Những hành vi khiến dư luận xã hội nhức nhối không thể không kể đến: vụ sữa nhiễm Melamine của doanh nghiệp sữa Trung Quốc, vụ xả nước thải ra sông Thị Vải của công ty Vedan ở Việt Nam,
Trang 1LỜI MỞ ĐẦU
Thời gian gần đây, dư luận đang quan tâm chặt chẽ và bức xúc với hàng loạt những hành vi vi phạm đạo đức kinh doanh, xâm hại môi trường và sức khỏe con người ở mức độ nghiêm trọng Những hành vi khiến dư luận xã hội nhức nhối không thể không kể đến: vụ sữa nhiễm Melamine của doanh nghiệp sữa Trung Quốc, vụ xả nước thải ra sông Thị Vải của công ty Vedan ở Việt Nam, … Chính vì thế mà vấn đề về đạo đức kinh doanh nhận được sự quan tâm, chú ý của dư luận xã hội cùng các cấp chính quyền nhân dân hơn bao giờ hết
Đạo đức đức kinh doanh là một vấn đề khá mới mẻ nên không phải ai cũng biết và áp dụng được, mỗi một cá nhân đều có những khái niệm, hiểu biết riêng về đạo đức kinh doanh Đây cũng là một vấn đề khá mới mẻ tại Việt Nam Mặc dù đạo đức kinh doanh đã được nghiên cứu và phát triển tại Nhật Bản và các nước phương Tây từ thế kỷ XX nhưng vấn đề này mới thực sự được các doanh nghiệp Việt Nam chú ý đến và áp dụng trong một vài năm gần đây Tuy nhiên vẫn còn nhiều vấn đề xoay quanh đạo đức kinh doanh đã, đang và vẫn sẽ tiếp tục xảy ra trong nước ta hiện nay
Chúng em hiện đang là sinh viên trường ĐH Thăng Long, trong quá trình học môn Đạo đức kinh doanh và văn hóa doanh nghiệp, đã nghiên cứu, tìm hiểu
và bổ sung thêm nhiều kiến thức bổ ích, có những cách nhìn mới và ý thức hơn
về vai trò của các doanh nghiệp trong vấn đề đạo đức nói chung và đạo đực kinh doanh nói riêng Chúng em xin chân thành cảm ơn cô Ao Thu Hoài, trong quá tình giảng dạy đã giúp chúng em tiếp cận gần hơn với môn học, được hiểu sâu hơn, phân tích những vấn đề trong môn học một cách khách quan hơn và cung cấp cho chúng em vô cùng nhiều thông tin lí thú về những vấn đề đạo đức đối với các doanh nghiệp cũng như đối với xã hội hiện nay Để mọi người cùng hiểu sâu và chi tiết hơn về tình trạng hiện nay về vấn đề đạo đức kinh doanh đối với
xã hội, nhóm No.1 chúng em xin được trình bày đề tài: “Đạo đức doanh nghiệp đối với xã hội”.
Trang 2Bài tiểu luận gồm 3 phần:
1 Những điều căn bản về đạo đức kinh doanh.
2 Thực trạng vấn đề đạo đức kinh doanh tại các doanh nghiệp
3 Một số giải pháp nhằm cải thiện đạo đức kinh doanh đối với xã hội.
Trang 31 NHỮNG ĐIỀU CĂN BẢN VỀ ĐẠO ĐỨC KINH DOANH
1.1 Khái niệm đạo đức kinh doanh.
1.1.1 Khái niệm về đạo đức kinh doanh.
Đạo đức là tập hợp các nguyên tắc, quy tắc, chuẩn mực xã hội nhằm điều chỉnh, đánh giá hành vi của con người đối với bản thân và trong quan hệ với người khác, với xã hội.Từ giác độ khoa học, “đạo đức là một bộ môn khoa học nghiên cứu về bản chất tự nhiên của cái đúng – cái sai và phân biệt khi lựa chọn giữa cái đúng – cái sai, triết lý về cái đúng – cái sai, quy tắc hay chuẩn mực chi phối hành vi của các thành viên cùng một nghề nghiệp” (từ điển Điện
tử American Heritage Dictionary).Với tư cách là một hình thái ý thức xã hội, đạo đức có đặc điểm:
- Đạo đức có tính giai cấp, tính khu vực, tính địa phương
- Nội dung các chuẩn mực đạo đức thay đổi theo điều kiện lịch sử cụ thể
Chức năng cơ bản của đạo đức là điều chỉnh hành vi của con người theo các chuẩn mực và quy tắc đạo đức đã được xã hội thừa nhận bằng sức mạnh của sự thôi thúc lương tâm cá nhân, của dư luận xã hội, của tập quán truyền thống và của giáo dục
