Tiểu luận Thanh toán quốc tế tìm hiểu Biến động tỷ giá 2010-2011

Động thái này của NHNN vào những ngày giáp Tết, thời điểm nguồn cung ngoại tệ thường dồi dào đã giúpcho giá USD trên thị trường tự do tiếp tục giảm xuống và sát với tỷ giá giaodịch của

5 Thái Thị Việt Trinh 0953010071

DIỄN BIẾN – NGUYÊN NHÂN – TÁC ĐỘNG

Giai đoạn 2010 – 2011

MỤC LỤC

Nhóm 5 lớp TCH412.1 0

MỞ ĐẦU 3

A DIỄN BIẾN, NGUYÊN NHÂN 4

I Giai đoạn quý I năm 2010: Giá USD trên thị trường tự do cao hơn tỷ giá chính thức – NHNN phá giá VND. 4

I Tác động của sự tăng trong tỷ giá USD/VND (Tương ứng giai đoạn 1, 3, 4, 5 và nửa đầu giai đoạn 7) 26

1 Kiềm chế nhập khẩu, kích thích xuất khẩu, cải thiện cán cân thương mại 26

2 Minh bạch thị trường và dòng vốn gián tiếp tự tin giải ngân 28

3 Làm tăng áp lực lạm phát 29

4 Làm tăng gánh nặng nợ bằng ngoại tệ của các doanh nghiệp trong nước 30

5 Khiến các nhà đầu tư nước ngoài ở thị trường Việt Nam bị thua lỗ 30

6 Tác động tiêu cực đến thị trường chứng khoán trong ngắn hạn 31

II Tác động của sự giảm trong tỷ giá USD/VND (Tương ứng giai đoạn 2, 6 và nửa sau giai đoạn 7) 32

1 Tăng dự trữ ngoại tệ của Việt Nam 32

2 Hạn chế xuất khẩu, khuyến khích nhâp khẩu, gây thêm áp lực cho cán cân thương mại 33

3 Làm giảm vốn đầu từ trực tiếp nước ngoài 34

4 Một phần kiềm chế lạm phát 34

5 Ổn định tâm lý người dân , tăng niềm tin vào tiền Đồng, giảm áp lực kì vọng lạm phát 35

KẾT LUẬN 36

MỞ ĐẦU

Tỷ giá USD/VND năm 2010 – 2011 cũng như chính sách tỷ giá hốiđoái của NHNN là một vấn đề nhận được nhiều sự quan tâm không chỉ củanhững nhà hoạch định chính sách, nhà đầu tư, nghiên cứu mà còn thu hút sựchú ý đặc biệt của người dân Tỷ giá USD/VND trên thị trường ngoại hốichính thức cũng như trên thị trường tự do biến động bất thường qua từnggiai đoạn cụ thể Để bình ổn thị trường, NHNN đã thực thi rất nhiều chínhsách, biện pháp trên thị trường ngoại hối, đặc biệt là kiểm soát chặt chẽ thịtrường vàng bởi những tác động của thị trường này đối với thị trường ngoạihối Trong phần nội dung dưới đây, chúng tôi xin khái quát lại những diễnbiến chính của thị trường ngoại hối năm 2010 và 2011, những tác động của

nó tới nền kinh tế và các chủ thể kinh tế trong xã hội Từ đó chúng tôi sẽphân tích, làm rõ những nguyên nhân và cuối cùng là những biện pháp ứngphó của NHNN để ổn định thị trường

Bài tìm hiểu của chúng tôi sẽ được tách ra thành diễn biến, nguyên nhâncủa việc biến động tỷ giá của từng giai đoạn và cuối cùng chúng tôi sẽ tổngkết tác động của sự biến động này

A DIỄN BIẾN, NGUYÊN NHÂN

I Giai đoạn quý I năm 2010: Giá USD trên thị trường tự do cao hơn tỷ giá chính thức – NHNN phá giá VND.

