sáng kiến kinh nghiệm MỘT SỐ HÌNH THỨC TỔ CHỨC CHO TRẺ 5 - 6 TUỔI KỂ CHUYỆN SÁNG TẠO TRONG HOẠT ĐỘNG CHIỀU

PHÒNG GIÁO DỤC ĐÀO TẠO TP ĐỒNG HỚI TRƯỜNG MẦM NON QUANG PHÚ ---SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM MỘT SỐ HÌNH THỨC TỔ CHỨC CHO TRẺ 5 - 6 TUỔI KỂ CHUYỆN SÁNG TẠO TRONG HOẠT ĐỘNG CHIỀU Người thực hiện

PHÒNG GIÁO DỤC ĐÀO TẠO TP ĐỒNG HỚI TRƯỜNG MẦM NON QUANG PHÚ

-SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ HÌNH THỨC TỔ CHỨC CHO TRẺ 5 - 6 TUỔI KỂ CHUYỆN

SÁNG TẠO TRONG HOẠT ĐỘNG CHIỀU

Người thực hiện: Nguyễn Thị Hải Yến Giáo viên lớp mẫu giáo Lớn A

NĂM HỌC 2014 – 2015

Đại văn hào của nước Nga Xô Viết - Mác – xim Gooc – ki đã từng nhận định “Văn học là nhân học” Thật vậy, mỗi chúng ta, ai ai cũng phải học để tiếp thu tri thức và để làm người Văn học lại chính là chiếc chìa khoá vàng mở rộng lòng nhân ái trong tâm hồn, phát triển nhân cách tốt đẹp Một tác phẩm ra đời không chỉ phản ánh cuộc sống phong phú, muôn vẻ quanh ta mà còn thể hiện sự đồng cảm sâu sắc của tác giả với vạn vật Nhờ thế, văn học không chỉ dừng lại ở giá trị văn chương mà còn được mở rộng thành những viên gạch đầu tiên xây đắp tình yêu thương giữa con người với con người trong xã hội Văn học là một

bộ phận hoạt động tinh thần cơ bản, làm nên sự phong phú của nhân cách, đặc biệt làm nảy sinh tư tưởng, tình cảm, trí tưởng tượng, niềm tin và hành động nhân đạo của con người trong môi trường xã hội và tự nhiên

Đó là sự dẫn dắt, mở cửa cho con người ngay từ những bước chập chững đầu tiên đi vào thế giới của các giá trị phong phú chứa đựng trong tác phẩm nghệ thuật ngôn từ Sự tiếp xúc thường xuyên với tác phẩm văn học được chọn lọc sẽ phát triển ở trẻ ngôn ngữ, sự nhạy cảm thẩm mỹ, năng lực cảm thụ văn học, những tố chất ban đầu của năng khiếu nghệ thuật Tiếp xúc với tác phẩm văn học, trẻ học tiếng mẹ đẻ: học cách phát âm đúng, tích lũy vốn từ nghệ thuật, học những mẫu câu hoàn hảo, sinh động, giàu sức biểu cảm Không những thế, văn học còn góp phần phát triển trí tuệ, đạo đức, làm nảy sinh trí tưởng tượng, làm phong phú đời sống tinh thần cho trẻ

Ngày nay, cùng với sự phát triển của đất nước thì giáo dục được coi là một quốc sách hàng đầu, ở đó giáo dục Mầm non được xem là một nền tảng, là cơ sở cho những bậc học về sau Chính vì thế, nâng cao chất lượng giáo dục mầm non là một vấn đề vô cùng quan trọng,

trong đó việc tổ chức hướng dẫn trẻ làm quen với tác phẩm văn học là một nhiệm vụ rất cần thiết ở trường mầm non Là bước đầu hình thành nhân cách cho trẻ và phát triển toàn diện trên mọi mặt

Đối với trẻ thơ, đặc biệt là lứa tuổi mầm non, thế giới xung quanh đều là những sự mới mẻ đầy hấp dẫn mà trẻ luôn có nhu cầu khám phá và tìm hiểu Chính vì thế, những câu chuyện kể đều mang lại cho trẻ sự thích thú và hào hứng, trẻ như bị cuốn hút vào những câu chuyện và hòa mình vào với những lời thoại của nhân vật thể hiện những trạng thái xúc cảm một cách rõ ràng

Hiểu được điều đó, sau khi khảo sát và thăm dò tôi đã nhận thấy những mặt khó khăn

và thuận lợi như sau:

1. Khó khăn:

- Đa số các bậc phụ huynh đều làm công việc đánh cá và buôn bán nên không có thời

gian quan tâm đến việc học tập của trẻ Còn ỉ lại vào sự chăm sóc, dạy dỗ của cô giáo, chưa

có ý thức phối hợp cùng nhà trường

- Công việc chăm sóc - giáo dục trẻ ở lớp chiếm nhiều thời gian nên việc tìm hiểu,

nghiên cứu của giáo viên còn hạn chế

2 Thuận lợi:

- Trường luôn nhận được sự quan tâm chỉ đạo sát sao của các cấp, các ban, ngành,

đoàn thể

- Trên thực tế hiện nay trường mầm non Quang Phú đã có những chuyển biến về cơ sở vật chất khá thuận lợi Trường được trang bị đầy đủ các máy móc, kết nối internet để phục

vụ cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học Đồ dùng đồ chơi phong phú đa dạng, lôi cuốn trẻ đến trường và sự quan tâm của các bậc phụ huynh được nhiều hơn

- Trường có đội ngũ giáo viên trong trường 100% đạt chuẩn và trên chuẩn.

- Bản thân giáo viên: Được đào tạo bài bản, có trình độ trên chuẩn, có lòng nhiệt tình,

yêu nghề, mến trẻ Là giáo viên trẻ tôi luôn nắm bắt thông tin nhanh chóng, luôn tìm tòi, sáng tạo những cái hay và cái mới Thường xuyên được tham gia các hoạt động bồi dưỡng chuyên môn do nhà trường và ngành tổ chức

- Lớp luôn có sự tạo điều kiện thuận lợi từ phía nhà trường về trang thiết bị dạy học:

đồ dùng, đồ chơi, tranh ảnh, các tài liệu

- Trẻ ở lớp có sự phát triển về ngôn ngữ tương đối tốt Trẻ thông minh, mạnh dạn và

rất tự tin

II BIỆN PHÁP THỰC HIỆN:

Như chúng ta đã biết, hoạt động cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học chỉ diễn ra một lần/một tuần trên hoạt động học Điều đó đồng nghĩa với việc để trẻ được làm quen với nhiều tác phẩm văn học, thì một tác phẩm văn học ( truyện, thơ, ca dao, đồng dao ) chỉ tiến hành dạy trẻ 1 lần trên hoạt động học Người giáo viên phải tùy thuộc vào khả năng của trẻ

để lựa chọn loại tiết trẻ đã biết hay trẻ chưa biết cho phù hợp. Như vậy thời lượng cho trẻ thực hành hoạt động kể chuyện sáng tạo trong hoạt động học là vô cùng ít ỏi Điều này mâu thuẫn với nhu cầu phát triển ngôn ngữ, nhu cầu phát triển tư duy sáng tạo của trẻ, đặc biệt là với trẻ 5 - 6 tuổi Trong khi đó, chúng ta có một khoảng thời gian hoạt động chiều tương đối dài (hơn một giờ đồng hồ) Giáo viên thường gặp khó khăn trong việc thiết kế các hoạt động

chiều và đôi lúc sử dụng chưa triệt để, nên đôi khi khoảng thời gian buổi chiều trôi đi một cách vô nghĩa và lãng phí

Vậy một câu hỏi đặt ra: Tại sao chúng ta không sử dụng chính hoạt động chiều để cho trẻ có cơ hội được giải phóng toàn bộ năng lượng một cách có ý nghĩa, được thoả mãn nhu cầu vui chơi, nhu cầu phát triển ngôn ngữ, được thể hiện trí tưởng tượng phong phú của mình trong hoạt động kể chuyện sáng tạo?

Với những trăn trở như vậy Tôi đã suy nghĩ và lựa chọn một số hình thức sau để tổ chức cho trẻ kể chuyện sáng tạo trong hoạt động chiều:

* Trước hết phải nhắc đến hình thức kể chuyện sáng tạo theo tranh:

Đây có thể coi là hình thức cơ bản nhất của hoạt động kể chuyện sáng tạo Đơn giản,

dễ thực hiện và hiệu quả cao Có nhiều cách để tổ chức cho trẻ kể chuyện sáng tạo theo tranh, như kể chuyện sáng tạo dựa theo tranh minh họa của truyện có sẵn: Từ một truyện trước khi cho trẻ làm quen và tìm hiểu, giáo viên có thể cho trẻ quan sát tranh minh họa, dựa vào nội dung của tranh để tự sáng tác truyện theo những hình ảnh trong tranh Sau khi chia

sẻ những câu chuyện vừa sáng tạo, cô và trẻ lại tiếp tục tìm hiểu truyện gốc để so sánh những truyện đó

