Hoàn thiện cơ chế thanh tra về thuế thu nhập doanh nghiệp (qua thực tế tại thành phố Cần Thơ)

1. Tính cấp thiết của đề tài Ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong một năm để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước. Thu ngân sách nhà nước bao gồm các khoản thu từ thuế, phí, lệ phí,...Trong đó, Thuế đóng vai trò rất quan trọng trong nguồn thu ngân sách Nhà nước. Mỗi một loại thuế mà nhà nước ban hành đều nhằm vào mục đích là tạo nguồn thu cho ngân sách nhà nước. Trong nền kinh tế thị trường vai trò này của thuế càng nổi bật bởi thuế là nguồn thu chủ yếu của ngân sách Nhà nước. Thuế thu nhập doanh nghiệp là công cụ quan trọng và hiệu quả trong việc bảo đảm nguồn thu cho ngân sách Nhà nước đáp ứng các nhu cầu chi tiêu của Chính phủ. Thuế thu nhập doanh nghiệp có vai trò quan trọng trong khuyến khích đầu tư, phát triển kinh tế – xã hội, khuyến khích chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo ngành và lãnh thổ thông qua các quy định về ưu đãi thuế, các yếu tố kỹ thuật trong tính thuế, quản lý thuế. Thuế thu nhập doanh nghiệp thu trên thu nhập của doanh nghiệp sau khi đã trừ đi những chi phí để tạo ra thu nhập trong mỗi kỳ tính thuế, số thuế cao hay thấp tác động trực tiếp đến hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp. Mặt khác việc thu thuế thu nhập doanh nghiệp nhằm từng bước thu hẹp sự phân biệt giữa đầu tư nước ngoài và đầu tư trong nước, giữa doanh nghiệp nhà nước với doanh nghiệp tư nhân, đảm bảo trong sản sản xuất kinh doanh phù hợp với chủ trương phát triển kinh tế nhiều thành phần ở nước ta. Thực tế, trong những năm qua, thu ngân sách Nhà nước luôn hoàn thành vượt mức dự toán giao, đóng góp tích cực vào việc thực hiện các chính sách cân đối vĩ mô, phát triển kinh tế xã hội, đảm bảo an ninh, quốc phòng và giải quyết các vấn đề an sinh xã hội. Tuy nhiên, ý thức chấp hành pháp luật về thuế của một bộ phận người nộp thuế cũng còn hạn chế; hiện tượng thất thu thuế, nợ đọng thuế, chiếm dụng tiền thuế tại một số lĩnh vực, ngành, địa phương vẫn còn xảy ra; sự phối hợp của các ngành, các cấp với cơ quan Thuế trong công tác quản lý thuế, tuyên truyền pháp luật thuế, xử lý các vi phạm pháp luật về thuế..., có lúc, có nơi chưa thường xuyên, chặt chẽ, làm giảm hiệu quả của công tác quản lý thuế; một số địa phương chưa quan tâm quản lý, khai thác nguồn thu từ tài nguyên môi trường, đất đai, khoáng sản,...; tình trạng chuyển giá làm giảm các nghĩa vụ đối với ngân sách Nhà nước; tình trạng đầu cơ, buôn lậu, gian lận thương mại, trốn thuế, lậu thuế vẫn còn xẩy ra dưới nhiều hình thức tinh vi và ngày càng phức tạp. Để khắc phục tình trạng thất thu thuế làm ảnh hướng đến nguồn thu ngân sách, cần phải hoàn thiện cơ chế thanh tra về thuế. Để quản lý thu thuế nói chung và quản lý thu thuế thu nhập doanh nghiệp nói riêng, Nhà nước sử dụng nhiều công cụ quản lý, và thanh tra tài chính là một công cụ quan trọng để tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa trong lĩnh vực tài chính, đặc biệt trong quản lý thu ngân sách Nhà nước. Hoạt động thanh tra tài chính thông qua việc phát hiện và xử lý các sai phạm về tài chính; phát hiện và đề xuất để hoàn thiện những sơ hở trong cơ chế, chính sách quản lý tài chính;... góp phần tích cực vào việc tăng thu cho ngân sách Nhà nước, chống thất thoát, lãng phí; nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn vốn Nhà nước, tăng cường kỷ luật, kỷ cương trong quản lý tài chính. Để đáp ứng những yêu cầu mới, đặc biệt là yêu cầu từ việc cải cách nền hành chính nhà nước, yêu cầu của phát triển kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế, cơ chế của ngành Thanh tra tài chính cần phải tiếp tục được hoàn thiện. Thời gian gần đây, ngành Thanh tra tài chính đã có những thay đổi về cơ chế và đã thu được những kết quả quan trọng. Công tác Thanh tra tài chính đã thể hiện sự chủ động, gắn liền với công tác quản lý tài chính, ngân sách Nhà nước. Ngành Thanh tra tài chính hàng năm đã triển khai thanh tra trên diện rộng, tổ chức ngành Thanh tra tài chính được hình thành vững chắc từ Trung ương đến Địa phương và trên các lĩnh vực quản lý tài chính chuyên sâu. Đội ngũ cán bộ thanh tra ngày càng chuyên nghiệp và có trình độ chuyên môn cao. Tuy nhiên, hiệu quả, hiệu lực của hoạt động thanh tra tài chính nói chung và thanh tra về thuế thu nhập doanh nghiệp nói riêng vẫn còn những tồn tại, hạn chế chưa thực sự đáp ứng được yêu cầu phát triển kính tế - xã hội trong tình hình mới và đặc biệt là yêu cầu từ công tác tăng cường quản lý nguồn thu trên địa bàn các tỉnh, thành phố. Với ý nghĩa trên, việc nghiên cứu đề tài “Hoàn thiện cơ chế thanh tra về thuế thu nhập doanh nghiệp (qua thực tế tại thành phố Cần Thơ)" là hết sức cần thiết.

