Vai trò của thành phần kinh tế có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài, thực trạng và giải pháp thu hút, sử dụng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài ở Việt Nam hiện nay

trong thực tế vấn đề thu hút và sử dụng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài ở Việt Nam vẫn còn không ít bất cập, khó khăn và hạn chế; vị trí và vai trò của FDI trong đời sống vẫn còn là những khái niệm khá xa lạ đối với mỗi người dân Việt Nam.

MỤC LỤC

Phần 1: LỜI MỞ ĐẦU 2

Phần 2: NỘI DUNG CHÍNH 4

Chương I: ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI VÀ VAI TRÒ CỦA THÀNH PHẦN KINH TẾ CÓ VỐN ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI 4

1 Đầu tư trực tiếp nước ngoài: 4

1.1 Một số vấn đề lý luận chung về đầu tư trực tiếp nước ngoài: 4

1.2 Vai trò của đầu tư trực tiếp nước ngoài ở Việt Nam: 10

2 Thành phần kinh tế có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài: 13

2.1 Khái niệm: 13

2.2 Vai trò: 14

Chương II : THỰC TRẠNG THU HÚT VÀ SỬ DỤNG VỐN ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 15

1.Thực trạng thu hút FDI: 15

1.1 Số dự án và số vốn đầu tư: 15

1.2 Cơ cấu đầu tư theo ngành kinh tế: 15

1.3 Cơ cấu đầu tư theo lãnh thổ: 16

1.4 Hình thức đầu tư: 16

1.5 Các đối tác đầu tư: 16

2 Thực trạng sử dụng FDI: 17

2.1 Tiến độ thực hiện vốn đầu tư: 17

2.2 Tình trạng sử dụng FDI trong một số ngành kinh tế: 17

Chương III : GIẢI PHÁP THU HÚT VÀ SỬ DỤNG VỐN ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI Ở VIỆT NAM 18

1 Giải pháp thu hút FDI: 18

2.Giải pháp sử dụng FDI có hiệu quả: 20

2.1 Tạo điều kiện để thực hiện các dự án: 20

2.2 Quản lý nhà nước: 20

2.3 Tăng khả năng tiếp nhận đầu tư 20

Phần 3: KẾT LUẬN CHUNG 21

Phần 1: LỜI MỞ ĐẦU

Xu hướng toàn cầu hoá v à tự do hoá đang diễn ra mạnh mẽ trên thếgiới; quốc tế hoá và khu vực hoá nền kinh tế là quá trình khách quan khôngthể xoá bỏ Chúng tạo ra cơ hội chưa từng có; nhưng đồng thời cũng là nhữngthách thức lớn đối với sự phát triển của từng quốc gia, từng khu vực Lựachọn chiến lược phát triển của quốc gia trong điều kiện mới, vì thế nhất thiếtphải tính đến quá trình khu vực hoá và quốc tế hoá

Việt Nam cũng đang tiến tới toàn cầu hoá nền kinh tế nhằm đưa đất nướctheo kịp sự phát triển của khu vực và trên thế giới; tiến hành công nghiệp hoá,hiện đại hoá với mục tiêu lâu dài là cải biến nước ta thành một nước côngnghiệp có cơ sở vật chất kỹ thuật hiện đại và cơ cấu kinh tế phù hợp… Đểlàm được điều đó, đòi hỏi rất nhiều yếu tố trong đó yếu tố không thể thiếu làmột nguồn vốn lớn, lâu dài và ổn định

Tính tất yếu của xuất khẩu tư bản với hình thức cao của nó là hình thức

đầu tư trực tiếp nước ngoài ( Foreign Direct Investment-FDI ) là xu thế phát

triển của thời đại; một trong những chiến lược làm tăng nguồn vốn cho pháttriển kinh tế đã được áp dụng rất thành công ở Trung Quốc, Thái Lan,Malaixia…Trong giai đoạn hiện nay, đầu tư nước ngoài nói chung và đầu tưtrực tiếp nước ngoài nói riêng là một hoạt động kinh tế đối ngoại có vị trí vàvai trò ngày càng quan trọng; là kênh chuyển giao công nghệ, thúc đẩy quátrình chuyển dịch cơ cấu kinh tế, tạo thêm việc làm và thu nhập, nâng cao taynghề và năng lực quản lý cho người lao động, tạo nguồn thu cho ngân sáchnhà nước…

Với tình hình của nước ta hiện nay, thu hút và sử dụng vốn đầu tư trựctiếp nước ngoài là một trong những giải pháp tích luỹ vốn nhanh, phù hợp và

có hiệu quả cao Đảng, nhà nước ta cũng đã khẳng định: “ Tạo mọi điều kiện

để thành phần kinh tế có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài phát triển thuận lợi,cải thiện môi trường kinh tế và pháp lý để thu hút mạnh vốn đầu tư nướcngoài.”

