Chuyên đề đánh giá bước đầu về tác dụng biện pháp tuốt lá, tỉa cành đến thời điểm ra hoa của cây na

Việc tỉa cành tuốt lá cây Na có 4 mục đích chính sau: - Một là: Tỉa cành nhằm kích thích sự phát triển của cành sinh lộc cành hữu hiệu đồng thời duy trì cây đúng kính thước và chiều cao

PHẦN I: MỞ ĐẦU 1.1 Giới thiệu chung

Cây na có tên khoa học: Annona squamosa thuộc chi Annona, loài Annonaceae Chi Annona xuất phát từ chữ Latin “anon” - “sản xuất hàng năm”

do thuộc tính cho quả hàng năm của các loài khác nhau trong chi này Na còn có tên thường gọi khác là mãng cầu ta, mãng cầu dai, sa lê, phan lệ chi Có hàng chục loại mãng cầu có quả ăn được nhưng trên thế giới có 2 loại được trồng phổ

biến nhất đó là na (Annona squamosa) và mãng cầu xiêm (Annona muricata)

Cây na là cây thân gỗ thường rụng lá vào mùa đông, cao từ 5 - 10m, phân cành thường tạo thành tán hình nón Hệ thống rễ ăn sâu và có thể lan rộng hơn đường kính tán Lúc cây còn nhỏ có tồn tại rễ cọc tuy nhiên rễ này sau đó bị tiêu biến

Lá đơn, hình elip có mùi hăng Hoa lưỡng tính, đài dưới màu trắng xanh hoặc vàng xanh gồm 2 vòng xoắn 3 cánh ngoài lớn hơn Quả hình trứng là quả phức

do nhiều nhụy hoa sau khi thụ phấn thụ tinh kết hợp lại, quả nhiều thịt màu trắng, hạt màu đen bóng, mỗi quả có nhiều hạt

Cây na được xác định có nguồn gốc ở vùng châu Mỹ nhiệt đới Từ thế kỷ 16, cây na đã được nhập vào nhiều nước nhiệt đới Do tính thích nghi rộng nên na được trồng phổ biến ở các vùng Nhiệt đới và Á nhiệt đới

Na được nhập vào nước ta từ lâu và được trồng khắp cả nước chỉ trừ một vài vùng có nhiệt độ xuống quá thấp về mùa đông Na sinh trưởng thuận lợi ở nhiệt độ trung bình hàng năm 25 - 300C, lượng mưa trung bình khoảng 1.000 mm/năm Na là cây có tính thích nghi rất rộng Na chịu được đất xấu, đất trống đồi trọc, đất chua mặn, chịu hạn rất tốt nhưng không chịu úng ngập, độ pH thích hợp 5,5 - 6,5

Cây na có thể được nhân giống vô tính, đặc biệt thông qua các kỹ thuật ghép Tuy nhiên na thường được nhân giống hữu tính bằng hạt Việc nhân giống bằng hạt vừa tạo được sự đồng đều của cây con, hệ số nhân cao Hạt giống có thể gieo trực tiếp vào các hố trồng hoặc trong vườn ươm Sau gieo 20 - 30 ngày hạt nảy mầm đạt 85 - 90% và cây có thể được trồng 6 - 8 tháng sau

Quả na ngon, ngọt, có mùi thơm thanh khiết nên được nhiều người ưa thích Quả na nặng khoảng 130g - 370g, số hạt 1 quả từ 14 - 66 hạt, phần ăn được

từ 34,4% - 60,6%, chất hoà tan từ 18,0 - 28,2%, độ chua từ 0,20% đến 0,80%, lượng đường chiếm khoảng 68% của tổng chất rắn Quả na còn chứa nhiều vitamin nhóm B (0,07 mg/100g) và C (20 mg/100g), một lượng nhỏ canxi và phốt pho Ở Cu Ba còn có giống Na không hạt nhưng quả hơi nhỏ Trồng na chủ yếu

để lấy quả ăn tươi, ngoài ra ở một số nước, quả na được chế thành mứt, nước giải khát, hoặc thuốc chữa bệnh

Các bộ phận khác của cây cũng có thể được sử dụng vào việc hữu ích, như bột tán từ lá cây na có thể dùng diệt chấy rận Các lá cũng có thể được nghiền ra chữa áp-xe, chữa chướng bụng khó tiêu, ghẻ và bệnh ngoài da,