L£ HåNG CH¢U

Hoµn thiÖn c¬ chÕ thanh tra

VÒ THUÕ THU NHËP DOANH NGHIÖP (QUA ThùC TÕ T¹I

THµNH Phè CÇN TH¥) Chuyªn ngµnh: kinh tÕ chÝnh trÞ

Ngêi híng dÉn khoa häc:

PGS.TS Vò V¨n H©n

Hµ néi - 2014

Tôi xin cam đoan bản luận văn là công trình nghiên cứu khoa học,độc lập của tôi Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và

có nguồn gốc rõ ràng

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Lê Hồng Châu

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU

1

CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CƠ CHẾ THANH TRA VỀ THUẾ THU NHẬP DOANH NGHIỆP 5

1.1 Một số vấn đề cơ bản thanh tra về thuế thu nhập doanh nghiệp 5

1.1.1 Thuế thu nhập doanh nghiệp 5

1.1.2 Thanh tra về thuế thu nhập doanh nghiệp 8

1.2 Cơ chế thanh tra thuế thu nhập doanh nghiệp và sự cần thiết hoàn thiện cơ chế thanh tra về thuế thu nhập doanh nghiệp 11

1.2.1 Cơ chế thanh tra thuế thu nhập doanh nghiệp 11

1.2.2 Sự cần thiết phải hoàn thiện cơ chế thanh tra về thuế thu nhập doanh nghiệp 12 1.3 Các yếu tố cấu thành cơ chế thanh tra về thuế thu nhập doanh nghiệp và một số nhân tố ảnh hưởng đến hoàn thiện cơ chế thanh tra về thuế thu nhập doanh nghiệp 17

1.3.1 Các yếu tố cấu thành cơ chế thanh tra về thuế thu nhập doanh nghiệp 17

1.3.2 Một số nhân tố tác động đến việc hoàn thiện cơ chế thanh tra về thuế thu nhập doanh nghiệp 22

1.4 Kinh nghiệm thực tiễn về việc xây dựng và hoàn thiện cơ chế thanh tra về thuế thu nhập doanh nghiệp một số nước trên thế giới 25