Tuy nhiên; trong thực tế vấn đề thu hút và sử dụng vốn đầu tư trực tiếpnước ngoài ở Việt Nam vẫn còn không ít bất cập, khó khăn và hạn chế; vị trí

và vai trò của FDI trong đời sống vẫn còn là những khái niệm khá xa lạ đốivới mỗi người dân Việt Nam

Hiểu được điều đó và với mong muốn đưa đến cho mọi người cái nhìnđầy đủ, toàn diện hơn về FDI cũng như vai trò quan trọng của nó trong sựnghiệp phát triển kinh tế đất nước em xin được dành bài tiểu luận này để

nghiên cứu về vấn đề : “Vai trò của thành phần kinh tế có vốn đầu tư trực

tiếp nước ngoài, thực trạng và giải pháp thu hút, sử dụng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài ở Việt Nam hiện nay”.

Phần 2: NỘI DUNG CHÍNH

Chương I: ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI VÀ

VAI TRÒ CỦA THÀNH PHẦN KINH TẾ CÓ VỐN

ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI

1 Đầu tư trực tiếp nước ngoài:

1.1 Một số vấn đề lý luận chung về đầu tư trực tiếp nước ngoài:

1.1.1 Xuất khẩu tư bản:

a Thế nào là xuất khẩu tư bản ?

Xuất khẩu tư bản ( XKTB ) là một đặc điểm nổi bật và có tầm quantrọng đặc biệt, hết sức cần thiết của CNTB trong giai đoạn CNTB độc quyền

Ở các nước công nghiệp phát triển, khi tư bản tài chính phát triển đến mộttrình độ nhất định, sẽ xuất hiện “tư bản thừa”; trong lúc ở nhiều nước có nềnkinh tế lạc hậu, rất cần tư bản để phát triển kinh tế, đổi mới kỹ thuật thì lạichưa tích luỹ được đủ lượng tư bản cần thiết Từ đó xuất hiện một hiện tượngkinh tế, đó là các nước tư bản tiên tiến đem tư bản ra nước ngoài, nhằm chiếmđược giá trị thặng dư và các nguồn lợi khác được tạo ra ở các nước nhập khẩu

tư bản- chính là thực chất của quá trình XKTB

Theo Lê-nin: “XKTB là một trong năm đặc điểm của chủ nghĩa đếquốc”; thông qua XKTB, các nước tư bản phát triển thực hiện việc bóc lột đốivới các nước có nền kinh tế lạc hậu hơn hoặc các nước thuộc địa Bởi khi nềncông nghiệp đã phát triển, đầu tư trong nước không còn cho lợi nhuận caonữa Mặt khác, các nước lạc hậu hơn có lợi thế về đất đai, nguyên nhiên liệu,

tài nguyên, nhân công…; không những thế đầu tư vào các nước này còn đưalại cho nhà tư bản lợi nhuận cao, ổn định, tin cậy và vị trí độc quyền

Tuy vậy, XKTB cũng có những vai trò nhất định đối sự phát triển kinh tếcủa các nước lạc hậu và thuộc địa XKTB là một hiện tượng mang tính tất yếukhách quan, thể hiện quá trình phát triển sức sản xuất của xã hội vươn ra thếgiới, thoát khỏi khuôn khổ chật hẹp của mỗi quốc gia, hình thành quy mô sảnxuất trên phạm vi quốc tế Thông qua việc tiếp nhận “tư bản thừa” các nướcnhập khẩu tư bản có cơ hội tiếp cận và sử dụng những thành tựu kinh tế vàkhoa học kỹ thuật mới nhất của CNTB, có nguồn vốn dồi dào và cơ hội giaolưu kinh tế với thế giới…

Như vậy,việc sử dụng lượng “tư bản thừa” như thế nào cho phát huy tối

đa nguồn lợi và giảm thiểu sự bóc lột phụ thuộc rất lớn vào cách thức vàchiến lược sử dụng của mỗi nước nhận đầu tư

b Các hình thức xuất khẩu tư bản:

Có hai hình thức XKTB chính, đó là XKTB cho vay và XKTB hoạtđộng

XKTB cho vay: là hình thức cho chính phủ hoặc tư nhân vay nhằm thuđược tỷ suất cao

XKTB cho vay gồm: xuất khẩu tư bản cho vay dài hạn và xuất khẩu tưbản cho vay ngắn hạn Ngoài ra, XKTB cho vay gồm có:

 Xuất khẩu máy móc, thiết bị công nghệ từ các nước phát triển sang cácnước nhận đầu tư

 Xuất khẩu trực tiếp ( hay đầu tư trực tiếp nước ngoài ) có 3 dạng:

- Nước công nghiệp phát triển đầu tư vào nước công nghiệp phát triển

- Nước công nghiệp phát triển đầu tư vào nước công nghiệp đang pháttriển.

- Đầu tư giữa các nước kém phát triển

XKTB hoạt động: là đem tư bản ra nước ngoài, mở mang xí nghiệp tiếnhành sản xuất ra giá trị hàng hoá, trong đó có giá trị thặng dư tại nước nhậpkhẩu

XKTB hoạt động gồm: đầu tư trực tiếp và đầu tư gián tiếp

- Đầu tư trực tiếp là hình thức đầu tư chủ yếu, trong đó chủ đầu tư nướcngoài đầu tư toàn bộ hay phần đủ lớn vốn đầu tư của các dự án nhằm dànhquyền điều hành hoặc tham gia điều hành các doanh nghiệp sản xuất hoặckinh doanh dịch vụ, thương mại

- Đầu tư gián tiếp là hình thức tư quan trọng, trong đó chủ đầu tư nướcngoài đầu tư bằng hình thức mua cổ phần của các công ty sở tại ( ở mứckhống chế nhất định ) để thu lợi nhuận mà không tham gia điều hành trực tiếpđối tượng mà họ bỏ vốn đầu tư Vốn này được trả bằng tiền gốc lẫn lợi tứcdưới hình thức tiền tệ hay dưới hình thức hàng hoá

1.1.2 Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài:

a Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài là ?

Hoạt động đầu tư là quá trình huy động và sử dụng mọi nguồn vốn phục

vụ sản xuất, kinh doanh nhằm sản xuất sản phẩm hay cung cấp dịch vụ đápứng nhu cầu tiêu dùng của cá nhân và xã hội

Nguồn vốn đầu tư có thể là những tài sản hàng hoá như tiền vốn, đất đai,nhà cửa, máy móc, thiết bị, hàng hoá… hoặc tài sản vô hình như bằng sángchế, phát minh, nhãn hiệu hàng hoá, bí quyết kỹ thuật, uy tín kinh doanh, bíquyết thương mại… Các doanh nghiệp có thể đầu tư bằng cổ phần, trái phiếu,

các quyền sở hữu khác như quyền thế chấp, cầm cố hoặc các quyền có giá trị

về mặt kinh tế như các quyền thăm dò, khai thác, sử dụng nguồn tài nguyênthiên nhiên…

Theo Lê-nin, vốn đầu tư chính là khoản chi phí mà các nước tư bản bỏ ra

để củng cố địa vị trong chiếm hữu thuộc địa và cuối cùng là nhằm đạt lợinhuận cao hơn Cũng theo ông loại vốn được sử dụng dưới dạng đầu tư trựctiếp nước ngoài là công cụ bóc lột, là hình thức chiếm đoạt của CNTB

Tuy vậy, cũng cần khẳng định thêm rằng, chính nguồn vốn này là nhân

tố quan trọng và giải pháp tích cực để cho nền kinh tế chậm phát triển có thể

“vươn tới thị trường mới” Vả chăng, trong điều kiện các nước đang phát triểnđều đang thiếu vốn trầm trọng, thu nhập thấp, chỉ đủ sống ở mức tối thiểu,khả năng tích luỹ vốn vì thế rất hạn chế và để tích luỹ vốn cần phải “hy sinhtiêu dùng trong nhiều thập kỷ” thì tại sao không dựa nhiều hơn vào nhữngnguồn vốn nước ngoài ?

b Phân loại vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài :

Vốn đầu tư gồm:

- Tài sản hàng hoá như tiền vốn, đất đai, nhà cửa, máy móc, thiết bị…

- Tài sản vô hình như bằng sáng chế, phát minh, nhãn hiệu hàng hoá, uytín kinh doanh, bí quyết thương mại…

1.1.3 Đầu tư trực tiếp nước ngoài ( FDI ):

a Thế nào là FDI ?

