chức năng xã hội của Nhà nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt nam

luận văn về chức năng xã hội của Nhà nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt nam

Mở đầu

1 Tính cấp thiết của đề tài

Chức năng xã hội là một chức năng cơ bản của Nhà nớc, tồn tại kháchquan trong tất cả các kiểu nhà nớc, là chức năng xuất phát từ nhu cầu chung,lợi ích chung của toàn bộ xã hội, nhằm tổ chức và quản lý đời sống cộng

đồng, duy trì một trật tự chung đảm bảo cho xã hội tồn tại và phát triển

Trong lịch sử các t tởng và học thuyết pháp lý đã từng xuất hiện nhữngquan điểm về chức năng xã hội của Nhà nớc Dới nhiều cấp độ và cách thểhiện khác nhau, nhiều nhà t tởng trong các thời kỳ phát triển của xã hội đãthừa nhận Nhà nớc có chức năng xã hội nhng những quan điểm đó có sự khácnhau do bị chi phối bởi lợi ích giai cấp và điều kiện lịch sử

Trong những năm gần đây, trớc những đổi thay lớn lao của đời sốngquốc tế và sự sụp đổ của hệ thống các nớc xã hội chủ nghĩa Đông Âu, đòi hỏichúng ta phải có sự nhận thức lại đúng đắn các quan điểm của học thuyết Mác -Lênin, trong đó có việc nhận thức lại một số vấn đề lý luận về Nhà nớc vàpháp luật Trong thời đại ngày nay, khi mà những tiến bộ, những thành tựucủa khoa học kỹ thuật đã làm cho sự phát triển toàn diện của mỗi cá nhân trởthành một tất yếu nh Mác đã từng tiên đoán thì xu hớng chung của các Nhà n-

ớc trên thế giới là xác định lại vai trò của mình trong xã hội, từ đó Nhà nớc ớng các hoạt động vào các lĩnh vực của đời sống xã hội, vì sự phát triển toàndiện của con ngời Do đó, vấn đề chức năng xã hội của Nhà nớc đang trởthành đối tợng nghiên cứu của nhiều lĩnh vực khoa học (chính trị, pháp lý ),trở thành mối quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu trong các chế độ Nhà nớckhác nhau

h-Từ sau thắng lợi của Cách mạng tháng Tám, trong tất cả các giai đoạnphát triển của mình, với tính cách là Nhà nớc của nhân dân, do nhân dân và vì

nhân dân, trong điều kiện hoàn cảnh cụ thể, Nhà nớc ta đã thực hiện chứcnăng xã hội ở những mức độ và hình thức nhất định Con ngời luôn đợc coi làmục tiêu và động lực của sự phát triển xã hội: "Mục đích của chủ nghĩa xã hội

là gì? Nói một cách đơn giản và dễ hiểu là: không ngừng nâng cao đời sống vậtchất và tinh thần cho nhân dân, trớc hết là nhân dân lao động" [56, tr 22] "Nhân

tố con ngời, chủ thể của mọi sáng tạo, mọi nguồn của cải vật chất và văn hóa,mọi nền văn minh Chăm sóc, bồi dỡng và phát huy nhân tố con ngời vì mụctiêu dân giàu, nớc mạnh, xã hội công bằng văn minh" [28, tr 5] Tinh thần này

đã đợc thể hiện nhất quán trong tất cả các giai đoạn phát triển của Nhà nớcCộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam Đặc biệt là từ khi thực hiện công cuộc

đổi mới toàn diện đất nớc, các văn kiện của Đảng Cộng sản Việt Nam và Hiếnpháp 1992 càng khẳng định rõ vai trò, chức năng xã hội của Nhà nớc Điều 3Hiến pháp 1992 ghi nhận: "Nhà nớc bảo đảm và không ngừng phát huy quyềnlàm chủ về mọi mặt của nhân dân , xây dựng đất nớc giàu mạnh, thực hiệncông bằng xã hội, mọi ngời có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc, có điềukiện phát triển toàn diện" Văn kiện Hội nghị đại biểu toàn quốc giữa nhiệm

kỳ khóa VII của Đảng ta cũng đã xác định: "Tiếp tục xây dựng và hoàn thiệnNhà nớc pháp quyền Việt Nam Đó là Nhà nớc của nhân dân, do nhân dân vàvì nhân dân, quản lý mọi mặt đời sống xã hội bằng pháp luật, đa đất nớc pháttriển theo định hớng xã hội chủ nghĩa" [28, tr 56] Một trong những nội dungcơ bản của Nhà nớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa là phải củng cố và phát huybản chất dân chủ, phát huy vai trò của Nhà nớc trong việc bảo đảm các quyền

tự do, dân chủ của nhân dân, nhân dân là chủ nhân của xã hội và Nhà nớc là tổchức công quyền phục vụ nhân dân Đồng chí Đỗ Mời, tại Hội nghị lần thứbảy Ban chấp hành Trung ơng Đảng (khóa VII) khi nói về Nhà nớc trong sựnghiệp hiện đại hóa, công nghiệp hóa đất nớc đã khẳng định: "Cần tập trungnghiên cứu xác định đúng vai trò, chức năng, nhiệm vụ của Nhà nớc trong cơchế mới" Do đó, việc quan tâm, chú trọng đến chức năng nhà nớc nói chung,

chức năng xã hội của Nhà nớc nói riêng là một yêu cầu khách quan trong quátrình xây dựng Nhà nớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

ở nớc ta hiện nay, trên phơng diện lý luận, đã xuất hiện một số quan

điểm khác nhau về vai trò, phạm vi, nội dung, phơng thức thực hiện chức năngxã hội của Nhà nớc Những quan điểm đó có ý nghĩa chi phối, ảnh hởng lớn

đến việc củng cố và hoàn thiện Nhà nớc Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam,

đến mục tiêu xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội Tuy nhiên đây vẫn còn làmột vấn đề khá mới mẻ Điều đó chứng tỏ trên phơng diện nhận thức, lý luận,chức năng của Nhà nớc nói chung, chức năng xã hội của Nhà nớc nói riêng lànhững vấn đề quan trọng cần đợc quan tâm đúng mức

Những năm qua, nhất là từ khi thực hiện công cuộc đổi mới toàn diện

đất nớc, chúng ta đã đạt nhiều thành tựu quan trọng trên mọi lĩnh vực của đờisống xã hội, tuy nhiên do nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan, vẫncòn nhiều vấn đề xã hội bức xúc đòi hỏi Nhà nớc phải tiếp tục giải quyết với tcách là chủ thể tổ chức và quản lý xã hội

Từ thực trạng đó, đặt ra yêu cầu là vấn đề chức năng xã hội của Nhà

n-ớc cần đợc tiếp tục nghiên cứu một cách có hệ thống, góp phần bổ sung lýluận khoa học cho công cuộc củng cố và hoàn thiện Nhà nớc ta trong giai

đoạn cách mạng hiện nay Vì vậy, việc tác giả chọn đề tài "Chức năng xã hội

của Nhà nớc Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam" có ý nghĩa cả về lý luận

năng kinh tế, một trong những điểm cơ bản mà các học giả muốn khai thác đểlàm rõ sự khác biệt và tính u việt của Nhà nớc xã hội chủ nghĩa so với các Nhànớc khác, đặc biệt là Nhà nớc t sản và bỏ qua nhận thức về vai trò, giá trị xãhội của Nhà nớc Từ Đại hội VI đến nay, cùng với những thay đổi trong nhậnthức lý luận, chức năng xã hội của Nhà nớc đã đợc quan tâm hơn trớc nhngnhìn chung mới chỉ ở mức độ nhất định, chủ yếu thể hiện qua các bài viết củamột số tác giả trên các báo, tạp chí, tập san, qua bài giảng của giảng viên ởcác cơ sở đào tạo chuyên ngành Luật chứ cha có công trình nào nghiên cứu

một cách có hệ thống vấn đề này Trong đề tài KX.04.16 "Hoàn thiện hệ

thống pháp luật của Nhà nớc nhằm tăng cờng hiệu lực quản lý các vấn đề thuộc chính sách xã hội" (1995) do cố PGS.PTS Trần Trọng Hựu chủ nhiệm

có đề cập đến chức năng xã hội của Nhà nớc nhng chỉ với tính cách là một vấn

đề liên quan đến nội dung chính của đề tài Năm 1997, có luận văn thạc sĩ luậthọc của Cao Thị Thanh Thảo nghiên cứu vấn đề này nhng khác về mức độ,phạm vi nghiên cứu

Trong hệ thống lý luận của các Nhà nớc xã hội chủ nghĩa trớc đây hầu

nh không đề cập đến vấn đề này Trong "Những nguyên lý xây dựng Nhà nớc

Xô-viết và pháp quyền" của Viện Hàn lâm khoa học xã hội trực thuộc ủy ban

Trung ơng Đảng Cộng sản Liên xô có bàn đến chức năng xã hội nhng chỉ vớitính cách là một bộ phận trong hệ thống các chức năng của Nhà nớc Xô-viếtnói riêng và phạm vi chức năng theo quan điểm này cũng hạn hẹp

ở các nớc t bản phát triển, trong những năm gần đây, chức năng xã hộicủa Nhà nớc thờng đợc xem xét gắn với việc nghiên cứu vai trò của Nhà nớctrong sự phát triển của nền kinh tế thị trờng, với ý nghĩa là sự can thiệp củaNhà nớc vào việc giải quyết các vấn đề xã hội - những vấn đề đợc coi là hậuquả do tác động tiêu cực của kinh tế thị trờng đối với con ngời và xã hội Vấn

đề này đợc thể hiện trong "Tạo dựng một nền văn minh mới - chính trị của làn

sóng thứ ba" của các học giả Alvin Toffler và Heidi Tolleler, trong quan điểm

của các nhà khoa học và chính trị gia Nga tại Hội nghị khoa học "Vai trò của

Nhà nớc trong sự hình thành và điều tiết kinh tế thị trờng" tại Matxcơva tháng

4/1997, trong "Nhà nớc, thị trờng và viện trợ - những vai trò mới định lại" của nhóm chuyên gia tổ chức SIDA Thụy Điển, trong "Đổi mới hoạt động của

Chính phủ" của Đêvít Âubớt và Tét Gheblơ, trong "Nhà nớc trong một thế giới chuyển đổi" của Ngân hàng thế giới năm 1997

3 Mục đích, nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu

* Mục đích nghiên cứu

Tác giả lựa chọn nghiên cứu vấn đề lý luận và thực tiễn về chức năngxã hội của Nhà nớc ta nhằm:

- Góp phần hoàn thiện lý luận về chức năng của Nhà nớc ta mà trọngtâm là chức năng xã hội theo giác độ pháp lý

- Đánh giá thực trạng thực hiện chức năng trong thời gian qua, để trêncơ sở đó đề xuất một số phơng hớng, giải pháp nhằm hoàn thiện chức năng xãhội của Nhà nớc ta trong điều kiện hiện nay

* Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt đợc mục đích nghiên cứu trên đây, luận án có các nhiệm vụ nhsau:

- Nhận thức lại tính chất, nội dung chức năng xã hội của Nhà nớctrong điều kiện, hoàn cảnh cụ thể của nớc ta

- Làm sáng tỏ những nội dung của chức năng xã hội của Nhà nớc ta

- Phân tích những hình thức, biện pháp thực hiện các nhiệm vụ, mụctiêu đợc đặt ra bởi chức năng này trong thời gian qua

- Đa ra những giải pháp, kiến nghị nhằm tăng cờng chức năng xã hội củaNhà nớc ta trong điều kiện xây dựng Nhà nớc pháp quyền Việt Nam, trong

điều kiện kinh tế mới, thế giới mới - phát triển kinh tế thị trờng định hớng xãhội chủ nghĩa và xu hớng hội nhập, toàn cầu hóa đời sống quốc tế.