1 Diễn biến

Sau khi NHNN thực thi nhiều chính sách kiểm soát mạnh thị trườngngoại hối cuối năm 2009, tỷ giá trên thị trường tự do đã dần hạ nhiệt, tuynhiên, chênh lệch tý giá trên thị trường tự do và chính thức vẫn ở mức khácao, khoảng 1000VND trên 1 USD giao dịch cho đến những ngày đầu tháng

2 Ngày 10/2, NHNN bất ngờ phá giá VND thêm 3,3% từ 17.941 lên mức

18.544, đồng thời ấn định lãi suất tiền gửi tối đa bằng đôla Mỹ của các tổ chức kinh tế tại ngân hàng ở mức 1% Động thái này của NHNN vào

những ngày giáp Tết, thời điểm nguồn cung ngoại tệ thường dồi dào đã giúpcho giá USD trên thị trường tự do tiếp tục giảm xuống và sát với tỷ giá giaodịch của các NHTM vào cuối quý 1 năm 2010

Ngay sau khi quyết định của Ngân hàng Nhà nước có hiệu lực, tỷ giámua vào và bán ra của các ngân hàng thương mại đã có khoảng cách Đến23/2, hầu hết các ngân hàng thương mại đều niêm yết giá bán bằng nhau ởmức kịch trần 19.100 đồng/USD Còn giá mua vào có khác nhau, tại VCB là18.800 đồng/USD Eximbank: 18.990 đồng/USD (tiền mặt) và 19.000 đồng/USD (chuyển khoản) ACB: 19.050 đồng/USD EAB: 19.000 đồng/USD.Tại thị trường tự do, tỉ giá trong ngày 23/2 trong khoảng 19.350 -19.380 đồng/USD, giảm nhẹ khoảng 40 - 50 đồng/USD so với hai ngàytrước đó.

2 Nguyên nhân

Việc NHNN quyết định phá giá đồng VND và tỷ giá ở thị trường tự do

có xu hướng tăng vào cuối quý I năm 2010 là do một số nguyên nhân sau:

Thứ nhất, NHNN ban hành thông tư số 03/2010/TT-NHNN ngày

10/2/2010, quy định mức lãi suất tiền gửi tối đa bằng USD của tổ chức kinh

tế tại tổ chức tín dụng là 1%/năm Đây được xem là một “cú hích” mạnh khiảnh hưởng trực tiếp đến lợi ích của các tổ chức kinh tế có tiền gửi bằngUSD, khi lãi suất trước đó được hưởng có từ 4%-4.5%/năm Quy định nàyđược bình luận là đặt các tổ chức đó vào thế “tự xử”, phải tính toán lợi ích

và xem xét bán lại ngoại tệ, chuyển sang VNĐ để có lãi suất tiền gửi caohơn Khớp với chính sách này, các ngân hàng thương mại đồng loạt tăng giáUSD mua vào để thu hút nguồn ngoại tệ tiềm năng này

Thứ hai, chênh lệch lãi suất vay vốn bằng VNĐ và USD lớn khiến các

doanh nghiệp cân nhắc và dịch chuyển sang vay USD Lãi suất vay VNĐtăng cao đầu năm 2010, lên từ 15%-17%, thậm chí 18%/năm,… trong khi lãisuất vay USD chỉ khoảng 6-9%/năm Chênh lệch này khiến cho một bộ phậndoanh nghiệp chọn “đường vòng” vay USD rồi bán lại lấy vốn VND, tăngcung ngoại tệ cho thị trường Ngoài chênh lệch lãi suất lớn, lựa chọn nàyđược hỗ trợ bởi kỳ vọng tỷ giá VND/USD sẽ ổn định, hoặc rủi ro biến độngkhông quá lớn trong kỳ vay vốn