1.4.1 Kinh nghiệm của một số nước trên thế giới 26

1.4.2 Những vấn đề thực thiễn rút ra bài học kinh nghiệm có thể vận dụng trong việc hoàn thiện cơ chế thanh tra về thuế thu nhập doanh nghiệp ở Việt Nam 33

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CƠ CHẾ THANH TRA VỀ THUẾ THU NHẬP DOANH NGHIỆP (QUA THỰC TẾ TẠI THÀNH PHỐ CẦN THƠ) 36

2.1 Sự ra đời và chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan thanh tra tài chính thuộc Bộ Tài chính hiện nay 36

2.1.1 Sự ra đời của cơ quan thanh tra tài chính thuộc Bộ Tài chính 36 2.1.2 Chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn cơ quan thanh tra thuộc Bộ Tài chính

thành phố Cần Thơ) 39

2.2.1 Hệ thống thể chế chính sách, cơ sở pháp lý để thực hiên thanh tra vềthuế thu nhập doanh nghiệp 392.2.2 Quy trình thanh tra về thuế thu nhập doanh nghiệp 412.2.3 Tổ chức bộ máy, lực lượng cán bộ, công chức và cơ sở vật chất phươngtiện, kỹ thuật thanh tra tài chính 46

2.3 Đánh giá cơ chế thanh tra thuế thu nhập doanh nghiệp (qua thực tế tại thành phố Cần Thơ) 54

2.3.1 Những mặt đạt được và một số kết quả cụ thể thanh tra về thuế thu nhậpdoanh nghiệp (qua thực tế tại thành phố Cần Thơ) 542.3.2 Những hạn chế, bất cập và nguyên nhân chủ yếu về cơ chế thanh tra vềthuế thu nhập doanh nghiệp (qua thực tế tại thành phố Cần Thơ) 71

CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CƠ CHẾ THANH TRA VỀ THUẾ THU NHẬP DOANH NGHIỆP 81 3.1 Những yêu cầu, mục tiêu và định hướng hoàn thiện cơ chế thanh tra về thuế thu nhập doanh nghiệp 81

3.1.1 Những yêu cầu đặt ra để hoàn thiện cơ chế thanh tra về thuế thu nhậpdoanh nghiệp 823.1.2 Mục tiêu hoàn thiện cơ chế thanh tra về thuế thu nhập doanh nghiệp 873.1.3 Một số định hướng hoàn thiện cơ chế thanh tra về thuế thu nhập doanh nghiệp

bộ thanh tra, thanh tra viên trong hệ thống thanh tra tài chính 1013.2.4 Các giải pháp hoàn thiện tổ chức hệ thống thanh tra tài chính 1073.2.5 giải pháp hoàn thiện và tăng cường cơ sở vật chất, phương tiên kỹ thuật,ứng dụng công nghệ thông thi phục vụ cho hoạt động thanh tra tài chính 110

KẾT LUẬN 113

Sơ đồ 2.1: CƠ CẤU TỔ CHỨC CỦA THANH TRA BỘ TÀI CHÍNH 50

BẢNG

Bảng 2.1: KẾT QUẢ THANH TRA VỀ THUẾ TNDN TRÊN ĐỊA BÀN TP

CẦN THƠ 56Bảng 2.2: CÁC DOANH NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ CẦN THƠ

Được thanh tra năm 2011 60Bảng 2.3: CÁC DOANH NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ CẦN THƠ

Được thanh tra năm 2012 64Bảng 2.4: CÁC DOANH NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ CẦN THƠ

Được thanh tra năm 2013 69

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước đã được cơquan nhà nước có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong một năm để bảođảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước Thu ngân sách nhà nước baogồm các khoản thu từ thuế, phí, lệ phí, Trong đó, Thuế đóng vai trò rất quan trọngtrong nguồn thu ngân sách Nhà nước Mỗi một loại thuế mà nhà nước ban hành đềunhằm vào mục đích là tạo nguồn thu cho ngân sách nhà nước Trong nền kinh tế thịtrường vai trò này của thuế càng nổi bật bởi thuế là nguồn thu chủ yếu của ngânsách Nhà nước

