Xác định giống và biện pháp bón phân, tỉa nhánh thích hợp cho sản xuất cà chua quả nhỏ trong nhà có mái che

72 4.2 Ảnh hưởng của biện pháp tỉa nhánh đến sinh trưởng, phát triển và năng suất của giống cà chua quả nhỏ Vàng Anh trong điều kiện nhà mái che vụ thu đông 2013 tại Gia Lộc, Hải Dương.

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan, số liệu và kết quả nghiên cứu trình bày trong luận văn này là trung thực và chưa được sử dụng để bảo vệ một học vị nào

Tôi xin cam đoan, mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này đã được cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong luận văn đều đã được chỉ rõ

nguồn gốc

Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Hồng Ngót

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn tôi đã nhận

được sự quan tâm, giúp đỡ nhiệt tình của nhiều tập thể, cá nhân

Trước hết, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến hai thầy cô hướng dẫn

mình trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn này:

1 TS Trần Thị Minh Hằng, phó Khoa Nông học, GV Bộ môn Rau Hoa

Quả, Cây cảnh, Trường Đại học Nông nghiệp Hà Nội

2 TS Đào Xuân Thảng, Nguyên phó Giám đốc Viện cây lương thực và

Cây thực phẩm, hiện đang công tác tại Tổ Công nghệ cao - Viện Cây lương

thực và Cây thực phẩm

Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới Lãnh đạo Viện Cây lương thực

và Cây thực phẩm, Phòng Tổ chức hành chính, Bộ môn Sinh lý sinh hóa và

chất lượng nông sản và đặc biệt là Bộ môn Kỹ thuật Canh tác và Cơ cấu cây

trồng, Viện Cây lương thực và Cây thực phẩm, nơi tôi đang công tác đã luôn

động viên, quan tâm, tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất trong thời gian tôi thực

hiện luận văn này

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành đến các thầy cô giáo trong bộ

môn Rau Hoa Quả, Cây cảnh, Khoa Nông học,Viện Sau đại học, Trường Đại

học Nông nghiệp Hà Nội đã giúp đỡ, tạo điều kiện thuận lợi cho tôi hoàn

thành luận văn này

Cuối cùng tôi xin gửi lời cám ơn đến gia đình, bạn bè, những người đã

luôn bên tôi, động viên và khuyến khích tôi trong quá trình thực hiện đề tài

nghiên cứu của mình

Hà Nội, ngày 18 tháng 10 năm 2014

Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Hồng Ngót

2.3 Tình hình sản xuất và tiêu thụ cà chua ở trong và ngoài nước 11

2.3.1 Tình hình sản xuất cà chua trên thế giới 11

2.4 Tình hình nghiên cứu về chọn tạo giống cà chua quả nhỏ ở trong

2.4.1 Tình hình nghiên cứu về chọn tạo giống cà chua quả nhỏ trên thế giới 16

2.4.2 Tình hình nghiên cứu về chọn tạo giống cà chua quả nhỏ ở Việt Nam 20

2.4.3 Kết quả nghiên cứu giống cà chua trong nhà mái che 22

2.5 Nghiên cứu về biện pháp kỹ thuật tỉa nhánh cho cà chua 28

4.1 So sánh khả năng sinh trưởng phát triển và năng suất của 4 giống

cà chua quả nhỏ có triển vọng trong điều kiện nhà mái che vụ thu

4.1.1 Khả năng sinh trưởng của các giống cà chua quả nhỏ 48

4.1.2 Một số đặc điểm hình thái của các giống cà chua quả nhỏ trong

4.1.3 Đặc điểm cấu trúc của các giống cà chua quả nhỏ trong nhà mái

4.1.4 Khả năng ra hoa đậu quả của các giống cà chua quả nhỏ 64

4.1.5 Tình hình sâu bệnh hại của các giống cà chua quả nhỏ trong nhà

4.1.6 Các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của các giống cà

chua quả nhỏ trong nhà mái che, vụ thu đông 2013 67

4.1.7 Đặc điểm chất lượng quả của các giống cà chua quả nhỏ trong

nhà mái che, vụ thu đông 2013 tại Gia Lộc, Hải Dương 72

4.2 Ảnh hưởng của biện pháp tỉa nhánh đến sinh trưởng, phát triển

và năng suất của giống cà chua quả nhỏ Vàng Anh trong điều kiện nhà mái che vụ thu đông 2013 tại Gia Lộc, Hải Dương 74

4.2.1 Ảnh của biện pháp tỉa nhánh đến thời gian qua các giai đoạn sinh

trưởng, phát triển chủ yếu của giống cà chua quả nhỏ Vàng anh 75

4.2.2 Ảnh hưởng của biện pháp tỉa nhánh đến một số đặc điểm cấu trúc

4.2.3 Ảnh hưởng của biện pháp tỉa nhánh đến khả năng ra hoa đậu quả

4.2.4 Tình hình sâu bệnh hại của giống cà chua quả nhỏ Vàng anh

4.2.5 Ảnh hưởng của biện pháp tỉa nhánh đến các yếu tố cấu thành

năng suất và năng suất của giống cà chua Vàng anh trong nhà mái che vụ thu đông 2013 tại Gia Lộc, Hải Dương 82

4.3 Ảnh hưởng của 1 số loại phân bón thúc đến sinh trưởng, phát

triển và năng suất giống cà chua Vàng Anh trong nhà mái che vụ

4.3.1 Ảnh hưởng của các loại phân bón thúc đến khả năng sinh trưởng

4.3.2 Ảnh hưởng của các loại phân bón thúc đến một số đặc điểm cấu

trúc cây của giống cà chua quả nhỏ Vàng anh 88

4.3.3 Ảnh hưởng của các loại phân bón thúc đến khả năng ra hoa đậu

4.3.4 Ảnh hưởng của các loại phân bón thúc đến một số loại sâu bệnh

hại chính của giống cà chua quả nhỏ Vàng anh 90

4.3.5 Ảnh hưởng của các loại phân bón thúc đến năng suất và các yếu

tố cấu thành năng suất của giống cà chua quả nhỏ Vàng anh 91

4.3.6 Ảnh hưởng của các loại phân bón thúc đặc điểm chất lượng quả

của giống cà chua Vàng Anh trong nhà mái che 94

4.3.7 Sơ bộ hạch toán hiệu quả kinh tế của thí nghiệm sử dụng phân

bón thúc với giống cà chua quả nhỏ Vàng anh trong nhà mái che

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT VÀ KÝ HIỆU

1 AVRDC

Asian vegetable Research Development Center

- Trung tâm nghiên cứu và phát triển rau Châu Á

10 NSLT Năng suất lý thuyết

11 NSTT Năng suất thực thu

DANH MỤC BẢNG

2.2 Sản lượng cà chua của thế giới và 10 nước đứng đầu 132.3 Diện tích, năng suất và sản lượng cà chua ở Việt Nam từ 2004-

2.4 Sản xuất cà chua tại một số tỉnh năm 2010-2012 152.5 Bảng thành phần dinh dưỡng của loại phân bón thường được sử

4.1 Thời gian qua các giai đoạn sinh trưởng, phát triển chủ yếu của

các giống cà chua quả nhỏ trong nhà mái che 494.2 Động thái tăng trưởng chiều cao cây của các giống cà chua 54

4.4 Một số đặc điểm sinh trưởng và cấu trúc cây của các giống cà

4.5 Một số đặc điểm hình thái của các giống cà chua 614.6 Đặc điểm cấu trúc quả của các giống cà chua Cấu trúc quả 634.7 Khả năng ra hoa, đậu quả của các giống cà chua quả nhỏ 644.8 Tình hình sâu bệnh hại trên các giống cà chua quả nhỏ 664.9 Các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của các giống cà chua 684.10 Đặc điểm chất lượng quả của các giống cà chua 724.11 Ảnh hưởng của biện pháp tỉa nhánh đến thời gian qua các giai

đoạn sinh trưởng, phát triển chủ yếu của giống cà chua Vàng anh 754.12 Ảnh hưởng của biện pháp tỉa nhánh đến một số đặc điểm cấu trúc

4.13 Ảnh hưởng của biện pháp tỉa nhánh đến khả năng ra hoa đậu quả

4.14 Tình hình sâu bệnh hại của giống cà chua quả nhỏ Vàng anh 814.15 Ảnh hưởng của biện pháp tỉa nhánh đến các yếu tố cấu thành

năng suất và năng suất của giống cà chua Vàng anh 844.16 Ảnh hưởng của các loại phân bón thúc đến thời gian qua các giai

đoạn sinh trưởng, phát triển chủ yếu của giống cà chua Vàng Anh

4.17 Ảnh hưởng của các loại phân bón thúc đến một số đặc điểm cấu

trúc cây của giống cà chua quả nhỏ Vàng anh 884.18 Ảnh hưởng của các loại phân bón thúc đến khả năng ra hoa đậu

4.19 Tình hình sâu, bệnh hại của giống cà chua Vàng anh 904.20 Ảnh hưởng của các loại phân bón thúc đến các yếu tố cấu thành

năng suất và năng suất của giống cà chua Vàng Anh trong nhà

4.21 Ảnh hưởng của các loại phân bón thúc đến đặc điểm chất lượng

quả của giống cà chua Vàng Anh trong nhà mái che 944.22 Hiệu quả kinh tế của các công thức bón phân thúc 95

DANH MỤC HÌNH

4.1 Động thái tăng trưởng chiều cao cây của các giống cà chua 55

4.3 Năng suất thực thu của các giống cà chua quả nhỏ (tạ/1000m2) 714.4 Ảnh hưởng của biện pháp tỉa nhánh đến năng suất của giống cà

chua Vàng anh trong điều kiện nhà mái che 854.5 Ảnh hưởng của các loại phân bón thúc đến năng suất của giống

1 MỞ ĐẦU

1.1 Đặt vấn đề

Cây cà chua (Lycopersicon esculentum Mill.) là loại rau ăn quả thuộc

họ cà (Solanaceae) Cà chua quả nhỏ trồng được nhiều vụ trong năm, sai quả, màu sắc hấp dẫn (có dạng quả màu vàng và dạng quả màu đỏ), thích hợp cho