II Giai đoạn quý II năm 2010: USD tự do và USD ở NHTM

giảm

1 Diễn biến

Thị trường ngoại hối của Việt Nam đã có những chuyển biến khá tíchcực trong tháng 4 sau một thời gian dài căng thẳng Từ chỗ mất cân đối cungcầu ngoại tệ đến nay các NHTM đã bắt đầu tự cân đối được cung cầu ngoại

tệ và thậm chí bán ngoại tệ cho Ngân hàng Nhà nước Tính thanh khoản

của thị trường được cải thiện rõ rệt, nhu cầu mua ngoại tệ được đáp ứng đủ

Chính vì vậy mà giá USD trên thị trường tự do liên tục giảm ngay từ đầu

tháng 4, từ mức 19.300-19.330 xuống còn 18.950-18.970 tại thời điểm cuối tháng 4, sau đó tiếp tục ổn định ở mức dưới 19.000 cho đến hết

tuần 3 tháng 6 Song song với giá USD trên thị trường tự do, giá USD tại các NHTM cũng giảm liên tục rời xa mức trần tỷ giá, theo đó giá USD giảm từ 19.050-19.100 xuống còn 18.950-19.010, và dao động quanh mức 18.950-18.990 vào thời điểm cuối quý 2

2 Nguyên nhân

Thứ nhất, ngày 30/12/2009, với chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ,

Ngân hàng Nhà nước chính thức ban hành thông tư hướng dẫn việc các tậpđoàn, tổng công ty lớn của Nhà nước bán lại ngoại tệ cho các ngân hàng.Việc bán lại được thực hiện khá nhanh sau đó và tạo một nguồn cung đáng

kể, hỗ trợ các ngân hàng cải thiện trạng thái ngoại tệ vốn căng thẳng trướcđó

Thứ hai, chỉ hơn nửa tháng sau đó, ngày 18/1/2010, Ngân hàng Nhà

nước có Quyết định số 74/QĐ-NHNN giảm mạnh tỷ lệ dự trữ bắt buộc bằngngoại tệ đối với các tổ chức tín dụng Việc giảm tỷ lệ dự trữ bắt buộc bằngngoại tệ từ 7% xuống 4% đối với kỳ hạn dưới 12 tháng, từ 3% xuống 2% đối

với kỳ hạn trên 12 tháng đã làm tăng nguồn vốn khoảng 500 triệu USD(9.000 tỷ đồng) cho các ngân hàng thương mại để cho vay trên thị trường.

Thứ ba, trong giai đoạn này lượng cung USD tăng mạnh trên thị trường

chủ yếu là lượng “cung ảo” bắt nguồn từ một chênh lệch lãi suất bằng

VND và USD quá cao(18%/năm và 6-9%/năm), cộng thêm với việc tỷ giátại NHTM lại tương đối ổn định nên đã dẫn đến một thực tế là các doanhnghiệp đi vay bằng USD rồi chuyển sang VND Động thái này đã hình thànhnên một lượng cung USD “ảo” trên thị trường ngoại hối khiến cho tỷ giáUSD giảm mạnh trong quý 2 Một yếu tố nữa góp phần tăng nguồn cungUSD trên thị trường là do các chính sách và biện pháp hành chính liên quanđến quản lý thị trường ngoại tệ của NHNN trong quý 1 (như kết hối ngoại tệ,giảm tỷ lệ dự trữ bắt buộc đối với tiền gửi ngoại tệ, mở rộng đối tượng đượcvay ngoại tệ ) Bên cạnh đó, luồng vốn giải ngân FDI, luồng vốn đầu tưgián tiếp, và ODA giải ngân trong quý 1 năm 2010 tăng cao hơn so với cùng

kì năm trước cũng làm cung ngoại tệ trên thị trường ngoại hối tăng thêm

Thứ tư, khi NHNN cho phép thực hiện cho vay ngắn hạn theo lãi suất

thỏa thuận, lãi suất huy động VND có xu hướng tăng cao dao động quanhmức 10- 10,49%, thậm chí lên tới 11,5-11,99% khiến cho người dân có xuhướng gửi tiết kiệm VND, hoạt động đầu cơ vào USD và vàng giảm, làm

giảm cầu USD trên thị trường Thêm vào đó, việc chấm dứt hoạt động của

các sàn vàng, lãi suất tiết kiệm bằng vàng tại các NHTM gần như 0%,

cộng với một lượng vàng khá lớn tại các NHTM đã khiến cho giá vàng trongnước có xu hướng giảm (thậm chí thấp hơn giá vàng thế giới) khiến cho hoạtđộng đầu tư vào vàng suy giảm Điều này góp phần giảm sức ép đối với cầuUSD do nhu cầu nhập khẩu vàng thấp