Thuế thu nhập doanh nghiệp là công cụ quan trọng và hiệu quả trong việc bảođảm nguồn thu cho ngân sách Nhà nước đáp ứng các nhu cầu chi tiêu của Chínhphủ Thuế thu nhập doanh nghiệp có vai trò quan trọng trong khuyến khích đầu tư,phát triển kinh tế – xã hội, khuyến khích chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo ngành vàlãnh thổ thông qua các quy định về ưu đãi thuế, các yếu tố kỹ thuật trong tính thuế,quản lý thuế

Thuế thu nhập doanh nghiệp thu trên thu nhập của doanh nghiệp sau khi đãtrừ đi những chi phí để tạo ra thu nhập trong mỗi kỳ tính thuế, số thuế cao hay thấptác động trực tiếp đến hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp

Mặt khác việc thu thuế thu nhập doanh nghiệp nhằm từng bước thu hẹp sựphân biệt giữa đầu tư nước ngoài và đầu tư trong nước, giữa doanh nghiệp nhà nướcvới doanh nghiệp tư nhân, đảm bảo trong sản sản xuất kinh doanh phù hợp với chủtrương phát triển kinh tế nhiều thành phần ở nước ta

Thực tế, trong những năm qua, thu ngân sách Nhà nước luôn hoàn thànhvượt mức dự toán giao, đóng góp tích cực vào việc thực hiện các chính sách cân đối

vĩ mô, phát triển kinh tế xã hội, đảm bảo an ninh, quốc phòng và giải quyết các vấn

đề an sinh xã hội Tuy nhiên, ý thức chấp hành pháp luật về thuế của một bộ phậnngười nộp thuế cũng còn hạn chế; hiện tượng thất thu thuế, nợ đọng thuế, chiếmdụng tiền thuế tại một số lĩnh vực, ngành, địa phương vẫn còn xảy ra; sự phối hợp

của các ngành, các cấp với cơ quan Thuế trong công tác quản lý thuế, tuyên truyềnpháp luật thuế, xử lý các vi phạm pháp luật về thuế , có lúc, có nơi chưa thườngxuyên, chặt chẽ, làm giảm hiệu quả của công tác quản lý thuế; một số địa phươngchưa quan tâm quản lý, khai thác nguồn thu từ tài nguyên môi trường, đất đai,khoáng sản, ; tình trạng chuyển giá làm giảm các nghĩa vụ đối với ngân sách Nhànước; tình trạng đầu cơ, buôn lậu, gian lận thương mại, trốn thuế, lậu thuế vẫn cònxẩy ra dưới nhiều hình thức tinh vi và ngày càng phức tạp Để khắc phục tình trạngthất thu thuế làm ảnh hướng đến nguồn thu ngân sách, cần phải hoàn thiện cơ chếthanh tra về thuế.

Để quản lý thu thuế nói chung và quản lý thu thuế thu nhập doanh nghiệp nóiriêng, Nhà nước sử dụng nhiều công cụ quản lý, và thanh tra tài chính là một công

cụ quan trọng để tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa trong lĩnh vực tài chính, đặcbiệt trong quản lý thu ngân sách Nhà nước Hoạt động thanh tra tài chính thông quaviệc phát hiện và xử lý các sai phạm về tài chính; phát hiện và đề xuất để hoàn thiệnnhững sơ hở trong cơ chế, chính sách quản lý tài chính; góp phần tích cực vàoviệc tăng thu cho ngân sách Nhà nước, chống thất thoát, lãng phí; nâng cao hiệu quả

sử dụng nguồn vốn Nhà nước, tăng cường kỷ luật, kỷ cương trong quản lý tài chính

Để đáp ứng những yêu cầu mới, đặc biệt là yêu cầu từ việc cải cách nềnhành chính nhà nước, yêu cầu của phát triển kinh tế thị trường và hội nhập quốc