VD: Chỉ với bộ tranh gồm 4 tranh của truyện “Anh em gà Nhiếp”, trẻ đã sáng tạo ra nhiều

câu chuyện khác nhau với những nội dung vô cùng phong phú

Với bức tranh đầu cháu Kim Ngân lại kể với nội dung “ hai chú gà tranh nhau một chú giun,

nhưng vì mãi tranh cãi nhau nên chú giun đã chui tọt xuống đất” Với bức tranh thứ hai cháu Minh

Phương lại kể với nội dung khác: “Một buổi sáng hai chú gà cùng thức dậy và đi ra vườn tìm mồi, cả

hai đều bới đất tìm giun cùng nhau ăn giun và rất vui vẻ ”

Tranh của chính trẻ vẽ cũng là một phương tiện hiệu quả phục vụ vào hoạt động kể chuyện sáng tạo Tôi sưu tầm những bức tranh đẹp của trẻ, sau đó để trẻ tự lựa chọn để sắp xếp theo trình tự một câu chuyện Giáo viên có thể đóng quyển để lưu những câu chuyện đó Ngoài

ra, ở một góc của lớp cứ mỗi chủ điểm tôi tạo ra một mảng tường có dán giấy bìa trắng để cho cô và trẻ cùng sáng tạo và vẽ thành một bức tranh, từ bức tranh đó, cô cùng trẻ kể thành một câu chuyện sáng tạo từ những ý tưởng của các trẻ Bên cạnh đó, trẻ còn có thể sử dụng những bức ảnh, bức tranh mà trẻ sưu tầm được để sáng tác những câu chuyện dựa theo nội dung của tranh, ảnh

* Kể chuyện sáng tạo theo đồ vật, rối tay, thú nhồi bông

Với hình thức này, tôi có thể đưa ra những đồ vật bất kì để trẻ có thể tha hồ thể hiện theo ý tưởng sáng tạo truyện xoay quanh đồ vật đấy, hoặc trong truyện có sử dụng hình ảnh của đồ vật đã cho

VD: Với con búp bê trên tay trẻ có thể sáng tạo ra một câu chuyện về con búp bê Như

cháu Phương Thúy đã kể câu chuyện “Bé Na„: Sáng nay mẹ Na phải đi chợ, nên khi ra đi

mẹ Na dặn Na phải trông em cho mẹ, về mẹ sẽ có thưởng Na ở nhà nghe lời mẹ dặn trông

em Một lúc sau, thấy em bỗng khóc rất nhiều, Na không biết làm sao cả, đành chạy lấy đồ chơi cho em, nhưng em lại không ngừng khóc Nghỉ một lúc sau, Na bỗng chạy đến lấy bình sữa cho em bé uống, thế là em Na không khóc nữa, mà còn ngủ rất say khi mẹ về Mẹ Na đi chợ về, nghe Na kể lại mẹ rất khen ngợi Na, xoa đầu con và thưởng cho Na một con búp bê rất xinh xắn.

Hoặc giáo viên có thể đưa ra nhiều đồ vật, có thể gọi là những đạo cụ, yêu cầu trẻ sử dụng ít nhất là từ 2 - 3 đồ vật trong truyện của mình

Với rất nhiều đồ vật đưa ra: cốc nước, bánh rán, dưa hấu cháu Quang Tuấn đã kể truyện

“Ai tham ăn nhất”: Một hôm hai anh em Bi và Bo đi chơi đá bóng, vì mãi ham chơi nên Bi

Bo không nghe mẹ gọi về ăn, mãi đến trưa muộn mới về nhà Đói quá, Bi chạy nhanh vào bàn lấy cốc nước rót một ly uống thật nhanh, rồi tiếp đến lấy cái bánh rán ăn, sau đó lại lấy dưa ăn tiếp Vì mãi ham ăn không chịu để phần cho em, và do ăn nhanh nên Bi đã bị đau bụng.