Về mặt kinh tế, FDI là một hình thức đầu tư quốc tế được đặc trưng bởiquá trình di chuyển tư bản từ nước nay qua nước khác FDI được hiểu là hoạtđộng kinh doanh, một dạng kinh doanh quan hệ kinh tế có quan hệ quốc tế( đầu tư quốc tế là những phương thức đầu vốn, tư sản ở nước ngoài để tiến

hành sản xuất kinh doanh dịch vụ với mục đích tìm kiếm lợi nhuận và nhữngmục tiêu kinh tế, xã hội nhất định ).

Về mặt nhận thức, nhân tố nước ngoài ở đây không chỉ thể hiện ở sựkhác biệt về quốc tịch hoặc lãnh thổ cư trú thường xuyên của các bên thamgia đầu tư mà còn ở sự di chuyển tư bản bắt buộc phải vượt qua tầm kiểm soátquốc gia

Như vậy, nói tóm lại FDI là hoạt động kinh doanh quốc tế dựa trên cơ sởquá trình di chuyển tư bản giữa các quốc gia, chủ yếu là do các pháp nhân vàthể nhân thực hiện theo những hình thức nhất định trong đó chủ đầu tư thamgia trực tiếp vào quá trình đầu tư

b Đặc điểm chung của FDI :

Lực lượng sản xuất càng phát triển mạnh mẽ thì đời sống vật chất lạicàng được nâng cao; nhu cầu về các loại dich vụ phục vụ đời sống và sản xuấtkinh doanh vì thế cũng tăng lên hết sức mạnh mẽ, nhất là dịch vụ kỹ thuật, tài

chính, du lịch… đòi hỏi nghành dịch vụ phải được phát triển một cách tươngxứng.

Bên cạnh đó, ngành công nghiệp chế biến là một ngành có nhiều phânngành, mà những phân ngành này đều thuộc các lĩnh vực mũi nhọn của cuộccách mạng khoa học công nghệ như điện tử, thông tin liên lạc,vật liệu mới…

Do đó, đẩy mạnh và phát triển những ngành này là một xu thế mang tính tấtyếu

Cuối cùng, do đặc tính kĩ thuật của hai ngành công nghiệp chế biến vàdịch vụ là dễ dàng thực hiện sự hợp tác Bởi vì, những quy trình công nghệcần thực hiện trong mỗi ngành này không nhất thiết phải được thực hiện ởmột nước mà có thể được phân chia thành nhiều công đoạn; tuỳ theo thếmạnh của mỗi nước có thể thực hiện một trong những công đoạn thuận lợicho nhà đầu tư của nước đó thu được lợi nhuận cao hơn, đỡ gặp rủi ro trongđầu tư và nhanh chóng thu hồi vốn.Chính vì thế, hai ngành này có sức hút đặcbiệt mạnh mẽ đối với đầu tư trực tiếp nước ngoài cũng là điều dễ hiểu!

Thứ hai, đó là hiện tượng hai chiều trong đầu tư trực tiếp nước ngoài.

Hiện tượng hai chiều tức là hiện tượng một nước vừa tiếp nhận đầu tư,vừa đầu tư ra nước ngoài Hiện tượng này xuất hiện từ những năm 70 và đầunhững năm 80 trở lại đây, đã trở nên khá phổ biến ở các nước phát triển hiệnnay như Mỹ, các nước thuộc nhóm G7, các nước công nghiệp mới ( NICs)…

c Vai trò của FDI :

FDI là điều kiện kết hợp các yếu tố nội lực để khai thác tốt các tiềm năngtrong nước nhằm thúc đẩy tăng trưởng và chuyển biến nền kinh tế theo cơ cấucủa một nền kinh tế công nghiệp; đồng thời góp phần đổi mới công nghệ,trang thiết bị kĩ thuật hiện đại cho nền kinh tế, nâng cao năng lực cho ngườilao động và tiếp thu kinh nghiệm quản lý tiên tiến