III. Giai đoạn Quý III 2010: NHNN phá giá VND lần thứ 2 trong

1 Diễn biến

Tỷ giá hối đoái bắt đầu diễn biến phức tạp vào cuối quý 3 năm 2010.Trước đó, tỷ giá USD/VND trên thị trường tự do có xu hướng tăng mạnh bắt

đầu từ cuối tháng 6,kéo dài đến ngày 17/8, một ngày trước khi NHNN bất

ngờ điều chỉnh tỷ giá bình quân liên ngân hàng lên mức 1USD=18.932VND, tương đương VND bị phá giá 2.1% Như vậy, trong

vòng chưa đầy một năm NHNN đã 3 lần điều chỉnh tăng tỷ giá liên ngânhàng và VND bị mất khoảng 10,5%

Với sự điều chỉnh trên (biên độ +/-3%), mức trần tỷ giá USD/VND màcác Ngân hàng Thương mại có thể giao dịch trong ngày 18/8 sẽ ở mức19.500 VND/USD (làm tròn số), thay cho mức tối đa 19.100 VND/USDtrước đó

2 Nguyên nhân

Ngoài nguyên nhân là nhằm hạn chế tình trạng nhập siêu theo lời giải

thích của NHNN, việc điều chỉnh tỷ giá trước hết là do sự mất cân đối

cung cầu ngoại tệ tại thời điểm đó trên thị trường ngoại hối, dẫn đến

sự tăng giá mạnh của USD trên thị trường tự do trong tháng 7 và 8 Sự cốđịnh tỷ giá đồng Việt Nam với đô la Mỹ trong suốt gần nửa năm qua đãkhiến đồng Việt Nam bị định giá cao hơn đô la Mỹ tới trên 13% Nếu cộngdồn cả những đợt điều chỉnh tỷ giá và mức lạm phát so sánh hai nước trong

3 năm qua, thì mức đắt đỏ thực tế của đồng Việt Nam so với đô la Mỹ còncao hơn nhiều, kèm theo những hệ quả nhiều mặt của nó Cùng với đó, lãisuất USD có xu hướng tăng lên(5.2%), trong khi NHNN đang yêu cầu cácNHTM đồng thuận giảm lãi suất VND khiến cho người dân có tâm lý lựachọn nắm giữ USD, dẫn đến cầu USD tăng lên Trong khi cầu về USD có

xu hướng tăng cao thì nguồn cung USD sẵn có trên thị trường dường nhưkhông được dồi dào Các doanh nghiệp xuất khẩu có nguồn thu ngoại tệkhông muốn bán ngoại tệ cho ngân hàng do e ngại không thể mua lại nếu

có nhu cầu vào cuối năm, khiến cho lượng cung USD sẵn có không thểtăng và bên cạnh kênh chuyển tiền chính thức qua hệ thống ngân hàng,kênh chuyển tiền phi chính thức qua thị trường tự do rất phát triển Chính

vì vậy, mặc dù lượng kiều hối trong 6 tháng đầu năm ước tính khoảng 3,6

tỷ USD nhưng không hoàn toàn chuyển qua ngân hàng nên lượng cungngoại tệ tiền mặt của ngân hàng bị hạn chế

Một nguyên nhân khách quan khác là sự điều chỉnh tỷ giá diễn ra khicác sức ép lạm phát ở Việt Nam dường như đang giảm bớt, nhất là khi mứctăng chỉ số giá tiêu dùng (CPI) trong 3 tháng qua liên tiếp ở mức thấp so vớitrung bình mọi năm và cả so với cảnh báo từ đầu năm; vì thế tác động củađiều chỉnh tăng tỷ giá đối với gia tăng lạm phát được giảm thiểu

IV Giai đoạn quý IV năm 2010 và tháng 1 năm 2011: USD tự do

biến động mạnh và vượt giá thị trường chính thức, giá vàng đạt “đỉnh”

1 Diến biến

- Tỷ giá thị trường tự do tháng 10 vượt mốc 20.000

Vào cuối tháng 9, USD trên thị trường tự do lại bắt đầu bước vào mộtđợt tăng giá mới và kéo dài cho đến tận cuối tháng 10 Giá USD trên thịtrường tự do liên tục tăng mạnh và vượt mức 20.000 vào ngày 19/10