ăn tươi, làm Xalat, đóng hộp và mang lại hiệu quả kinh tế cao cho người sản xuất Trong quả cà chua có nhiều đường, vitamin A, Vitamin C và các khoáng chất như Fe, Ca, Mg, P… Từ cà chua, người ta có thể chế biến ra nhiều loại sản phẩm khác nhau như: Cà chua đóng hộp nguyên quả, nước cà chua cô đặc, tương cà chua, mứt cà chua…là những mặt hàng xuất khẩu rất có giá trị

Cà chua quả nhỏ được trồng quanh năm nên vào thời điểm trái vụ năng suất, chất lượng cà chua giảm mạnh Do vậy, trồng cà chua trong nhà mái che

là một giải pháp tránh ảnh hưởng đến năng suất, phẩm chất của loại rau ăn quả này trong điều kiện sản xuất bất thuận của ngoại cảnh Sản xuất rau trong nhà mái che có ưu điểm: hạn chế tác hại của tự nhiên như gió, bão, sương, trồng được nhiều vụ trong năm, thích hợp với điều kiện thâm canh cao, cách

ly với mầm mống sâu bệnh hại và độc tố có trong đất, phòng tránh tác hại của thiên tai và lây lan sâu bệnh hại, tăng hiệu quả sử dụng phân bón, hạn chế rửa trôi phân bón … Vì vậy, áp dụng nhà mái che để sản xuất cà chua quả nhỏ là rất cần thiết

Hiện nay sản xuất cà chua quả nhỏ ở nước ta gặp phải một số khó khăn ảnh hưởng đến sinh trưởng phát triển, năng suất và chất lượng, đó là vấn đề

về giống và kỹ thuật canh tác Các giống cà chua quả nhỏ hiện nay chủ yếu là các giống nhập nội, chủng loại nghèo nàn và chưa có các quy trình sản xuất trong nhà mái che

Để khai thác hết tiềm năng của sản xuất cà chua trong nhà mái che, nghiên cứu được giống và biện pháp kỹ thuật thích hợp trong điều kiện đó,

chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Xác định giống và biện pháp bón phân, tỉa nhánh thích hợp cho sản xuất cà chua quả nhỏ trong nhà mái che”

1.2 Mục đích, yêu cầu

1.2.1 Mục đích

- Lựa chọn được giống cà chua quả nhỏ có khả năng sinh trưởng phát triển tốt, năng suất cao, chất lượng tốt, thích hợp với điều kiện sản xuất trong nhà mái che

- Xác định được biện pháp bón phân, tỉa nhánh thích hợp, giúp nâng cao năng suất và chất lượng cà chua quả nhỏ trong điều kiện nhà mái che tại huyện Gia Lộc, Hải Dương

1.2.2 Yêu cầu

- Đánh giá được khả năng sinh trưởng, phát triển, tình hình nhiễm sâu bệnh hại, năng suất và chất lượng của một số giống cà chua quả nhỏ trong điều kiện nhà mái che vụ thu đông 2013, từ đó lựa chọn được giống thích hợp nhất cho sản xuất

- Đánh giá được ảnh hưởng của công thức bón phân và biện pháp tỉa nhánh đến sinh trưởng, phát triển, tình hình sâu bệnh hại, năng suất và chất lượng của cà chua quả nhỏ trong điều kiện nhà mái che

1.3 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn

1.3.1 Ý nghĩa khoa học

Kết quả đề tài đưa ra các số thông số kỹ thuật về giống cà chua quả nhỏ và biện pháp kỹ thuật bón phân, tỉa nhánh cho cà chua quả nhỏ trong điều kiện nhà mái che Những thông số này rất cần thiết cho những nghiên cứu tiếp theo về giống, biện pháp canh tác cà chua ở Việt Nam nói chung

và vùng đồng bằng sông Hồng nói riêng cũng như những vùng có điều kiện canh tác tương tự Kết quả đề tài sẽ giúp hoàn thiện qui trình sản xuất cà chua trong nhà mái che ứng dụng công nghệ tưới nhỏ giọt Kết quả nghiên cứu này sẽ góp phần bổ sung thêm những tài liệu khoa học phục vụ cho công tác học tập, nghiên cứu và giảng dạy

1.3.2 Ý nghĩa thực tiễn

Xác định được giống cà chua quả nhỏ có khả năng sinh trưởng, phát triển tốt, cho năng suất cao, chất lượng tốt nhằm đáp ứng yêu cầu cấp bách về giống cà chua quả nhỏ của thực tiễn sản xuất Đồng thời kết quả đề tài góp phần nâng cao năng suất, chất lượng và hiệu quả kinh tế cho sản xuất cà chua trong nhà mái che ứng dụng công nghệ tưới nhỏ giọt

2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU

2.1 Nguồn gốc và phân loại cây cà chua

2.1.1 Nguồn gốc

Theo nhiều tài liệu nghiên cứu và trích dẫn của tác giả Mai Thị Phương Anh (2003) thì cho rằng cà chua trồng hiện nay có nguồn gốc từ Pêru, Ecuador, Bolivia dọc theo bờ biển Thái Bình Dương, từ quần đảo Galanpogos tới Chi Lê Theo tài liệu Kuo và cs (1998) cho rằng ở châu Á, cà chua được trồng đầu tiên ở Philippin, Indonesia, Malaysia vào thế kỷ 18 qua các thương gia

và thực dân Hà Lan, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha sau đó được phát triển sang các nước khác

Hiện nay, người ta tìm thấy ở các vùng núi thuộc Trung và Nam Mỹ có rất nhiều cà chua dại và bán dại, ở những vùng này cũng có rất nhiều dạng cà chua trồng và được trồng phổ biến rất rộng rãi

Âu hay dùng)

Theo phân loại của Muller thì cà chua trồng hiện nay thuộc chi

Eulycopersicon C.H.Muller Trong chi phụ này tác giả phân cà chua thành 7 loại

và cà chua trồng hiện nay (Lycopersicon esculentum Miller) thuộc loại thứ nhất Theo Nguyễn Văn Hiển (2000) chi Lycopersicon Tourn được phân làm 3

loài thuộc hai chi phụ:

Chi phụ 1: Eriopersicon: Dạng cây một năm hoặc nhiều năm, quả

không bao giờ chín đỏ, luôn luôn có màu xanh, có sọc tía, quả có lông, hạt nhỏ Chi phụ này gồm 2 loài và các loài phụ

1 Lycopersicon peruvianum Mill

1 a L.peruvianum var.Cheesmanii Riloey và Var Cheesmanii f.minor

C.H.Mill (L.esc.var.miror Hook)

1 b L.peruvianum var dentatumpun

2 Lycopersicon hirsutum Humb et Bonpl

2 a L hirsutum var galabratum C.H.Mull

2 b L hirsutum var glandulosum C.H.Mull

Chi phụ 2: Eulycopersicon: Dạng cây hàng năm, quả chín đỏ hoặc vàng Chi phụ này gồm 1 loài là Lycopersicon esculentum Mill, loài này gồm 3 loài phụ:

a L.esculentum Mill Ssp Spontaneum Brezh - cà chua hoang dại, bao gồm

2 dạng

b L esculentum Mill.SSp Subspontaneum - cà chua bán hoang dại, gồm 5 dạng

c L.esculentum Mill ssp cultum - cà chua trồng trọt, là loại lớn nhất, có các biến

chủng có khả năng thích ứng rộng, được trồng rộng khắp thế giới

2.2 Yêu cầu của cây đối với điều kiện ngoại cảnh

2.2.1 Yêu cầu về đất

Cà chua là loại cây trồng tương đối dễ tính có thể trồng được trên nhiều loại đất khác nhau Tuy nhiên sản xuất cà chua nên chọn loại đất phù sa có hàm lượng hữu cơ cao, giàu mùn, đất tơi xốp, dễ thoát nước, độ pH khoảng 5,5-7,0 là tốt nhất

2.2.2 Yêu cầu về nhiệt độ

Cà chua thuộc nhóm cây ưa ấm Nhiệt độ thích hợp nhất cho hạt nảy mầm là 24-25oC, nhiều giống nảy mầm nhanh ở nhiệt độ 28-32oC

Tác giả Tạ Thu Cúc (2006) lại cho rằng, cà chua chịu được nhiệt độ cao, rất mẫn cảm với nhiệt độ thấp Cà chua có thể sinh trưởng, phát triển trong phạm vi nhiệt độ từ 15-35oC, nhiệt độ thích hợp từ 22-24oC Giới hạn nhiệt độ tối cao đối với cà chua là 35oC và giới hạn nhiệt độ tối thấp là 10oC, có ý kiến cho là 12oC

Theo một số nghiên cứu, nhiệt độ đất có ảnh hưởng lớn đến quá trình phát triển của hệ thống rễ, khi nhiệt độ đất cao trên 39oC sẽ làm giảm quá

trình lan toả của hệ thống rễ, nhiệt độ trên 44oC bất lợi cho sự phát triển của

bộ rễ, cản trở quá trình hấp thụ nước và chất dinh dưỡng

Nhiệt độ ngày và đêm đều có ảnh hưởng đến sinh trưởng sinh dưỡng của cây Nhiệt độ ngày thích hợp cho cây sinh trưởng từ 20-25oC, nhiệt độ đêm thích hợp từ 13-18oC Khi nhiệt độ trên 35oC cây cà chua ngừng sinh trưởng và ở nhiệt độ 10oC trong một giai đoạn dài cây sẽ ngừng sinh trưởng

và chết Ở giai đoạn sinh trưởng sinh dưỡng, nhiệt độ ngày đêm xấp xỉ 25oC

sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình ra lá và sinh trưởng của lá Tốc độ sinh trưởng của thân, chồi và rễ đạt tốt hơn khi nhiệt độ ngày từ 26-30oC và đêm từ 18-22oC Điều này liên quan đến việc duy trì cân bằng quá trình quang hoá trong cây