tế, cơ chế của ngành Thanh tra tài chính cần phải tiếp tục được hoàn thiện Thờigian gần đây, ngành Thanh tra tài chính đã có những thay đổi về cơ chế và đã thuđược những kết quả quan trọng Công tác Thanh tra tài chính đã thể hiện sự chủđộng, gắn liền với công tác quản lý tài chính, ngân sách Nhà nước Ngành Thanhtra tài chính hàng năm đã triển khai thanh tra trên diện rộng, tổ chức ngành Thanhtra tài chính được hình thành vững chắc từ Trung ương đến Địa phương và trêncác lĩnh vực quản lý tài chính chuyên sâu Đội ngũ cán bộ thanh tra ngày càngchuyên nghiệp và có trình độ chuyên môn cao Tuy nhiên, hiệu quả, hiệu lực củahoạt động thanh tra tài chính nói chung và thanh tra về thuế thu nhập doanhnghiệp nói riêng vẫn còn những tồn tại, hạn chế chưa thực sự đáp ứng được yêu

cầu phát triển kính tế - xã hội trong tình hình mới và đặc biệt là yêu cầu từ côngtác tăng cường quản lý nguồn thu trên địa bàn các tỉnh, thành phố

Với ý nghĩa trên, việc nghiên cứu đề tài “Hoàn thiện cơ chế thanh tra về thuế

thu nhập doanh nghiệp (qua thực tế tại thành phố Cần Thơ)" là hết sức cần thiết.

2 Tổng quan về tình hình nghiên cứu:

Cho đến nay, đã có một số đề tài nghiên cứu xung quanh vấn đề Thanh tra vềthuế thu nhập doanh nghiệp Mỗi đề tài nghiên cứu đều có mục đích, đối tượng,phạm vi nghiên cứu, cách tiếp cận và mục tiêu cụ thể khác nhau

Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu trước đây về thuế thu nhập doanhnghiệp có những đối tượng nghiên cứu khác nhau, như: tăng cường kiểm soát thuếthu nhập doanh nghiệp của các doanh nghiệp, tác động của chính sách miễn giảmthuế thu nhập doanh nghiệp… chưa có các nghiên cứu về thanh tra thuế thu nhậpdoanh nghiệp trên địa bàn tỉnh, thành phố Chính vì vậy, tác giả thấy đề tài này cấpthiết đối với công tác thanh tra về thuế thu nhập doanh nghiệp qua thực tế tại thànhphố Cần Thơ nhằm hoàn thiện hơn thể chế, quy trình thanh tra, tổ chức bộ máy, lựclượng, cơ sở vật chất kỹ thuật thanh tra

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Cơ chế thanh tra của Bộ Tài chính về thuế thu nhậpdoang nghiệp (qua thực tế tại thành phố Cần Thơ)

- Phạm vi nghiên cứu:

+ Phạm vi nội dung nghiên cứu: Việc kê khai, nộp thuế thu nhập doanh nghiệp(qua thực tế tại thành phố Cần Thơ) đã được Thanh tra Bộ Tài chính thanh tra

+ Thời gian nghiên cứu: Từ năm 2008 đến năm 2013, đây là thời gian màhoạt động thanh tra tài chính có nhiều thành tích, nhiều cải biến tích cực Hơn nữa,trong giai đoạn này, Luật thanh tra số 56/2010/QH12 đã được Quốc hội tại kỳ họp thứ

8, thông qua ngày 15/11/ 2010, và có hiệu lực bắt đầu từ ngày 01/07/2011, cùng với đó

là những văn bản quy phạm pháp luật của Chính phủ và các cơ quan có thẩm quyềnban hành hướng dẫn thay thế Luật thanh tra số 22/2004/QH11 Do đó, khi hoạt độngthanh tra cần phải có sự phù hợp về tổ chức cũng như về thực hiện quyền thanh tra

5 Phương pháp nghiên cứu

Dựa trên phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủnghĩa Mác - Lê Nin Luận văn sử dụng phương pháp thống kê, thu thập dữ liệu kếthợp với các phương pháp phân tích, logic để rút ra các kết luận có căn cứ khoa học