* Phạm vi nghiên cứu

Chức năng xã hội của Nhà nớc là một vấn đề phức tạp, đã và đang đợcquan tâm nghiên cứu dới nhiều góc độ khác nhau (chính trị, kinh tế, phápluật ) với nhiều quan điểm không thống nhất

Dới góc độ pháp lý, luận án chỉ tập trung nghiên cứu vấn đề những vấn

đề lý luận cơ bản và thực tiễn thực hiện chức năng xã hội trong điều kiện củaNhà nớc Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam mà trọng tâm là nội dung, ph-

ơng thức thực hiện chức năng trong điều kiện xây dựng nền kinh tế thị trờng

định hớng xã hội chủ nghĩa

4 Cơ sở lý luận và phơng pháp nghiên cứu của luận án

Cơ sở phơng pháp luận của luận án là quan điểm của chủ nghĩa Mác Lênin về Nhà nớc và pháp luật, các nguyên tắc của chủ nghĩa duy vật biệnchứng, duy vật lịch sử, các quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về Nhànớc và pháp luật trong thời kỳ đổi mới

-Trong quá trình nghiên cứu, tác giả đã tham khảo và sử dụng một sốtài liệu trong và ngoài nớc

Phơng pháp nghiên cứu: đi từ cái chung đến cái riêng, cái cụ thể; lịch

sử, hệ thống; tổng hợp, phân tích, so sánh

5 Những đóng góp mới của luận án

- Đây là luận án tiến sĩ đầu tiên ở Việt Nam nghiên cứu một cách có

hệ thống về lý luận và thực tiễn thực hiện chức năng xã hội của Nhà nớc Cộnghòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam

- Luận án đã hệ thống hóa đợc những quan điểm, những cách tiếp cận

về chức năng nhà nớc nói chung, chức năng xã hội của Nhà nớc nói riêng đã

đợc thể hiện trong các tài liệu, công trình nghiên cứu khoa học pháp lý

- Nghiên cứu chức năng xã hội của Nhà nớc trong mối quan hệ vớinhững vấn đề cơ bản của Nhà nớc nh: điều kiện xuất hiện, bản chất nhà nớc

để chỉ rõ chức năng xã hội của Nhà nớc xuất hiện rất sớm - ngay khi Nhà nớcxuất hiện với t cách là một tổ chức công quyền và sự tồn tại của chức năng xãhội của Nhà nớc là một tất yếu khách quan

- Bớc đầu vạch ra đợc sự phát triển của chức năng xã hội trong lịch sửphát triển của Nhà nớc nói chung, lịch sử phát triển của Nhà nớc ta nói riêng

- Khái quát đợc những nội dung cơ bản của chức năng xã hội của Nhànớc ta trong điều kiện xây dựng nền kinh tế thị trờng xã hội chủ nghĩa

- Từ sự phân tích, đánh giá về lý luận và thực tiễn việc thực hiện chứcnăng xã hội của Nhà nớc ta trong thời gian vừa qua, đặc biệt là trong 16 nămthực hiện công cuộc đổi mới, luận án đã khái quát đợc một cách hệ thống nhữnghình thức, biện pháp thực hiện chức năng xã hội của Nhà nớc trong điều kiện cụthể của nớc ta, đồng thời khẳng định rằng, trong điều kiện nền kinh tế thị trờng

định hớng xã hội chủ nghĩa hiện nay phải tăng cờng chức năng xã hội của Nhà

n-ớc, coi chức năng xã hội là một bộ phận quan trọng của chức năng nhà nớc

- Bớc đầu luận án đã đa ra những định hớng, giải pháp về nâng caohiệu quả việc thực hiện chức năng xã hội của Nhà nớc ta trong điều kiện, hoàncảnh hiện nay

6 Kết cấu của luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận ángồm 3 chơng, đợc chia thành 8 mục

Chơng 1

Những vấn đề lý luận về chức năng xã hội

của Nhà nớc cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam

1.1 Khái quát chung về chức năng xã hội của Nhà nớc ta

Chức năng xã hội của Nhà nớc là một vấn đề tơng đối mới mẻ so vớicác nội dung khác trong lý luận về Nhà nớc và pháp luật ở nớc ta Thực chất vấn

đề này chỉ mới đợc đề cập tới trong những năm gần đây của thời kỳ đổi mới

Để có thể nghiên cứu chức năng xã hội của Nhà nớc một cách toàndiện, chính xác, khách quan, cần đặt nó trong mối liên hệ với các khái niệmkhác về Nhà nớc, mà trớc hết là khái niệm "chức năng của Nhà nớc"

1.1.1 Khái niệm chức năng của Nhà nớc

Chức năng của Nhà nớc đã và đang đợc quan tâm nghiên cứu dớinhiều giác độ (triết học, chính trị học, luật học ), theo nhiều cách tiếp cậnkhác nhau, đặc biệt là trong điều kiện hiện nay, trớc những yêu cầu của côngcuộc đổi mới sâu sắc, toàn diện đất nớc và trớc những thay đổi lớn lao của đờisống quốc tế Trong luận án này, chức năng của Nhà nớc đợc đề cập dới giác

Việt Nam, "chức năng của Nhà nớc" là những phơng diện (những phơng

h-ớng, mặt, dạng, loại) hoạt động chủ yếu của Nhà nớc nhằm thực hiện những nhiệm vụ đặt ra trớc Nhà nớc

Nh bất kỳ một hiện tợng xã hội nào, Nhà nớc tồn tại và phát triểnthông qua những mối liên hệ biện chứng của nó, thể hiện trong các hoạt độngcủa Nhà nớc tác động vào thế giới tự nhiên, thế giới vật chất, vào các quan hệxã hội và thế giới tinh thần của con ngời Mỗi chức năng cụ thể của Nhà nớcthể hiện sự thống nhất của nội dung, hình thức và biện pháp thực hiện quyềnlực nhà nớc trong một lĩnh vực hoạt động nhất định của Nhà nớc, gắn với việcthực hiện các nhiệm vụ của Nhà nớc Nhng chức năng của Nhà nớc không chỉtồn tại trong mối liên hệ với nhiệm vụ Nhà nớc mà còn phản ánh bản chất vàvai trò, vị trí của Nhà nớc đối với xã hội - xuất phát điểm đồng thời là mụctiêu hoạt động của Nhà nớc Vì thế, quan điểm này tuy đã lý giải "chức năngcủa Nhà nớc" tơng xứng với hiện tợng "Nhà nớc", là phù hợp hơn cả so vớimột số quan điểm khác nhng vẫn cha thật đầy đủ

Quan điểm thứ hai xuất phát từ bản chất nhà nớc, cho rằng chức năngcủa Nhà nớc đợc xem xét nh những thuộc tính cơ bản bên trong của Nhà nớc,phản ánh hai thuộc tính đặc trng của bản chất nhà nớc với t cách là tổ chứcthống trị giai cấp và tổ chức đại diện chính thức cho xã hội Quan điểm nàyhợp lý ở chỗ đã khẳng định sự tồn tại khách quan của chức năng nhà nớc vớihai tính chất (là tính giai cấp và tính xã hội) và mối liên hệ giữa bản chất vớichức năng của Nhà nớc, tuy nhiên cha phản ánh đợc nội dung, đối tợng củachức năng - những nét đặc thù để phân biệt chức năng nhà nớc với các kháiniệm khác

Trên căn cứ tơng tự, xuất phát từ nguồn gốc, bản chất và vai trò củaNhà nớc đối với xã hội, quan điểm thứ ba xác định chức năng nhà nớc là sựthể hiện vai trò của Nhà nớc đối với xã hội, là biểu hiện cụ thể năng lực củaNhà nớc và kết luận rằng cần nhận thức khái niệm chức năng nhà nớc trên ba

góc độ thống nhất hữu cơ: "Chức năng nhà nớc là cái mà xã hội cần Nhà nớc

và Nhà nớc cần phải làm; là cái mà Nhà nớc có thể làm đợc; là cái Nhà nớc

đ-ợc làm" [24, tr 8] Quan điểm này cho chúng ta một cách nhìn mới về chứcnăng nhà nớc, thấy đợc tính giới hạn của chức năng nhà nớc, tuy nhiên tác giảcha đa ra đợc định nghĩa

Có quan điểm coi "chức năng của Nhà nớc" không chỉ là những phơng ớng hoạt động chủ yếu của Nhà nớc mà còn là cơ chế tác động của Nhà nớclên quá trình xã hội, bởi khi thực hiện những chức năng nhất định trong cáclĩnh vực của đời sống xã hội, Nhà nớc bằng các cuộc cải cách, bằng sự điềuchỉnh pháp luật, bằng các cách thức tổ chức và quản lý các quan hệ xã hội màtác động lên trạng thái của các quá trình xã hội

h-Quan điểm khác cho rằng: chức năng nhà nớc chính là những nhiệm

vụ cơ bản của Nhà nớc trong từng giai đoạn phát triển cụ thể hoặc đa vào kháiniệm "chức năng của Nhà nớc" cả những phơng pháp, cách thức Nhà nớc thựchiện chức năng của mình trong thực tiễn - là các hình thức hoạt động của Nhànớc đối với môi trờng xung quanh, đối với xã hội, với các quốc gia khác và

nh vậy đã có sự mở rộng phạm vi khái niệm, trộn lẫn giữa các mặt hoạt độngcủa Nhà nớc với nhiệm vụ của Nhà nớc, với phơng thức thực hiện chúng

Tuy có những khác biệt nhất định trong mỗi cách hiểu chức năng nhànớc đã đề cập ở trên nhng nhìn chung chúng đều xuất phát trên cơ sở chủnghĩa duy vật biện chứng, chủ nghĩa duy vật lịch sử của học thuyết Mác - Lênin

về nguồn gốc, bản chất, vị trí, vai trò của Nhà nớc trong đời sống xã hội, đặthiện tợng Nhà nớc trong quá trình vận động và phát triển của xã hội theo cácquy luật khách quan của nó

Trong bối cảnh hiện nay, theo chúng tôi, để có thể góp phần xác địnhmột khái niệm đầy đủ về "chức năng của Nhà nớc", cần làm sáng tỏ một sốluận điểm sau:

- Chức năng nhà nớc gắn liền với điều kiện xuất hiện và bản chất của Nhà nớc

Nhà nớc là một hiện tợng xã hội vô cùng phức tạp, có lịch sử phátsinh, tồn tại và phát triển riêng của nó Xuất phát từ những phân tích về sự tồn tại, phát triển và tan rã của chế độ cộng sản nguyên thủy để tìm ra nguồngốc Nhà nớc, học thuyết Mác - Lênin khẳng định rằng: Nhà nớc chỉ xuất hiện

và tồn tại trong những giai đoạn nhất định của lịch sử xã hội loài ngời với

những điều kiện kinh tế - xã hội nhất định Những điều kiện đó là "sự xuất

hiện và tồn tại của chế độ t hữu về t liệu sản xuất và xã hội phân chia thành giai cấp, cuộc đấu tranh giữa các giai cấp ấy trở nên "không thể điều hòa đ- ợc" [74, tr 7] Chế độ t hữu về t liệu sản xuất xuất hiện là nguyên nhân cơ bản

đa đến sự khác biệt, mâu thuẫn về địa vị và lợi ích kinh tế, dẫn đến ra sự khácbiệt, mâu thuẫn về địa vị và lợi ích chính trị, xã hội giữa các thành viên trongxã hội, làm cho thiết chế xã hội cũ không còn đủ khả năng duy trì một xã hộivới những biến đổi mạnh mẽ, sâu sắc trong trật tự nh trớc và khi đó Nhà nớc

ra đời Sự ra đời của Nhà nớc là một tất yếu lịch sử, nhằm đáp ứng nhu cầu

đ-ợc quản lý của chính xã hội và duy trì một trật tự xã hội theo ý chí và lợi íchcủa giai cấp nắm trong tay những t liệu sản xuất chủ yếu Nhà nớc là một lựclợng nảy sinh từ xã hội, "tựa hồ nh đứng trên xã hội", "có nhiệm vụ làm dịubớt sự xung đột và giữ cho sự xung đột đó nằm trong vòng trật tự" [15, tr.260] Quan điểm của học thuyết Mác - Lênin đã phủ định một cách khoa họccác thuyết nh thuyết thần học, thuyết gia trởng, thuyết bạo lực, thuyết tâm lý,thuyết khế ớc xã hội của các học giả trong các chế độ xã hội trớc đó giảithích về nguồn gốc Nhà nớc Trong xã hội hiện đại, do sự tồn tại khách quancủa Nhà nớc và tính đúng đắn, khoa học của học thuyết Mác - Lênin nên cáchọc giả t sản đã có những thay đổi nhất định trong nhận thức về nguồn gốcNhà nớc Họ đã phải thừa nhận rằng Nhà nớc bắt nguồn từ xã hội, "từ thời xa

xa nhất, con ngời họp lại với nhau thành các phờng hội lớn hơn, bắt đầu bằng

hộ gia đình, rồi đến các nhóm có quan hệ huyết thống và rồi tiến đến các Nhànớc hiện đại" [62, tr 35] Nh vậy, điều kiện xuất hiện Nhà nớc quy định Nhànớc phải có những chức năng nhất định, mà nổi bật là chức năng chuyên chínhgiai cấp và chức năng xã hội

Chức năng nhà nớc và bản chất nhà nớc có mối liên hệ khách quan:

Chức năng của Nhà nớc đợc xác định xuất phát từ bản chất nhà nớc và ngợc lại, bản chất nhà nớc đợc thể hiện thông qua các chức năng của Nhà nớc - đợc

cụ thể hóa và thể hiện trong nhiều mặt hoạt động của Nhà nớc

Sinh ra và tồn tại trong xã hội có giai cấp, là sản phẩm của xã hội cógiai cấp và đấu tranh giai cấp và theo đúng nghĩa của nó là một bộ máy trấn

áp đặc biệt của giai cấp này đối với giai cấp khác nên Nhà nớc bao giờ cũng

thể hiện bản chất giai cấp sâu sắc Lịch sử xã hội loài ngời đã chứng minh:

trong bất kỳ xã hội có giai cấp nào, Nhà nớc bao giờ cũng thuộc về một giaicấp, một lực lợng chính trị nào đó trong xã hội, chính xác hơn, Nhà nớc luônthuộc về giai cấp nắm trong tay những t liệu sản xuất chủ yếu trong xã hội Nhànớc là một bộ máy cỡng chế đặc biệt nằm trong tay giai cấp thống trị, là công

cụ sắc bén nhất để duy trì sự thống trị giai cấp: đảm bảo sự thống trị về kinh

tế, thực hiện quyền lực về chính trị và tác động về t tởng đối với quần chúng.Luận điểm mác-xít về bản chất giai cấp của Nhà nớc đúc kết trong kết luận của

Ăngghen: Nhà nớc là "Nhà nớc của giai cấp có thế lực nhất, của cái giai cấpthống trị về mặt kinh tế và nhờ có Nhà nớc mà cũng trở thành giai cấp thống trị

về mặt chính trị và do đó có thêm đợc những phơng tiện mới để đàn áp và bóclột giai cấp bị áp bức Nhà nớc là một tổ chức của giai cấp hữu sản, dùng đểbảo vệ giai cấp này chống lại giai cấp không có của" [47, tr.255-256] "Giaicấp nào chi phối những t liệu sản xuất vật chất thì cũng chi phối luôn cảnhững t liệu sản xuất tinh thần Những t tởng thống trị không phải là cái gìkhác mà chỉ là sự biểu hiện của những quan hệ vật chất thống trị , đợc biểuhiện dới hình thức t tởng" [45, tr 67-68]

Đồng thời, trong bất kỳ xã hội nào, Nhà nớc luôn giữ vai trò là ngời

đại diện chính thức của toàn xã hội, là trung tâm giải quyết các công việcchung của xã hội mà cá nhân công dân không thể giải quyết đợc Nhà nớcphải chú ý đến lợi ích chung của toàn xã hội, bảo đảm trật tự an toàn xã hội,

ổn định và phát triển, thực hiện những hoạt động nhất định phù hợp với yêucầu của xã hội, thông qua đó mà bảo đảm các lợi ích nhất định của các giaicấp, tầng lớp khác trong xã hội trong chừng mực các lợi ích đó không quá

mâu thuẫn với lợi ích của giai cấp thống trị Do đó, bản chất xã hội là mặt thứ hai của bản chất nhà nớc Tính giai cấp là mặt cơ bản thể hiện bản chất nhà n-

ớc nhng Nhà nớc nào cũng thể hiện tính xã hội Bản chất của mọi Nhà nớc đềubao gồm hai tính chất đó, tuy mức độ biểu hiện khác nhau tùy thuộc vào điềukiện hoàn cảnh cụ thể nhng không bao giờ triệt tiêu nhau

Trong mối quan hệ này, bản chất nhà nớc là tổng hợp những mặt, nhữngyếu tố, những quá trình tạo nên hiện tợng Nhà nớc, là những thuộc tính hữu cơbên trong của Nhà nớc còn chức năng nhà nớc là phơng thức tồn tại và pháttriển của Nhà nớc Khi bản chất nhà nớc thay đổi thì chức năng nhà nớc cũngthay đổi cho phù hợp với bản chất nhà nớc mới Sự thay đổi của bản chất nhànớc có thể diễn ra trong sự thay đổi của các hình thái kinh tế - xã hội Đồngthời, trong sự vận động của từng hình thái kinh tế - xã hội nhất định, các tínhchất của bản chất nhà nớc cũng có thể có sự vận động, biến đổi Theo nguyên

lý chung, khi xung đột giai cấp gay gắt, bản chất giai cấp của Nhà nớc thểhiện rõ nét hơn, tập trung hơn và ngợc lại, khi xung đột giai cấp lắng xuốngthì bản chất xã hội sẽ nổi trội hơn Mặt khác, xuất phát từ vai trò của mình đốivới xã hội, Nhà nớc có thể có những điều chỉnh trong quá trình điều tiết, tác

động vào các lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội.Vì thế, các chức năngnhà nớc và nội dung của nó luôn có sự vận động, biến đổi làm xuất hiệnnhững chức năng mới hoặc mất đi những chức năng nào đó hoặc có nhữngchức năng của Nhà nớc tồn tại qua nhiều chế độ xã hội khác nhau nhng nội

dung và phơng pháp thực hiện chúng lại rất khác nhau tùy thuộc điều kiệnhoàn cảnh lịch sử cụ thể, vào bản chất nhà nớc đó

Chức năng nhà nớc phản ánh đầy đủ hai tính chất cơ bản của bản chất

nhà nớc là tính giai cấp và tính xã hội: Xuất phát từ bản chất giai cấp, Nhà

n-ớc là tổ chức chính trị của giai cấp thống trị về kinh tế và bởi các giai cấp cóquyền lợi đối nghịch nhau nên chức năng nhà nớc trớc tiên đợc hình thành lànhằm để bảo vệ quyền lợi của giai cấp thống trị Nhng đồng thời, xuất phát từbản chất xã hội, bất kỳ Nhà nớc nào cũng thực hiện các hoạt động với t cách làngời đại diện chính thức cho quyền lợi của toàn xã hội nên có những chức năngnhà nớc phát sinh từ bản chất tự nhiên của mọi xã hội, từ nhu cầu của chính xãhội, nhằm duy trì và bảo vệ những điều kiện tồn tại và phát triển của xã hội.Vì vậy, chức năng nhà nớc có tính giai cấp và tính xã hội

Từ khi ra đời, Nhà nớc giữ một vị trí và vai trò quan trọng trong xã hội

có giai cấp, thể hiện trong mối quan hệ giữa Nhà nớc và xã hội, giữa Nhà nớc

và các tổ chức chính trị - xã hội Xã hội là cơ sở cho sự phát sinh, tồn tại, pháttriển và diệt vong của Nhà nớc Ngợc lại, Nhà nớc là một bộ phận quan trọng,không thể thiếu đợc của xã hội có giai cấp Nhờ có các cơ quan đặc biệt cùngcác phơng tiện vật chất kèm theo nên Nhà nớc có thể tác động toàn diện,mạnh mẽ đến đời sống xã hội Nhà nớc giữ vai trò quan trọng trong việc thựchiện những lợi ích cơ bản của giai cấp thống trị và duy trì những điều kiện cho

sự tồn tại và phát triển của xã hội Đó chính là sứ mệnh lịch sử của Nhà nớctrong tiến trình phát triển của xã hội, thể hiện thông qua các chức năng củaNhà nớc

Từ nhận thức về nguồn gốc và bản chất và vị trí, vai trò của Nhà nớc,chúng ta có thể khẳng định rằng: Nhà nớc xuất hiện là để thực hiện sứ mệnhcủa một thiết chế quản lý xã hội, với hai nhiệm vụ cơ bản là duy trì sự thốngtrị giai cấp và duy trì sự tồn tại, phát triển của toàn xã hội Các chức năng nhànớc đợc hình thành xuất phát từ những nhiệm vụ cơ bản đó Ngay từ khi mới

ra đời, Nhà nớc có hai t cách: là công cụ giai cấp - bảo đảm duy trì, củng cố

sự thống trị của một giai cấp, một lực lợng nhất định trong xã hội và công cụ

công quyền - tác động, điều tiết các quan hệ xã hội, tổ chức đời sống cộng

đồng, giải quyết những nhu cầu phát triển của toàn xã hội, giữ cho xã hội đóvận động, phát triển theo một "trật tự" nhất định phù hợp ý chí của giai cấpcầm quyền Sự ra đời và phát triển của Nhà nớc Văn Lang - Âu Lạc với những

điều kiện đặc thù - không xuất phát từ sự phân hóa giai cấp và đấu tranh giaicấp mà từ nhu cầu trị thủy và chống ngoại xâm của các bộ tộc Lạc - Việt đãlàm cho tính công quyền rõ nét hơn các Nhà nớc khác

Nh vậy, những điều kiện kinh tế - xã hội quyết định sự ra đời và tồn tạicủa Nhà nớc, bản chất của Nhà nớc và vai trò của Nhà nớc có liên quan mậtthiết đến một phạm trù quan trọng trong lý luận về Nhà nớc là "chức năng nhànớc"

Tơng quan giữa tính giai cấp và tính xã hội của chức năng nhà n

-ớc lệ thuộc điều kiện lịch sử trong các Nhà n-ớc khác nhau

Thực tế, tính giai cấp và tính xã hội của chức năng nhà nớc luôn tồn tạimột cách khách quan, không phụ thuộc vào sự nhận thức của con ngời Nếulấy tính chất đại diện tập trung cho lợi ích chung của xã hội, vai trò tổ chứcthực hiện các công việc chung của xã hội và mục đích vì sự phát triển và tiến

bộ xã hội của Nhà nớc làm tiêu chí để xem xét thì ở mức độ khác nhau các

chức năng của Nhà nớc đều chứa đựng tính xã hội và tính giai cấp nhng mức

độ thể hiện của các tính chất đó khác nhau tùy thuộc từng điều kiện lịch sử cụ thể Tơng quan giữa hai tính chất của chức năng nhà nớc phụ thuộc vào sự t-

ơng quan lực lợng xã hội, lợi ích giai cấp và sự xung đột lợi ích giai cấp thểhiện trên các lĩnh vực kinh tế, xã hội và chính trị trong điều kiện xã hội màNhà nớc đó tồn tại

Cơ sở kinh tế của một chế độ xã hội là toàn bộ nền sản xuất vật chấtcủa xã hội đó, tạo ra của cải vật chất phục vụ cho mọi nhu cầu của con ngời và

của xã hội Trong mối quan hệ với Nhà nớc, cơ sở kinh tế giữ vai trò quyết

định Nhà nớc thực hiện các chức năng của mình là để giải quyết các vấn đềlợi ích mà trớc hết là lợi ích kinh tế, thứ lợi ích do quan hệ sở hữu trực tiếp

quyết định Nh vậy, suy đến cùng, quan hệ sở hữu cơ bản, nền tảng trong một

chế độ xã hội có ý nghĩa quyết định đến chức năng nhà nớc nên việc bảo vệ

chế độ sở hữu là nền tảng của chế độ Nhà nớc đó phản ánh rõ nét mối tơngquan của hai tính chất trong chức năng nhà nớc

Mỗi chế độ xã hội đợc xây dựng, tồn tại và phát triển trên một cơ sở xãhội nhất định tơng ứng với nó, bao gồm các giai cấp và tầng lớp xã hội cùngnhững mối quan hệ giữa các giai tầng đó trong xã hội Cơ cấu giai cấp và sựthay đổi cơ cấu giai cấp trong các chế độ xã hội cũng nh sự vận động, pháttriển và thay đổi vị trí, vai trò của các giai tầng, nhóm xã hội, cộng đồng dântộc, tôn giáo trong từng chế độ xã hội là một trong những nhân tố quyết định

đến chức năng của Nhà nớc Cơ cấu giai cấp - xã hội do quan hệ sản xuấtquyết định Khi phơng thức sản xuất thay đổi dẫn đến hình thái kinh tế - xãhội thay đổi thì đơng nhiên cơ cấu giai cấp cũng thay đổi Mâu thuẫn nội tạicủa phơng thức sản xuất (giữa lực lợng sản xuất và quan hệ sản xuất) cùng vớinhững mâu thuẫn nội tại trong từng mặt của quan hệ sản xuất trong các xã hội

có giai cấp đối kháng biểu hiện thành mâu thuẫn giai cấp và đấu tranh giai cấp[39, tr 89] dẫn đến tình trạng phân chia, đối đầu giữa các nhóm xã hội (giaicấp, dân tộc, tôn giáo ) Giai cấp và cơ cấu giai cấp phản ánh mối quan hệ đadạng về lợi ích của các giai cấp, tầng lớp trong xã hội Lợi ích chiếm vị tríquan trọng trong hoạt động của con ngời, là động lực của sự phát triển xã hội.Chức năng của Nhà nớc thể hiện sự can thiệp, điều tiết của Nhà nớc đối vớicác lĩnh vực của đời sống xã hội, suy đến cùng là nhằm giải quyết mối quan

hệ lợi ích của con ngời nên chỉ có thể thực hiện một cách đúng đắn và hiệuquả trên cơ sở nắm vững những đặc thù của cơ cấu giai cấp, mối quan hệ đadạng giữa các giai tầng, các bộ phận dân c trong xã hội Khi xung đột giai cấp

tăng, đơng nhiên tính giai cấp, tính chuyên chính trong chức năng nhà nớc sẽnổi bật, ngợc lại, khi xã hội bình ổn, xung đột giai cấp lắng xuống thì tính xãhội của chức năng nhà nớc lại nổi trội hơn Trong Nhà nớc có cơ sở xã hội làliên minh của các lực lợng xã hội rộng lớn thì tính xã hội của chức năng nhànớc rõ nét hơn và ngợc lại.