Nhiệt độ không những ảnh hưởng trực tiếp tới sinh truởng dinh dưỡng

mà còn ảnh hưởng rất lớn đến sự ra hoa đậu quả, năng suất và chất lượng của

cà chua Ở thời kỳ phân hoá mầm hoa, nhiệt độ không khí ảnh hưởng đến vị trí của chùm hoa đầu tiên Cùng với nhiệt độ không khí, nhiệt độ đất có ảnh hưởng đến số lượng hoa/chùm Khi nhiệt độ không khí trên 30/25oC (ngày/đêm) làm tăng số lượng đốt dưới chùm hoa thứ nhất Nhiệt độ không khí lớn hơn 30/25oC (ngày/đêm) cùng với nhiệt độ đất trên 21oC làm giảm số hoa trên chùm

Ngoài ra, nhiệt độ còn ảnh hưởng trực tiếp tới sự nở hoa cũng như quá trình thụ phấn thụ tinh, nhiệt độ ảnh hưởng rõ rệt tới sự phát triển của hoa, khi nhiệt độ (ngày/đêm) trên 30/24oC làm giảm kích thước hoa, trọng lượng noãn

và bao phấn Nhiệt độ cao làm giảm số lượng hạt phấn, giảm sức sống của hạt phấn và của noãn Tỷ lệ đậu quả cao ở nhiệt độ tối ưu là 18-20oC Khi nhiệt độ ngày tối đa vượt 38oC trong vòng 5-9 ngày trước hoặc sau khi hoa nở 1-3 ngày, nhiệt độ đêm tối thấp vượt 25-27oC trong vòng vài ngày trước và sau khi nở hoa đều làm giảm sức sống hạt phấn, đó chính là nguyên nhân làm giảm năng suất Quả cà chua phát triển thuận lợi ở nhiệt độ thấp, khi nhiệt độ trên 35oC ngăn cản sự phát triển của quả và làm giảm kích thước quả rõ rệt

Bên cạnh đó nhiệt độ còn ảnh hưởng đến các chất điều hoà sinh trưởng

có trong cây Sau khi đậu quả, quả lớn lên nhờ sự phân chia và sự phát triển của các tế bào phôi Hoạt động này được thúc đẩy bởi một số hooc môn sinh trưởng hình thành ngay trong khi thụ tinh và hình thành hạt Nếu nhiệt độ cao xảy ra vào thời điểm 2-3 ngày sau khi nở hoa gây cản trở quá trình thụ tinh, auxin không hình thành được và quả non sẽ không lớn mà rụng đi

Sự hình thành màu sắc quả cũng chịu ảnh hưởng lớn của nhiệt độ, bởi quá trình sinh tổng hợp caroten rất mẫn cảm với nhiệt Quả cà chua sinh trưởng tốt

ở 20-220C Thời kỳ quả chín, nhiệt độ và ánh sáng ảnh hưởng lớn đến sự hình thành các sắc tố của quả , chủ yếu là Licopen (màu đỏ) và Caroten (màu vàng) Sắc tố hình thành ở nhiệt độ 20oC , trên 35oC sắc tố bị phân hủy (Theo

Tạ Thu Cúc và cs, 2007) Các sắc tố này nhiều hay ít tuỳ thuộc vào nhiệt độ của môi trường: < 10 oC quả không phát triển màu đỏ và vàng, khoảng 25 oC quả phát triển màu đỏ và vàng, > 40oC quả không phát triển màu đỏ Nếu cà chua thu hoạch vào giai đoạn chín và giữ ở nhiệt độ 10 - 20 oC trong 12 ngày thì sắc tố caroten vẫn tiếp tục tăng Tuy nhiên, ngày nay với tiến bộ trong công tác chọn giống, các nhà khoa hoc đã chọn tạo được nhiều giống cà chua chịu nóng, có thể chín đỏ trong điều kiện nhiệt độ không khí cao hơn 35 oC (Theo Hồ Hữu An, 1996)

2.2.3 Yêu cầu về ánh sáng

Theo Nguyễn Thị Minh và Cs (2000) Cà chua thuộc cây ưa ánh sáng, cây con trong vườn ươm nếu đủ ánh sáng (5000 lux) sẽ cho chất lượng tốt, cứng cây, bộ lá to, khoẻ, sớm được trồng Ngoài ra ánh sáng tốt, cường độ quang hợp tăng, cây ra hoa đậu quả sớm hơn, chất lượng sản phẩm cao hơn Theo Binchy và morgan (1970) cho rằng cường độ ánh sáng ảnh hưởng đến quá trình sinh trưởng, phát triển của cây cà chua, điểm bão hoà ánh sáng của cây cà chua là 70.000 lux (nhiều tác giả) Cường độ ánh sáng thấp làm chậm quá trình sinh trưởng và cản trở quá trình ra hoa Cường độ ánh sáng thấp làm vươn dài vòi nhuỵ và tạo nên những hạt phấn không có sức sống, thụ tinh

kém Ánh sáng đầy đủ thì việc thụ tinh thuận lợi, dẫn đến quả phát triển bình thường, đồng đều, năng suất tăng Khi cà chua bị che bóng, năng suất thường giảm và quả bị dị hình (Theo Nguyễn Thị Thanh Hà, 2013) Trong điều kiện thiếu ánh sáng năng suất cà chua thường giảm, do vậy việc trồng thưa làm tăng hiệu quả sử dụng ánh sáng kết hợp với ánh sáng bổ sung sẽ làm tăng tỷ lệ đậu quả, tăng số quả trên cây, tăng trọng lượng quả và làm tăng năng suất Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng cà chua không phản ứng với độ dài ngày, quang chu kỳ trong thời kỳ đậu quả có thể dao động từ 7-19 giờ Tuy nhiên một số nghiên cứu khác cho rằng ánh sáng ngày dài và hàm lượng nitrat ảnh hưởng rõ rệt đến tỷ lệ đậu quả Nếu chiếu sáng 7 giờ và tăng lượng đạm thì làm cho tỷ lệ đậu quả giảm trong khi đó ánh sáng ngày dài làm tăng số quả/cây Nhưng trong điều kiện ngày ngắn nếu không bón đạm thì chỉ cho quả ít, còn trong điều kiện ngày dài mà không bón đạm thì cây không ra hoa

và không đậu quả (Theo Bộ NN&PTNT, 2005)

Chất lượng ánh sáng có tác dụng rõ rệt tới các giai đoạn sinh trưởng của cây cà chua Ánh sáng đỏ làm tăng tốc độ sinh trưởng của lá và ngăn chặn sự phát triển của chồi bên Ánh sáng màu lục làm tăng chất lượng chất khô mạnh nhất

Thành phần hoá học của quả cà chua chịu tác động lớn của chất lượng ánh sáng, thời gian chiếu sáng và cường độ ánh sáng, cà chua trồng trong điều kiện đủ ánh sáng đạt hàm lượng axít ascobic trong quả nhiều hơn trồng nơi thiếu ánh sáng

2.2.4 Yêu cầu về ẩm độ

Cà chua có yêu cầu về nước ở các giai đoạn sinh trưởng rất khác nhau,

xu hướng ban đầu cần ít về sau cần nhiều Độ ẩm đất 60-70% là phù hợp cho cây trong giai đoạn sinh trưởng và 78-81% trong giai đoạn đậu quả, bắt đầu từ thời kỳ lớn nhanh của quả Lúc cây ra hoa là thời kỳ cần nhiều nước nhất (Dẫn theo Nguyễn Thị Thanh Hà, 2013), nếu ở thời kỳ này độ ẩm không đáp ứng, việc hình thành chùm hoa và tỷ lệ đậu quả giảm

Một số nghiên cứu cho thấy giữa năng suất cà chua và lượng nước bốc hơi trên lớp đất mặt sâu 1 cm có mối quan hệ chặt chẽ Một nghiên cứu của

Mỹ cho thấy một giống cà chua đạt năng suất 220 tấn/ha thì hiệu quả sử dụng nước là 3,1 tấn/cm/ha lượng nước thoát hơi Ở Tunisia, khi nghiên cứu tác động của nước đối với cà chua đã kết luận để đạt năng suất 113 tấn/ha thì hiệu quả sử dụng nước tối đa là 2,95 tấn/cm/ha Nghiên cứu trong điều kiện California, Claude cho rằng để tạo 1 kg quả cà chua cần 32,3 kg nước

Nhiều tài liệu cho thấy độ ẩm đất thích hợp cho cà chua là 60-65% và

độ ẩm không khí là 70-80% Khi đất quá khô hay quá ẩm đều ảnh hưởng đến sinh trưởng phát triển và năng suất của cà chua Biểu hiện của thiếu nước hay thừa nước đều làm cho cây bị héo Khi ruộng bị ngập nước, trong đất thiếu oxy, thừa khí cacbonic làm cho rễ cà chua bị ngộ độc dẫn đến cây héo Khi thiếu nước quả cà chua chậm lớn thường xảy ra hiện tượng thối đáy quả, quả

dễ bị rám do canxi bị giữ chặt ở các bộ phận già không vận chuyển đến các bộ phận non

Độ ẩm không khí quá cao (> 90%) dễ làm cho hạt phấn bị trương nứt, hoa cà chua không thụ phấn được sẽ rụng (Theo Bộ NN&PTNT, 2005)

2.2.5 Yêu cầu đối với các chất dinh dưỡng

Cà chua là cây có thời gian sinh trưởng dài, thân lá sinh trưởng mạnh, khả năng ra hoa, ra quả nhiều, tiềm năng cho năng suất rất lớn Vì vậy cung cấp đầy đủ chất dinh dưỡng là yếu tố có tính chất quyết định đến năng suất và chất lượng quả (Tạ Thu Cúc, 2006) Cũng như các cây trồng khác cà chua cần

ít nhất 20 nguyên tố dinh dưỡng cho quá trình sinh trưởng phát triển bình thường của nó Trong các nguyên tố đa lượng cà chua cần nhiều kali hơn cả, sau đó là đạm và lân Mỗi nguyên tố dinh dưỡng khác nhau có ảnh hưởng khác nhau đến sinh trưởng, phát triển của cây cà chua

