Một vài hình ảnh siêu âm trong sản khoa

Đo thai-Đo kích th ớc của túi thai-Đo chiều dài đầu mông -Đo một số kích th ớc khác của thai có thể: Đầu ,Bụng, X ơng đùi… -Đo gáy... Đo gáy đóng vai trò quan trọng trong phát hiện các d

ThS TrÇn Danh C êng

Đo thai-Đo kích th ớc của túi thai

-Đo chiều dài đầu mông

-Đo một số kích th ớc khác của thai

có thể: Đầu ,Bụng, X ơng đùi…

-Đo gáy

H×nh ¶nh mµng èi vµ khoang ngoµi thai

§o chiÒu dµi ®Çu m«ng

8 17

19 22

27 29

35 39

46 50

59

Tính tuổi thai bằng ph ơng pháp đo chiều dài đầu mông đ ợc coi là ph

ơng pháp có độ chính xác cao nhất với sai số là d ới 1 tuần

H×nh ¶nh tói no·n hoµng

H×nh ¶nh tim 4 buång

Cét sèng

Ch©n

Thai v« sä

Tho¸t vÞ rèn 3D

§o g¸y hay cßn gäi lµ kho¶ng

s¸ng sau g¸y, nã lµ phÇn kh«ng thÓ thiÕu ®oîc trong siªu ©m thai

3 th¸ng ®Çu

§ã lµ kho¶ng th a ©m vang n»m ë phÝa sau cña tæ chøc quang cét sèng cæ vµ phÝa tr íc cña tæ chøc

da vïng g¸y thai nhi

Đây là hình ảnh xuất hiện ở tất cả các thai nhi trong khoảng tuổi thai

từ 11-14 tuần, sau 14 tuần nó biến mất một cách tự nhiên

Đo gáy đóng vai trò quan trọng

trong phát hiện các dấu hiệu gợi ý

để phát hiện một số dị dạng nhiễm sắc thể ở thai nhi

cụ thể để đảm bảo tính xác thực của số đo

H×nh ¶nh g¸y b×nh th êng

C¸c nghiªn cøu trªn thÕ giíi

chÊp nhËn ng ìng b×nh th êng

cña kÝch th íc g¸y lµ d íi 2,5mm

G¸y ® îc coi lµ bÖnh lý khi nã v ît qu¸ 3,0mm

Tõ 2,5mm-3,0mm cÇn ph¶i theo dâi

G¸y b×nh th êng

Hygroma kystique còn gọi là dị

dạng bạch mạch dạng nang, biểu

hiện trên siêu âm bằng sự tăng bất

th ờng của gáy thai nhi, nh ng có đặc

điểm là trong có các vách ngăn (th ờng là 2]

ờng hợp này đều do tổn th ơng của nhiễm sắc thể thai nhi chủ yếu là: Monosomie X, Trisomie 13,18, 21Chẩn đoán khá dễ dàng và có khả năng chẩn đoán trong 3 tháng đầu

-Phép đo đ ợc thực hiện vào tuổi thai từ 10 – 13 + 6 ngày

-Có giá trị trong đánh giá nguy cơ dị dạng nhiễm sắc thể :

13,18, 21

-Phải phóng đại hình ảnh thai

nhi chiếm 3/4 màm hình, đo 2-3 lần lấy trị số lớn nhất

-Ng ỡng bình th ờng: 2,5 mm

-Khi g¸y tõ 3mm trë lªn ng êi ta thÊy r»ng:

90% thai nhi bÞ Trisomie 13 hoÆc 18

80% thai nhi bÞ Trisomie 215% thai nhi b×nh th êng

Môc tiªu

Siªu ©m h×nh th¸i häc nh»m

ph¸t hiÖn mét sè c¸c dÞ d¹ng vÒ h×nh th¸i cña thai Thùc hiÖn vµo 21-22 tuÇn

§¸nh gi¸ sù ph¸t triÓn cña thai TÝnh tuæi thai nÕu cã thÓ

TiÓu n·o, hè sau vµ Sylvius

Kho¶ng c¸ch gi÷a hai hè m¾t

C¾t trùc diÖn mÆt

MÆt

ThÓ trai: §M thÓ trai

Tim 4 buång

§éng m¹ch phæi

H×nh ¶nh c¬ hoµnh

H×nh ¶nh thËn

H×nh ¶nh thËn b×nh th êng

BÓ thËn

Tay

Song thai là thai nghén có nguy

cơ cao, tỷ lệ bệnh tật của thai cao hơn 2-3 lần chửa một thai

Tỷ lệ tử vong sơ sinh cao do có

một lỷ lệ lớn song thai đẻ non (do non tháng]