Trong điều kiện hiện nay, Nhà nớc ta phải coi điều chỉnh cơ cấu lợi ích

là giải pháp vừa phát huy vai trò động lực của lợi ích vừa đảm bảo mục tiêucủa sự phát triển xã hội, tránh xu hớng tuyệt đối hóa một lợi ích nào đó màtriệt tiêu các lợi ích khác, đẩy các mâu thuẫn lợi ích vốn là động lực của sựphát triển xã hội thành các xung đột lợi ích dẫn đến các xung đột, rối loạn cácquá trình xã hội

Ngoài ra, mức độ thể hiện hai tính chất này của chức năng nhà nớc còntùy thuộc vào từng chức năng cụ thể

Tóm lại, từ những nhận thức về nguồn gốc, điều kiện tồn tại, bản chất

và vai trò của Nhà nớc, về mối liên hệ giữa chức năng nhà nớc và bản chất nhànớc, về sự tơng quan giữa tính giai cấp và tính xã hội của chức năng nhà nớc,

có thể nói: Chức năng nhà nớc là một vấn đề quan trọng khi nghiên cứu vềNhà nớc mà thông qua đó, ngời ta có thể nhận biết đợc bản chất, vai trò củaNhà nớc, những điều kiện hoàn cảnh lịch sử cụ thể mà Nhà nớc đó tồn tại vàmối liên hệ của các yếu tố đó với chức năng nhà nớc

- Chức năng nhà nớc trong mối quan hệ với quyền lực nhà nớc và trình độ dân chủ

Quyền lực nhà nớc và chức năng nhà nớc tồn tại nh một tất yếu trongxã hội có giai cấp và Nhà nớc Chức năng nhà nớc là một trong nhiều hìnhthức thể hiện quyền lực nhà nớc, luôn gắn với cơ cấu quyền lực nhà nớc.Quyền lực nhà nớc là vấn đề then chốt để xác định chức năng nhà nớc Aristốtquan niệm rằng, mọi phúc lợi xã hội và sự khác nhau giữa các hình thức chế

độ Nhà nớc phụ thuộc vào cách thức tổ chức quyền lực của mọi thiết chếchính trị - là một trật tự dựa trên sự phân công các quyền lực nhà nớc Theocác nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác - Lênin, trong bất kỳ xã hội có giai cấpnào, quyền lực nhà nớc cũng vẫn là quyền lực của giai cấp thống trị, là công

cụ chuyên chính của một giai cấp, thể hiện trên ba phơng diện: thống trị vềchính trị, về kinh tế và về t tởng đồng thời duy trì những điều kiện cần thiết cho

sự tồn tại của xã hội Mặt khác, quyền lực nhà nớc là một bộ phận của quyềnlực chính trị nên có tính giới hạn, dẫn đến chức năng nhà nớc cũng có giới hạncủa nó Từ đó, có thể hiểu mối quan hệ giữa chức năng nhà nớc và quyền lựcnhà nớc là mối quan hệ giữa nội dung và hình thức, các bộ phận quyền lực nhànớc và yêu cầu thực thi các bộ phận quyền lực đó chi phối đến sự hình thành,

đến nội dung và phơng thức thực hiện các chức năng nhà nớc ở nớc ta, quyềnlực nhà nớc thuộc về nhân dân nên các chức năng nhà nớc là phơng thức thựchiện quyền lực nhân dân, phục vụ nhân dân

Một trong những yếu tố góp phần quyết định đến chức năng nhà nớc

là trình độ dân chủ của xã hội mà Nhà nớc đó tồn tại

Chế độ dân chủ, theo C Mác, là chế độ do nhân dân tự quy định Nhànớc Trong chế độ dân chủ, Nhà nớc với tính cách là một tổ chức công quyền,thực hiện công quản, đóng vai trò là ngời tổ chức các quá trình xã hội theo h-ớng dân chủ trên cơ sở tuân theo các quy luật vận động khách quan của xãhội Tuy nhiên, trong từng chế độ xã hội khác nhau, tính chất của nền dân chủcũng khác nhau, nh Lê-nin đã nói: "Dân chủ cho một thiểu số rất nhỏ, dân chủcho ngời giàu, đó là nền dân chủ trong xã hội t bản chủ nghĩa Dân chủ chotuyệt đại đa số nhân dân đó là sự biến đổi của chế độ dân chủ trong thời kỳquá độ " [87, tr 107]

Bản chất nhà nớc xã hội chủ nghĩa là Nhà nớc dân chủ, là quyền lựcthuộc về nhân dân nhng để thực hiện đợc dân chủ thực sự, phải thu hút đợccác tầng lớp nhân dân lao động tham gia một cách rộng rãi và thật sự bình

đẳng vào quản lý công việc Nhà nớc và xã hội Trên phơng diện pháp lý, trình

độ dân chủ thể hiện ở chỗ luật pháp ghi nhận và bảo đảm các quyền dân chủcho công dân đợc thực hiện nh thế nào, là sự thể hiện của việc giải quyết mốiquan hệ giữa Nhà nớc và công dân Trong xã hội dân chủ, hoạt động của Nhànớc chỉ thể hiện trong những "khoảng hợp pháp" chứ không phải là bao trùmlên toàn bộ đời sống xã hội Khi mà Nhà nớc còn trùm bóng mình lên tất cảcác quan hệ xã hội, điều tiết dới hình thức mệnh lệnh, bằng các chỉ tiêu kếhoạch cứng nhắc thì không thể nói là có dân chủ thực sự Chủ trơng xã hội hóatrong việc thực hiện các chức năng nhà nớc ở nớc ta hiện nay là một biểu hiện

rõ nét của chế độ dân chủ, để nhân dân chủ động giải quyết lấy các công việccủa mình, đồng thời góp phần chia sẻ gánh nặng với Nhà nớc, giảm bớt sự canthiệp của công quyền Nếu dân chủ đợc bảo đảm, các chức năng kinh tế, xãhội đợc thể hiện rõ nét Ngợc lại, các chức năng đó mờ nhạt hơn chức năngchuyên chính giai cấp

Từ những phân tích trên, có thể hiểu chức năng nhà nớc là những

ph-ơng diện hoạt động cơ bản của Nhà nớc đợc xác định từ bản chất nhà nớc, do cơ sở kinh tế và kết cấu giai cấp quyết định, nhằm tác động có định hớng lên các lĩnh vực của đời sống xã hội và thực hiện các nhiệm vụ đặt ra trớc Nhà n-

ớc

ở nớc ta, việc nhận thức đúng đắn, khoa học về chức năng nhà nớctrong cơ chế mới là một trong những cơ sở lý luận để chấn chỉnh, đổi mới tổchức và cơ chế hoạt động của bộ máy nhà nớc, xây dựng và hoàn thiện Nhà n-

ớc ta theo đờng lối đổi mới mà Đảng ta đã đề ra từ Đại hội VI

Trên cơ sở quan niệm chung về chức năng nhà nớc nh vậy, theo chúng

tôi, trong điều kiện hiện nay, chức năng của Nhà nớc Cộng hòa xã hội chủ

nghĩa Việt Nam là những phơng diện hoạt động cơ bản của Nhà nớc, thể hiện bản chất giai cấp, vai trò và ý nghĩa xã hội, mục đích và nhiệm vụ của Nhà n-

ớc trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội Chức năng nhà nớc thể hiện rõ

nét bản chất nhà nớc là Nhà nớc dân chủ, của dân, do dân và vì dân, thể hiệnvai trò xã hội to lớn của Nhà nớc trong việc giữ cân bằng giữa những lợi ích xãhội, ổn định xã hội và bảo vệ lợi ích quốc gia, thể hiện đợc mục đích mà toàn

Đảng, toàn dân ta phấn đấu "xây dựng một xã hội dân giàu, nớc mạnh, xã hộicông bằng, dân chủ, văn minh" Xuất phát từ những thay đổi cơ bản về cơ sởkinh tế, xã hội, các chức năng nhà nớc đã và đang có những thay đổi nhất định

về vị trí trong hệ thống các chức năng, về nội dung và phơng thức thực hiện.Vì vậy, bên cạnh việc tăng cờng chức năng chuyên chính giai cấp để giữ vữngthể chế chính trị thì các chức năng kinh tế, xã hội của Nhà nớc cần đợc quantâm đặc biệt

- Phân loại chức năng nhà nớc cũng là một việc cần thiết giúp chúng

ta xác định khái niệm và phạm vi của các chức năng nhà nớc

ở nớc ta hiện nay có nhiều quan điểm phân loại chức năng của Nhà

n-ớc theo nhiều tiêu chí khác nhau

Căn cứ vào phạm vi hoạt động của Nhà nớc, đa số giáo trình của Việt

Nam thờng chia chức năng nhà nớc theo thành hai hệ thống là chức năng đốinội và chức năng đối ngoại Trong đó, chức năng đối nội là những mặt hoạt

động chủ yếu của Nhà nớc trong nội bộ đất nớc nh: đảm bảo trật tự xã hội,trấn áp những phần tử chống đối chế độ, bảo vệ chế độ kinh tế ; chức năng

đối ngoại những mặt hoạt động chủ yếu của Nhà nớc thể hiện vai trò của Nhànớc trong quan hệ với các nhà nớc, các dân tộc khác, nh: phòng thủ đất nớc,chống sự xâm lợc từ bên ngoài, thiết lập các mối quan hệ bang giao với cácquốc gia khác Một số nhà luật học của Liên Xô trớc đây và Cộng hòa Liênbang Nga gần đây cũng phân chia chức năng nhà nớc theo tiêu chí này, tuynhiên có nhiều ý kiến khác nhau khi phân loại các chức năng cụ thể trong hai

hệ thống đó

Mặc dù đây là cách phân loại chức năng nhà nớc đợc thừa nhận rộngrãi nhất, nhng theo chúng tôi, nếu chỉ căn cứ vào phạm vi không gian của hoạt

động nhà nớc để phân chia chức năng thì cha đầy đủ, việc phân định vai trònhà nớc trên phạm vi đối nội và đối ngoại cũng chỉ mang tính tơng đối, khôngphản ánh đợc đầy đủ các thuộc tính của bản chất nhà nớc cũng nh giá trị xãhội của Nhà nớc Đặc biệt trong điều kiện hiện nay, khi nhiều vấn đề về chínhtrị, kinh tế, xã hội không dừng lại trong phạm vi mỗi quốc gia, không chỉ chịu

sự điều tiết của riêng từng Nhà nớc thì cách phân loại này bộc lộ những hạnchế nhất định

Quan điểm khác cho rằng, "chức năng duy nhất của Nhà nớc là quản lýxã hội bằng một thứ quyền lực đặc biệt " Chức năng duy nhất đó của Nhà nớclại đợc tạo thành bởi một hệ thống các chức năng: chức năng kinh tế, chức năngngoại giao, chức năng phòng thủ quốc gia, chức năng bảo đảm xã hội [23, tr 30]

Hoặc căn cứ vào hoạt động của Nhà nớc theo các lĩnh vực quyền lực

nhà nớc, một số ngời chia các chức năng nhà nớc thành chức năng lập pháp,

chức năng hành pháp và chức năng t pháp [20, tr 3], [24, tr 9] Theo chúngtôi, nhóm ý kiến này là hợp lý nếu xét trên phơng diện quyền lực nhà nớc vàthực thi quyền lực nhà nớc vì cách phân định này phản ánh đợc cơ cấu quyềnlực nhà nớc và các phơng diện hoạt động của Nhà nớc theo cơ cấu quyền lực

đó Tuy nhiên cách phân định này không thể hiện rõ vai trò của Nhà nớc đốivới từng lĩnh vực cụ thể của đời sống xã hội Một số học giả t sản phơng Tâycũng đã có cách phân định này, nhng khác với chúng ta, cơ sở lý luận cho sựphân định của họ là dựa trên nguyên tắc phân chia quyền lực