Theo Verheij, E.W.M và R.E.Coronel (1992), có thể xử lý ra hoa trái vụ trên cây na bằng cách làm rụng lá với hỗn hợp Urea 25% + Ethaphon 0,1% phun vào tán lá với chất bám dính Sử dụng các chất kích thích sinh trưởng cây trồng như NAA 2,4D; 2,4,5-T và GA3 giúp gia tăng số trái đậu (Sundarajan et all, 1968)

Trong kỹ thuật chăm sóc cây Na có rất nhiều biện pháp kỹ thuật nhằm tăng năng suất và chất lượng quả như: tỉa cành tuốt lá, thụ phấn bổ sung kết hợp chăm sóc bón phân hợp lý Na thường cho năng suất thấp, ngoài những nguyên nhân kỹ thuật canh tác còn có vấn đề về thụ phấn Na rất nhiều hoa nhưng tỉ lệ đậu quả thấp vì nhị đực nở trước, phấn tung rất lâu sau đó nhị cái mới nở quả do

đó quả đậu ít Muốn quả đậu nhiều, cần phải thụ phấn bằng tay cho Na Song song với kỹ thuật tăng tỷ lệ đậu quả bằng thụ phấn bổ sung ở na, tuốt lá là một trong những biện pháp điều khiển cho cây na ra hoa trái vụ, rải vụ thu hoạch

Huyện Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh có điều kiện thổ nhưỡng và địa hình rất thích hợp cho việc thâm canh và phát triển cây na dai Theo báo cáo của

Phòng Nông nghiệp và PTNT huyện Đông triều sản llượng na năm 2010 của

huyện ước đạt hơn 8046 nghìn tấn quả Ngay từ năm 1994 trong khi các địa phương khác tập trung phát triển cây vải thiều thì huyện Đông Triều lại chọn cho

mình một hướng đi hoàn toàn khác đó là phát triển cây na dai và đến nay điều đó

đã cho thấy lựa chọn này là hoàn toàn đúng đắn

Xuất phát từ vai trò và lợi ích kinh tế của cây na tại huyện Đông Triều,

chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Nghiên cứu một số biện pháp kỹ thuật tác

động làm tăng năng suất, chất lượng quả và phòng trừ dịch hại tổng hợp trên cây Na”

Một trong những biện pháp kỹ thuật quan trọng tác động làm tăng năng suất, chất lượng quả là tỉa cành, tuốt lá Vì vậy, trong năm 2011 chúng tôi tiến

hành bố trí thực hiện chuyên đề: “Đánh giá bước đầu về tác dụng của biện

pháp tuốt lá, tỉa cành đến thời điểm ra hoa của cây na ”

PHẦN II: TÌM HIỂU VỀ BIỆN PHÁP TỈA CÀNH, TUỐT LÁ 2.1 Mục đích của việc tỉa cành tuốt lá

Cây na trồng sau 3 năm cho quả, năm thứ 4, thứ 5 trở đi quả ngày một nhiều Nếu được chăm tốt năng suất ngày càng cao và sẽ kéo dài được thời gian cho quả Cùng với việc bón phân tưới nước đầy đủ, cắt tỉa cành là biện pháp kỹ thuật để góp phần khắc phục hiện tượng chóng tàn của cây: Làm cho cây khỏe, trẻ, hạn chế được sâu bệnh hại, sai quả, quả to và phẩm chất thơm ngon, cây không cao dễ chăm sóc thu hoạch Hàng năm cần tiến hành cắt tỉa cho đến khi cây già không thể cho quả được nữa mới chặt đi

và trồng mới

Tổ hợp các biện pháp kỹ thuật trồng trọt gồm các biện pháp chăm sóc riêng rẽ phối hợp nhằm tăng năng suất, sản lượng cây trồng Mỗi biện pháp được áp dụng đều có mục đích cụ thể Đốn tỉa cành tuốt lá là một trong những biện pháp kỹ thuật cơ bản trồng na Đốn tỉa cành đúng kỹ thuật có tác dụng làm cho cây có tán đẹp, thông thoáng, giảm sâu bệnh hại, phát huy hiệu quả của phân bón và thuốc BVTV

Cây na thường cho quả từ năm thứ 3 sau trồng, ở các năm tiếp theo khung tán cây vừa phát triển về chiều rộng ra và chiều cao Nếu để cây quá cao sẽ ảnh hưởng đến việc chăm sóc và thu hái

Việc tỉa cành tuốt lá cây Na có 4 mục đích chính sau:

- Một là: Tỉa cành nhằm kích thích sự phát triển của cành sinh lộc (cành

hữu hiệu) đồng thời duy trì cây đúng kính thước và chiều cao cây, tạo tán cây đồng đều tránh vườn cây rậm rạp Trong những vườn cây rậm rạp như vậy sâu bệnh dễ phát sinh gây hại, chất lượng quả trở nên kém và không ra quả đều hàng năm Do vậy, một chương trình tạo tán và đốn tỉa đúng đắn sẽ rất quan trọng để duy trì một vườn cây ăn quả khỏe mạnh, năng suất và chất lượng

- Hai là: Giúp cho ánh sáng và không khí tới lá để nâng cao tổng số diện

tích lá hữu hiệu và tăng cường quang hợp Nếu các cành cây được phân bổ và định hướng tốt chúng sẽ có một không gian đầy ánh sáng Điều đó cải thiện tính

hữu hiệu của việc sử dụng nước cũng như chuyển đổi các chất dinh dưỡng của cây Kết quả là năng suất và chất lượng quả được nâng cao

- Ba là: Tạo tán và đốn tỉa đúng cách sẽ giúp cho cây có một kích thước

đúng đắn Nhờ vậy, người trồng có thể dễ dàng kiểm soát và quản lý các cây trong vườn, nâng cao sức sống (thể chất) của cây, tăng cường sức chống chịu với các điều kiện bất thuận cũng như duy trì một cân bằng hữu hiệu nhất giữa sinh trưởng thân lá và ra quả

- Bốn là: Tuốt lá giúp cây Na ra quả trái vụ và rải vụ thu hoạch

Theo kinh nghiệm của ông Nguyễn Xuân Thuỷ, ở xã Huyền Sơn, huyện Lục Nam (Bắc Giang) vào khoảng thời gian trung tuần tháng 11 sẽ đốn toàn bộ cành cao của cây na, chỉ để cây na cao khoảng 1,5 - 1,8 m và cắt bớt cành cho thoáng Nhờ đó, cây na sẽ chống chịu được mưa gió, quả không bị dập nát do va chạm trên cao; không tốn thức ăn để nuôi cành vô hiệu; quả ra tập trung vào thân và cành cấp một (những quả na gần thân thường là những quả to và đẹp); cây na cũng dễ thụ phấn và dễ thu hoạch hơn Sau khi lập xuân khoảng 15 - 20 ngày, dùng kéo cắt sạch đầu cành từ 15 - 20 cm (cắt hết lá đầu cành và đốt để diệt sâu bệnh), đồng thời bón 20% lượng phân chuồng và 20% NPK của năm; tiếp đó phun kích phát tố để làm bật mầm hoa; khi hoa hé nở có màu trắng xanh thì tiến hành thụ phấn Khi chăm bón các mầm cây na nên xử lý tỉa thưa mầm, những mầm để lại cắt sâu khoảng 10 - 15 cm và tỉa sạch lá Những mầm này sau khoảng 10 - 15 ngày sẽ nhú hoa, cho những quả nhanh to và nhanh thu hoạch (bình thường những quả đầu cành khoảng 125 -130 ngày cho thu hoạch thì những quả xử lý mầm thân chỉ khoảng 90 - 95 ngày đã cho thu hoạch) Áp dụng

kỹ thuật này cũng đã tăng tỷ lệ đậu quả, tăng trọng lượng mỗi quả na lên 300 -

400 gram (so trước đây chỉ khoảng 200 gram) Quả na dai to, đẹp hơn, khi bóc

vỏ ruột không bị vỡ và chảy nước, dóc hạt, để được lâu hơn khi quả đã chín (khoảng từ 5 - 7 ngày), chất lượng thơm, ngon, nên bán rất được giá, có thời điểm na dai Lục Nam giá bán buôn tới 42.000 đồng/kg Riêng vụ thu hoạch

2009 vừa rồi, na dai huyện Lục Nam được tiêu thụ chủ yếu ở thị trường Hà Nội,

Hải Phòng và một số tỉnh phía Bắc đã mang lại nguồn thu hàng chục tỷ đồng cho địa phương

2.2 Các thời kỳ phát triển của cây na

Na là cây ăn quả lâu năm, có tuổi thọ và chu kỳ kinh tế dài Sự phát triển của vườn cây thường được chia thành những giai đoạn như sau: Thời kỳ kiến thiết cơ bản, thời kỳ đầu kinh doanh, thời kỳ khai thác và thời kỳ già cỗi Trong

đó thời kỳ đầu kinh doanh và thời kỳ khai thác là giai đoạn cho thu hoạch quả mang lại hiệu quả kinh tế