Mặc dù các NHTM vẫn niêm yết giá USD là 19.490-19.500, nhưng hầu

hết các doanh nghiệp đều phải chịu thêm một mức phụ phí khiến cho

mức giá thực tế phải trả cũng gần như mức giá trên thị trường tự do

Diễn biến tỷ giá USD/VND quý 4/2011 và tháng 1/2011

Nguồn: www.sbv.gov.vn, www.vietcombank.com.vn

Trước diễn biến này, NHNN đã tuyên bố sẽ không điều chỉnh tỷ giátrong ngắn hạn, nhưng họ sẽ sớm cung ứng một lượng USD nhất định chocác NHTM nhằm đáp ứng nhu cầu nhập khẩu các mặt hàng thiết yếu Tuynhiên, tại thời điểm này lượng cung ứng ngoại tệ của NHNN ra thị trường

sẽ khó có thể giải tỏa sự căng thẳng USD hiện tại do lượng dự trữ ngoạihối đang khá mỏng Tại Hội nghị nhóm tư vấn các nhà tài trợ cho ViệtNam diễn ra vào ngày 7-8/12/2010, IMF cho biết lượng dự trữ ngoại hốicủa Việt Nam tháng 9/2010 chỉ tương đương khoảng 1,8 tháng nhập khẩu –

một mức khá mỏng trong bối cảnh nhập siêu có xu hướng gia tăng.

- Tỷ giá thị trường tự do vượt mốc 21.000 trong tháng 11/2010 song song với việc giá vàng trong nước và giá vàng thế giới lập kỉ lục

Đà tăng giá mạnh của USD trong tuần cuối tháng 10 được tiếp nốitrong những ngày đầu của tháng 11 bằng việc chạm mốc 21.000 vào ngày4/11 Biến động này đã đẩy chênh lệch giữa giá USD trên thị trường tự

do và giá trần theo quy định của NHNN đã lên đến 1.500VND/1USD giao dịch trong tuần đầu tiên của tháng 11 Trướcnhững diễn biến đầy phức tạp của giá USD trên thị trường tự do, trongbuổi họp báo sáng 4/11, Ủy ban giám sát tài chính cho biết, Chính phủ táikhẳng định sẽ không phá giá từ giờ cho đến cuối năm Thêm vào đó, để

1.300-hạ nhiệt tỷ giá trên thị trường ngoại tệ tự do, Chính phủ dự kiến bơm mạnhngoại tệ phục vụ vào các ngành sản xuất lương thực thực phẩm, phânbón… phục vụ nhu cầu nhập khẩu thiết yếu (dự kiến khoảng 200-500 triệuUSD) Thị trường tự do phản ứng khá tích cực trước thông báo này đượckhi giá USD trên thị trường tự do giảm từ mức đỉnh 21.000 (buổi sáng)xuống còn 20.700-20.800 (vào đầu buổi chiều), rồi xuống mức 20.400,thậm chí có lúc chỉ còn 20.300

Tuy nhiên, việc giá vàng thế giới trong phiên giao dịch ngày8/11/2010 lên mức đỉnh 1.420USD/1 ounce đã khiến cho giá vàng trong

nước tăng theo Lợi dụng điều này, nhiều cửa hàng vàng đã tăng mạnh

giá mua- bán, tạo sự khan hiếm hàng giả tạo để đẩy chênh lệch giữa giá vàng trong nước và thế giới lên mức kỉ lục 1,8 triệu đồng trong buổi sáng ngày 9/11 Cùng với đó là giá USD trên thị trường tự do cũng bị đẩy lên mức cao kỉ lục 21.350 Trước sự chênh lệch quá lớn giữa giá

vàng trong nước và thế giới vào cuối buổi sáng ngày 9/11, NHNN đã tuyên

bố sẽ cho nhập vàng nhằm bình ổn thị trường vàng cũng như thị trườngngoại tệ tự do Động thái này của NHNN đã có tác động khá tích cực tớitới thị trường vàng và ngoại tệ tự do khi giá vàng giảm từ mức đỉnh 38,2triệu đồng/1 lượng xuống dao động quanh mức 36,7 triệu đồng/lượng, vàxuống 35,8 triệu đồng/1 lượng vào ngày 12/11 Đồng thời, USD trên thịtrường tự do cũng giảm nhẹ tuy vẫn duy trì ở mức khá cao khoảng 21.000-21.500.