Một số ý kiến khác căn cứ vào nguồn gốc, bản chất nhà nớc hoặc lĩnh

vực hoạt động thực tiễn của Nhà nớc để khẳng định Nhà nớc có chức năng xã

hội

Quan điểm thứ nhất: Xuất phát từ nguồn gốc và bản chất giai cấp, bản

chất xã hội của Nhà nớc, mọi Nhà nớc ngoài việc phải thực hiện chức năng

thống trị giai cấp đều phải thực hiện chức năng xã hội Theo quan điểm này

chức năng xã hội đợc hiểu là những giá trị về mặt xã hội mà Nhà nớc thực

hiện [68, tr 12] hoặc là "chức năng công quản" [38, tr 78]; thể hiện rõ thuộctính thứ hai của bản chất nhà nớc là tính xã hội, cùng với chức năng thống trịgiai cấp tạo thành chức năng của Nhà nớc ở đây, chức năng xã hội của Nhànớc đợc hiểu ở phạm vi rộng: bao gồm các phơng diện hoạt động của Nhà nớctác động tới tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội trừ lĩnh vực chính trị Quanniệm này là phù hợp khi nghiên cứu chung cho tất cả các kiểu Nhà nớc

Trên căn cứ tơng tự, xuất phát từ bản chất giai cấp và bản chất xã hộicủa Nhà nớc xuyên suốt các kiểu Nhà nớc trong lịch sử, có tác giả phân chứcnăng nhà nớc thành hai phân hệ: chức năng thống trị giai cấp và chức năngkinh tế - xã hội [24, tr 9] Theo quan điểm này, chức năng xã hội đợc hiểu ởphạm vi hẹp hơn so với quan điểm thứ nhất, thấy đợc mối liên hệ chặt chẽ, gắn

bó giữa chức năng kinh tế và chức năng xã hội tuy nhiên vẫn cha thể hiện rõ

đợc tính độc lập tơng đối của chức năng này

Nh vậy, mặc dù các quan điểm này đều xuất phát từ bản chất nhà nớc

để luận giải nhng do những mục đích, phạm vi nghiên cứu khác nhau nên vẫn

có sự nhận thức khác nhau về khái niệm, vị trí, phạm vi chức năng xã hội củaNhà nớc

Theo chúng tôi, dù xác định các chức năng nhà nớc theo tiêu chí nàothì vai trò xã hội của Nhà nớc vẫn không thể phủ nhận đợc Vai trò xã hội củaNhà nớc chính là sứ mệnh lịch sử của Nhà nớc trong tiến trình phát triển củaxã hội, thể hiện trong trách nhiệm của Nhà nớc trớc xã hội Nhà nớc có tráchnhiệm quản lý xã hội, tổ chức đời sống xã hội và phục vụ xã hội Nhiệm vụcủa Nhà nớc trong lĩnh vực xã hội là điều tiết các quá trình xã hội, đảm bảo sự

ổn định xã hội và sự phát triển toàn diện của các thành viên trong xã hội

Trong giai đoạn hiện nay, theo xu thế chung trên thế giới, khi con ngời

đợc đặt ở vị trí trung tâm của sự phát triển, các nhà nớc đang chuyển dần từ

"Nhà nớc cai trị" sang "Nhà nớc phục vụ", vai trò phục vụ của Nhà nớc đợcchú trọng hơn thì chức năng xã hội của Nhà nớc ngày càng đợc quan tâm hơn,

khẳng định vị trí quan trọng trong hệ thống các chức năng của Nhà nớc Do

đó, theo chúng tôi, để thấy rõ ý nghĩa và vai trò xã hội to lớn của Nhà nớc đốivới đời sống xã hội và tính u việt của một chế độ Nhà nớc thì cần phải tiếp cậntheo chức năng xã hội của Nhà nớc

Trong điều kiện thực tế của nớc ta hiện nay, việc xác định chức năngNhà nớc theo bản chất, vai trò của Nhà nớc đối với xã hội và các phơng diệntác động của Nhà nớc phù hợp hơn xác định chức năng nhà nớc theo các lĩnhvực của quyền lực nhà nớc mặc dù suy đến cùng quyền lực nhà nớc yếu tố

quyết định phạm vi, nội dung, phơng thức thực hiện chức năng Nhà nớc Xuất

phát từ bản chất và vai trò của Nhà nớc, căn cứ vào các mặt hoạt động củaNhà nớc và nhóm chúng theo các lĩnh vực của đời sống xã hội, cần chia chứcnăng nhà nớc tơng ứng với các lĩnh vực của đời sống xã hội mà

ở đó, Nhà nớc thực hiện vai trò, sứ mệnh của mình vì lợi ích giai cấp mà Nhà nớc đại diện, đồng thời vì sự phát triển và tiến bộ của toàn xã hội Do đó,

các chức năng nhà nớc có thể đợc phân thành chức năng bảo vệ an ninh chính

trị, chức năng kinh tế và chức năng xã hội Cách phân loại này thể hiện rõ mối

quan hệ giữa chức năng nhà nớc và bản chất nhà nớc, đồng thời đáp ứng đợc

yêu cầu phản ánh hoạt động của Nhà nớc trong việc thực thi quyền lực nhà

n-ớc đối với các lĩnh vực của đời sống xã hội, đặc biệt là đối với Nhà nn-ớc ta hiệnnay Tuy nhiên, sự phân định này cũng chỉ mang ý nghĩa tơng đối bởi các lĩnhvực của đời sống xã hội cũng chỉ đợc xác định một cách tơng đối mà thôi

1.1.2 Khái niệm chức năng xã hội của Nhà nớc

Thực ra chức năng xã hội của Nhà nớc không phải là một khái niệmmới và chỉ có chúng ta mới quan tâm nghiên cứu Trong lịch sử, đã từng xuấthiện những quan điểm về chức năng xã hội của nhiều nhà t tởng trong các thời

kỳ phát triển của xã hội

Aristôt (384-322 tr.CN) quan niệm rằng, sứ mệnh của Nhà nớc là phải

đảm bảo cho mọi ngời sống hạnh phúc không chỉ về mặt của cải vật chất màcòn cả về mặt đảm bảo công lý Ông coi mức độ phúc lợi mà Nhà nớc đem lạicho công dân trong xã hội là tiêu chuẩn để đánh giá Nhà nớc [13, tr 235].Theo ông, "mục đích của Nhà nớc là cuộc sống phúc lợi bản thân Nhà nớc là

sự giao thiệp của các gia tộc và dân c nhằm đạt đợc sự tồn tại một cách hoànthiện và tự lập" [91, tr 462] Tuy nhiên, hạn chế của ông là ở chỗ ông khôngcoi nô lệ là con ngời, là công dân mà chỉ coi họ là công cụ biết nói, vì thế Nhànớc và những phúc lợi của Nhà nớc chỉ là dành cho một bộ phận nhất định cácthành viên xã hội

Sáclơ Đờ Môngtexkiơ (1689-1775) cho rằng: "Nhà nớc phải có nghĩa vụbảo đảm cho mọi thành viên các phơng tiện sinh tồn, thức ăn, quần áo - nhữngthứ có lợi cho sức khỏe" [92, tr 167]

Jăng Jắc Rútxô (1712-1788) khi bàn về dấu hiệu của một chính phủ(Nhà nớc) tốt, đã nhận thấy trách nhiệm xã hội của Nhà nớc: "Mục đích cuốicùng của một tập thể chính trị là gì? Chính là sự bảo toàn và phát triển của cácthành viên tập thể Một chính phủ mà để cho dân ngày càng hao mòn, suynhợc, số dân ngày càng giảm sút; đó là chính phủ tồi tệ nhất" [69, tr 125]

Theo Imanuen Cantơ (1724-1804), Nhà nớc là sự liên kết của mọi ngờitrong khuôn khổ luật pháp nhằm giám sát và đảm bảo bình đẳng cho mọi côngdân Nhà nớc ra đời nhằm giải quyết những đối kháng xã hội, điều hòa sự pháttriển của xã hội theo hớng ngày càng hoàn thiện vì lợi ích con ngời Vì vậy, sứmệnh của Nhà nớc nhằm mục đích phục vụ con ngời [90, tr 407]

Tomat Giephecxơn (1743-1826) cho rằng, Nhà nớc là phải đảm bảo tự

do và hạnh phúc cho mọi con ngời; Chính phủ, chế độ và luật pháp phải tôntrọng con ngời [51, tr 114-115]

Marcel Mauss quan niệm rằng: Nhà nớc thực hiện chức năng xã hội

nh là thực hiện nghĩa vụ trả lại cho công dân những gì mà công dân đã cho xã

hội bằng chính công sức của mình Nhà nớc thực hiện chức năng xã hội, theoquan điểm của Mauss, nh là nghĩa vụ, trách nhiệm qua lại giữa Nhà nớc và cánhân, Nhà nớc và xã hội chứ không phải là sự ban ơn, từ thiện, cho không củaNhà nớc, ngay cả trong mối quan hệ với tầng lớp nghèo khổ nhất, khó khănnhất trong xã hội Nh vậy, quan điểm này có điểm tiến bộ, thấy đợc chức năngxã hội cũng nh chức năng nhà nớc nói chung chứa đựng nhu cầu khách quancủa xã hội thông qua hoạt động chủ quan của Nhà nớc

Học thuyết "Nhà nớc phúc lợi chung" của các học giả t sản sau chiếntranh thế giới lần thứ hai cũng đặc biệt chú ý đến các chức năng xã hội củaNhà nớc Những ngời đề xớng và ủng hộ học thuyết này cho rằng: Nhà nớc tsản hiện đại đang trở thành "Nhà nớc phúc lợi chung", thành tổ chức "trên giaicấp" có nhiệm vụ bảo vệ quyền lợi của nhân dân và là công cụ để chuyển hóadần chủ nghĩa t bản độc quyền nhà nớc thành chủ nghĩa xã hội Nhng cũngcần lu ý rằng, dụng ý của họ là nhằm chống lại chủ nghĩa Mác, phủ nhận bảnchất giai cấp của Nhà nớc

Alvin Tôffeler cho rằng, trong thời đại văn minh, chức năng xã hội củaNhà nớc là bảo vệ gìn giữ sự đa dạng, phong phú các lợi ích và nhu cầu củamọi thành viên trong xã hội trên nền tảng công bằng xã hội đợc thiết lập

Còn theo Kôzôlốp A.P, "Nhà nớc có chức năng xã hội Nếu xuất phát

từ định nghĩa chức năng này là những phơng hớng (và các mặt) hoạt động cơbản của Nhà nớc, thì tất cả các hoạt động của Nhà nớc trong lĩnh vực xã hội( ) là chức năng xã hội" Nhng ở đây, Kôzlốp không làm rõ sự khác nhaugiữa chức năng và hoạt động của Nhà nớc

Theo "Những nguyên lý xây dựng Nhà nớc Xô-viết và pháp quyền":

Nhà nớc có chức năng mới, độc lập, đó là chức năng xã hội,chức năng phục vụ các thành viên trong xã hội Nội dung của chứcnăng này là phục vụ nhân dân lao động và gia đình họ trong lĩnh

vực bảo trợ xã hội, y tế, văn hóa, giáo dục, sinh hoạt công cộng,

điều dỡng [87, tr 22]

Những nội dung cụ thể của chức năng nh cuốn sách trên đã liệt kê làmới so với điều kiện hoàn cảnh cụ thể của Nhà nớc Xô-viết nhng bản thânchức năng xã hội của Nhà nớc thì hoàn toàn không phải là chức năng mới, vì

nó tồn tại và phát triển gắn liền với lịch sử tồn tại và phát triển của Nhà nớc

Nh vậy, mặc dù đứng trên các quan điểm giai cấp khác nhau và ởtrong những hoàn cảnh lịch sử khác nhau, nhng nhiều nhà t tởng trên thế giới

đã thừa nhận chức năng xã hội của Nhà nớc

Ngay từ khi mới ra đời, Nhà nớc đã thực hiện chức năng xã hội vàtrong nhiều trờng hợp chức năng xã hội còn nổi bật hơn chức năng chuyênchính giai cấp nh nhận định của Ph Ăngghen:

Nhà nớc mà những nhóm tự nhiên gồm các công xã trongcùng một bộ lạc đã đi đến chỗ thiết lập ra trong quá trình tiến triểncủa họ, lúc đầu chỉ cốt để bảo vệ những lợi ích chung của họ (thí dụ

nh việc tới nớc ở phơng Đông) và để tự vệ chống kẻ thù bên ngoàithì từ nay trở đi, cũng lại có luôn cả mục đích là duy trì bằng bạolực những điều kiện tồn tại và thống trị của giai cấp thống trị chốnglại giai cấp bị trị [3, tr 252]