2.2.1 Thời kỳ đầu kinh doanh

Từ khi cây bắt đầu cho quả đến khi cây ra quả toàn cây Đặc điểm của thời kỳ này là sinh trưởng dinh dưỡng vẫn còn rất mạnh, cành ra vẫn còn nhiều, tuy nhiên số lần ra trong năm giảm 3 - 4 lần/năm, số lượng cành ra ít hơn, cành ngắn và ít lá hơn Bộ rễ trong giai đoạn này phát triển rất khỏe Số cành ra quả tăng dần cho đến khi toàn cây ra quả Trong thời kỳ này có thể xuất hiện các vấn

đề sau:

- Sự mất cân đối giữa sinh trưởng tán cây và bộ rễ: Thời kỳ này sinh

trưởng dinh dưỡng vẫn còn chiếm ưu thế, bộ rễ cũng ở giai đoạn phát triển mạnh, do nhu cầu cung cấp đầy đủ dinh dưỡng cho tán cây và nuôi quả, rễ phát triển ra khỏi mô trồng và đi xuống tầng đất chặt sẽ làm ảnh hưởng đến khả năng sinh trưởng của rễ Dẫn đến rễ không cung cấp đủ dinh dưỡng cần thiết cho cây tạo nên sự mất cân đối giữa nhu cầu dinh dưỡng của thân cành lá và quả và sự cung cấp từ rễ Do đó, cần áp dụng những biện pháp để giúp hệ thống rễ phát triển tốt như bón vôi điều chỉnh độ pH thích hợp kết hợp xới xáo ngoài tán, bón phân hữu

cơ, giữ mực nước thích hợp trong vườn, ủ gốc trong mùa nắng để giữ ẩm độ đất

Ngoài ra trên tán cây áp dụng tỉa cành giúp cân đối nhu cầu dinh dưỡng của cây, loại bỏ những cành không cần thiết như cành vượt làm tiêu hao dinh dưỡng của cây, các cành thông thoáng nhận đầy đủ ánh sáng, tăng hiệu quả quang hợp tích lũy chất khô cho cây Điều chỉnh lượng quả trên cây cho phù hợp

- Mất cân đối giữa sinh trưởng dinh dưỡng và ra hoa: Khi bắt đầu vào

thời kỳ này sinh trưởng dinh dưỡng vẫn còn mạnh hoặc trên những cây sinh trưởng dinh dưỡng vẫn còn mạnh, có thể cây chậm ra hoa cho quả hoặc trên những cây sinh trưởng dinh dưỡng kém, cây có khuynh hướng ra hoa nhiều ảnh hưởng đến sinh trưởng thân tán của cây

Những trường hợp trên phải tiến hành cắt tỉa khống chế những cành dinh dưỡng, mở tán thông thoáng để cây nhận đầy đủ ánh sáng giúp cây phân hóa mầm hoa tốt hơn Đối với cây ra nhiều hoa thì cắt tỉa bỏ bớt để thúc đẩy sinh trưởng cành lá

2.2.2 Thời kỳ khai thác

Là giai đoạn từ khi cây ra hoa toàn cây đến lúc cho năng suất cao nhất, đây là thời kỳ có ý nghĩa kinh tế cao nhất của vườn nên thời kỳ này càng dài hiệu quả kinh tế của vườn càng cao, nó phụ thuộc vào các yếu tố quản lý và chăm sóc, thời kỳ khai thác của vườn có thể lên đến 10-15 năm Đặc điểm của thời kỳ này là cây ở giai đoạn thuần thục, tán cây đã ổn định, sinh trưởng dinh dưỡng kém, cành nhỏ, ngắn, ít lá chủ yếu là cành mang quả Số lần ra cành trong năm ít từ 1 - 2 lần Trong thời kỳ này thường xuất hiện những trường hợp sau:

- Cây giao tán và mau cỗi

- Hiện tượng sản lượng không ổn định

Nguyên nhân do sự mất cân đối nghiêm trọng giữa sinh trưởng dinh dưỡng và cung cấp dinh dưỡng cho hoa quả Cành lá ra quá nhiều làm cây giao tán rậm rạp, quang hợp không hiệu quả Chất hữu cơ tạo ra không đủ dự trữ để tiến hành phân hóa mầm hoa, thúc đẩy cây ra hoa, dinh dưỡng không đủ để cung cấp cho hoa phát triển cũng như để nuôi trái sau khi đậu

Cần tiến hành tỉa cành hàng năm không cho cây giao tán, loại bỏ những cành vô hiệu, giúp cành phân bố hợp lý nhận đầy đủ ánh sáng, tỉa bớt trái, cây mang trái vừa đủ giúp quả phát triển tốt và dinh dưỡng còn phải dự trữ để giúp cây phân hóa mầm hoa năm sau