Chẩn đoán phân loại tính chất phôi thai và rau thai của song thai đóng vai tró quan trọng

trong tiên l ợng cho mẹ và thai trong song thai

Chẩn đoán tr ớc sinh cẩn thận cho phép cải thiện nhiều công tác theo dõi và chăm sóc song thai

Song thai hai no·n:

Cã hai no·n thô tinh víi hai tinh trïng riªng, ®©y lµ song thai mµ hai buång èi riªng, hai b¸nh rau riªng,

ChiÕm 2/3 sè l îng song thai

kho¶ng 6/1000-7/1000

Song thai mét no·n:

§©y lµ lo¹i song thai mµ mét no·n thô tinh víi mét tinh trïng nh ng

-Song thai mét no·n hai b¸nh

rau, hai buång èi: sù ph©n chia s¶y ra trong 3 ngµy ®Çu sau khi thô tinh: chiÕm kho¶ng 24-27%

sè song thai mét no·n Lo¹i nµy gièng nh song thai hai no·n

-Song thai mét b¸nh rau hai buång èi:Sù ph©n chia cña ph«i s¶y ra

vµo kho¶ng tõ ngµy thø 4-8 sau

khi thô tinh, lo¹i nµy chiÕm 70%

-Song thai mét b¸nh rau mét

buång èi: lo¹i nµy sù ph©n chia

cña ph«i s¶y ra trong kho¶ng thêi gian tõ ngµy thø 9-13 sau khi thô tinh, chiÕm 2%

ngµy thø 13 thi kÕt qu¶ lµ c¸c tr

êng hîp song thai dÝnh nhau,

Trong những tháng đầu siêu âm

đóng vai trò quan trong trong chẩn

đoán số l ợng túi thai, cũng nh chẩn

đoán loại song thai:

-Nếu không có vách ngăn trong

buồng ối mà thấy hai phôi đó là

song thai một buồng ối một bánh

rau: song thai một noãn

song thai hai buồng ối và lúc này

cần tìm dấu hiệu Lamda, nếu có

dấu hiệu này thì khắng định là song thai hai buồng ối hai bánh rau riêng

và là song thai hai noãn

-Không thấy dấu hiệu lamda thì kết luận là song thai một bánh rau và

-Nh¾c l¹i siªu ©m trong nh÷ng

chẩn đoán phân loạ song thai nữa trừ một số tr ờng hợp dặc biệt

Hai bánh rau nằm ở hại vị trí khác nhau

Hai thai có giới tính khác nhau

Vách ngăng của buồng ối có độ

H×nh ¶nh hai tói thai-dÊu hiÖu Lamda

Song thai hai n·on vµ mét no·n

Song thai dÝnh nhau

Song thai dÝnh nhau

Héi chøng truyÒn m¸u:

ChiÕm 1% sè song thai

Lµ nguyªn nh©n cña 12% tö vong s¬ sinh vµ 17% bÖnh tËt cña s¬

nối của hai hệ thống tuần hoàn

tại bánh rau: động mạch-động

mạch, động mạch-tĩnh mạch hoặc tĩnh mạch-tĩnh mạch

Hậu quả là bất cân xứng về sự

phát triển giữa hai thai

Chẩn đoán siêu âm:

Kích th ớc hai thai không cân đối

L ợng nứớc ối trong hai buồng ối không cân đối

Bàng quang hai thai không bằng nhau

Dạ dày hai thai không cân đối

Non tháng do đa ối của một thai

Một thai sống và một thai chết

(40% số ca] hậu quả cuối cùng cả hai thai đều chết hoặc để lại hậu quả nghiêm trọng cho thai sống sót

Héi chøng truyÒn m¸u s¶y ra

c¸ng sím tiªn l îng cµng xÊu tû lÖ mÊt thai 100% nÕu s¶y ra tr íc 28 tuÇn

Tỷ lệ khoảng 7% (1% một thai]