- Trong tháng 1/2011, NHNN vẫn tiếp tục duy trì tỷ giá bình quân liên

ngân hàng tại mức 18.932

Trong những ngày đầu năm 2011, do chênh lệch giá vàng trong nước

và thế giới tiếp tục tăng cao đã đẩy giá USD trên thị trường tự do tăng lêntrên mức 21.000 Trước sức ép liên tục về phá giá VND, nhưng NHNN vẫntiếp tục kiềm giữ duy trì tỷ giá bình quân liên ngân hàng tại mức 18.932,trong khi các ngân hàng thương mại (NHTM) niêm yết tỷ giá tại mức trần19.500 Diễn biến này khiến cho chênh lệch tỷ giá giữa thị trường chínhthức và tự do đẩy lên tới 1.500-1.600VND (tương đương khoảng 8% so với

tỷ giá chính thức) Đà tăng tỷ giá trên thị trường tự do chỉ chững lại vàocuối tháng 1, nhưng sau đó lại có xu hướng tăng mạnh trong các ngày sát

và sau kì nghỉ Tết nguyên đán 2011 Diễn biến này hơi khác với các nămtrước khi mà tỷ giá USD thường giảm vào dịp Tết do lượng kiều hối đổ vềnhiều

2 Nguyên nhân

Tỷ giá USD/VND trên thị trường tự do giai đoạn quý 4/2010 và tháng 1/2011 tăng mạnh có nguyên nhân chủ yếu là sự tăng mạnh của cầu USD tại thời điểm này Sự tăng cầu USD lại là do một số nguyên nhân sau đây:

(i) Giá vàng trong nước có thời điểm chênh lệch với giá vàng thế giới

từ 800.000-1.000.000 đồng đã thúc đẩy hoạt động kinh doanh chênh lệchgiá gom USD nhập lậu vàng ở nước ngoài về bán, khiến cho cầu USDtăng mạnh Hoạt động này đã từng diễn ra vào đầu tháng 11 năm 2009làm cho giá USD thị trường tự do tăng vọt, dẫn đến động thái phá giáVND 5,16% vào ngày 26/11/2009.

(ii) Trong tháng 8 và 9, Việt Nam liên tục tái xuất vàng (tháng 8: 774triệu USD, tháng 9: 450 triệu USD, 9 tháng: 2,78 tỷ USD) Mặc dù cácdoanh nghiệp khá “được giá” trong tháng 8, 9 khi xuất vàng, nhưng từ đócho đến nay giá vàng liên tục tăng kỉ lục Nếu phải nhập vàng lại phục vụcho nhu cầu trong nước thì sẽ khó tránh khỏi các doanh nghiệp phải gomnhiều ngoại tệ hơn để mua vàng

(iii) Nhập siêu vẫn tiếp tục gia tăng trong các tháng cuối năm Ngoài

ra, áp lực gom mua USD trả nợ cho các khoản tín dụng ngoại tệ (vốn đãtăng mạnh trong quý 1, 2, và thậm chí tiếp tục tăng trong quý 3) cũnggây sức ép tới tỷ giá tại thời điểm này Trong khi cầu USD tăng mạnhthì nguồn cung trên thị trường dường như lại bị hạn chế do nguồn FDI giảingân trong tháng 8 và 9 có xu hướng giảm Không những thế, các doanhnghiệp XNK có nguồn thu ngoại tệ có xu hướng nắm giữ USD khôngmuốn bán lại cho ngân hàng do lo ngại tỷ giá tăng vào cuối năm, khó cóthể mua vào Thêm vào đó, mặc dù lượng kiều hối trong 9 tháng có xuhướng tăng nhưng lượng kiều hối chuyển qua và bán lại cho các NHTMkhông nhiều, chỉ chiếm dưới 3% tổng lượng mua ngoại tệ của các NHTM