Sau khi trẻ kể xong, cô cùng trẻ tìm hiểu về nội dung của câu chuyện bạn vừa kể Từ đó giáo viên có thể đưa ra những bài học trong câu chuyện của trẻ, đồng thời lồng ghép nội dung giáo dục trẻ những đức tính tốt

* Sáng tạo truyện dựa theo một phần cho sẵn:

Cô có thể đưa ra một phần của truyện (mở đầu, diễn biến hoặc kết thúc), trẻ nghĩ ra các phần còn lại Đây là một hình thức cũng rất thu hút trẻ Cô kích thích trẻ bằng việc đưa

ra các câu hỏi Nếu sáng tạo phần thân truyện, cô có thể đưa ra các gợi ý: Các con nghĩ sao? Câu chuyện sẽ tiếp diễn như thế nào? Nếu sáng tạo phần mở đầu, cô đưa ra câu hỏi: Vì sao lại xảy ra tình huống đấy? Các câu hỏi sẽ tạo nên “đòn bẩy” thúc đẩy tưởng tượng sáng tạo của trẻ Để đảm bảo các tình huống diễn ra như thật, tránh nhắc lại tình huống của bạn, cô đề nghị trẻ nghĩ ra nhiều phương án khác nhau có thể xảy ra

Cùng với một kết thúc truyện cô đưa ra: “Cậu bé đến khoanh tay xin lỗi bạn”, có rất nhiều

tình huống được trẻ nghĩ ra Cháu Tú Sương đã kể câu chuyện có tên “Cậu bé nghịch

ngợm”: “Buổi sáng, vì đến sớm nên các bạn chưa đến, Hải và Lan chơi đuổi bắt nhau,

không ngờ Hải lại dùng chân đá mạnh lên tay Lan khiến tay Lan bị đau làm Lan khóc nức

nở Thấy vậy Hải rất ân hận và đến bên khoanh tay xin lỗi bạn „

Hình thức sáng tạo ra phần mở đầu và thân truyện dựa theo phần kết của truyện đòi hỏi trẻ phải tưởng tượng ra một câu chuyện có các nhân vật, các tình tiết trong một bố cục hợp lý để dẫn đến một cái kết

có sẵn Đôi khi những chi tiết, tình huống trẻ đưa ra còn vụn vặt, vô nghĩa và chưa logic Cô giáo cần là người hướng dẫn, giúp đỡ trẻ xâu chuỗi các sự kiện sao cho thật hợp tình, hợp lý

* Sáng tạo truyện dựa theo một chi tiết hay một chủ đề

Giáo viên đưa ra một chi tiết, trẻ sáng tạo truyện sử dụng chi tiết đó Giáo viên lưu ý khi lựa chọn chi tiết, cần chọn những tình huống mang tính then chốt, có kịch tính, làm công cụ sáng tạo xuyên suốt toàn bộ câu chuyện Giáo viên có thể lựa chọn những đề tài liên quan đến chủ đề hoặc những nội dung cần giáo dục trẻ Như vậy hoạt động này còn đảm bảo được tính tích hợp, rất nhẹ nhàng và hiệu quả

VD: Giáo viên đưa ra một chi tiết “vườn rau tươi tốt”: từ đó trẻ có thể sáng tạo và kể ra một câu

chuyện theo trí tưởng tượng của trẻ và tự đặt tên cho câu chuyện đó

Các câu chuyện trẻ sáng tạo đôi khi sử dụng những nhân vật trong các câu chuyện hay những bộ phim hoạt hình mà trẻ yêu thích Điều này làm cho câu chuyện đó có một hấp dẫn riêng, mang đậm dấu ấn cá nhân của trẻ Vì thế, ngoài những buổi hoạt động chiều củng cố

ôn luyện, tìm hiểu các kiến thức mới thì giáo viên còn mở cho trẻ xem một số bộ phim hoạt hình được chọn lọc để cho trẻ xem và tích lũy cho mình một vốn biểu tượng phong phú Bên cạnh đó, giáo viên có thể đưa ra một yêu cầu để cho trẻ kể chuyện

VD: Hãy kể một câu chuyện trong đó có hình ảnh của mưa Từ đó trẻ có thể dựa trên nội dung câu chuyện “Giọt nước tí xíu” kết hợp với những câu chuyện mà trẻ đã được nghe Từ

đó, thêm thắt nhiều chi tiết để kể ra một câu chuyện theo trí tưởng tượng của trẻ

* Kể liên tiếp theo nhóm:

Hình thức này giáo viên sẽ chia nhóm để trẻ hoạt động Các nhóm sẽ nối tiếp nhau kể một câu chuyện Nhóm một kể phần mở đầu Nhóm hai sẽ dựa vào những tình huống, chi tiết nhóm một đưa ra để sáng tạo phần thân truyện Nhóm ba kể nốt phần kết của truyện Với hình thức hoạt động này, đòi hỏi trẻ phải biết lắng nghe, biết hợp tác, bàn bạc để tạo ra một câu chuyện theo đúng cốt truyện các bạn yêu cầu