6 Dự kiến những đóng góp của luận văn

Trên cơ sở nghiên cứu khoa học và hệ thống hóa những vấn đề lý luận vàthực tiễn, luận văn có những đóng góp sau:

- Về mặt lý luận, đề tài đã hệ thống hoá một số vấn đề cơ bản về cơ chếthanh tra về thuế thu nhập doanh nghiệp;

- Trên cơ sở đó đã nhận diện các nguyên nhân và hạn chế về thực trạng cơchế thanh tra về thuế thu nhập doanh nghiệp trong thời gian gần đây

- Kết hợp giữa lý luận và thực tiễn để chỉ ra phương hướng xây dựng và cácgiải pháp giải quyết các vấn đề đặt ra trong công tác thanh tra tài chính hiện nay

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, nộidung đề tài được chia thành 3 chương:

Chương 1: Lý luận và thực tiễn cơ chế thanh tra về thuế thu nhập doanh nghiệp (qua thực tế tại thành phố Cần Thơ);

Chương 2: Thực trạng cơ chế thanh tra về thuế thu nhập doanh nghiệp (qua thực tế tại thành phố Cần Thơ);

Chương 3: Giải pháp hoàn thiện cơ chế thanh tra về thuế thu nhập doanh nghiệp (qua thực tế tại thành phố Cần Thơ).

CHƯƠNG 1

LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CƠ CHẾ THANH TRA VỀ

THUẾ THU NHẬP DOANH NGHIỆP

1.1 Một số vấn đề cơ bản thanh tra về thuế thu nhập doanh nghiệp

1.1.1 Thuế thu nhập doanh nghiệp

* Thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN):

Thuế TNDN là loại thuế trực thu đánh vào phần thu nhập sau khi đã trừ cáckhoản chi phí liên quan đến thu nhập của cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ

* Người nộp thuế TNDN:

Theo Điều 2 của Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp ngày 03 tháng 6 năm

2008 quy định: “ Người nộp thuế thu nhập doanh nghiệp là tổ chức hoạt động sảnxuất, kinh doanh hàng hoá, dịch vụ có thu nhập chịu thuế theo quy định của Luậtnày (sau đây gọi là doanh nghiệp) ”

* Thu nhập chịu thuế:

Theo Điều 3 của Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp ngày 03 tháng 6 năm

2008 quy định: “1 Thu nhập chịu thuế bao gồm thu nhập từ hoạt động sản xuất,kinh doanh hàng hoá, dịch vụ và thu nhập khác quy định tại khoản 2 Điều này

2 Thu nhập khác bao gồm thu nhập từ chuyển nhượng vốn, chuyển nhượngbất động sản; thu nhập từ quyền sở hữu, quyền sử dụng tài sản; thu nhập từ chuyểnnhượng, cho thuê, thanh lý tài sản; thu nhập từ lãi tiền gửi, cho vay vốn, bán ngoạitệ; hoàn nhập các khoản dự phòng; thu khoản nợ khó đòi đã xoá nay đòi được; thukhoản nợ phải trả không xác định được chủ; khoản thu nhập từ kinh doanh củanhững năm trước bị bỏ sót và các khoản thu nhập khác, kể cả thu nhập nhận được từhoạt động sản xuất, kinh doanh ở ngoài Việt Nam”

* Căn cứ tính thuế: Căn cứ tính thuế là thu nhập tính thuế và thuế suất.