Đạm: Trong suốt quá trình sinh trưởng, đạm có ảnh hưởng lớn đến sinh

dưỡng và năng suất quả hơn tất cả các yếu tố dinh dưỡng khác Nó có tác dụng

thúc đẩy sự sinh trưởng, ra hoa, đậu quả của cà chua nhưng lại làm kéo dài thời gian chín Trong điều kiện nhiệt độ cao, thiếu đạm sẽ làm cho tỉ lệ rụng hoa tăng Trong đất thiếu đạm dẫn đến sinh trưởng thân lá bị kìm hãm, lá vàng úa, cây còi cọc, sinh trưởng kém, giảm năng suất và chất lượng quả Khi lượng đạm quá dư thừa làm kích thước quả giảm, hàm lượng đường và màu sắc quả kém, kéo dài quá trình chín, giảm khả năng chống chịu với sâu bệnh hại và tăng tỉ lệ quả bị thối, tăng hàm lượng nitrat trong quả (Dẫn theo Nguyễn Đình Thiều, 2010) Việc bón đạm hợp lý theo nhu cầu của cây sẽ làm tăng năng suất và chất lượng sản phẩm

Lân: Một đặc điểm khác biệt quan trọng của cây cà chua là hệ rễ hút lân kém, đặc biệt trong thời kỳ cây con Cây sử dụng lân nhiều khi cây có 3-4

lá thật, thời kỳ bắt đầu ra hoa và hình thành quả Lân có tác dụng kích thích cho hệ rễ sinh trưởng, hình thành chùm hoa sớm, kích thích hoa nở, làm tăng sức sống của hạt phấn, kích thích quá trình chín của quả, rút ngắn thời gian sinh trưởng, làm tăng chất lượng quả

Kali: Kali cần thiết để hình thành thân, bầu quả, kali làm cho cây cứng,

chắc, tăng bề dầy của mô giác, tăng khả năng chống chịu của sâu bệnh hại và điều kiện bất thuận Kali thúc đẩy quá trình quang hợp, tham gia tổng hợp nhiều chất hữu cơ quan trọng như gluxit, protein, vitamin Đặc biệt, kali có tác dụng tốt đối với hình thái quả, đất bón kali đầy đủ quả nhẵn, bóng, thịt quả chắc, làm tăng khả năng bảo quản và vận chuyển khi quả chín Kali còn có ảnh hưởng tốt đến chất lượng quả như làm tăng hàm lượng đường, hàm lượng chất tan và vitamin C Cây cần nhiều kali ở thời kỳ ra hoa rộ và quả phát triển

Magiê: Mg là nguyên tố dinh dưỡng có vai trò quan trọng đối với cây cà

chua Nó ảnh hưởng tới quá trình tổng hợp lân, tổng hợp hydratcacbon, liên quan

rất chặt chẽ tới quá trình hình thành Chlorophyll, khi thiếu Mg quá trình quang

hợp bị ảnh hưởng Mg còn đóng vai trò như một chất mang Photpho và điều hoà

sự hút dinh dưỡng bao gồm quá trình vận chuyển sản phẩm quang hợp tới các bộ phận của cây Thiếu Mg sẽ làm giảm khả năng chịu vận chuyển và bảo quản quả

Bo: Bo thường có khối lượng lớn trong cây, Bo ảnh hưởng tới sự nảy

mầm của hạt phấn, sự phát triển của ống phấn, thiếu Bo làm giảm sự phát triển của bộ rễ, lá mầm giòn, dễ gãy, chồi ngọn bị thối, quả bị biến dạng, làm rụng quả Đất càng có cấu trúc nhẹ cây càng cần ít Bo

Kẽm: Trong quá trình tổng hợp auxin, Zn có vai trò quan trọng Theo

Pauli và cộng sự (1968) sự tổng hợp và lưu thông Zn trong cây phụ thuộc vào

sự có mặt hoặc vắng mặt của lân và canxi Biểu hiện của sự thiếu Zn là lá nhỏ, ráp, cây cứng và sinh trưởng kém Đất có pH cao thường thiếu Zn

Molipden: Mo là nguyên tố vi lượng có rất ít trong cây Mo rất cần thiết

cho quá trình đồng hoá đạm của cây, thúc đẩy quá trình hình thành và chín của quả Thiếu Mo cây sinh trưởng kém, chiều cao cây giảm

Theo More (1978) để có 1 tấn cà chua cần 2,9 kg N, 0,4 kg P2O5, 4 kg

K2O và 0,45 kg Mg Theo Becseev để tạo 1 tấn quả cà chua cần 3,8 kg N, 6 kg

P2O5 và 7,9 kg K2O Theo Geraldson (1957) để đạt năng suất 50 tấn/ha cần bón

320 kg N, 60 kg P2O5 và 440 kg K2O Theo L.H Aung (1979) khuyến cáo để cà chua đạt năng suất 40 tấn/ha cần bón 150 kg N, 30 kg P2O5 và 160 kg K2O (Dẫn theo Dương Kim Thoa và CS, 2005) Theo Kuo và cộng sự (1998) thì đối với cà chua vô hạn nên bón với mức 180 kg N, 80 kg P2O5 và 180 kg K2O còn với cà chua hữu hạn thì lượng tương ứng là 120: 80 và 150 Theo nghiên cứu của Trần Khắc Thi (1999) thì trong điều kiện Việt Nam lượng phân bón cho 1 ha cà chua

là 25 tấn phân chuồng, 150 kg N, 90 kg P2O5 và 150 kg K2O

2.3 Tình hình sản xuất và tiêu thụ cà chua ở trong và ngoài nước

2.3.1 Tình hình sản xuất cà chua trên thế giới

Trên thế giới cà chua là cây rau quan trọng, xếp thứ 2 sau khoai tây Những năm gần đây, tình hình sản xuất cà chua trên thế giới vẫn tiếp tục gia tăng, tuy nhiên xuất hiện xu hướng không ổn định và chững lại Mặc dù diện tích trồng cà chua hàng năm trên thế giới tăng lên xong năng suất và sản lượng cà chua lại giảm xuống rõ rệt

Bảng 2.1: Tình hình sản xuất cà chua trên tế giới

Năm Diện tích

(1.000 ha)

Năng suất (tấn/ha)

Sản lượng (1.000 tấn)

(Nguồn FAO Database Static 2014)

Theo thống kê mới nhất của FAO (2014), diện tích cà chua trong 10 năm gần đây tăng lên rõ rệt Từ 4.227,985 ha năm 2002 đã tăng lên 4754,861 ha năm 2006 nhưng lại giảm vào năm 2007, 2008, chỉ còn 4.237,231ha Từ năm

2009 đến 2012, diện tích cà chua toàn thế giới tăng dần (năm 2012 đạt 4.814,969 ha) Năng suất cà chua năm 2002 trên thế giới đạt 27,5622 tấn/ha, thì đến năm 2009 năng suất cà chua đạt 33,9719 tấn/ha, đến năm 2012 đạt 33.8134 tấn/ha Do vậy, sản lượng cà chua tăng lên đạt 162.797,636 tấn năm 2012

Cà chua được sản xuất chủ yếu ở các nước ôn đới và á nhiệt đới Qua các năm 2007- 2012, sản lượng cà chua trên thế giới và mười nước dẫn đầu luôn tăng Trung Quốc, Ấn Độ và Mỹ là 3 nước có sản lượng cà chua cao nhất thế giới, chiếm từ 10,0% đến 24,1% Trong đó, Trung Quốc đạt sản lượng cà chua cao nhất thế giới vào năm 2012, đạt 50.125,055 tấn, chiếm 30,98% sản lượng cà chua trên toàn thế giới

Trung Quốc không chỉ xuất khẩu các sản phẩm cà chua đáng kể đến Italy, Nga, mà còn xuất khẩu đến Châu phi, Trung Á và các nước khác Năm

2011, sản phẩm cà chua của Trung Quốc đã xuất khẩu 1,13 triệu tấn

Bảng 2.2: Sản lượng cà chua của thế giới và 10 nước đứng đầu

Ai Cập 8.639,020 9.204,100 10.278,500 8.544,990 8.105,263 8.625,219 Iran 5.534,270 4.826,400 5.887,710 5.256,110 5.565,209 6.000,000 Italy 6.530,160 5.976,910 6.878,160 6.024,800 5.950,215 5.131,977 Brazil 3.431,230 3.867,660 4.310,480 4.106,850 4.416,652 3.873,985 Tây Ban Nha 4.081,480 4.049,750 4.603,600 4.312,700 3.864,120 4.007,000 Mexico 3.150,350 2.872,670 2.691,400 2.997,640 2.435,788 3.433,567

(Nguồn FAO Database Static 2014)

2.3.2 Tình hình sản xuất cà chua ở Việt Nam

Bảng 2.3 Diện tích, năng suất và sản lượng cà chua ở Việt Nam từ 2004-2012

Năm Diện tích

(ha)

Năng suất (tạ/ha)

Sản lượng (tấn)

Theo số liệu thống kê của Cục Trồng trọt, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn trong những năm gần đây cho thấy: Năm 2004 cả nước có 24.644,0 ha với sản lượng 424.126,0 tấn, năng suất trung bình đạt 172,0 tạ/ha Năm 2008, diện tích và năng suất cà chua tăng vượt so với các năm trước đó (diện tích cả nước đạt 24.850ha, năng suất trung bình 216 tạ/ha và sản lượng đạt 535.438 tấn) Năm 2012, diện tích cà chua là 23.917,8ha, năng suất bình quân đạt 257,9 tạ/ha và sản lượng thu được cao nhất từ trước đến nay, đạt 616.890,6 tấn (bảng 2.4) Những tỉnh có diện tích trồng cà chua lớn (trên 600 ha) đều là những nơi có năng suất cà chua khá cao (trên 200 tạ/ha, trừ Gia Lai

và Nghệ An) Tại Lâm Đồng, năng suất cà chua trung bình đạt trên 400 tạ/ha

Những nơi có diện tích trồng cà chua lớn trên 1000 ha (Hải Dương, Hà Nội, Hải Phòng, Nam Định, Lâm Đồng ) đều là những nơi đạt năng suất cao, đạt từ 20,03 tấn/ha đến 41,9 tấn/ha (năm 2012)

Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp Page 15

Bảng 2.4 Sản xuất cà chua tại một số tỉnh năm 2010-2012

Năm

Diện tích (ha)

Năng suất (tạ/ha)

Sản lượng (tấn)