Tỷ lệ cao trong song thai một

noãn 6,8% đối với 2,8%

thuộc vào: tuổi thai, loại song

thai, nguyên nhân của thai chết

Tiên l ợng là xấu do hiện t ợng bơm máu sang thai chết dẫn đến thiếu khối l ợng tuần hoàn t ơng đối gây

ra hậu quả đến một số cơ quan:

Não 75%, Tiêu hoá 24%, Thận

Ba thai

Siªu ©m phÇn phô cña thai bao gåm

B¸nh rau

D©y rau (d©y rèn]

N íc èi

VÞ trÝ

TÝnh chÊt ©m vang

§é dÇy

C¸c h×nh ¶nh bÊt th êng

Diện tích trao đổi của bánh rau:10m vuông

Bánh rau: Sự tiến triển của bánh rau một số hình ảnh đặc biệt:

-Can xi hoá bánh rau

-Các hang trong bánh rau

-Các hồ huyết d ới nội sản mạc

-Các ổ tập trung sợi huyết

-Nhồi máu bánh rau

-Tắc mạch khoảng liên gai rau

Bánh rau: Giới hạn của bánh rau

-Xác định đ ợc lỗ trong của CTC

-Xác định đ ợc mép d ới của bánh rau

Tr ớc 20 tuần phần lớn bánh rau bám thấp: không có ý nghĩa bệnh lý

Sau 20 tuần có vẻ bánh rau di

chuyển dần lên cao

Bánh rau: Rau bám thấp

Theo định nghĩa rau bám thấp là

mép d ới bánh rau cach lỗ trong CTC

d ới 10cm sau khi sổ rau

Theo siêu âm:

<1cm ở thai 5 tháng

<2cm ở thai 7 tháng

<3cm ở thai những tháng cuối

VÞ trÝ cña b¸nh rau

Nhãm 2

Bánh rau: Độ can xi hoá của bánh

rau theo Grannum:

Độ 0

Độ 1

Độ 2

Độ 3

Độ can xi hoá của bánh rau chỉ có

giá trị nói về độ tr ởng thành của rau

và gián tiếp đánh giá sự tr ởng thành của thai

II III

U dây rôn và rau tiền đạo

H×nh ¶nh nÕp gÊp cña mµng èi

H×nh ¶nh cña khoang chøa dÞch

và 2 động mạch đ ợc bao bọc bởi lớp thạch Wharton:

Dây rốn bất th ờng có một bệnh lý

đáng chú ý đó là Một động mạch rốn

ThÓ tÝch n íc èi b×nh th êng:800-1000ml trong kho¶ng tõ 20-40 tuÇn

< 250ml: ThiÓu èi

> 2000ml: §a èi

Trong kho¶ng tuæi thai 10-20 tuÇn n íc

èi gÇn gièng víi huyÕt thanh vµ sù s¶n sinh vµ tiªu thô c©n b»ng nhau

Vµo 20 tuÇn thËn thai nhi tiÕt kho¶ng 14ml n íc tiÓu/24h vµ nã còng hÊp thu:4-11ml/24h

N ớc ối: Sinh lý

Tiêu thụ n ớc ối:

-Tiêu hoá: Sự tiêu hoá đ ợc bắt đầu

vào 18-20 tuần và có thể quan sát

thấy từ 25 tuần: 500ml/24h ở thai đủ tháng

-Các màng của thai: Da, màng ối tiêu thụ khoảng 250ml/24h

-Dây rốn

ng nhìn chung các ph ơng pháp đều

có một giá trị t ơng đối:

-Qui luật 1cm của Manning:

Tìm một bể n ớc ối (không có dây rốn

ở trong] đo cả hai chiều dọc và

ngang lấy trị số trung bình

Kết quả: <1cm: thiểu ối

1-2cm: Thiểu ối vừa

N ớc ối: Đánh giá thể tích n ớc ối

-Ph ơng pháp 4 góc của Phelan va

Rutherford IA: Chia tử cung làm 4

phần sau đó đo bể lớn nhất của mỗi góc và cộng lại:

Trong thùc hµnh:

CSO <5cm sau 16 tuÇn: ThiÓu èi

CSO trong kho¶ng 8-18 Lµ b×nh th êng

CSO trong kho¶ng 5-8 Lµ èi trung b×nh

CSO 18-25 d èi

CSO > 25 ®a èi

phản xạ sẽ thay đổi tần số.