1.1.2 Khái niệm đạo đức kinh doanh.
Đạo đức kinh doanh là một tập hợp các nguyên tắc, chuẩn mực có tác dụng điều chỉnh, đánh giá, hướng dẫn và kiểm soát hành vi của các chủ thể kinh doanh Đạo đức kinh doanh chính là đạo đức được vận dụng vào trong hoạt động kinh doanh
Đạo đức kinh doanh là một dạng đạo đức nghề nghiệp: Đạo đức kinh doanh
có tính đặc thù của hoạt động kinh doanh – do kinh doanh là hoạt động gắn liền với các lợi ích kinh tế, do vậy khía cạnh thể hiện trong ứng xử về đạo đức không hoàn toàn giống các hoạt động khác: Tính thực dụng, sự coi trọng hiệu quả kinh tế là những đức tính tốt của giới kinh doanh nhưng nếu áp dụng sang
Trang 4các lĩnh vực khác như giáo dục, y tế hoặc sang các quan hệ xã hội khác như
vợ chồng, cha mẹ, con cái thì đó lại là những thói xấu bị xã hội phê phán Song cần lưu ý rằng đạo đức, kinh doanh vẫn luôn phải chịu sự chi phối bởi một hệ giá trị và chuẩn mực đạo đức xã hội chung
1.2 Các nguyên tắc chuẩn mực của đạo đức kinh doanh.
Nhiều giả thuyết đã được đưa ra để thiết lập một hệ thống các tiêu chuẩn đạo đức toàn cầu nói chung Khi áp dụng cho kinh doanh trong nước hay trong kinh doanh toàn cầu, các giá trị chung như : trung thực, liêm chính, công bằng,
và vô tư … góp phần tạo nên một hệ thống đạo đức
Quy tắc, tiêu chuẩn, chuẩn mực đạo đức hoặc các luật lệ được đưa ra để thực hiện nhằm ngăn chặn các hành vi sai nguyên tắc đạo đức Ví dụ như: Nếu Luật Lao động của một quốc gia quy định phụ nữ có quyền ngang với đàn ông trong công việc, sẽ có thể ngăn chặn sự phân biệt giới tính của những người thuê lao động khi tuyển dụng
Hành vi đúng với đạo đức, hành vi cá nhân phù hợp với lẽ công bằng, luật pháp và các tiêu chuẩn khác; hành vi cá nhân phải đúng với thực tiễn, hợp lý và trung thực Một người làm kinh doanh luôn phải lưu ý là mọi người đều phải có trách nhiệm với những hậu quả xuất phát từ hành vi của mình Nghĩa là, người
đó không được phép làm bất kỳ điều gì có thể khiến hình ảnh của họ bị lung lay
Sự trung thực - mỗi câu nói, mỗi hành động của họ đều phải mang tính thực
tế hoặc thể hiện sự thật
Gắn lợi ích của doanh nghiệp với lợi ích của khách hàng và xã hội, coi trọng hiệu quả gắn với trách nhiệm xã hội
1.3 Đối tượng điều chỉnh của đạo đức kinh doanh.
Trang 5Là chủ thể hoạt động kinh doanh Theo nghĩa rộng, chủ thể hoạt động kinh doanh gồm tất cả những ai là chủ thể của các quan hệ và hành vi kinh doanh
Tầng lớp doanh nhân làm nghề kinh doanh: Đạo đức kinh doanh điều chỉnh hành vi đạo đức của tất cả các thành viên trong các tổ chức kinh doanh (hộ gia đình, công ty, doanh nghiệp, tập đoàn) như ban giám đốc, các thành viên hội đồng quản trị, công nhân viên chức Sự điều chỉnh này chủ yếu thông qua công tác lãnh đạo, quản lý trong mỗi tổ chức đó Đạo đức kinh doanh được gọi là đạo đức nghề nghiệp của họ
Khách hàng của doanh nhân: Khi là người mua hàng thì hành động của họ đều xuất phát từ lợi ích kinh tế của bản thân, đều có tâm lý muốn mua rẻ và được phục vụ chu đáo Tâm lý này không khác tâm lý thích “mua rẻ, bán đắt” của giới doanh nhân,
do vậy cũng cần phải có sự định hướng của đạo đức kinh doanh, tránh tình trạng khách hàng lợi dụng vị thế “Thượng đế” để xâm phạm danh dự, nhân phẩm của doanh nhân, làm xói mòn các chuẩn mực đạo đức