Diện tích (ha)

Năng suất (tạ/ha)

Sản lượng (tấn)

Diện tích (ha)

Năng suất (tạ/ha)

Sản lượng (tấn)

Cả Nước 21.784,2 252,6 550.183,8 23.083,6 255,5 589.830,3 23.917,8 257,9 616.890,6

Lâm Đồng 5.514,0 449,6 247.909,0 6.388,0 419,0 267.659,0 6.798,6 419,0 284.874,1 Nam Định 1.334,0 197,6 26.365,0 1.426,0 198,5 28.307,0 1.444,0 202,9 29.298,0 Hải Phòng 1.267,2 314,8 39.886,0 1.210,8 330,7 40.039,2 1.259,4 325,7 41.021,8

Hà Nội 1.054,7 227,9 24.032,0 1.114,5 248,4 27.686,3 1.168,8 252,8 29.542,3 Hải Dương 1.034,0 260,1 26.889,4 1.114,0 263,1 29.313,5 1.000,0 260,9 26.093,0 Tiền Giang 668,8 220,9 14.774,5 975,9 202,9 19.804,5 834,3 212,9 17.765,3

Bắc Giang 904,0 200,4 18.113,0 904,0 200,4 18.113,0 781,0 202,3 15.799,0 Trà Vinh 677,3 207,5 14.053,3 852,8 233,1 19.882,7 733,8 226,4 16.613,0

Nguồn: Vụ Nông nghiệp- Tổng cục thống kê

* Công tác sản xuất, chế biến và tiêu thụ sản phẩm

Hiện nay chúng ta đã xây dựng được vùng nguyên liệu 1.000 ha tại Hải Phòng, Hải Dương phục vụ nhà máy chế biến cà chua cô đặc (công suất 3.500-3.800 tấn sản phẩm/năm) phục vụ nội tiêu và xuất khẩu, kết quả thực hiện năm 2003-2004 đã thu mua được 4.000 tấn nguyên liệu phục vụ nhà máy (đạt 20% công suất), tiêu thụ chủ yếu tại thị trường nội địa

Nhìn chung, việc sản xuất, chế biến và tiêu thụ các sản phẩm cà chua trong thời gian qua đã có nhiều cố gắng Tuy nhiên, thực tiễn đã xuất hiện một

số vấn đề tồn tại như sau: năng suất tại các vùng sản xuất còn thấp, tình hình nhiễm sâu bệnh hại tại các vùng sản xuất còn khá cao (đặc biệt bệnh héo xanh vi khuẩn và gần đây là bệnh virus), sản phẩm tạo ra chưa có sức hấp dẫn, cạnh tranh cao về giá thành (giá thành sản phẩm cà chua cô đặc sản xuất trong nước cao hơn giá trên thị trường thế giới là 100 USD/tấn sản phẩm) Chất lượng sản phẩm còn thấp, chưa đáp ứng được yêu cầu của một số thị trường (hình dạng, màu sắc ) Một số hạt giống nhập ngoại có chất lượng tương đối tốt (cà chua Pháp, Mỹ ) tuy nhiên, giá hạt giống còn quá cao đối với người sản xuất (20-25 triệu đồng/kg hạt) Đó là một số nguyên nhân dẫn đến cà chua của chúng ta khó

có thể cạnh tranh được với sản phẩm cùng loại của các nước trên thế giới

2.4 Tình hình nghiên cứu về chọn tạo giống cà chua quả nhỏ ở trong và ngoài nước

2.4.1 Tình hình nghiên cứu về chọn tạo giống cà chua quả nhỏ trên thế giới

Hai nhà khoa học Israel, Giáo sư Haim Rabinowitch, cựu Hiệu trưởng của Đại học Hebrew của Jerusalem, và giáo sư Nachum Kedar, nghiên cứu và phát triển giống cà chua anh đào (quả nhỏ) năm 1973 Nghiên cứu cách để làm chậm quả tránh chín nhanh trong khí hậu nóng, họ xác định sự kết hợp di truyền

để làm chậm sự trưởng thành và cũng là một cách để khai thác các gen để sản xuất cà chua anh đào

Nhiều nghiên cứu thử nghiệm giống cà chua quả nhỏ đã được tiến hành ở

AVRDC-TOP, Trường Đại Học Kasetsart, phân viện Kamphaeng Saen, Thái Lan Trong đó nhiều mẫu giống được đánh giá có chất lượng rất tốt kết hợp với đặc tính chịu nóng, năng suất cao và chống chịu bệnh như: các giống lai cà chua Anh Đào CHT104, CHT92 và CHT105 có năng suất cao, chống chịu bệnh tốt, màu sắc đẹp, hương vị ngon, quả chắc; các giống PT4225, PT3027, PT4165, PT4446, PT4187, PT4121, vừa cho năng suất cao, vừa có chất lượng tốt, hàm lượng chất khô cao, màu sắc đỏ đều, quả chắc, chống bệnh và chống nứt quả; giống FMTT3 cho năng suất 66,75 tấn/ha, chất lượng quả tốt, hàm lượng chất hoà tan cao (5,380 Brix), quả chắc, tỷ lệ quả nứt thấp (5,79%) (Theo AVRDC, 2002)

Năm 1995-1996, 11 giống cà chua quả nhỏ đã được đánh giá trong thí nghiệm đồng ruộng của ARC-AVRDC có trụ sở tại Kamphaengsaen Campus, Đại học Kasetsart, Nakhon Pathorn, Thái Lan Giống CH156 đã cho năng suất cao nhất đạt 44,53 tấn/ha Ảnh hưởng của côn trùng đến khối lượng quả thấp nhất ở CH155 là 7,47g/cây Giống CH151, CH153 và CH156 có khả năng bảo quản cao trong điều kiện phòng lạnh (Theo AVRDC, 2002)

Theo Kuo (1998), giống cà chua ăn tươi mini màu đỏ, trồng trong vụ Xuân cho năng suất đạt 42,1-45,8 tấn/ha độ Brix 6,48-6,83, trồng trong vụ Hè Thu đạt năng suất 17,7-21tấn/ha, độ Brix 5,25-5,85% Đó là các giống CHT 1126, CHT1127 và CHT1120 Các giống CHT1190, CHT1200 và CHT1201 vừa có độ Brix trên 6,25% vừa có hàm lượng Betacarotene, Lycopene khá cao, điều này rất

có ý nghĩa trong dinh dưỡng con người Tháng 12/2002 CHT1127 đã được Hiệp hội Nông Nghiệp Đài Loan đặt tên là giống Tainan ASVEG-No11

Theo báo cáo tổng kết nghiên cứu của Trung Tâm nghiên cứu và phát triển rau Châu Á (AVRDC, 2002; 2003) đã nghiên cứu, đánh giá 8 giống cà chua quả nhỏ (cherry tomato) như CLN2545, CLN254DC năng suất 15 tấn/ha,

20 giống cà chua chất lượng cao phục vụ chế biến (Processing tomato) như CLN2498-68, CLN2498-78 đạt năng suất trên 55 tấn/ha và 9 giống cà chua phục vụ ăn tươi, nấu chín như: Taoyuan ; Changhur, Hsinchu2 năng suất đạt

70 tấn/ha

Năng suất cà chua sẽ giảm đáng kể nếu bị nhiễm virus xoăn lá (ToLCV) vào thời gian ra hoa Năm 2002, 2003; 5 giống cà chua lai quả nhỏ màu đỏ, kháng virus xoăn lá (ToLCV) là CHT1312, CHT1313, CHT1372, CHT1374, CHT1358 và giống đối chứng Tainan-ASVEG No.6 đã được tiến hành thử nghiệm, đánh giá ở 4 địa điểm (AVRDC, Annan, Luenbey, Sueishan) Kết quả cho thấy tỷ lệ nhiễm virus của các mẫu CHT là rất thấp (dưới 5% năm 2002 và dưới 11% năm 2003), trong khi đó tỷ lệ nhiễm virus của giống đối chứng là rất cao (74-100% năm 2002 và 86,5-100% năm 2003) (AVRDC, 2002; 2003)

Dựa trên kết quả nghiên cứu của PYTs, năm 2003 Đài Loan đã đưa vào sản xuất giống cà chua lai quả nhỏ CHT1200 được phát triển bởi AVRDC và CHT1200 đã chính thức được đặt tên là Hualien-ASVEG No.13 CHT1200 có quả màu vàng cam khi chín, giàu ß-carotene (2,8 mg/100 g), quả dạng oval,

chắc, tỷ lệ nứt quả thấp, có khả năng kháng ToMV và nấm héo rũ Fusarium

chủng 1 và 2 (AVRDC, 2003)

Để tuyển chọn giống cà chua lai quả nhỏ triển vọng cho sản xuất vụ Hè Trung tâm nghiên cứu và phát triển rau châu Á đã tiến hành thí nghiệm với 5 giống cà chua lai quả nhỏ có khả năng kháng virus ToLCV quả khi chín có màu

đỏ là CHT1312, CHT1313, CHT1358, CHT1372, CHT1374 và giống đối chứng

là Tainan-ASVEG No.6 Thí nghiệm được tiến hành từ 06/2002 đến 24/06/2004 (với nhiệt độ ngày đêm là 28,1oC/19,6oC và tổng lượng mưa 210 mm), thí nghiệm được bố trí theo kiểu RCBD với 4 lần nhắc lại Kết quả cho thấy giống CHT1372 đạt năng suất cao nhất 54,5 tấn/ha, tiếp đến là CHT1312 và CHT1358 với năng suất lần lượt là 53,6 tấn/ha và 53,3 tấn/ha trong khi đó đối chứng Tainan-ASVEG No.6 chỉ đạt 28,2 tấn/ha Các giống CHT này đều có tỷ lệ nhiễm virus xoăn lá (ToLCV) thấp (2,6-7,8%) trong khi 99% giống đối chứng bị nhiễm bệnh CHT1358 có quả nhỏ nhất (11,8g/quả) nhưng lại có khả năng cho thu quả dài nhất và đạt 8,18oBrix (AVRDC, 2003)