Dựa vào sự thay đổi này ta có thể tính

đ ợc tốc độ di chuyển của vật đó

nhiều cửa sổ, sự hiển thị màu biểu

hiện h ớng của dòng chảy: các dòng chảy về phía đầu dò có màu đỏ và

chảy xa đầu dò có màu xanh

Doppler tăng c ờng năng l ợng: Đây là dạng đạc biệt của Doppler màu để

phát hiện các dòng chảy có tốc độ

C«ng thøc Doppler

-ChØ sè trë kh¸ng ngo¹i biªn

chØ sè Pourcelot: RI =S-D/S

-ChØ sè xung: PI= S-D/M

-ChØ sè Stuart-Drumm:ISD= S/D-ChØ sè t©m tr ¬ng: ID=D/S

Doppler §M rèn bÖnh lý

-Nhịp tim thai thay đổi 2 tuần sau khi xuất hiện RI=1

-Khi phức hợp tâm tr ơng=0 mà

Doppler ĐM não bệnh lý 78% thai

chết l u và ng ợc lại khi mà Doppler

ĐM não bình th ờng thì chỉ là 14%

-Thời gian từ khi xuất hiện RI=1

và ĐM não bệnh lý đến khi rối loạn nhịp tim thai và thai chết trung bình là 15 ngày

-Tr ớc 22 tuần không có ý nghĩa bệnh lý

Doppler §M rèn bÖnh lýLÞch tr×nh lµm Doppler

th êng

Mốc động mạch tử cung

Doppler §M TC bÖnh lý

Doppler §M TC bÖnh lý

nh©n m¹ch m¸u hay lµ do di truyÒn

H×nh ¶nh ®a gi¸c Willis

Doppler §M TC

Doppler §M rèn b×nh th êng vµ chØ sè

Chỉ số não rốn bình th ờng luôn lớn hơn 1 và nó để đánh giá sự phân bố tuần hoàn của thai

Chỉ số não rốn nhỏ hơn 1 có nghĩa

là thai nhi có hiện t ợng trung tâm hoá tuần hoàn do thiếu oxy

èng Arantius

D

A

Phæ Doppler ductus b×nh th êng

Doppler ống Arantius có giá trị

đánh giá mức độ bão hoà oxy của thai và gián tiếp đánh giá chức

năng của tim thai

Doppler van nhÜ thÊt

DÞ d¹ng cña ® êng gi÷a-Kh«ng ph©n chia n·o tr íc

-BÊt s¶n thÓ trai

Kh«ng ph©n chia n·o tr íc kh«ng cã thuú (Holoprosencephalie alobaire]

Kh«ng ph©n chia n·o tr íc b¸n thuú (Holoprosencephalie semilobaire]

Kh«ng ph©n chia n·o tr íc cã thuú (Holoprosencephalie lobaire]

Hình ảnh siêu âm:

-Một não thất bên

-Không phân chia của đồi thị

-Mất hình ảnh của đ ờng giữa

-Tìm các dị dạng của mặt: Hai hố mắt gần nhau, dị dạng của mũi, dị dạng của miệng…

Mét n·o thÊt bªn

DÞ d¹ng cña m«i

Probosis

H×nh ¶nh 3D

Tiên l ợng xấu: không sống đ ợc phải đình chỉ thai nghén

Phải làm NSĐ thai nhi

ThÓ trai b¾t ®Çu ph¸t triÓn vµo

cuèi tuÇn 14, vµ kÕt thóc vµo

-Gi¸n tiÕp: Kh«ng thÊy h×nh ¶nh cña v¸ch trong suèt, Gi·n nµo thÊt bªn, H×nh ¶nh ba lµ, hai sõng tr¸n gi·n vµ song song

-Trùc tiÕp: Kh«ng thÊy h×nh ¶nh cña thÓ trai, Kh«ng thÊy r·nh quanh thÓ trai, c¸c nÕp gÊp cña n·o chqþ theo h×nh nan hoa

Bêt s¶n thÓ trai

DÞ d¹ng cña hè sau:

-DÞ d¹ng do d·n hè sau: HC Walker

Dandy DÞ d¹ng kh«ng thÊy h×nh ¶nh cña

hè sau: HC Arnold-Chiari II

sau và là triệu chứng của thoát vị

cột sống (Spina-Bifida]