1.4 Mối quan hệ giữa doanh nghiệp với xã hội.
Giữa kinh doanh và đạo đức với xã hội luôn có sự mâu thuẫn Một mặt, xã hội luôn mong muốn các công ty tạo ra nhiều việc làm lương cao, nhưng mặt khác, những công ty này lại mong muốn giảm bớt chi phí và nâng cao năng suất lao động Người tiêu dùng luôn mong muốn mua hàng với giá thấp nhất còn các cơ sở thương mại lại muốn có lãi suất cao nhất Xã hội mong muốn giảm ô nhiễm môi trường, còn các công ty lại muốn giảm tối đa chi phí phát sinh khi tuân thủ các quy định về bảo vệ môi trường trong hoạt động sản xuất của họ Chính từ đó đã nảy sinh xung đột không thể tránh khỏi trong quan niệm
về đạo đức kinh doanh, do khác biệt về lợi ích của công ty với lợi ích của người lao động, người tiêu dùng và toàn thể xã hội Vì tất cả những điều đối lập nói trên là tất yếu nên các nhà quản lý buộc phải làm sao để cân bằng lợi ích của công ty với lợi ích của các cổ đông (shareholders) và những người có quyền lợi
Trang 6liên quan (stakeholders), bao gồm nhân viên, khách hàng và toàn thể cộng đồng
Chính vì những mâu thuẩn trên mà các nhà quản lý gặp phải những khó khăn trong quá trình ra quyết định Khó khăn trong các quyết định quản lý không chỉ ở việc xác định các giá trị, lợi ích cần được tôn trọng, mà còn cân đối, hài hoà và chấp nhận hy sinh một phần lợi ích riêng hoặc lợi nhuận Chính
vì vậy, khi vận dụng đạo đức vào kinh doanh, cần có những quy tắc riêng, phương pháp riêng là đạo đức kinh doanh, và các trách nhiệm ở phạm vi và mức độ rộng lớn hơn, trách nhiệm xã hội
1.5 Vai trò của đạo đức kinh doanh.
Việc áp dụng đạo đức kinh doanh là không hề dễ dàng và sẽ tốn nhiều chi phí cho doanh nghiệp Nhưng bù lại, một doanh nghiệp áp dụng đạo đức kinh doanh một cách khoa học, hợp lý thì sẽ mang lại nhiều lợi ích, không những cho doanh nghiệp mà cò đem lại lợi ích cho cả xã hội như:
- Điều chỉnh hành vi của các chủ thể kinh doanh
- Nâng cao chất lượng của doanh nghiệp
- Doanh nghiệp sẽ nhận được sự cam kết vầ tận tâm của nhân viên
- Góp phần làm tăng chất lượng sản phẩm, nhận được sự hài long từ phía khách hàng
- Tạo ra lợi nhuận ổn đinh cho doanh nghiệp trong lâu dài
- Góp phần trong việc phát triển vững mạnh của nền kinh tế quốc gia
Trang 72 THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ ĐẠO ĐỨC KINH DOANH TẠI CÁC DOANH NGHIỆP.
Trong thực tế, con người không ai hoàn hảo, có người tốt kẻ xấu và các doanh nghiệp cũng vậy, có doanh nghiệp có đạo đức cũng có doanh nghiệp chưa có đạo đức Không những thế, doanh nghiệp là một tổ chức gồm nhiều thành viên vì vậy cũng sẽ có rất nhiều vấn đề nảy sinh và bất cập Song, chúng
ta hãy cùng nhìn lại những mặt tốt mà các doanh nghiệp một vài bộ phận doanh nghiệp đã ý thức được vai trò của đạo đức kinh doanh và đóng góp cho phúc lợi
xã hội một phần không nhỏ vào việc phát triển đất nước; cung cấp sản phẩm đảm bảo, vệ sinh, an toàn; khẳng định vị thế; chiếm được lòng tin của người tiêu dung; Sau đây là một số doanh nghiệp tiêu biểu:
2.1 Một số doanh nghiệp có đạo đức kinh doanh.
2.1.1 Tập đoàn sữa Vinamilk.
Những thành công mà Vinamilk đã đạt được: Vinamilk là một tập đoàn sản xuất, kinh doanh sữa và các sản phẩm từ sữa hàng đầu Việt Nam, được thành lập
từ năm 1976, tới nay Vinamilk đã chiếm tới 75% thị phần sữa, có sản phẩm xuất khẩu sang nhiều nươc như Pháp, Canada, Đức và khu vực Trung Đông Năm 2010, Vinamilk đạt danh hiệu 1 trong 200 doanh nghiệp tốt nhất châu Á – Thái Bình Dương do Của tạp chí Forbes Asia bình chọn, với nhiều danh hiệu, giải thưởng khác Để đạt được những thành quả trên, Vinamilk đã nỗ lực không ngừng, luôn vì mục tiêu lâu dài mà có những quyết định, hành vi phù hợp với đạo đức kinh doanh
Ta có thể nhận thấy qua một số điều sau:
- Vinamilk luôn cam kết sẽ sản xuất những sản phẩm có chất lượng cao, hợp khẩu vị của nhiều khách hàng, cũng cấp đầy đủ chất dinh dưỡng và luôn đảm bải chất lượng vệ sinh an toàn thực phẩm Trên thực tế, sữa Vinamilk đã nhậ được sự ưa thích của nhiều khách hàng, các sản phẩm đạt tiêu chuẩn Việt Nam chất lượng cao, ISO 2000, … những sản phẩm của Vinamilk giúp tăng cường thể chất và trí tuệ, từ đó giúp nâng cao chất lượng cuộc sống xã hội
Trang 8- Xét về kết quả hoạt động hàng năm của Vinamil, Vinamilk là một công ty hoạt động ổn định, có tốc độ tăng trưởng cao (tốc độ tăng trưởng doanh thu năm
2009 là 29%, năm 2010 là 33%) Hàng năm Vinamilk đóng góp phần thuế không nhỏ cho nhà nước (năm 2011, đứng thứ 5/200 doanh nghiệp đóng thuế nhiều nhất Việt Nam) ngoài ra, Vinamilk còn tạo ra công việc, tăng thêm thu nhập cho hơn 4.000 nhân viên (tới tháng 6/2011), giúp cải thiện cuộc sống phần nào cho mọi người, đồng thời làm giảm tỷ lệ thất nghiệp, san sẻ bớt gánh nặng cho chính phủ
- Bên cạnh đó, Vinamilk còn có những đóng góp không nhỏ cho xã hội như: việc bảo vệ môi trường(sản phẩm thân thiện với môi trường, phát động và tham gia tích cực các hoạt động bảo vệ môi trường, đạt danh hiệu doanh nghiệp xanh năm 2009, kiểm soát các chất thải ra môi trường,…), phát triển giáo dục (tới nay đã trao học bổng cho hơn 33000 học sinh tiểu học với trị giá lên tới 18 tỷ, quyên góp từ thiện, xây dựng trường học (quyên góp 500 triệu xây dựng trường học tại Trường Xa)) ,xóa đói giảm nghèo, cấp sữa cho trẻ em nghèo (173000 trẻ em được cấp sữa dinh dưỡng với khoảng 19 triệu ly sữa trị giá khoảng 69 tỷ đồng), hỗ trợ phòng tránh thiên tai với 70 thuyền cứu hộ trị giá 600 triệu đồng, tham gia quyên góp từ thiện cho đồng bào gặp lũ lụt, xây nhà cho bà mẹ Việt Nam anh hùng…
Bằng việc kinh doanh có đạo đức, Vinamilk đã nhận được sự đón nhận nhiệt tình của khách hàng, từ đó giúp doanh nghiệp có được một vị thế vững chắc trong thị trường sữa Việt Nam