Tháng 12/2004, dựa trên kết quả nghiên cứu của PYTs, Đài Loan đã đưa vào sản xuất giống cà chua lai quả nhỏ CHT1201 - được phát triển bởi AVRDC

và CHT1201 đã chính thức được đặt tên là Hualien-ASVEG No.14 Đây là giống cà chua có hàm lượng ß-carotene cao (2,7 mg/100g), quả khi chín có màu vàng cam, quả dạng thuôn dài, quả chắc tỷ lệ nứt quả thấp và kháng ToMV và

Fusarium chủng 1 và 2 (AVRDC, 2004)

Tháng 01 năm 2007 dòng cà chua quả nhỏ màu vàng CHT1417 đã được công nhận là giống mới và với tên gọi là ‘Hualien Asveg 21’ Đây là giống sinh trưởng vô hạn, quả dạng oval khi chín có màu vàng cam, quả chắc, hương vị tốt,

tỷ lệ nứt quả thấp Đặc biệt, giống này có các gen Ty-2, Tm-2a, I-1 và I-2 giúp tăng khả năng kháng với các bệnh ToLCV, khảm lá và vi khuẩn héo rũ chủng 1

và 2 (AVRDC, 2013)

Nhiều nghiên cứu thử nghiệm về cà chua quả nhỏ cũng đã được tiến hành

ở châu Phi Theo chương trình cải thiện giống cà chua cho vùng núi châu Phi, AVRDC-RCA đã lựa chọn 26 mẫu cà chua quả nhỏ thụ phấn tự do để đánh giá các yếu tố cấu thành năng suất, từ đó xác định tiềm năng thích nghi của các mẫu

cà chua này trước khi đưa ra phổ biến Ở vụ thu năm 2000 và 2001 đã đánh giá

26 mẫu cà chua Năm 2000, mẫu CLN1555-106-4 và CLN156-142-2 cho năng suất cao nhất (hơn 55 tấn/ha) Năm 2001, mẫu CLN155-106-4 và CLN1558-100-10 cho năng suất cao nhất (hơn 45 tấn/ha) Mẫu CLN1561-124-2 cho số quả trên cây tương đối cao (251 quả/cây năm 2000 và 149 quả/cây năm 2001 Mẫu CLN1555-106-4, CLN1561-124-2, CLN155-104-4, CLN1558-100-10 có tiềm năng cao với hệ thống canh tác ở vùng núi Châu Phi (AVRDC, 2002)

Năm 2003, để đánh giá so sánh về năng suất, chất lượng của các mẫu cà chua quả nhỏ với các mẫu cà chua fresh-market, 14 mẫu cà chua thụ phấn tự do

và hai mẫu cà chua lai F1 đã được đánh giá về năng suất, chất lượng dưới điều kiện tự nhiên ở Arusha Kết quả cho thấy trong các mẫu cà chua quả nhỏ, quả của CLN1558A có pH thấp nhất và phần trăm của citric, malic, tartaric và axit

acetic là cao nhất Các mẫu lai CHT154, CHT155 cho quả nhỏ nhất và năng suất thấp nhất, năng suất cao nhất là của CLN2070B Hàm lượng các chất hoà tan của các mẫu cà chua quả nhỏ đặc biệt là của các mẫu cà chua quả nhỏ lai là vượt trội hơn hẳn so với các mẫu cà chua ăn tươi (fresh-market) Kết quả từ nghiên cứu này cho thấy, cà chua quả nhỏ có các đặc tính về chất lượng tương tự hoặc tốt hơn rất nhiều so với mẫu cà chua ăn tươi (fresh-market) Mặc dù sản lượng trái cây có thể thấp hơn, người tiêu dùng vẫn có thể ưu tiên lựa chọn cà chua quả nhỏ làm cây trồng có giá trị ở Đông Châu Phi (AVRDC, 2003)

2.4.2 Tình hình nghiên cứu về chọn tạo giống cà chua quả nhỏ ở Việt Nam

Ở nước ta nhiều Viện, Trường, Trung tâm triển khai các nghiên cứu

về chọn tạo giống và kỹ thuật thâm canh cà chua Trong đó có một số đơn vị chủ lực như Viện nghiên cứu Rau quả, Viện cây lương thực và cây thực phẩm, Trường Đại học Nông nghiệp Hà Nội Các nghiên cứu và phát triển giống cà chua ở nước ta có thể phân ra các giai đoạn sau (Theo Phạm Đồng Quảng, 2006)

Đối với giống cà chua quả to và quả nhỡ thì ở nước ta cũng đã được các Viện nghiên cứu, Trường Đại học và các Trung tâm nghiên cứu đã chọn lọc và lai tạo thành công rất nhiều giống cho năng suất cao, chất lượng tốt có khả năng chịu nhiệt và kháng bệnh tốt rất phù hợp với điều kiện khí hậu của Việt Nam

Nhưng đối với giống cà chua quả nhỏ thì ở nước ta còn rất hạn chế, các giống cà chua quả nhỏ cơ bản vẫn qua nhập nội để đưa vào sản xuất

Bắt đầu từ năm 1991, từ một số mẫu giống cà chua quả nhỏ, màu vàng mang mã số 2 trong vườn tập đoàn (nguồn gốc Nhật, Đài Loan), Vũ Tuyên Hoàng và cộng sự, 1997 đã áp dụng phương pháp chọn mẫu để phân lập và chọn lọc đến năm 1994 thu được mẫu cà chua vàng ổn định về các đặc tính sinh học - kinh tế, có khả năng chống chịu bệnh tốt, thích hợp gieo trồng vụ đông, đặt tên

là cà chua vàng

Sau đó từ 2005-2006 sản xuất cà chua mini (quả nhỏ) ở nước ta đã có được

sự phát triển khởi sắc về diện tích (phục vụ chủ yếu cho đóng hộp xuất khẩu) Chọn tạo giống cà chua quả nhỏ trước 2005 đã được triển khai ở một số cơ sở nghiên cứu ở nước ta (Theo Nguyễn Thanh Minh, 2004 và Phạm Đồng Quảng, 2006), trong đó có Trường Đại học Nông nghiệp Hà Nội Tuy nhiên kết quả về chọn tạo giống cà chua quả nhỏ trước 2005 là chưa đáng kể Trường Đại học Nông nghiệp Hà Nội là cơ sở hàng đầu về nghiên cứu và phát triển sản xuất cà chua lai Sau nhiều năm nghiên cứu về tạo các giống cà chua lai quả nhỏ, năm 2004-2005 đã hoàn thành quy trình công nghệ sản xuất hạt giống cà chua lai quả nhỏ trên quy mô đại trà, đã tạo ra bộ giống cà chua lai quả nhỏ, chất lượng cao Năm 2006, 2007 giống cà chua lai quả nhỏ HT144 đã phát triển diện tích sản xuất đại trà lớn, phục vụ cho nội tiêu và xuất khẩu (đóng hộp nguyên quả) HT144 là giống cà chua lai quả nhỏ đầu tiên của Việt Nam chất lượng cao cạnh tranh thành công với các giống thế giới để phát triển sản xuất lớn (Theo Trần Văn Lài và Cs, 2005)

Điểm trọng yếu trong phát triển sản xuất cà chua của nước ta là mở rộng quy mô ngày càng lớn các giống cà chua lai chất lượng cao, nhằm mở rộng các sản phẩm tiêu dùng phục vụ cho nhu cầu ngày càng tăng và đa dạng ở trong nước và xuất khẩu Chỉ có như vậy, chúng ta mới tạo ra bước đột phá mới trong phát triển sản xuất cà chua ở nước ta

Theo Nguyễn Hồng Minh (2006), so với giống cà chua nhót Thuý Hồng (nhập từ Đài Loan), HT144 thấp cây hơn nên chi phí làm giàn giảm Do cây mau đốt nên HT144 vẫn cho nhiều quả Hơn nữa lại thu hoạch trước Thuý Hồng khoảng 13 - 14 ngày, quả thu tập trung, năng suất cao hơn Trên đất 2 lúa trồng

cà chua, chưa có giống cà chua quả nhỏ nào trồng phù hợp hơn HT144 Sau chu

kỳ thu quả bình thường, nếu chăm sóc tiếp HT144 vẫn có khả năng tái sinh thu quả kéo dài Đây là giống cà chua chất lượng cao, cho tới nay cũng chưa có giống cà chua quả nhỏ, dạng chín đỏ nhập nội nào có chất lượng tiêu dùng của quả tương đương hoặc vượt năng suất Đặc biệt HT144 rất phù hợp cho công

nghệ đóng hộp nguyên quả

Theo kết quả nghiên cứu của Phạm Thị Tuyết 2011, Khi so sánh 1 số giống cà chua quả nhỏ nhập nội tác giả nhận thấy giống cà chua A Châu cho năng suất cao nhất (41,42 tấn/ha), một số giống cà chua quả nhỏ Kim Ngọc, A Châu, A Lan có hàm lượng chất khô, độ Brix, Caroten trong quả khá cao, thích hợp cho ăn tươi

2.4.3 Kết quả nghiên cứu giống cà chua trong nhà mái che

Trong bối cảnh kinh tế thế giới đang đi vào xu hướng hòa nhập và toàn cầu hóa, Việt Nam gia nhập Tổ chức thương mại thế giới WTO, sự canh tranh ngày càng khốc liệt, trong đó có lĩnh vực nông nghiệp Việc chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp, phát triển nên nông nghiệp bền vững, năng suất hiệu quả chất lượng với hàm lượng công nghệ cao Đó chính là xu hướng phát triển của nông nghiệp Việt Nam khi hội nhập với thế giới

Nông nghiệp công nghệ cao (NNCNC) được xem như tính tất yếu của sự phát triển trình độ sản xuất và lực lượng sản xuất Do vậy, tuỳ theo điều kiện của từng quốc gia mà thời điểm hình thành các khu công nghiệp công nghệ cao có khác nhau

Sản xuất nông nghiệp công nghệ cao, đặc biệt là sản xuất rau và hoa đã được nhiều nước trên thế giới triển khai trên quy mô công nghiệp như Hà Lan, Mỹ, Isaren, Nhật Bản, Italia, tây Ban Nha, Pháp, Anh , Đức, Đài Loan, Trung Quốc cho năng suất cao, chất lượng tốt đáp ứng nhu cầu tiêu dùng trong nước và xuất khẩu đạt hiệu quả kinh tế cao, ví dụ như sản xuất cà chua đạt trên 300 tấn/ha/năm; hoa hồng 1- 2 triệu bông chất lượng/ha, dưa chuột 250 tấn/ha (Theo Đào Xuân Thảng, 2012)

