liêm, chính, các em học sinh đua nhau học tập cho giỏi hơn

Anh em bộ đội đua nhau giết giặc, phá đồn, cướp súng, luyện tập quân

tổ chức phong trào thi đua cũng phát triển chậm hơn so với những nơi khác