Trên siêu âm thấy đầu hình quả

tranh, Không thấy hình ảnh của hố sau cũng nh các thành phần của nóCần siêu âm cột sống để tìm tổn th

§Çu h×nh qu¶ tranh

Spina-Bifida

Đây là HC có tiên l ợng cho thai nhi rất tồi, th ờng kèm theo những dị

dạng khác

Nên đình chỉ thai nghén

Thai vô sọ: Không có hình ảnh của vòm sọ, nhìn thấy đáy sọ, mặt thai nhi có hình thái bình th ờng, nhìn rõ hai hố mắt

Chẩn đoán có thể đ ợc làm rất sớm

từ 12-14 tuần thông th ờng là vào

khoảng 18-20

giai ®o¹n ®Çu cña thai v« sä

N·o nén ngoµi

Thoát vị não, màng não: Tồn tại một lỗ thủng trên x ơng sọ qua đó tổ chức não

và màng não thoát ra ngoài

Trên siêu âm ta thấy hình ảnh của một khối th ờng nằm ở vùng chẩm trong

chứa dịch não tuỷ, tổ chức não và

màng não

Tho¸t vÞ n·o

Tho¸t vÞ n·o 3D

3D

Thoát vị não tiên l ợng rất xấu cần

đình chỉ thai nghén

Cần tìm các dị dạng khác kèm theo chủ yếu là dị dạng tim

C¸c bÊt th êng cña lång ngùc:BÊt th êng cña phæi

BÊt th êng cña tim

Chµn dÞch mµng phæi

Tho¸t vÞ c¬ hoµnh

BÖnh phæi tuyÕn nang

Kh«ng thÊy cã dÞ d¹ng nhiÔm s¾c thÓ kÌm theo

Tràn dịch màng phổi

Tràn dịch màng phổi nguyên phát

phần lớn là tràn d ỡng chấp màng phổi (chylothrax]

Tràn dịch màng phổi thứ phát th ờng

là thanh dịch nguyen chân chủ yếu là phù thai đôi khi tràn dịch thứ phát do nguyên nhân dị dạng nhiễm sắc thể

Tỷ lệ 3-10/10 000 trẻ sơ sinh sống

Nguyên nhân: chủ yếu do rối loạn NST của thai: T21, Monosomie X

Tiên l ợng: Một số tr ờng hợp khỏi tự

nhiên nh ng đa phần là nguyên nhân

của tử vong xung quanh thời kỳ đẻ

(15% đối với tràn dịch nguyên phát và 95% trong tr ờng hợp phù thai

Trµn dÞch mµng phæi

Là do tồn tại một lỗ thủng trên cơ

hoành qua đó các tạng trong ổ đi lên

lồng ngực Th ờng gặp ở bên trái (10 lần nhiều hơn bên phải]

Thông th ờng thoát vị cơ hoành xảy ra qua lỗ Bodaleck

Do hở cơ hoành, do bất sản cơ hoành

Là nguyên nhân của tử vong sơ sinh

(50-80%]

Có thể can thiệp phẫu thuật sau đẻ nh

ng tỷ lệ tử vong sau mổ cao 50%

Tỷ lệ thoát vị coă hoành: 15-20/100 000

số đẻ

Phần lớn thoát vị cơ hoành là đơn

độc, ng ời ta cũng thấy có tính chất

gia đình (2%], thấy có liên quan đến các yếu tố gây quái thai: Vitamin A, nhiễm trùng virus hoặc liên quan đến NST X

Các dị dạng kèm theo:

20% dị dạng tim

30% dÞ d¹ng hÖ thèng thÇn kinh trung

¬ng

DÞ d¹ng thËn, dÞ d¹ng mÆt (søt m«i], dÞ d¹ng cét sèng, dÞ d¹ng phæi, ng êi ta

thÊy cßn gÆp trong héi chøng ®a dÞ

d¹ng Fryns, HC Wiedmann-Beckwith

DÞ d¹ng nhiÔm s¾c thÓ: T18,T21

Đình chỉ thai nghén là cần thiết trong

điều kiện không có khả năng phẫu

thuật sơ sinh và trong tr ờng hợp có

các dị dạng khác kèm theo

Nừu để đe thì cần phải có sự phối hợp với các bác sỹ phẫu thuật nhi khoa và cần thiết phải phẫu thuật cấp cứu