Tính đến giữa thập kỷ 80, Israel đã xây dựng 10 khu NNCNC đầu tiên, yêu cầu xuất phát điểm cao về tự động hóa và tri thức hóa Tại Châu Á, tiêu biểu như các nước thuộc khu vực Đông Á và Đông Nam Á như Trung Quốc, Đài Loan, Thái Lan… Đặc biệt, từ những năm 1990, Trung Quốc đã rất chú trọng

phát triển các khu NNCNC, đến nay đã hình thành hơn 405 khu NNCNC, trong

đó có 1 khu NNCNC cấp quốc gia, 42 khu cấp tỉnh và 362 khu cấp thành phố Ngoài ra, còn hàng ngàn cơ sở ứng dụng công nghệ cao trên khắp đất nước Những khu này đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển nền nông nghiệp hiện đại của Trung Quốc

Sản xuất tại các khu NNCNC đạt năng suất kỷ lục Ví dụ như Israel năng suất cà chua đạt 250 - 300 tấn/ha, bưởi đạt 100 -150 tấn/ha, hoa cắt nhánh 1,5 triệu nhánh/ha… đã tạo ra giá trị sản lượng bình quân 120.000 - 150.000 USD/ha/năm Riêng ở Trung Quốc đạt giá trị sản lượng bình quân 40.000 - 50.000 USD/ha/năm gấp 40 - 50 lần so với các mô hình trước đó Chính vì vậy, sản xuất nông nghiệp theo hướng ứng dụng công nghệ cao và sự phát triển các khu NNCNC đã và đang trở thành mẫu hình cho nền nông nghiệp tri thức thế kỷ XXI (Theo Dương Hoa Xô, Phạm Hữu Nhượng, 2006)

Năm 1989 ở Ashby Massachuchet (Mỹ) có cơ sở Hydrohavert sản xuất rau quanh năm với diện tích 3.400 m2, trong đó có 69% diện tích trồng rau diếp, 13% trồng cải xoong Năm 1994 ở Mỹ có khảng 220 ha rau trồng trong nhà kính trong đó có 75% trồng không dùng đất và trong dung dịch Các loại rau trồng chủ yếu là cà chua, dưa chuột, ớt, rau diếp (Dẫn theo Dương Hoa Xô, Phạm Hữu Nhượng, 2006)

Canada đã phát triển và mở rộng diện tích tích trồng rau thủy canh từ 100

ha (năm 1987) đến 2.000 ha (năm 2001) với công nghệ Rockwool, perlite và NFT cho sản xuất cà chua, dưa chuột và ớt Hơn 50% sản lượng cà chua và ớt, 25% dưa chuột được sản xuất bằng công nghệ thủy canh và xuất khẩu sang Mỹ

Tại Anh người ra xây dựng hệ thống trồng cây trên màng mỏng dinh dưỡng (NFT) chuyên sản xuất cà chua với diện tích 8,1 ha (Dẫn theo Dương Hoa

Xô, Phạm Hữu Nhượng, 2006)

Ở Nhật Bản kỹ thuật trồng cây trong dung dịch được sử dụng chủ yếu để trồng rau Năng suất cà chua đạt từ 130 - 140 tấn/ha/năm, dưa leo đạt 250

tấn/ha/năm Ngoài hệ thống thủy canh để trồng cà chua, dưa leo, dâu tây họ còn trồng nhiều loại rau ăn lá và rau cao cấp trên màng mỏng dinh dưỡng

Tại Đài Loan kỹ thuật trồng cây trong dung dịch được sử dụng rộng rãi để trồng các loại rau, chủ yếu là sử dụng hệ thống trồng cây không tuần hoàn của AVRDC

Tại Canada, cà chua là loại quả được trồng trong nhà kính quan trọng nhất Chúng được trồng trong điều kiện vụ xuân hoặc vụ hè thu là thích hợp nhất Vụ xuân thường được gieo trồng vào đầu tháng mười một, và được đưa vào nhà kính đầu tháng giêng, và được thu hoạch từ giữa tháng ba đến tháng bảy, với một số diện tích được kéo dài đến vụ hè thu

Vì trong điều kiện ngày ngắn và âm u của mùa đông nên cây sinh trưởng chậm và yêu cầu người trồng phải đảm bảo sử dụng tối đa ánh sáng và chất thải tối thiểu trong điều kiện nhà kính (Theo A.P Papadopoulos, 1991)

Ở đây, cà chua trồng cần tỉa để lại 1 thân chính Loại bỏ tất cả các chồi bên hoặc nhánh hàng tuần Hỗ trợ cây trồng bằng các sợi Plastic Buộc 1 đầu dây ở phía gốc cây vào các cặp nhựa và buộc đầu còn lại của cây vào sợi dây trên không, dọc theo hàng cây, dây này dài 1.8 -2.0 m Dây được quấn xung quanh cây 1-2 vòng cách mỗi chùm quả

Theo Clarita Aganon và cộng sự (2004), sản xuất cà chua ở Philippines trong những tháng nóng ẩm là rất hạn chế vì lũ lụt, nhiệt độ cao và sự xuất hiện của sâu bệnh Ghép cà chua lên gốc ghép kháng bệnh là một công nghệ tiềm năng để vượt qua những điều kiện bất lợi vô sinh và các vấn đề sinh học Cây gốc ghép là giống cà tím EG203, cây lấy mắt ghép là giống cà chua Apollo và

CL 5915, thực hiện trong điều kiện nhà mái che

Fresno County là vùng sản xuất cà chua quả nhỏ lớn nhất ở California Năm 1996 vùng này trồng 144 ha cà chua quả nhỏ Giống BR124 được sản xuất lớn nhất trong vùng Nó đạt năng suất rất tốt trong 4-5 năm liên tiếp và thời gian thu quả dài Tuy nhiên giống này bị tuyến trùng hại trên đất bị

nhiễm khuẩn nên sản lượng giảm (Richard Molinar, 1999)

Một nghiên cứu được thực hiện để đánh giá 20 giống cà chua quả nhỏ tại Trung tâm Nghiên cứu và Giáo dục Kearney (Theo California Annual Report, 2013) BR124, Juliet, RFT9970, BHN151, B7410, RFT6704, B7411, Gardeners Delight, FA 819, Koko, BHA268, RFT8206, Cascada, Sugar Snack, Pepe, Sun Gold, Mini Charm, Santa, Sun Cherry, PS112 Trong đó giống BR124 vẫn cho năng suất cao nhất Juliet và RFT 9970 cho năng suất cao tiếp theo Một số giống cho khối lượng quả lớn: BHN 151, 268 BHN, Juliet, FA 819, và 724 PS (26, 25.7, 23.4, 20, 20 gram tương ứng) Một số loại nhỏ: Minicharm, Pepe, Sugar Snack, Gardeners Delight, Sun Gold, và Santa (4.5, 5.7, 6.6, 7.2, 7.3, 8 gram)

Ở Florida, cà chua là một loại rau rất phổ biến cho sản xuất trong nhà kính Trồng cà chua dễ trồng trọt hơn so với dưa chuột và rau diếp, và sản lượng rất cao Nhu cầu cà chua ở đây tương đối mạnh vì nó cung cấp năng lượng lớn (Hochmuth and R C Hochmuth, 2012)

Một nghiên cứu về sáu giống cà chua quả nhỏ của Trung tâm Nghiên cứu

và phát triển rau Châu Á (AVRDC) (William và cs, 1997): CHT 104, CHT 241, CHT 264, 20-19-12-5, 20-19-5-0, và 20-6-0-0 và hai giống của công ty Mỹ: Burpee Super Sweet 100 và Park Thống Carol đỏ đã được thử nghiệm trên bờ biển đảo Hawaii theo dõi sinh trưởng và năng suất quả sử dụng phân bón hữu cơ

và không sử dụng thuốc trừ sâu Trong khoảng thời gian thu hoạch 10 tuần giống CHT 104 sản xuất cho khối lượng quả cao nhất - 3.7kg trên 1 cây Giống CHT261 và CHT264 sản xuất cho 2.6kg trên 1 cây, trong khi các giống còn lại sản xuất cho 1,5 đến 1,9 kg cho 1 cây Trong bốn tuần thu hoạch cao điểm giống CHT104 có trọng lượng quả cao nhất: 2,1 kg trên 1 cây, các giống CHT 264 1,9, CHT 261 thu được 1,6 kg trên 1 cây và các giống còn lại cho 1,0 đến 1.2 kg trên

1 cây Với lịch trình thu hoạch ba lần một tuần gây tổn thất lớn vì trái cây ế ẩm nên để chín quá hoặc trái cây bị hư hỏng trong quá trình thu hoạch với tỷ lệ cao

nhất 23,7% với giống 20-6-0-0 và tỷ lệ thấp nhất là 12,7% với giống Super 100

Theo Kenneth Hood và cs, 2013, Ở Mississippi nhu cầu về cà chua là rất cao, vì vậy cà chua là loại rau tốt nhất phát triển trong nhà kính phục vụ cho doanh nghiệp Chủ sở hữu công ty với trên 20 mẫu cà chua sản xuất trong nhà kính quản lý hầu hết các nhà kính trồng cà chua của Hoa Kỳ Tuy vậy hầu hết diện tích trồng cà chua trong nhà kính khoảng trên dưới 1 mẫu Cà chua nhà kính được thu hoạch khi đã chín, vì vậy chúng mang hương vị đặc trưng Giống

cà chua trồng trong nhà kính gần như cùng kích cỡ, hình dạng, màu sắc và khả năng kháng bệnh tốt hơn cà chua trồng ngoài ruộng Ở đây, người tiêu dùng không quan tâm về giá cả của cà chua trồng trong nhà kính mà họ quan tâm đến chất lượng và giá trị dinh dưỡng