Ngoài ra, thông qua nguồn vốn FDI cơ cấu ngành nghề cũng được thúcđẩy phát triển, tạo thêm việc làm cho người lao động; hình thành một thịtrường đồng bộ, mở rộng và góp phần làm tăng khả năng thanh toán của thịtrường tiêu thụ hàng hoá, dịch vụ… Mở rộng giao lưu quốc tế, thúc đẩy hợptác và hội nhập, tăng xuất khẩu; đồng thời cải thiện cán cân thanh toán quốc

tế, tạo nguồn thu cho ngân sách

1.2 Vai trò của đầu tư trực tiếp nước ngoài ở Việt Nam:

1.2.1 Vai trò tích cực:

a Tạo nguồn vốn hỗ trợ cho phát triển kinh tế:

Tỷ lệ tích luỹ vốn ở nước ta còn ở mức thấp, là một trở ngại lớn cho sựphát triển kinh tế xã hội, xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ, đưa nước ta trởthành một nước công nghiệp, phát triển lực lượng sản xuất, xây dựng quan hệsản xuất phù hợp định hướng XHCN

Thu hút FDI là một hình thức huy động vốn để hỗ trợ cho nhu cầu đầu tưcủa nền kinh tế rất có hiệu quả; hơn thế nữa FDI còn có nhiều ưu thế hơn sovới các hình thức huy động khác vì việc vay vốn nước ngoài luôn đi cùng vớimột mức lãi suất nhất định và đôi khi trở thành gánh nặng cho nền kinh tế,hoặc các khoản viện trợ thường đi kèm với các điều kiện về chính trị…

Mặt khác, liên doanh với nước ngoài, việc bỏ vốn đầu tư của các doanhnghiệp trong nước có thể giảm được rủi ro về tài chính Bởi, các doanh nghiệpnước ngoài có nhiều kinh nghiệm trong sản xuất, kinh doanh nên sẽ hạn chế

và ngăn ngừa được nhiều rủi ro Hơn nữa, trong trường hợp xí nghiệp liêndoanh giữa họ và ta có nguy cơ rủi ro thì các công ty mẹ sẽ có các biện pháp

hỗ trợ sản xuất, tiêu thụ sản phẩm, trợ giúp tài chính… Thậm chí, trongtrường hợp xấu nhất thì họ cũng sẽ là người cùng chia sẻ rủi ro với các công

ty của nước sở tai

Ngoài ra, FDI vào Việt Nam sẽ tạo ra các tác động tích cực đối với việchuy động các nguồn vốn khác như ODA, NGO… Nó tạo ra một hình ảnh đẹp,đáng tin cậy về Việt Nam trong mắt các tổ chức và cá nhân nước ngoài; vàngay trong quan hệ đối nội, FDI cũng có tác dụng kích thích vốn đầu tư trongnước.

Như vậy, tích luỹ vốn ban đầu cho công nghiệp hoá bằng cách khai tháctối đa nguồn vốn trong nước và tranh thủ nguồn vốn từ bên ngoài là phù hợpvới thời đại hiện nay, thời đại của sự hợp tác và liên kết quốc tế

b Chuyển giao công nghệ mới :

Mục tiêu lâu dài của Đảng và nhà nước ta là xây dựng Việt Nam thànhmột nước công nghiệp hiện đại, theo đuổi con đường CNH, HĐH theo địnhhướng XHCN Tuy nhiên, trở ngại lớn nhất mà đất nước ta đang gặp phảitrong quá trình phát triển kinh tế hiện nay đó là trình độ khoa học- kỹ thuậtlạc hậu, thua kém quá xa so với các nước phát triển Đây cũng chính là vấn đềchung của nhiều nước đang phát triển khác trong khu vực và trên thế giới.Tuỳ vào hoàn cảnh của mỗi nước mà có nhũng cách đi riêng để giảiquyết vấn đề này Tuy vậy, việc các nước đang phát triển tự nghiên cứu đểphát triển khoa học - kỹ thuật cho kịp với trình độ của các nước phát triển làmột việc làm hết sức khó khăn và tốn kém; chắc chắn không thể cho hiệu quảcao trong thời gian ngắn Trong khi đó, việc phát triển kinh tế đất nước là mộtviệc làm cấp bách, đòi hỏi phải được tiến hành nhanh chóng, nếu không sẽdẫn đến những hậu quả khôn lường mà sự tụt hậu quá xa so với các nước pháttriển và bị đào thải ra khỏi “ dây chuyền kinh tế thế giới” là tất yếu không thểtránh khỏi

Trong hoàn cảnh đó, con đường nhanh chóng và hiệu quả nhất để pháttriển khoa học – công nghệ và nâng cao trình độ sản xuất của các nước đang