2.2.3 Tuổi cây cắt tỉa

Những năm đầu khi cây chưa ra quả việc cắt tỉa là tạo điều kiện cho tán chóng phát triển, cành phân bố đều, cân đối để tận dụng tối đa ánh sáng và dinh dưỡng Có thể ngắt đọt để hạn chế bớt chiều cao cây Cây bắt đầu cho thu hoạch việc cắt tỉa là bắt buộc Đó là một trong những biện pháp kỹ thuật để thâm canh cây

na Nhất là thời kỳ sau khi cây có quả nhỏ, quả thưa từ năm 4 - 8 sau khi trồng

2.3 Cơ sở khoa học của kỹ thuật tỉa cành tuốt lá

- Theo lý luận về giai đoạn phát dục các vị trí cành trên cây có trình độ phát dục rất khác nhau Cành phía trên hoặc phía trên ngọn của một cành thường

có trình độ phát dục già, chóng ra hoa kết quả và khả năng sinh trưởng dinh dưỡng yếu, tuy nhiên nếu cành quá già cỗi sẽ cho quả nhiều quả nhỏ, kẹ, méo

mó, chất lượng giảm không đảm bảo giá trị thương phẩm Sau một thời gian sinh trưởng nhất định, những phần cành có tuổi phát dục già ấy cần được đốn đi

để các mầm ở phía dưới phát triển Vì những mầm này được phát sinh trên các cành có trình độ phát dục non nên có sức sống khỏe, sinh trưởng mạnh, khả năng cho quả to, đẹp, chất lượng quả ngon

- Trong quá trình sinh trưởng các cành ở phía trên mặt tán thường có ưu thế sinh trưởng ngọn, kìm hãm sự phát triển của các cành phía dưới Do đó cần đốn tỉa để phá vỡ hiện tượng ưu thế ngọn, tạo điều kiện cho các mầm và các cành phía dưới phát sinh phát triển tạo tán nhiều cành đồng cấp

- Theo nghiên cứu của nhiều tác giả giữa bộ phận trên mặt đất và dưới mặt đất của cây có sự phát triển cân bằng giữa hai bộ phận đó, đốn tỉa tạo điều kiện cho bộ phận trên mặt đất phát triển từ đó hệ thống rễ dưới mặt đất phát triển sẽ làm tăng hấp thu nước và dinh dưỡng nuôi cây, nuôi quả

- Vào mùa đông ở nước ta thời tiết hanh khô, việc tỉa cành và tuốt lá là một biện pháp hạn chế sự thoát hơi nước giúp duy trì sự cân bằng nước trong cây tạo điều kiện cho cây sinh trưởng

2.3.1 Các tập tính nảy chồi (lộc) và sinh quả của cây na

Đặc điểm của cây na là sau khi rụng lá, gặp mưa hoặc tưới nước cành sẽ ra

lá mới đồng thời kèm theo nụ hoa Ở những vùng khô hạn cục bộ trong năm có thể thông qua việc điều tiết nước, kết hợp với phân bón như kiểu “xiết nước” như với vườn quýt, làm cho cây ra hoa chậm lại, hoặc có thể dùng biện pháp tuốt lá sớm hơn so với hiện tượng rụng lá tự nhiên Kinh nghiệm trồng na ở Thái Lan người ta còn kết hợp giữa việc cắt tỉa với tuốt lá để làm cho hoa ra muộn hơn Các biện pháp làm cho na ra quả trái vụ đều kết hợp với việc bón phân và tưới nước

- Sự bật chồi: Ở cây na các chồi mới thường mọc vào mùa xuân, hè, đôi khi mùa thu Các chồi mùa xuân và mùa hè là quan trọng nhất chúng phải được phát triển đúng cách không quá mạnh mẽ

- Tập tính sinh quả: Ở cây na trưởng thành, cành sinh quả phát triển chủ yếu

từ các chồi xuân và hè Các chồi xuân mọc từ các cành sinh quả cho năng suất cao nhất Các hoa có thể phát triển từ đỉnh chồi hoặc các chồi nách (mắt nách, nách lá)

2.3.2 Dáng cây và hệ thống tạo tán

Các cây ăn quả có thể mọc rất cao, kể cả cây na Cây na là cây có cành đa cấp, chúng nên được tạo tán để có dáng thích hợp với một trung tâm mở hay còn gọi là tán hình phễu, hình cốc, hình nón ngược Người trồng cây sẽ có lợi nếu làm theo hệ thống này dễ dàng chăm sóc cây kể cả phun thuốc và thu hái quả, các cây trẻ cho tán mọc nhanh và ra quả sớm Việc đốn tỉa cây được dễ dàng và tán sinh quả chiếm một diên tích lớn