Sau động thái tuyên bố sẽ cho nhập vàng nhằm bình ổn thị trường vàng cũng như thị trường ngoại tệ tự do trong tháng 11/2010, USD trên thị trường tự do cũng giảm nhẹ, tuy vậy, vẫn duy trì ở mức khá cao khoảng 21.000-21.500 bởi lẽ:

(i) Động thái của NHNN tiếp tục cho phép một số DN nhập vàngkhông hạn chế thời gian có thể khiến cho giá vàng trong nước sát với giáthế giới, nhưng nó khó có thể khiến cho thị trường ngoại tệ giảm nhiệtbởi vì các doanh nghiệp có giấy phép nhập khẩu vàng sẽ phải gom USD đểnhập;

(ii) Những căng thẳng trên thị trường ngoại tệ không thể giải quyếtchỉ bằng thông điệp sẽ cung ngoại tệ, mà chính là số lượng ngoại tệ màNHNN có thể cung ra bao nhiêu khi mà lượng dự trữ ngoại hối hiện nay làkhá mỏng

(iii) Tâm lý lo sợ VND ngày càng mất giá cộng với lạm phát có xuhướng tăng cao đã khiến cho người dân nắm giữ vàng và ngoại tệ thay vìVND cũng khiến cho thị trường ngoại tệ nóng hơn bao giờ hết

(iv) Nhập siêu tăng mạnh trong tháng 11 lên mức cao nhất kể từ tháng2/2010 cũng là nguyên nhân tăng sức ép tới tỷ giá cho dù các nguồn tàitrợ cho thâm hụt thương mại năm 2010 có tăng mạnh

(v) Các doanh nghiệp nước ngoài có xu hướng chuyển lợi nhuậnkinh doanh vào cuối năm cũng có thể khiến cho cầu USD tăng, làm cho tỷgiá khó giảm

V Giai đoạn tháng 2/2011 và nửa đầu tháng 3 năm 2011: NHNN

điều chỉnh tăng tỷ giá bình quân liên ngân hàng theo thị trường tự do

1 Diễn biến

Ngày 11/2, NHNN đã tiến hành điều chỉnh tỷ giá USD/VND tăng khá cao so với những lần điều chỉnh khác, tăng 9,3% %) (tương đương với việc VND bị phá giá 8,5%) Với mức điều chỉnh lần này, mức giá trần

bán ra của USD theo biểu niêm yết ngày 11/2/2011 của các NHTM là

20.900 VND và giá sàn là 20.486 VND Đồng thời, NHNN còn giảm biên

độ giao động từ (+/-3%) xuống còn (+/-1) Động thái điều chỉnh tỷ giá lầnnày được kì vọng sẽ giúp cho VND xích lại gần hơn với giá trị thực, từ đógiúp khơi thông nguồn cung ngoại tệ cho các NHTM Hành động này củaNHTW còn giúp làm giảm sức ép tới nguồn dự trữ ngoại hối đang khá mỏngtrong ngắn hạn

Thêm một điểm thay đổi khá quan trọng nữa sau ngày 11/2 đó làNHNN đã thực hiện linh hoạt trong việc niêm yết tỷ giá chứ không cố định

tỷ giá trong thời gian dài như trước đây thông qua việc tăng/giảm tỷ giá nàytheo ngày Tỷ giá niêm yết tại các NHTM cũng biến động cũng chiều với tỷgiá bình quân liên ngân hàng mặc dù luôn được niêm yết kịch trần (+1%).Tuy nhiên, động thái điều chỉnh tỷ giá của NHNN lại dường như không

có mấy tác động tích cực tới thị trường tự do khi mà giá USD liên tục tăng

kể từ ngày 11/2 cho đến cuối tháng 2, đặc biệt biến động khá mạnh trongngày 17/2 khi giá bán được niêm yết vượt 22.000, đạt kỉ lục 22.300 vàongày 19/2 Sự tăng mạnh đột biến của giá USD có thể bắt nguồn từ chênhlệch giá vàng thế giới và trong nước vẫn đang duy trì ở mức khá cao, cộngthêm với tâm lý đầu cơ của người dân cũng như sự e ngại về giá trị củaVND Không những thế, thông tin dự trữ ngoại hối tại thời điểm đó chỉ cònkhoảng 10 tỷ USD và những quan ngại về tình hình lạm phát cao có thể lànhững nguyên nhân góp phần khiến cho giá USD tự do liên tục tăng mạnh