Tho¸t vÞ c¬ hoµnh

ThiÓu s¶n t©m thÊt tr¸i do HHL

èng nhÜ thÊt

Thµnh bông

C¬ quan tiªu ho¸

C¬ quan tiÕt niÖu

Do tÜnh cöa n»m tr íc t¸ trµng chÌn

H×nh ¶nh hai qu¶ bãng

H×nh ¶nh hai qu¶ bãng

Di động của dịch trong dạ dày

H×nh ¶nh trµo ng îc dÞch tiªu ho¸ qua miÖng

nhân nào đó dẫn đên ứ đọng và giản

phần ruột ở phía th ợng l u

Trong tr ờng hợp tắc ruột cần phải tìm

các dị dạng khác kèm theo: Các bệnh lý của thành bụng, bệnh tim, bệnh lý của x

ơng

Cần phải làm NSĐ thai nhi bằng cọc ối

Tỷ lệ: Chiếm 1/4 số tr ờng hợp tắc ruột

bẩm sinh, 1/300-1/5000 số đẻ

Phân loại tắc ruột bẩm sinh theo

Grosfeld:

Loại I: Do vách ngăn trong lòng ruột

Loại II:Do teo một đoạn ruột tạo thành

một thừng

Loại III: hay gặp nhất do mất 1 hay nhiều

h×nh con sªn tøc lµ mÊt nhiÒu quai ruét

§¹i trµng khi h×nh ¶nh nã n»m ë ngo¹i biªn

T¸c ruét non

Ruét d·n

bắt đầu từ tuần 18-20

Tăng âm vang của ruột non là do sự cô đặc của phân su trong lòng ruột

Do tăng âm vang của thành ruột

Do xung huyết trong thành ruột

Do thiếu máu ruột

âm vang của ruột và âm vang của x

ơng:

Tr ớc 26 tuần ruột non tăng âm vang

ng ời ta cho là bình th ờng nh ng sau

26 tuần thì là bệnh lý

Ruột non tăng âm vang có thể là đơn

độc nh ng nó cung có thể là triệu

cßn gäi lµ Mucoviscidose, hoÆc

trong thai chËm ph¸t triÓn trong tö cung do thiÕu m¸u ruét

của hậu môn trực tràng dẫn đến gãin

đại tràng

Bao gåm: tho¸t vÞ rèn vµ khe hë

Đó là thoát vị nằm ở trung tâm qua

lỗ rốn đi vào nền của dây rốn, trong khối thoát vị là các tạng nằm trong ổ bụng

Khối thoát vị đ ợc bao phủ bởi một

màng đó là phúc mạc

Có thể đo đ ợc khíc th ớc của cổ khối thoát vị và kích th ớc của nó có thể

ruột non, dạ dày, gan thậm trí cơ

hoành và tim

Tỷ lệ:1/4000 số đẻ

Tỷ lệ con trai cao hơn hẳn con gái: 5/1

Đây là một dị dạng trong quá trình

phát triển của phôi cho nên không có

DÞ d¹ng m«i

10-15% có bất th ờng NST Khối thoát

vị có kích th ớc càng nhỏ và trong khối thoát vị là gan thì tỷ lệ di dạng NST

càng cao: 36% trong đó T18, T13,T21

và 45,X0

Một số có tính chất gia đình và di

ChÈn ®o¸n ® îc lµm sau 12 tuÇnChÈn ®o¸n ph©n biÖt:

Khe hë thµnh bông

Bµng quang lén ngoµi

Nang niÖu

Ngò trøng Cantrell

NSĐ, tìm dị dạng èm theo, đình chỉ thai khi có dị dạng kèm theo

Phẫu thuật sau đẻ:

Nếu cổ thoát vị <2cm phẫu thuật 1 thì

Nếu cổ thoát vị trên 8cm phẫu thuật nhiều thì để đ a các tạng vào ổ bụng

tồn tại một lỗ thủng 2-4cm nằm bên

phải của dây rốn qua đó ruột non chui

ra ngoài và nằm nổi trong n ớc ối, có

thể là dạ dày hoặc gan và buồng trứng của thai gái tinh hoàn của thai trai