Chọn 3 - 4 cành khỏe, thẳng mọc từ thân chính và phát triển theo 3 - 4 hướng tương đối đồng đều nhau làm cành cấp 1 Cành cấp 1 cùng với thân chính tạo thành một góc 35 - 400 Từ cành cấp 1 sẽ phát triển các cành cấp 2 và chỉ giữa lại 2 - 3 cành

Cành cấp 2 phải để cách thân chính 15 - 30 cm và cành này cách cành khác 20 - 25 cm và cùng cành cấp 1 tạo thành một góc 30 - 350 Từ cành cấp 2

sẽ hình thành những cành cấp 3

Cành cấp 3 không hạn chế về số lượng và chiều dài nhưng cần loại bỏ các chỗ cành mọc quá dày hoặc quá yếu Sau 3 năm cây sẽ có bộ tán cân đối, thuận lợi trong chăm sóc, phòng ngừa sâu bệnh và thu hoạch

Hình 1: Tạo tán cơ bản ở cây na 2.4 Các phương pháp, thời gian tỉa cành tuốt lá

Để biện pháp tỉa cành tuốt lá có hiệu quả cao nhất cần xác định thời gian thích hợp Tại các vùng cây ăn quả ôn đới và Á nhiệt đới có mùa đông lạnh, việc trao đổi chất giảm trước lúc phát lộc xuân (ra chồi xuân) vì nhiệt độ thấp và mùa khô Thời kỳ cây bị giảm trao đổi chất chính là thời điểm đốn tỉa cây Tỉa nhẹ (tỉa phớt) cũng có thể tiến hành vào thời vụ khác để loại bỏ các chồi không mong muốn hoặc mọc dầy Đối với cây na thời gian tỉa cành tuốt lá thường vào mùa đông (cuối tháng 12 năm trước đến tháng 2 năm sau) Có thể áp dụng biện

30-400

30-350

Cành cấp 2

Cành cấp 1 Cành cấp 3

pháp phun thuốc rụng lá xong tiến hành tỉa cành Trường hợp không xử lý hóa chất rụng lá thì sau khi tỉa cành cần tuốt những lá còn sót lại trên cành Sau tỉa cành tuốt lá kết hợp với bón phân lần 1 (bón đón lộc)

Khi tỉa cành cần loại bỏ những cành khô, cành sâu bệnh và cành vượt Trên các cành có khả năng cho quả, bấm tỉa các cành ở vị trí có đường kính từ 0,8 - 1,5 cm

Trong kỹ thuật đốn, có “kỹ thuật đốn phớt”, “kỹ thuật đốn lửng” và “kỹ thuật đốn đau” Kỹ thuật đốn phớt nhằm trẻ hóa cây một cách tương đối, mà vẫn duy trì được năng suất cao của mùa tiếp theo Thông thường thì việc đốn phớt năm sau luôn ở vị trí cao hơn và xa hơn (so với gốc và thân cây) Việc này sẽ giúp cho

sự phân cành thuận lợi và giúp tán cây ngày càng tăng trưởng Sau một vài năm đốn phớt nên tiến hành đốn lửng Tuy nhiên, sau một số năm thì tán cây đã ngày càng lớn hơn và buộc phải thực hiện việc đốn đau Đốn đau là việc đốn được tiến hành để trẻ hóa cơ bản vườn cây, vì vậy vị trí đốn sẽ tiến gần đến phần gốc hơn

Trong kỹ thuật đốn, không nên đốn sát gốc, vì càng gần gốc quá thì thời gian để cây phát triển cành lá (đủ để tận dụng tốt không gian) càng lâu và bỏ phí nhiều thời gian kinh doanh của vườn cây Việc đốn đau nên chọn những vị trí có nhiều cành chính (cành cơ bản) để từ đó sớm có đủ số cành cho quả cần thiết Sau khi đốn đau đã có một bộ khung cành cơ bản mới và sau đó lại tiếp tục chu trình đốn phớt như đã nói ở trên Công việc này được tiến hành sau vụ thu hoạch, khoảng cuối tháng 12 (năm trước) đến đầu tháng 2 (dương lịch năm sau) kết hợp với việc bón phân cơ bản hàng năm cho Na

* Cụ thể về các phương pháp đốn như sau:

- Đốn phớt: Với những cây na đang thời kỳ sung sức nhưng phát triển quá

rậm rạp, ít quả thì cắt bỏ toàn bộ những cành nhỏ mọc trong tán, chừa lại những cành to bằng ngón tay út trở lên và trên những cành ấy cắt bỏ tất cả ngọn ở nơi tiếp giáp giữa cành bánh tẻ và cành non Sau khi cắt, ta có một bộ tán trụi lá toàn cành hữu hiệu, sẵn sàng đâm chồi mới và ra hoa Kinh nghiệm ở Chi Lăng - Lạng Sơn cho thấy sau khi chặt tỉa bớt các cành già, cành yếu kết hợp tăng

cường bón phân, chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh kịp thời thì na ra hoa, đậu quả ngay, cho quả to đẹp

Đốn phớt: là cách đốn được tiến hành mỗi năm một lần và đốn cao hơn mức đốn hàng năm 3 - 5cm Mục đích của đốn phớt là loại trừ các cành nhỏ, cành tăm hương trên tán để xúc tiến sự nảy sinh và phát triển của lộc Đốn phớt có thể tạo mặt tán theo mặt bằng, theo chiều nghiêng của sườn dốc hoặc hình mâm xôi Trong sản xuất, thường tạo tán theo mặt hàng để tiện thao tác trong việc quản lý, chăm sóc và thu hoạch

Tỉa cành: Hàng năm, sau khi thu hoạch cần phải loại bổ những đoạn cành sau đây:

+ Cành đã mang quả (thường rất ngắn khoảng 10 - 15 cm)

+ Cành bị sâu bệnh, cành ốm yếu, cành nằm bên trong tán không có khả năng mang quả

+ Cành đan chéo nhau, những cành vượt trong thời gian cây đang mang quả nhằm hạn chế việc cạnh tranh dinh dưỡng với quả

- Đốn lửng: sau một số năm đốn phớt liên tục, khi cây có chiều cao quá

tầm hái, mật độ cành trên mặt tán quá dày cành và cho quả nhỏ, năng suất giảm thì đốn lửng Dùng dao hoặc kéo để đốn, tạo mặt tán chè bằng

- Đốn đau: những cây được đốn lửng nhiều lần, cành nhiều mấu, cây phát

triển kém, năng suất giảm rõ rệt thì đốn đau cách mặt đất 40 - 45 cm nhằm thay thế một phần lớn bộ khung tán của cây

Dùng dao sắc để đốn, vết đốn phải thẳng và sát vào phía trong

- Đốn trẻ: Na sau khi cho thu hoạch khoảng 4 - 5 vụ thì quả nhỏ dần,

những cây già, yếu, nhiều sâu bệnh, cây mọc quá cao khó lấy quả Theo kinh nghiệm một số nông dân trồng Na lâu năm tại Đông Triều - Quảng Ninh, để có quả to mập tiến hành kỹ thuật đốn trẻ lại từ năm thứ 4 - 5 trở đi, sau đó cứ 3 năm đốn một lần Khi đốn dùng cưa hoặc dao sắc đốn cách gốc 80 - 100cm (phía trên các chạc 2, chạc 3 khoảng 20cm) với một vết cắt nghiêng 450, sắc gọn, không xơ

xước Cắt xong dùng dung dịch boóc đô 3% quết lên vết cắt vừa để hạn chế cây bốc hơi nước, vừa để chống nhiễm khuẩn cho cây nhanh liền sẹo Bón nhiều phân chuồng hoặc phân hữu cơ, các loại phân khoáng theo qui trình, tủ kỹ gốc, tưới đủ ẩm sang xuân cây sẽ bật chồi, hình thành bộ tán mới Với cách làm này chúng ta sẽ tạo được bộ tán mới khỏe mạnh, sung sức, thấp cây tạo điều kiện thuận lợi cho việc chăm sóc, thu hoạch sau này và cây sẽ cho nhiều quả, quả to, chất lượng tốt trong những vụ thu hoạch tiếp theo

2.5 Các nguyên tắc và thủ tục tỉa cành tuốt lá

- Tuốt lá: Sau thu hoạch quả na vào mùa đông cây sẽ rụng lá đến tháng 12 dương lịch các lá già còn lại sẽ được tuốt bỏ để kích thích cây ra lộc mới

- Tỉa cành: Khi tuốt lá xong tiến hành cắt tỉa các cành tăm, cành già, cành

sâu bệnh, các cành hoặc chồi mọc không đúng hướng hoặc đúng vị trí (cành

vượt, mọc chen ngang hoặc hướng vào bên trong tán cây)