Nguồn: www.sbv.gov.vn, www.vietcombank.com.vn

2 Nguyên nhân

(i) Việt Nam đang phải đối mặt với tình trạng lạm phát hai con số và có

xu hướng tăng cao trở lại, lạm phát tháng 01/2011 đã ở mức 1,74% Trongthời gian đầu năm 2011, nền kinh tế liên tục đón nhận các “cú sốc” về giáxăng dầu (Xăng A92 tăng 2.900 đồng/lít, lên 19.300 đồng/lít; dầu diesel tăng3.550 đồng/lít, lên 18.300 đồng/lít), giá bán điện bình quân tăng thêm15,28% so với giá năm 2010, dịch bệnh trên gia súc, gia cầm diễn biến phứctạp và lan rộng, thiên tai khắp nơi trên thế giới đẩy nhu cầu lương thực lêncao, gạo xuất khẩu của Việt Nam tăng giá gây áp lực lên giá lương thực,thực phẩm trong nước tăng, (nhóm hàng lương thực thực phẩm chiếm tỷtrọng 42,85% trong “rổ” hàng hóa tính CPI của Việt Nam) Cộng thêm sự kỳvọng về việc giảm giá tiền đồng trong thời gian tới, giá vàng tăng liên tụcthiết lập các mức kỷ lục mới, sự bất ổn của nền kinh tế toàn cầu khiến chotâm lý găm giữ vàng và USD của người dân và doanh nghiệp tăng cao

(ii) Thâm hụt thương mại hàng hóa, nhập siêu tuy đạt mức dưới 20%

kim ngạch xuất khẩu nhưng số tuyệt đối dự kiến vẫn là 13,5 tỷ USD, tăng

5% so với năm 2009 (năm 2009 là 12,85 tỷ USD) Riêng quý I/2011 ướctổng kim ngạch xuất đạt 18,8 tỷ USD, tăng khoảng 29,7%, trong khi tổngkim ngạch nhập khẩu đạt khoảng 21,8 tỷ USD, tăng 23,9% so với cùng kỳnăm 2010, nhập siêu ở mức 3 tỷ USD, chiếm 16% kim ngạch xuất khẩu batháng đầu năm 2011 Đây là yếu tố chính làm cán cân vãng lai thâm hụtkhoảng 10% so với GDP Theo tiêu chí của IMF, tỷ lệ thâm hụt cán cânvãng lai trên 8% GDP sẽ ảnh hưởng đến cân đối vĩ mô của quốc gia Mặtkhác nhập siêu kéo dài trong nhiều năm đã làm sụt giảm nguồn dự trữ ngoạihối, tăng nợ quốc gia và gây sức ép giảm giá đồng nội tệ Thâm hụt cán cânvãng lai lớn cùng với thâm hụt ngân sách cao, nợ công có xu hướng tăngnhanh (từ 45% GDP năm 2008 lên gần 60% GDP dự kiến vào năm 2011) sẽ

là những trở ngại lớn cho sự phát triển kinh tế trong những năm tới đây

(iii) Dự trữ ngoại tệ của nước ta giảm xuống mức thấp đáng báo động

do tình trạng nhập siêu cao và kéo dài, có thể làm mất khả năng nhập khẩu

và trở nợ, đồng thời khó có thể can thiệp vào thị trường ngoại hối khi cầnthiết Theo Citigroup, dự trữ ngoại hối của Việt Nam, yếu tố cho đến naykhiến nhiều người lo lắng, giảm xuống 13,6 tỷ USD tính đến cuối năm 2010

so với mức 20,3 tỷ USD của năm 2009 (theo tính toán của IMF) và cũng chỉtăng lên mức 13,8 tỷ USD trong năm 2011