2.1.2 Công ty cổ phần tập đoàn Trung Nguyên.
Ra đời vào giữa năm 1996 -Trung Nguyên là 1 nhãn hiệu cà phê non trẻ của Việt Nam, nhưng đã nhanh chóng tạo dựng được uy tín và trở thành thương hiệu cà phê quen thuộc nhất đối với người tiêu dùng cả trong và ngoài nước Chỉ trong vòng 10 năm, từ một hãng cà phê nhỏ bé nằm giữa thủ phủ cà phê
Trang 9Buôn Mê Thuột, Trung Nguyên đã trỗi dậy thành một tập đoàn hùng mạnh với
6 công ty thành viên
Trong quá trình hoạt động, Trung Nguyên đã đem lại nhiều đóng góp đáng
kể cho xã hội Sau đây là một số ví dụ:
Trung Nguyên đã tiên phong phát động và có nhiều phát kiến tổ chức các chương trình ý nghĩa, sức lan tỏa rất lớn và nhận được sự ủng hộ từ cộng đồng cũng như giới truyền thông ( “Sáng tạo vì thương hiệu Việt” năm 2003, “Xây dựng thương hiệu nông sản Việt Nam” năm 2003, thành lập Quỹ “Khơi nguồn sáng tạo” hỗ trợ thanh niên khởi nghiệp năm 2005,…) giúp khơi dậy được niềm đam mê cho các thành viên tham gia, tăng thêm lòng yêu nước và tự hào dân tộc, tích cực xây dựng một xã hội lành mạnh, có những hoạt động giúp đỡ cho sinh viên nghèo, từ đó tăng thêm tinh thần đoàn kết, giúp đỡ được nhiều sinh viên trong còn đường học tập…
Trung Nguyên cũng là doanh nghiệp tiêu biểu trong nhiều năm qua đạt mức tăng trưởng hơn 50% mỗi năm và sản phẩm vươn ra gần 60 quốc gia trên toàn cầu – làm ăn có lãi cũng là có trách nhiệm xã hội, chính phủ không phải
bù lỗ và thu được thuế thu nhập doanh nghiệp Mang lại uy tín và danh tiếng cho VN
Việc tiếp tục phát triển chuỗi nhà máy chế biến cà phê hiện đại phục vụ nhu cầu trong nước cũng như xuất khẩu là minh chứng cho sự phát triển mạnh
mẽ của Trung Nguyên Đây cũng là nỗ lực không ngừng của Trung Nguyên để đưa thương hiệu cà phê Việt Nam, thương hiệu nông sản Việt Nam chinh phục thế giới Tạo công ăn việc làm cho nhiều người lao động địa phương Tạo vị thế cho thương hiệu Việt Nam nói chung trên trường quốc tế
Trung Nguyên có những hoạt động từ thiện diễn ra thường niên: chia sẻ với những người có hoạt động khó khăn, thiệt thòi trong xã hội năm 2011, cùng Hội bảo trợ người tàn tật & trẻ mồ côi thành phố HCM trao tặng trực tiếp gần 2.000 phần quà tết bao gồm mì gói, nước ngọt, bánh kẹo và tiền mặt lì xì, tổng trị giá trên 500.000.000
Trang 10đồng ; trao tiếp 400 phần quà tại Trung tâm dạy nghề thanh thiếu niên thành phố -quận Gò Vấp, TPHCM và 1.000 phần quà tại Trường Thiếu niên 3 - huyện Cần Giờ, TPHCM nhằm hỗ trợ góp phần cùng xã hội mang lại niềm vui đón xuân mới cho các
em có hoàn cảnh đặc biệt tại hai nơi này; hỗ trợ học sinh nghèo, khuyến khích nhân tài thong qua các tổ chức như: Tiếp sức đến truờng của Báo Tuổi trẻ, Quỹ giáo dục của Báo Sài Gòn Tiếp thị, Quỹ đào tạo nhân tài nước Việt của Báo Thanh niên, Dự án cấp vốn khởi nghiệp của VTV3, chương trình Xây dựng thương hiệu nông sản Việt Nam
Nỗ lực thúc đẩy lượng tiêu thụ nội địa từ 1.2kg/1 người/1 năm tăng lên 5kg/1 người/1 năm để đảm bảo an ninh nguyên liệu tại chỗ và gia tăng lợi ích bền vững cho người nông dân trồng cà phê tại Việt Nam
2.2 Các doanh nghiệp vi phạm đạo đức kinh doanh.
Đạo đức kinh doanh là khái niệm tưởng như rất xa xỉ nhưng thực tế lại rất đời thường Một doanh nghiệp có đạo đức kinh doanh là một doanh nghiệp không kiếm lời bằng sự lừa dối khách hàng, bằng sự hủy hoại môi trường, hay bằng sự bóc lột người lao động… Sự hủy hoại môi trường rất dễ bị phát hiện bởi người dân và các cơ quan chức năng Sự bóc lột người lao động cũng dễ bị phanh phui và phản ứng bởi công đoàn và chính người lao động Tuy nhiên, hành vi lừa dối khách hàng lại thường được doanh nghiệp thực hiện một cách hết sức tinh vi và được che đậy thông qua nhiều phương tiện hiện đại mà khách hàng rất khó nhận biết, hoặc dẫu có nhận biết thì cũng đã muộn vì đã lỡ mất tiền, không thể đòi lại được
2.2.1 Công ty Vedan và sông Thị Vải.
Công Ty Cổ Phần Hữu Hạn Vedan Việt Nam (Vedan Việt Nam) được thành lập từ năm 1991 tại xã Phước Thái, huyện Long Thành, tỉnh Đồng Nai, phía Đông Nam thành phố lớn nhất của Việt Nam Với công suất hoạt động lớn cùng hơn 3.000 công nhân chủ chốt, Vedan hàng năm đưa ra thị trường Việt Nam một khối lượng sản phẩm lớn để đáp ứng hết nhu cầu của người tiêu