Trên cơ sở phân hóa xã hội, yêu cầu tổ chức công trình tới nớc và yêucầu đấu tranh tự vệ làm cho nhiều nhà nớc cổ đại phơng Đông ban đầu vốn là

"chức năng xã hội"- chức năng chung của xã hội, tiêu biểu cho lợi ích chungcủa cộng đồng rồi dần dần chuyển sang địa vị đối lập với xã hội, trở thànhchức năng của Nhà nớc đối với xã hội [76, tr 28-30] Nhng nhìn chung, trongNhà nớc chiếm hữu nô lệ và Nhà nớc phong kiến, chức năng xã hội mangnặng màu sắc giai cấp, đẳng cấp Nhà nớc bảo vệ lợi ích của giai cấp, củanhóm xã hội trên cơ sở địa vị của giai cấp, nhóm xã hội đó trong cơ cấu xãhội Sự phân biệt đối xử, sự bất bình đẳng đó đợc pháp luật ghi nhận công

khai Ngoài trách nhiệm của Nhà nớc trong bảo vệ trật tự an toàn xã hội và cáccông việc chung khác trong lĩnh vực xã hội, hoạt động của Nhà nớc hầu hết đ-

ợc nhận thức nh là những hành vi mang tính chất ban ơn, ân huệ, từ thiện, ờng đợc gọi là những chính sách an dân [73, tr 43]

th-Khi Nhà nớc t sản ra đời, vị trí cá nhân của con ngời đợc chú trọng trênmọi phơng diện so với các chế độ xã hội trớc đó, quyền con ngời, quyền bình

đẳng của mọi công dân trớc pháp luật đã đợc công nhận về mặt pháp lý nêntính xã hội và chức năng xã hội của Nhà nớc t sản rõ nét hơn Trong nhữngnăm gần đây, chức năng xã hội chiếm một vị trí quan trọng trong hoạt độngcủa Nhà nớc t sản Nhà nớc t sản giải quyết các vấn đề xã hội chủ yếu thôngqua hệ thống trợ cấp xã hội, thông qua việc can thiệp vào các quá trình kinh tế

để giải quyết các khía cạnh xã hội nh tạo công ăn việc làm, điều tiết thu nhập,bảo hộ ngời tiêu dùng Nguyên nhân cơ bản của sự thay đổi này là do phongtrào đấu tranh của quần chúng lao động, do mâu thuẫn xã hội gay gắt và domục đích của giai cấp t sản muốn thu hút lực lợng để chống lại chủ nghĩa xãhội, do sự thích nghi với điều kiện tồn tại song song nhiều chế độ nhà nớc màquan trọng nhất là hệ thống các nớc xã hội chủ nghĩa

Nhà nớc xã hội chủ nghĩa hiện thực trớc đây tuy có những khuyết

điểm nhất định nhng là một kiểu Nhà nớc quan tâm thực hiện chức năng xãhội nhằm bảo đảm một cuộc sống đầy đủ cả về vật chất và tinh thần cho mỗingời dân

Nh vậy, trong các chế độ xã hội khác nhau, xuất phát từ bản chất xãhội và vai trò xã hội của Nhà nớc, tất cả các Nhà nớc đều đóng vai trò quantrọng trong việc tổ chức thực hiện và quản lý những công việc chung nảy sinh

từ sự tồn tại, phát triển của toàn bộ cộng đồng, cải thiện chất lợng cuộc sống

cho ngời dân nên bất kỳ một Nhà nớc nào cũng thực hiện chức năng xã hội.

Nhng do sự khác biệt về bản chất nhà nớc, về điều kiện tồn tại và phát triểncủa mỗi Nhà nớc mà chức năng xã hội của mỗi Nhà nớc có thể có những nội

dung và phơng thức thực hiện khác nhau và luôn thay đổi tơng ứng với sự pháttriển và tiến bộ của xã hội, tơng ứng với vai trò của Nhà nớc trong việc tác

động vào các quá trình xã hội

Từ những phân tích trên, có thể hiểu một cách khái quát: Chức năng

xã hội của Nhà nớc là phơng diện hoạt động cơ bản của Nhà nớc thể hiện bản chất chính trị - xã hội của Nhà nớc trong việc thực hiện các trách nhiệm, nhiệm vụ xã hội ở các giai đoạn phát triển lịch sử nhất định Nói cách khác,

chức năng xã hội là phơng diện hoạt động cơ bản tác động vào lĩnh vực xã hội

của đời sống xã hội, thể hiện rõ nét vai trò và bản chất xã hội của Nhà nớc,nhằm định hớng và giải quyết các nhiệm vụ xã hội đặt ra trớc Nhà nớc Trong

đó, lĩnh vực xã hội đợc xác định là một lĩnh vực độc lập với lĩnh vực chính trị,lĩnh vực kinh tế theo quan điểm của Mác (Mác quan niệm đời sống xã hội củaloài ngời nói chung gồm bốn lĩnh vực hoạt động cơ bản: kinh tế, chính trị, tinhthần và xã hội) Tuy nhiên, khái niệm này cũng chỉ mang tính tơng đối vì nếulấy tính chất đại diện tập trung cho lợi ích chung của xã hội, vai trò tổ chứcthực hiện các công việc chung của xã hội và mục đích vì sự phát triển và tiến

bộ xã hội của Nhà nớc làm tiêu chí để xem xét thì các chức năng của Nhà nớc

ở những mức độ khác nhau, đều chứa đựng thuộc tính xã hội của Nhà nớc

Trên cơ sở nhận thức đó, theo chúng tôi, trong điều kiện hiện nay, chứcnăng xã hội của Nhà nớc ta cần đợc xem xét trên hai bình diện (cấp độ):

Trên bình diện thứ nhất: chức năng xã hội của Nhà nớc là những lĩnh

vực hoạt động cơ bản của Nhà nớc, tác động đến các vấn đề xã hội có liênquan đến tất cả cộng đồng xã hội, đến từng giai cấp, tầng lớp, nhóm xã hội, từngcá nhân nh: lao động và việc làm, thu nhập, văn hóa, giáo dục, y tế, đạo đức xãhội, an toàn xã hội, dịch vụ công cộng Chức năng xã hội của Nhà nớc đợcxác lập và thực hiện trớc hết là để giải quyết các vấn đề xã hội mang tính tổngthể vì lợi ích chung của toàn xã hội Thông qua việc thực hiện chức năng này,

"Nhà nớc bảo đảm những phúc lợi xã hội, tạo ra những khả năng nh nhau cho

mọi công dân để đạt đợc những phúc lợi đó" [34, tr 15], bảo vệ xã hội chốnglại những hiệu ứng bên ngoài của thị trờng và điều chỉnh những hậu quả bấtlợi do kinh tế thị trờng gây ra, khẳng định tính u việt của chế độ xã hội Khi cónhững dấu hiệu, những điều kiện ảnh hởng, tác động hoặc đe dọa đến chất l-ợng cuộc sống của cộng đồng hoặc của các thành viên trong cộng đồng thìNhà nớc phải có những biện pháp để phòng ngừa, ngăn chặn hoặc giải quyếttheo hớng có lợi cho sự tồn tại, phát triển của cả cộng đồng nói chung và củacác thành viên đó nói riêng Thực tế, Nhà nớc ta không quan niệm việc giảiquyết các vấn đề xã hội chỉ là giải quyết một cách thụ động những sự kiện,hiện tợng hay quá trình tiêu cực về mặt xã hội, mà quan trọng hơn là tạo ra đ -

ợc những định hớng, những khuôn mẫu mang tính tích cực để trên cơ sở đó xãhội phát triển Trong phạm vi này, Nhà nớc là công cụ tổ chức đời sống cộng

đồng và chức năng xã hội của Nhà nớc đợc hiểu là chức năng phục vụ xã hội

Trên bình diện thứ hai: chức năng xã hội của Nhà nớc là những lĩnh

vực hoạt động cơ bản của Nhà nớc liên quan đến một bộ phận dân c chịu thiệtthòi về mặt xã hội - những nhóm ngời do những điều kiện chủ quan và kháchquan cần có sự giúp đỡ, bảo vệ của Nhà nớc nh: đối tợng chính sách, ngời nghèo,ngời tàn tật do hậu quả của chiến tranh, ngời già cô đơn không nơi nơng tựa, trẻ

em nghèo mồ côi, lang thang cơ nhỡ, ngời thất nghiệp Trên bình diện này,

chức năng xã hội đợc hiểu là việc Nhà nớc thực hiện vai trò bảo trợ xã hội đối

với một bộ phận dân c Nhà nớc bằng sức mạnh của mình, thông qua một loạtcác biện pháp công cộng, nhằm chống lại những khó khăn về kinh tế, xã hội

mà những đối tợng này gặp phải, bảo đảm cho họ một sự ổn định trong cuộcsống

Hai bình diện này của chức năng xã hội của Nhà nớc có mối liên hệmật thiết với nhau: Nếu Nhà nớc đảm bảo đợc việc tổ chức tốt đời sống cộng

đồng thì sẽ tạo ra các điều kiện để ổn định xã hội, phát triển kinh tế, từ đó Nhànớc và xã hội càng có điều kiện để chăm lo cho một bộ phận dân c yếu thế

trong xã hội Ngợc lại, khi bộ phận dân c yếu thế đó đợc quan tâm, đợc trợgiúp để tự vơn lên sẽ làm giảm bớt gánh nặng cho xã hội, góp phần ổn định xãhội Vì vậy, Nhà nớc có trách nhiệm đảm bảo vai trò của mình trên cả hai bìnhdiện này Trách nhiệm của Nhà nớc đợc ghi nhận trong luật pháp và thể hiệnbằng việc Nhà nớc làm tròn bổn phận, nghĩa vụ của mình với nhân dân (trong

tổ chức thực hiện, quản lý, kiểm tra, đánh giá các hoạt động thực tiễn củamình khi điều tiết lĩnh vực xã hội)

Tóm lại, trong điều kiện hiện nay, chức năng xã hội của Nhà nớc ta làmột trong các phơng diện hoạt động cơ bản của Nhà nớc tác động vào lĩnh vựcxã hội của đời sống xã hội, thể hiện bản chất và vai trò quan trọng của Nhà n -

ớc trong đời sống xã hội

1.1.3 Những đặc điểm của chức năng xã hội của Nhà nớc ta hiện nay

Thứ nhất, chức năng xã hội của Nhà nớc gắn với sự nghiệp cách mạng của nớc ta, với mục tiêu giải phóng con ngời Vì vậy sự hình thành, phát triển

của chức năng này luôn gắn với quá trình phát triển của cách mạng Việt Nam:

Độc lập, tự do của dân tộc gắn với tự do, ấm no, hạnh phúc của nhân dân.Chức năng xã hội của Nhà nớc đợc xác lập và thực hiện là nhằm ổn định vàphát triển xã hội, nâng cao chất lợng cuộc sống cho mọi thành viên trong xãhội và đảm bảo công bằng xã hội Thông qua việc giải quyết các vấn đề xã hội

- các vấn đề liên quan đến con ngời và các quyền con ngời vì sự phát triểntoàn diện của con ngời và của xã hội, Nhà nớc nhằm "đảm bảo cho sự hài hòanhất định giữa lợi ích cá nhân và lợi ích cộng đồng, sự giàu có hạnh phúc cánhân và sự tăng tiến của xã hội" [70, tr 18-19] Cụ thể là:

- Nhà nớc thực hiện sự điều tiết của mình nh thế nào để tạo đợc sự ổn

định và phát triển cơ sở xã hội (kết cấu giai cấp, mối quan hệ giữa các giaicấp, tầng lớp, các bộ phận dân c ) theo hớng phù hợp với bản chất của Nhà n-

ớc Sự ổn định và phát triển cơ sở xã hội đó là tác nhân tích cực kích thích,thúc đẩy sự tăng trởng kinh tế, thúc đẩy xã hội phát triển

- Bảo vệ lợi ích của cá nhân con ngời gắn liền với lợi ích quốc gia, lợiích dân tộc, cộng đồng, giai cấp, nhóm xã hội và cá nhân khác trong mối quan

hệ tơng quan, hợp lý giữa chúng Nhà nớc thực hiện vai trò điều hòa các lợiích trong xã hội, nâng cao chất lợng cuộc sống của mọi thành viên trong xãhội và đảm bảo công bằng xã hội

- Xây dựng và bảo vệ các giá trị xã hội theo các chuẩn mực chung nhất

mà xã hội thừa nhận, phù hợp với đặc điểm truyền thống dân tộc và xu thếphát triển