- Tỉa quả: Tỉa bỏ các quả ra sớm trong năm thứ hai, thứ 3 để cây lớn nhanh Tỉa quả khi cây trưởng thành (5 - 6 tuổi trở đi) sẽ làm tăng chất lượng quả Tiến hành tỉa những quả sâu, bệnh, méo, kẹ,…

Nói chung, không nên tỉa bỏ trên 15% tổng số chồi Đốn tỉa nên bắt đầu từ ngọn cành khung thứ 3, tiếp đến là cành khung thứ 2 và sau cùng là cành khung thứ nhất Tại mỗi cành khung, đốn tỉa nên bắt đầu từ cành cấp hai sau đến các chồi bên, các cành và chồi không mong muốn

(Kết quả chuyển giao các tiến bộ kỹ thuật do Trạm Khuyến nông huyện phối hợp với HTX Dịch vụ và Phát triển na Chi Lăng - Lạng Sơn)

- Ngay sau khi cắt tỉa, bón 25kg phân hữu cơ + 1-2 kg NPK 16-16-8 + 0,4

kg vôi/cây hoặc 25 kg phân hữu cơ + 1,5 kg đạm ure + 0,8 kg super lân + 0,7 kg Kaclorua/cây Cuốc xới đất, vùi đất kỹ, tủ gốc, tưới nước giữ ẩm cho cây để chuẩn bị phân hóa mầm hoa và ra hoa tốt

- Muốn cho na ra hoa sớm hoặc rải vụ thì áp dụng kỹ thuật tuốt lá: pha 800g urê trong bình 8 lít nước rồi phun ướt đẫm cây làm rụng lá già, số lá còn

lại thì tuốt bỏ luôn hoặc dùng thuốc gây rụng lá cây Rontar với lượng dùng pha 25ml thuốc với bình 10 lít phun cho 15 cây

- Kinh nghiệm của nhiều nhà vườn cho thấy: sau khi cắt tỉa 10 ngày, trên mỗi cành sẽ mọc ra nhiều chồi, nên tỉa bớt chỉ chừa lại 4 - 6 chồi khỏe mạnh được phân đều về các hướng Pha 35ml RA HOA C.A.T + 15g F.Bo trong bình

8 lít phun sương đều các cành mới này 2 lần cách nhau 5 ngày để kích thích cho hoa ra và nở đều

2.6 Một số kỹ thuật tỉa cành, tuốt lá chính

Dùng dao hay kéo sắc cắt sâu vào bề mặt tán nhằm làm giảm chiều cao của tán, thu hẹp diện tích tán, tạo cho tán có hình bán cầu đẹp Tiến hành tỉa những cành la, cành vóng, cành tăm hương, cành bị sâu bệnh, cành vượt (cành tược) trong tán làm cho lòng tán có hình phễu thông thoáng giúp cho ánh sáng chiếu vào làm giảm độ ẩm trong tán hạn chế sự sinh trưởng, phát triển của sâu, bệnh hại

Trong kỹ thuật cắt cành cành lưu ý dùng dao, kéo sắc để tạo vết cắt gọn, tránh làm xước cành sẽ làm ảnh hưởng đến các mầm phía dưới vừa dễ nhiễm sâu bệnh Vết cắt, đốn vát 450 Khử trùng dụng cụ bằng nước Javel hoặc cồn

900 khi tỉa cành, tránh lây bệnh (tiềm ẩn virus, viroid ) qua cây khác

Tỉa cành nhỏ trên bề mặt tán, với những cành khoẻ đường kính >1cm, ta để hai nhánh hình ngạnh trê Những cành yếu, đường kính cành nhỏ <1cm chỉ để một nhánh khoẻ, cắt bỏ các nhánh còn lại, loại bỏ các lá già và các lá bị bệnh Sau khi tạo tán xong tiến hành tưới ẩm và bón thúc phân cho na, giúp cho cây nhanh phục hồi lại và phát lộc xuân được thuận lợi

Các cành lộc trong tán tỉa thưa hợp lý không để rậm rạp, đảm bảo cho lòng tán được thông thoáng, những lộc trong tán này cũng có khả năng cho thu quả Sau khi cây na ra lộc thành thục ta lại tiến hành cắt tỉa cành thêm 1 lần nữa, loại bỏ bớt những cành tăm, cành sâu, bệnh, cành gối nhau, giúp cho cây chuẩn bị bước sang giai đoạn phân hoá mầm hoa được thuận lợi