Ở Việt Nam, kỹ thuật trồng rau bằng phương pháp thủy canh mới được đưa vào nghiên cứu và ứng dụng từ năm 1993 chủ yếu thực hiện ở các trường đại học, các Viện nghiên cứu Từ năm 1995 phương pháp thủy canh tĩnh của AVRDC được du nhập vào Việt Nam để sản xuất rau an toàn, nhiều nghiên cứu

đã được triển khai và khẳng định trồng rau thủy canh cho năng suất, chất lượng cao hơn Tuy nhiên phạm vi ứng dụng còn hẹp, chủ yếu trong các hộ gia đình

Tham gia tổ chức WTO, Việt Nam đã phải phê chuẩn nhiều công ước có liên quan đến sản xuất sạch Ngày 22/9/1999 Bộ trưởng Bộ Khoa học Công nghệ và Môi trường đã ký vào Tuyên ngôn Quốc tế về sản xuất sạch, thể hiện sự cam kết của Chính phủ về phát triển đất nước theo chiến lược bền vững Một trong những vấn đề quan tâm trong nông nghiệp là tạo ra được các sản phẩm an toàn, trong đó vấn đề sản xuất rau sạch được đặt lên hàng đầu

Trong những năm vừa qua, nhiều cơ quan, nhiều vùng sản xuất đã nghiên cứu và xây dựng nhiều mô hình sản xuất rau an toàn Diện tích trồng rau an toàn

cả nước hiện có 19.937 ha, tăng 2,54 lần so với năm 2003, tăng trên 10 lần so với năm 2001; (chiếm 4,49% tổng diện tích rau trồng trong cả nước) Tuy nhiên, các vùng sản xuất rau an toàn chỉ đáp ứng được một phần nhỏ nhu cầu trong

nước, còn nhiều hạn chế như nguồn đất, nước ô nhiễm, chưa áp dụng đồng bộ các biện pháp kỹ thuật về kiểm tra đánh giá chất lượng sản phẩm Theo số liệu điều tra phân tích của Cục Bảo vệ thực vật, tại Hà Nội có 4/18 mẫu rau thường

có tồn dư thuốc BVTV Tại Hà Tây (nay là Hà Nội) và Vĩnh Phúc, các mẫu rau đều nhiễm coliform và Ecoli vượt mức tiêu chuẩn cho phép Trong báo cáo kết quả phân tích về hiện trạng kim loại nặng trong đất, nước và rau ở khu vực Đông Anh - Hà Nội cho thấy: với 39 mẫu phân tích có tới 12 mẫu đất và 27 mẫu nước bị nhiễm Pb, đã có 13 mẫu rau bị ô nhiễm Pb Còn khi phân tích Cd có 24/145 mẫu vượt ngưỡng cho phép Điều đó chứng tỏ, sản xuất nông nghiệp an toàn của Việt Nam chưa thực sự an toàn (Dẫn theo Cao Kỳ Sơn, 2009)

Đại học nông nghiệp I Hà Nội, PGS.TS Hồ Hữu An đã có công trình

nghiên cứu khoa học cấp nhà nước “Sản xuất rau an toàn bằng công nghệ cao

không dùng đất ” (Hồ Hữu An 2005), đề tài đã được nghiệm thu và đang được

chuyển giao công nghệ ra thực tế Rau được gieo trồng không dùng đất mà được gieo trồng trong các thùng xốp hoặc trên các giá thể có sẵn trong nước, nên không

bị ô nhiễm các kim loại nặng, hóa chất bảo vệ thực vật, vi sinh vật có hại tồn dư trong đất (các kim loại này rất khó xử lý, thường phải mất từ 10-20 năm mới phân giải) cho phép tiết kiệm được một khoản chi phí để xử lý các kim loại này Bên cạnh đó ngăn chặn được các vi sinh vật có hại từ các nguồn phân chuồng, phân bắc,

từ đất và nguồn nước ô nhiễm giải quyết tận gốc các nguyên nhân nhiễm bẩn rau, đảm bảo rau sạch Cây được cung cấp đầy đủ các nguyên tố đa, vi lượng trong suốt quá trình sinh trưởng và phát triển nên các giống phát huy được tiềm năng về năng suất và chất lượng Rau được trồng trong nhà có mái che, được tưới bằng hệ thống nhỏ giọt tự động hoặc bán tự động, vừa đảm bảo độ đồng đều vừa tiết kiệm nước, giảm bớt công việc nặng nhọc của người trồng rau Ngoài ra, với công nghệ này, người trồng rau còn có khả năng trồng ổn định quanh năm (cả trong điều kiện trái vụ), tăng vụ gieo trồng lên 4-11 vụ/năm

Với điều kiện khí hậu nhiệt đới gió mùa nóng ẩm ở nước ta, tìm hiểu bệnh hại rau trong nhà lưới cũng như ngoài nhà lưới là một vấn đề cần thiết phải được quan tâm xem xét thường xuyên Trồng rau (cà chua, dưa chuột, sulơ và xà lách) trong nhà có mái che theo công nghệ cao không dùng đất bước đầu thu được kết quả đáng khích lệ Phạm vi nghiên cứu này đề cập tới tình hình sản xuất cà chua trong và ngoài

Có 16 loại bệnh gây hại cà chua trồng trong nhà lưới cách ly và 19 loại bệnh xuất hiện ngoài nhà lưới Trong nhà lưới cách ly cao, cà chua ít bị nhiễm bệnh hơn so với trong nhà lưới (Ngô Thị Xuyên, Nguyễn Văn Đĩnh, 2005)

Một trong những biện pháp canh tác rau an toàn được triển khai là trồng rau trong nhà lưới Các mô hình nhà lưới trồng rau ở ngoại thành TP Hồ Chí Minh được bắt đầu thực hiện từ năm 2001 Cho đến nay hàng trăm mô hình nhà lưới đã được triển khai, một phần là các mô hình trình diễn khuyến nông do Trung Tâm Khuyến Nông của một số quận huyện đầu tư hỗ trợ, phần còn lại là

do người trồng rau tự đầu tư (Phạm Ngọc Tuấn, 2008)

Đối với vùng khí hậu quanh năm nóng ẩm, chỉ có hai mùa mưa và nắng,

mô hình trồng rau trong nhà lưới ở ngoại thành TP Hồ Chí Minh cũng đã góp phần giúp cho một số hộ trồng rau ăn lá làm ăn có hiệu quả, tăng được vòng quay của thời vụ trồng rau

Theo Cao Kỳ Sơn (2009), cà chua là cây ưa ánh sáng ngắn ngày, trong vụ thu đông, thời gian chiếu sáng khoảng 10 đến 12 giờ/ngày trong nhà plastic với cường độ ánh sáng trung bình đạt 25647 - 26115 lux là thích hợp Nhiệt độ trung bình từ 27,4 – 29,7 oC phù hợp cho cây sinh trưởng và phát triển Độ ẩm không khí trong nhà plastic ở ngưỡng 59,5 – 68,7% là thuận lợi cho cây Với những điều kiện thụân lợi trong nhà plastic như vậy, cây sẽ ra hoa cái sớm, nhiều và tỷ

lệ đậu quả cao nên cho năng suất thu hoạch cao

2.5 Nghiên cứu về biện pháp kỹ thuật tỉa nhánh cho cà chua

Tỉa nhánh là việc loại bỏ nhánh nách và những chồi thấp nhất, làm cho dinh dưỡng tập trung vào các chùm hoa và quả trên thân chính, đồng thời tạo độ

thoáng khí cho cà chua (Mai Thị Phương Anh, 2003)

Các nhà khoa học đã tiến hành nghiên cứu ảnh hưởng của tỉa nhánh đến năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất của cà chua Curerence (1941), Magruder (1924), Strijdom (1955), Thomson (1934) đều đã chỉ ra rằng tỉa nhánh

có xu hướng làm tăng khối lượng trung bình quả, thúc đẩy cà chua chín sớm hơn nhưng lại làm giảm tổng sản lượng Trái ngược với kết luận trên, Deonier và cộng sự (1944) bằng kết quả nghiên cứu của mình đã cho thấy khi trồng cà chua

có tỉa nhánh thu được năng suất lớn hơn so với không tỉa, đồng thời hiệu quả kinh tế cũng cao hơn (Dẫn theo Phạm Thị Tuyết, 2011)

Jackson (1953) đã nghiên cứu tác động của tỉa nhánh đến năng suất của

11 giống cà chua, kết quả là có 7 giống cho năng suất lớn hơn khi tỉa nhánh, 4 giống còn lại khi tỉa nhánh lại cho năng suất thấp hơn so với để phát triển tự nhiên (Dẫn theo Trần Thị Thu, 2008)

Trung tâm nghiên cứu rau châu Á đã tiến hành nghiên cứu ảnh hưởng của biện pháp tỉa nhánh đến số chùm hoa/cây, số hoa/chùm, khối lượng quả và năng suất của giống cà chua FMTT260 tại đại học Kasetsart (Thái Lan), kết quả cho thấy: số chùm hoa trên cây giảm ở các công thức tỉa nhánh, trong khi đó công thức đối chứng (không tỉa nhánh) lại cho số chùm hoa/cây cao nhất (9,4 chùm/cây) Số hoa trên chùm cũng khác nhau rất rõ rệt ở các công thức tỉa nhánh, công thức để 1 thân chính cho số hoa/chùm cao nhất (9,6 hoa/chùm), công thức không tỉa nhánh có số hoa/chùm thấp nhất (7,9 hoa/chùm) Về khối lượng trung bình quả, công thức tỉa để 1 thân chính 1 thân phụ cho khối lượng trung bình quả đạt cao nhất (116,4 g/quả) Biện pháp tỉa nhánh để 2 thân kết hợp với khoảng cách trồng (cây cách cây) là 30cm cho năng suất cao nhất (40,2-42,4 tấn/ha) (Fufa, P Hanson và CS, 2011)

Theo tạp chí Greenhouse Tomato Production Manual, cà chua trong nhà mái che sinh trưởng không định hướng, nên yêu cầu cắt tỉa liên tục và giăng lưới làm giàn Hệ thống giàn lưới bao gồm một dây cáp mắc bởi 2 neo sắt gắn vào 2