Thứ hai, chức năng xã hội của Nhà nớc luôn là chức năng cơ bản, nhất quán của Nhà nớc ta trong toàn bộ lịch sử phát triển của đất nớc Do

điều kiện lịch sử, đất nớc ta từ sau Cách mạng tháng Tám, đã trải qua nhiềugiai đoạn phát triển nhng dù trong điều kiện hoàn cảnh nào, Nhà nớc cũng thểhiện vai trò và chức năng xã hội mình Chức năng xã hội luôn là một trongnhững phơng diện hoạt động chính của Nhà nớc Đó là một trong những biểuhiện rõ nét tính u việt của chế độ mới

Ngay từ những ngày đầu mới thành lập, Nhà nớc Việt Nam dân chủcộng hòa non trẻ đã giải quyết nhiều nhiệm vụ xã hội cấp bách: chống giặc

đói, giặc dốt, xây dựng nếp sống mới, thực hiện tự do tín ngỡng, bồi dỡng sứcdân để chuẩn bị cho cuộc trờng kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp và cácthế lực thù địch khác

Trên phơng diện pháp lý, Nhà nớc rất chú trọng việc ban hành các vănbản pháp luật quy định các quyền tự do dân chủ của công dân Việt Nam Trớckhi có Hiến pháp 1946, Hồ Chủ tịch đã ký một loạt Sắc lệnh quy định cácquyền của công dân: Sắc lệnh ngày 8/9/1945 về quyền bầu cử, Sắc lệnh

số 51 ngày 17/10/1945 về thể lệ tổng tuyển cử (trong đó có quyền ứng cử), Sắc

lệnh ngày 29/3/1946 về quyền tự do báo chí, Sắc lệnh ngày 22/4/1946 về quyền

tự do hội họp, Sắc lệnh ngày 23/3/1946 về quyền bất khả xâm phạm về thânthể, nhà ở và th tín, Sắc lệnh ngày 3/5/1946 về quyền bình đẳng giữa các dântộc Hiến pháp 1946 (đợc Quốc hội thông qua ngày 9/11/1946) dành cả mộtchơng ghi nhận và đảm bảo những quyền cơ bản của công dân trên cơ sở cácquyền trong các Sắc lệnh trên và bổ sung những quyền khác, trong đó cóquyền kinh tế (tiền thân của quyền lao động trong các Hiến pháp sau này),quyền t hữu về t liệu sản xuất

Đảng và Nhà nớc sớm ý thức tầm quan trọng của giáo dục đào tạo, coicon ngời vừa là động lực vừa là mục đích của sự nghiệp xây dựng chủ nghĩaxã hội Hồ Chủ tịch đã nói: "Một dân tộc dốt là một dân tộc yếu" [55, tr 8].Bên cạnh nhiệm vụ kháng chiến, ngay từ đầu Đảng và Nhà nớc đã tập trungchống giặc dốt, mà bắt đầu là xóa nạn mù chữ cho đông đảo nhân dân Ngayngày 8/9/1945, Hồ Chủ tịch đã ký ba Sắc lệnh: Sắc lệnh số 17 thành lập Nhabình dân học vụ để chỉ đạo việc xóa nạn mù chữ, Sắc lệnh số 19 cho phép lậpcác lớp bình dân học vụ buổi tối cho nông dân và thợ thuyền, Sắc lệnh số 20quy định việc học chữ quốc ngữ là bắt buộc và không mất tiền Nhiều lớp họcchữ quốc ngữ cho công nhân và nông dân đợc thành lập Nhiều trờng s phạmphổ thông, một số trờng trung học và đại học cũng đợc mở lại hoặc xây dựngmới Hệ thống giáo dục mới của nớc ta bớc đầu đợc hình thành, theo nhữngnguyên tắc cơ bản: "Đại chúng hóa, dân tộc hóa, khoa học hóa và theo tôn chỉphụng sự quốc gia và dân tộc" (Sắc lệnh 146, ngày 10/8/1946)

Để chống giặc đói, Nhà nớc đã thủ tiêu ngay những luật lệ hạn chếviệc chuyên chở thóc gạo do Pháp, Nhật đặt ra trớc đây và thay bằng một loạtcác quy định mới: ngày 5/9/1945, Chính phủ ra Sắc lệnh số 7 cho phép chuyênchở tự do thóc gạo giữa các vùng và tuyên bố nghiêm trị những kẻ đầu có tíchtrữ thóc gạo làm hại cho nền kinh tế, cho đời sống của nhân dân; ngày28/11/1945 Hồ Chủ tịch ký Sắc lệnh số 67 thành lập ủy ban tối cao tiếp tế và

cứu tế Chính phủ phái một ủy ban vào Nam Bộ điều tra và cấp tốc tổ chứcviệc chuyển gạo ra Bắc, vận động các hội buôn và t nhân tham gia công việcnày Nhà nớc tìm biện pháp khôi phục và phát triển sản xuất bằng việc bãi bỏnhững thể lệ kìm hãm sản xuất công thơng và lu thông hàng hóa, quy định các

điền chủ không đợc để đất hoang, cho nông dân mợn đất; di dân đến các vùng

đồn điền bỏ hoang, khuyến khích tiểu thơng và thơng mại phát triển ; cảicách chế độ thuế khóa, bãi bỏ các thứ thuế nô dịch, bất công, giảm gánh nặngcho dân chúng Những biện pháp đó đã góp phần quan trọng vào việc cải thiện

đời sống nhân dân, ổn định tình hình xã hội trong khi bối cảnh chính trị rấtphức tạp

Trong chín năm trờng kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp, mục tiêuchính là tập trung sức ngời sức của cho kháng chiến nhng Nhà nớc vẫn tranhthủ từng nơi, từng lúc để giải quyết tốt các chính sách văn hóa, giáo dục, kinh

tế - xã hội Nhà nớc mở thêm nhiều trờng phổ thông, bổ túc, đại học và trunghọc chuyên nghiệp để nâng cao trình độ văn hóa cho mọi tầng lớp nhân dân,cán bộ; chú trọng quyền bình đẳng giữa các dân tộc, thể hiện trong việc banhành chính sách dân tộc; thực hiện cải cách ruộng đất để "ngời cày có ruộng",thủ tiêu quyền chiếm hữu ruộng đất của thực dân Pháp, đế quốc xâm lợc khác

và của địa chủ ở Việt Nam

Trong giai đoạn từ 1954 đến 1975, mặc dù đất nớc tạm thời chia thànhhai miền Nam, Bắc với hai nhiệm vụ chiến lợc khác nhau nhng Nhà nớc ViệtNam dân chủ cộng hòa đã cùng toàn Đảng, toàn dân thực hiện thắng lợi cácnhiệm vụ cách mạng ở cả hai miền Miền Bắc sau ngày giải phóng tuy phảigánh chịu những hậu quả nặng nề: sản xuất bị đình đốn nghiêm trọng, hầu hếtcác xí nghiệp bị giặc tàn phá trớc khi rút chạy, các hệ thống nông nghiệp bịhủy hoại, cơ sở y tế, giáo dục hầu nh không có gì nhng Nhà nớc đã dốc sức tậptrung giải quyết những vấn đề tồn tại sau chiến tranh Vì vậy, đến cuối 1955, nạn

đói kinh niên ở miền Bắc, mà trớc đây thực dân Pháp cho là vĩnh viễn không

tránh khỏi, cơ bản đã đợc giải quyết Cùng với công cuộc khôi phục kinh tế,Nhà nớc bảo đảm các quyền lợi và dần dần cải thiện, nâng cao đời sống chonhân dân Đến năm 1958, hệ thống giáo dục mới và mạng lới y tế đợc hìnhthành [61, tr 131] Hết kế hoạch 3 năm (1958-1960), nạn thất nghiệp và các tệnạn do xã hội cũ để lại cơ bản đã đợc giải quyết Đến năm 1965, hầu hết nhândân đã biết đọc, biết viết So với ngày hòa bình mới lập lại, số học sinh phổthông tăng gấp 3,5 lần, học sinh đại học và trung học chuyên nghiệp tăng gấp

25 lần Các lĩnh vực y tế,văn học, nghệ thuật cũng phát triển mạnh mẽ Thunhập quốc dân tính theo đầu ngời từ 1960 đến 1964 tăng bình quân hàng năm3,4%, riêng của nông dân tăng 24% [61, tr 139] Tiếp sau đó, miền Bắc tronghoàn cảnh vừa phải đơng đầu với hàng triệu tấn bom đạn của giặc Mỹ, vừakhông ngừng cung cấp sức ngời sức của cho miền Nam và thực hiện nghĩa vụquốc tế, nhng kinh tế vẫn phát triển mạnh mẽ, sự nghiệp văn hóa, giáo dục, y

tế còn phát triển hơn cả thời kỳ hòa bình trớc đó, đời sống nhân dân vẫn cănbản đợc ổn định Đảng và Nhà nớc đã thực hiện theo lời căn dặn của Bác Hồtrong Di chúc: "Đảng cần phải có kế hoạch thật tốt để phát triển kinh tế và vănhóa, nhằm không ngừng nâng cao đời sống của nhân dân" [22, tr 39] ở miềnNam, bên cạnh nhiệm vụ hàng đầu là chống đế quốc, giành độc lập dân tộcthống nhất đất nớc, Mặt trận dân tộc giải phóng miền Nam đã đề ra và thựchiện các nhiệm vụ cụ thể, trong đó có nhiệm vụ: xây dựng nền văn hóa giáo dụcdân tộc và tiến bộ; xóa nạn mù chữ, mở mang trờng học, cải cách chế độ học tập

và thi cử; thực hiện nam nữ bình quyền, bảo vệ quyền bình đẳng giữa các dântộc; thực hiện chế độ dân chủ rộng rãi và tiến bộ

Trong giai đoạn này, xuất phát từ nhiệm vụ cách mạng, Đảng và Nhànớc đã lãnh đạo toàn dân từng bớc giành độc lập dân tộc, thống nhất đất nớc,giải quyết đợc nhiều vấn đề cơ bản có liên quan đến cuộc sống của nhân dân

nh thực hiện các chính sách phát triển kinh tế, văn hóa, giáo dục,

y tế, thực hiện xây dựng nông thôn, gia đình văn hóa, chính sách dân tộc và

các chính sách xã hội khác Tuy nhiên, chúng ta cũng phải thừa nhận rằng, do

từ một nền kinh tế nhỏ, lạc hậu, lại trải qua hai cuộc chiến tranh ác liệt kéodài, do những khuyết điểm chủ quan, tạo ra những đặc điểm của tình hìnhkinh tế xã hội nên vị trí của chức năng xã hội của Nhà nớc trong giai đoạn nàycòn khiêm tốn so với chức năng chuyên chính giai cấp và chức năng kinh tế,

đôi khi chức năng xã hội đợc thực hiện nhờ việc thực hiện các chức năng khác

mà chủ yếu là chức năng kinh tế

Từ 1976 đến 1986: Mặc dù nền kinh tế rất khó khăn do chịu hậu quảnặng nề của nhiều cuộc chiến tranh liên tiếp và những yếu kém của cơ chế tậptrung quan liêu bao cấp nhng Nhà nớc vẫn quan tâm đến các vấn đề xã hội.Trong lĩnh vực lao động, Nhà nớc quy định và bảo đảm công ăn việc làm, cảithiện điều kiện lao động và chế độ tiền lơng cho ngời lao động; quy định thờigian làm việc và nghỉ ngơi cho cán bộ công nhân viên chức nhà nớc, mở rộngdần những điều kiện hởng thụ vật chất để đảm bảo quyền này; bảo đảm chongời lao động đợc hởng các chế độ bảo hiểm xã hội, mở rộng các tổ chức bảohiểm xã hội, bảo hiểm y tế để bảo đảm quyền đợc giúp đỡ về vật chất khi giàyếu, ốm đau, mất sức lao động cho ngời lao động.Trong lĩnh vực giáo dục,Nhà nớc tiếp tục thực hiện chế độ bao cấp và thống nhất quản lý sự nghiệp giáodục, phát triển các hình thức giáo dục để đảm bảo cho công dân đợc hởng quyềnhọc tập Sự nghiệp giáo dục và đào tạo phát triển mạnh mẽ, đợc đánh giá caotrong khu vực và trên thế giới Tuy nhiên, do nhiệm vụ trung tâm của Nhà nớc

đất nớc lúc này là ổn định trật tự xã hội, củng cố chính quyền, chống lại sựchống phá quyết liệt của các thế lực thù địch trong và ngoài nớc để bảo vệ thànhquả cách mạng nên có phần nào Nhà nớc quá nhấn mạnh đến chuyên chínhgiai cấp mà cha quan tâm đúng mức đến việc thực hiện chức năng xã hội

Thời kỳ đổi mới, chức năng xã hội của Nhà nớc đợc quan tâm hơn,thực hiện có hiệu quả hơn cùng với sự phát triển toàn diện của đất nớc Chúng tôi

sẽ đi sâu phân tích, đánh giá nội dung, phơng thức thực hiện, những thành tựucũng nh hạn chế của chức năng này trong chơng 2 của luận án.