* Kể lại truyện văn học một cách sáng tạo:

Với một số tác phẩm văn học đã quen thuộc với trẻ, giáo viên có thể làm mới lạ, hấp dẫn những truyện đó bằng cách cho trẻ kể lại truyện sáng tạo theo tưởng tượng của mình Có một vài ý kiến cho rằng, hình thức này sẽ làm mất đi cái cốt vốn có của truyện Nhưng theo tôi, với những câu chuyện đã quá cũ với trẻ, nếu được làm mới sẽ rất hấp dẫn, thu hút trẻ Hơn nữa, để sáng tạo, đòi hỏi trẻ phải hiểu một cách sâu sắc truyện mới có thể tạo ra những câu chuyện không giống bản gốc Chỉ cần thay đổi một chi tiết nhỏ, một tình huống, một sự kiện nào đó là trẻ có thể biến hóa thành một câu chuyện với một cục diện khác

VD: Câu chuyện “Cô bé quàng khăn đỏ” đã rất quen thuộc với trẻ Cô gợi ý để trẻ sáng tạo

ra một “dị bản” khác Trẻ rất hứng thú với hoạt động này Cháu Kim Ngân thay đổi chi tiết “Khi cô

bé gặp chó Sói, Sói hỏi cô bé đi đâu Cô bé nói đi mang bánh cho bà bị ốm Cô bé còn chỉ đường cho Sói tìm đến nhà bà Nhưng cô đã rất thông minh Cô đã không chỉ đường thẳng mà chỉ cho Sói đi đường vòng Cô đã về nhà bà trước và báo cho bác thợ săn hàng xóm Bác đã đóng giả làm bà của

cô bé Khi chó Sói vào, bác thợ săn đã bắt được chó Sói và trói nó vào gốc cây Chó Sói sợ quá van xin bác thợ săn Sói hứa sẽ không bao giờ làm hại ai nữa.”

Như vậy, trẻ đã rút ra được bài học cho bản thân và xử trí rất thông minh khi đặt mình vào tình huống đó

* Hình thức Bài tập về nhà:

Giáo viên có thể đưa ra những tình huống và yêu cầu trẻ về nhà nghĩ toàn bộ câu chuyện Hoặc cô kể phần mở đầu, cho trẻ suy nghĩ, sáng tạo diễn biến truyện Hình thức này không chỉ hấp dẫn trẻ tham gia mà còn thu hút cả phụ huynh cùng hợp tác với trẻ Rất nhiều phụ huynh đã rất nhiệt tình và cẩn thận ghi chép lại những câu chuyện tự sáng tác gửi cho các cô

Để có được những câu chuyện hay nhất, đòi hỏi trẻ phải tự tìm tòi, suy nghĩ và huy động cả gia đình cùng tham gia Vì thế, tôi còn thường xuyên sáng tạo ra những phần chuyện và đưa cho phụ huynh về nhà cùng hướng dẫn trẻ kể, và sáng tạo thêm thắt làm cho câu chuyện hoàn thiện, sau đó phụ huynh có thế quay video hoặc có thể chép lại, ghi âm lại lời kể của trẻ, rồi mang lên lớp cho cả lớp cùng nghe

III KẾT QUẢ:

Với các cách làm trên, tôi thấy trẻ trong lớp rất hứng thú tham gia Khả năng ngôn ngữ của trẻ đã thay đổi rất đáng kể Trẻ càng ngày càng sáng tạo hơn, nghĩ ra nhiều tình huống, lời kể trau chuốt với ngữ điệu truyền cảm, có hồn Những câu chuyện của trẻ rất sinh động, có bố cục hợp lý, rõ ràng Đặc biệt, trong mỗi câu chuyện đều có một bài học đạo đức rất nhẹ nhàng Điều này chứng tỏ trẻ đã có những nhận thức rất rõ về những điều đúng, sai,

về cái thiện, cái ác, về cái đẹp, cái xấu, về những điều nên và không nên

Hơn nữa, với những hình thức cho trẻ kể chuyện sáng tạo rất phong phú trên, tôi dễ dàng lựa chọn cho mình một hình thức phù hợp nhất, phù hợp với khả năng của trẻ ở lớp,