Thứ ba, sự phát triển của chức năng xã hội của Nhà nớc ta gắn liền

với sự phát triển và biến đổi của hai mô hình kinh tế Trong phạm vi luận án,

chúng tôi chỉ xét trên một số nét cơ bản sau:

Về đối tợng tác động: Các chính sách xã hội của Nhà nớc ta đã thể

hiện sự thay đổi lớn về đối tợng tác động của chức năng này Trớc đây, đối ợng đợc hởng các chế độ bảo đảm xã hội và dịch vụ công chủ yếu là những ngờilao động trong khu vực hành chính sự nghiệp, trong các cơ quan và đơn vị kinh

t-tế nhà nớc Từ khi thực hiện công cuộc đổi mới đến nay, ngoài việc vẫn thực hiệncác chế độ đối với những đối tợng đó, Nhà nớc đã thật sự quan tâm đến các tầnglớp nhân dân khác, nhất là đối với nông dân, nông thôn đặc biệt là ở những vùngkhó khăn Nhà nớc đã và đang tạo mọi điều kiện để không ngừng rút ngắnkhoảng cách giữa nông thôn và thành thị, giữa miền núi và miền xuôi, giữa nôngdân và những ngời lao động khác, thực sự củng cố khối liên minh công nông,bảo đảm sự ổn định xã hội trong khu vực xã hội rộng lớn nhất, từ đó góp phầnquan trọng ổn định kinh tế, chính trị và xã hội trong cả nớc

Về nguyên tắc thực hiện: Trong thời kỳ bao cấp, Nhà nớc thực hiện

chức năng xã hội theo nguyên tắc phân phối công bằng, trực tiếp, trên cơ sở cácchỉ tiêu kế hoạch cụ thể thậm chí Nhà nớc xác định cụ thể tới những nhu cầutối thiểu của từng cá nhân (về ăn, mặc, ở, chăm sóc sức khỏe ) với nguồn kinhphí từ ngân sách nhà nớc, tất cả đều dựa vào Nhà nớc Hiện nay, Nhà nớc thựchiện chức năng xã hội theo nguyên tắc: Nhà nớc tạo mọi điều kiện, cơ hội đểmọi thành viên trong xã hội cùng phát triển theo khả năng của mình, bảo đảmcho mọi ngời đợc sống trong môi trờng xã hội an toàn, lành mạnh; bảo đảmcho mọi ngời đều đợc quan tâm chăm sóc, hởng các phúc lợi về giáo dục, y tế,văn hóa ; hạn chế những tiêu cực của kinh tế thị trờng đối với con ngời, hạnchế sự chênh lệch giàu nghèo quá mức do sự phân cực của xã hội tạo ra ý

nghĩa, tác dụng quan trọng của chức năng xã hội của Nhà nớc là bảo đảmnhững phúc lợi xã hội, tạo ra những khả năng nh nhau cho mọi công dân để họ

đợc hởng thụ một cách bình đẳng những phúc lợi xã hội đó

Chức năng xã hội của Nhà nớc đợc thực hiện bằng những phơng thức nhất định tơng ứng với các cơ chế kinh tế: Trong cơ chế tập trung, Nhà nớc

điều tiết mọi quan hệ bằng các chỉ tiêu kế hoạch, bằng mệnh lệnh hành chính.Cơ chế đó phát huy tác dụng trong thời chiến bởi nhờ đó Nhà nớc có thể huy

động nhanh chóng các nguồn tài lực, vật lực để giải quyết các vấn đề xã hội,

đảm bảo cho tất cả các đối tợng những nhu cầu cơ bản nhất Tuy nhiên, trong

điều kiện đó vai trò của pháp luật lu mờ

Hiện nay, Nhà nớc thực hiện chức năng xã hội bằng những hình thức

nh hoạch định chính sách xã hội, ban hành pháp luật, tổ chức thực hiện cáchoạt động thực tiễn và kiểm soát các hoạt động xã hội Pháp luật thực sự trởthành công cụ không thể thay thế để Nhà nớc quản lý, điều tiết các vấn đề xãhội Nhà nớc không chỉ sử dụng các biện pháp hành chính nh trớc đây mà đặcbiệt chú trọng các biện pháp kinh tế và tổ chức Trong khi nền kinh tế cha thật

sự phát triển nhng Nhà nớc đã đầu t rất lớn cho việc giải quyết các vấn đề xãhội (năm 1999: chỉ riêng tổng vốn đầu t của Chơng trình 135 và các chơngtrình dự án khác trên địa bàn 1000 xã đặc biệt khó khăn khoảng trên 700 tỷ

đồng) [9] Nhà nớc tập trung đầu t phát triển cơ sở hạ tầng thiết yếu cho xãhội, hỗ trợ đầu t, điều tiết thu nhập, cung cấp những dịch vụ thiết yếu phục vụnhân dân (bệnh viện công, trờng học công ) Về mặt tổ chức, một hệ thốngcác cơ quan, tổ chức chuyên trách tơng ứng đợc thành lập để thực hiện chứcnăng này, đồng thời có sự phối hợp hoạt động giữa các bộ ngành, đoàn thể,các doanh nghiệp và các địa phơng trong những chơng trình cụ thể Vì thế,trong giai đoạn hiện nay, có thể nói các biện pháp kinh tế và tổ chức có ýnghĩa và vai trò quan trọng để đảm bảo cho các chức năng của Nhà nớc nóichung và chức năng xã hội nói riêng

1.2 vai trò và mối liên hệ của chức năng xã hội với các chức năng khác của Nhà nớc ta

1.2.1 Vai trò của chức năng xã hội của Nhà nớc ta

Mác đã nêu lên một nguyên lý nổi tiếng về vai trò, chức năng thựchiện và quản lý những công việc chung của xã hội:

Bất kỳ một lao động xã hội trực tiếp hay lao động chung nàomức độ lớn hay nhỏ đều cần có sự quản lý nhằm xác lập tính nhất trígiữa các công việc của các cá nhân và thực hiện những chức năngchung nảy sinh từ toàn bộ thực thể sản xuất khác với sự vận độngcủa từng bộ phận độc lập của thực thể sản xuất ấy Một nghệ sĩ vĩcầm chơi đàn thì chỉ phải điều khiển chính mình nhng một dàn nhạcthì phải có nhạc trởng [48, tr 342]

Sự tồn tại và phát triển của xã hội cùng những vấn đề xã hội cần đợcgiải quyết đòi hỏi Nhà nớc với t cách là "nhạc trởng" - ngời đại diện, ngời tổchức thực hiện và quản lý các công việc của toàn xã hội phải thực hiện chứcnăng xã hội của mình - chức năng chung nảy sinh từ sự vận động của toàn bộthực thể xã hội

Về nguyên tắc, chức năng xã hội luôn giữ một vị trí quan trọng trong

hệ thống các chức năng của Nhà nớc ta Trong những năm qua, từ những thay

đổi trong nhận thức và hành động của Nhà nớc phù hợp với sự vận động vàphát triển, chức năng xã hội càng đợc khẳng định vị trí quan trọng của mình

đối với đời sống xã hội và với các chức năng khác của Nhà nớc

Vị trí đó đợc xác định xuất phát từ mục đích của việc xây dựng chủnghĩa xã hội, từ bản chất của Nhà nớc ta là Nhà nớc của dân, do dân và vì dân;

từ mục đích phát triển kinh tế - xã hội nhằm đạt đến sự giàu mạnh của cả cộng

đồng dân tộc và sự phát triển toàn diện của mỗi công dân, hớng tới mục tiêudân giàu, nớc mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh Để có thể ổn định

và phát triển cơ sở xã hội, tác nhân tích cực kích thích, thúc đẩy sự tăng trởngkinh tế, thúc đẩy sự phát triển của xã hội phù hợp với bản chất nhà nớc; bảo vệlợi ích quốc gia, lợi ích dân tộc, cộng đồng, giai cấp, nhóm xã hội và công dântrong mối quan hệ tơng quan, hợp lý giữa chúng; xây dựng và bảo vệ các giátrị xã hội bằng các chuẩn mực chung nhất mà xã hội công nhận và bảo vệ thìkhông có gì khác hơn là Nhà nớc phải thực hiện tốt chức năng xã hội củamình Đó cũng chính là bổn phận, là trách nhiệm của Nhà nớc đối với nhândân, "tất cả những việc mà Đảng và Nhà nớc đề ra đều nhằm cải thiện đờisống cho nhân dân Làm gì không nhằm mục đích ấy là không đúng" [54, tr.415].

Trong xu hớng hiện nay, tính u việt của một chế độ xã hội đợc thể hiệnchủ yếu thông qua thái độ, quan điểm và kết quả hoạt động thực tiễn của Nhànớc đó trong việc thực hiện chức năng xã hội, quan tâm chăm lo cho con ngời,cho các thành viên trong xã hội Trong điều kiện nớc ta hiện nay, xuất phát từnhững thay đổi về cơ sở kinh tế - xã hội, về vai trò xã hội của Nhà nớc và thay

đổi trong nhận thức lý luận nên chức năng xã hội đợc khẳng định vị trí độc lậptơng đối và có vai trò quan trọng đối với sự vận động và phát triển của xã hội,với các chức năng khác của Nhà nớc, thể hiện ở những nội dung cơ bản sau:

- Chức năng xã hội là cơ sở để xác định và đánh giá bản chất nhà nớc,

uy tín Nhà nớc Chức năng xã hội của Nhà nớc là hình thức phản ánh bản chấtnhà nớc Trong hệ thống các chức năng nhà nớc, chức năng xã hội phản ánh rõnét nhất bản chất xã hội của Nhà nớc là Nhà nớc dân chủ, của dân, do dân vàvì dân Các Nhà nớc khác đặc biệt là Nhà nớc t bản thờng núp dới danh nghĩagiải quyết các vấn đề xã hội, mị dân để phục vụ cho mục đích của mình.Trong Nhà nớc xã hội chủ nghĩa, chức năng xã hội nh là một nhu cầu tự thân,thể hiện tính nhân đạo, bản chất và mục tiêu của chủ nghĩa xã hội, là tính uviệt của chế độ xã hội chủ nghĩa so với các chế độ Nhà nớc khác, đó là sự

quan tâm, chăm lo cho con ngời, vì sự phát triển toàn diện của mỗi con ngờigắn với sự phát triển của cả cộng đồng.

- Thông qua chức năng xã hội, Nhà nớc ta củng cố chế độ dân chủ,phát huy quyền làm chủ của nhân dân và bảo vệ lợi ích cho nhân dân Nhờ đó,nhân dân tin tởng vào Nhà nớc, tin tởng vào sự lãnh đạo của Đảng cộng sản,ủng hộ Nhà nớc, tham gia tích cực các hoạt động cùng với Nhà nớc giải quyếtcác vấn đề xã hội

- Chức năng xã hội là cơ sở quan trọng để nhà nớc giải quyết nhữngvấn đề xã hội, có ý nghĩa giúp cho toàn xã hội ổn định và phát triển; đề caotính tích cực của công dân, tạo sự bình đẳng xã hội thông qua việc bảo đảmcho công dân có những cơ hội, những khả năng để tự giải quyết các vấn đềcủa mình, để phát triển

- Chức năng xã hội có ý nghĩa quan trọng đối với một bộ phận dân c,thể hiện sự quan tâm của Nhà nớc và xã hội đối với những đối tợng dân c đặcbiệt

- Chức năng xã hội mang lại sự ổn định về mặt xã hội, là tiền đề choviệc thực hiện các chức năng nhà nớc khác (chức năng chính trị và chức năngkinh tế)

Nh vậy, chức năng xã hội của Nhà nớc có ảnh hởng lớn đến quan hệgiai cấp, đến phát triển kinh tế, ổn định xã hội và là điều kiện cho sự pháttriển, có vai trò quan trọng đối với việc thực hiện các chức năng nhà nớc khác

1.2.2 Mối liên hệ của chức năng xã hội với các chức năng khác của nhà nớc

1.2.2.1 Mối liên hệ của chức năng xã hội với chức năng bảo vệ an ninh chính trị

Theo nguyên lý của học thuyết mác-xít về Nhà nớc, tất cả các Nhà nớc

với tính cách là bộ máy quyền lực của giai cấp thống trị đều thực hiện chức