- Thu nhập tính thuế trong kỳ tính thuế: được xác định bằng thu nhập chịu thuế

trừ thu nhập được miễn thuế và các khoản lỗ được kết chuyển từ các năm trước

+ Thu nhập chịu thuế bằng doanh thu trừ các khoản chi được trừ của hoạt độngsản xuất, kinh doanh cộng thu nhập khác, kể cả thu nhập nhận được ở ngoài Việt Nam

+ Thu nhập từ hoạt động chuyển nhượng bất động sản phải xác định riêng để

kê khai nộp thuế

- Doanh thu: doanh thu là toàn bộ tiền bán hàng, tiền gia công, tiền cung ứngdịch vụ, trợ giá, phụ thu, phụ trội mà doanh nghiệp được hưởng Doanh thu đượctính bằng đồng Việt Nam; trường hợp có doanh thu bằng ngoại tệ thì phải quy đổingoại tệ ra đồng Việt Nam theo tỷ giá giao dịch bình quân trên thị trường ngoại tệliên ngân hàng do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam công bố tại thời điểm phát sinhdoanh thu bằng ngoại tệ

- Các khoản chi được trừ và không được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế:(1) Trừ các khoản chi quy định tại mục (2), doanh nghiệp được trừ mọikhoản chi nếu đáp ứng đủ các điều kiện sau đây:

a) Khoản chi thực tế phát sinh liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanhcủa doanh nghiệp;

b) Khoản chi có đủ hoá đơn, chứng từ theo quy định của pháp luật

(2) Các khoản chi không được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế bao gồm:a) Khoản chi không đáp ứng đủ các điều kiện quy định tại khoản 1 Điều này,trừ phần giá trị tổn thất do thiên tai, dịch bệnh và trường hợp bất khả kháng kháckhông được bồi thường;

b) Khoản tiền phạt do vi phạm hành chính;

c) Khoản chi được bù đắp bằng nguồn kinh phí khác;

d) Phần chi phí quản lý kinh doanh do doanh nghiệp nước ngoài phân bổ cho

cơ sở thường trú tại Việt Nam vượt mức tính theo phương pháp phân bổ do phápluật Việt Nam quy định;

đ) Phần chi vượt mức theo quy định của pháp luật về trích lập dự phòng; e) Phần chi phí nguyên liệu, vật liệu, nhiên liệu, năng lượng, hàng hóa vượtđịnh mức tiêu hao do doanh nghiệp xây dựng, thông báo cho cơ quan thuế và giáthực tế xuất kho;

g) Phần chi trả lãi tiền vay vốn sản xuất, kinh doanh của đối tượng khôngphải là tổ chức tín dụng hoặc tổ chức kinh tế vượt quá 150% mức lãi suất cơ bản doNgân hàng Nhà nước Việt Nam công bố tại thời điểm vay;

h) Trích khấu hao tài sản cố định không đúng quy định của pháp luật;

i) Khoản trích trước vào chi phí không đúng quy định của pháp luật;

k) Tiền lương, tiền công của chủ doanh nghiệp tư nhân; thù lao trả cho sánglập viên doanh nghiệp không trực tiếp tham gia điều hành sản xuất, kinh doanh; tiềnlương, tiền công, các khoản hạch toán khác để trả cho người lao động nhưng thực tếkhông chi trả hoặc không có hóa đơn, chứng từ theo quy định của pháp luật;

l) Chi trả lãi tiền vay vốn tương ứng với phần vốn điều lệ còn thiếu;

m) Thuế giá trị gia tăng đầu vào đã được khấu trừ, thuế giá trị gia tăng nộptheo phương pháp khấu trừ, thuế thu nhập doanh nghiệp;

n) Phần chi quảng cáo, tiếp thị, khuyến mại, hoa hồng môi giới; chi tiếp tân,khánh tiết, hội nghị; chi hỗ trợ tiếp thị, chi hỗ trợ chi phí, chiết khấu thanh toán; chibáo biếu, báo tặng của cơ quan báo chí liên quan trực tiếp đến hoạt động sản xuất,kinh doanh vượt quá 10% tổng số chi được trừ; đối với doanh nghiệp thành lập mới

là phần chi vượt quá 15% trong ba năm đầu, kể từ khi được thành lập Tổng số chiđược trừ không bao gồm các khoản chi quy định tại điểm này; đối với hoạt độngthương mại, tổng số chi được trừ không bao gồm giá mua của hàng hoá bán ra;

o) Khoản tài trợ, trừ khoản tài trợ cho giáo dục, y tế, khắc phục hậu quả thiêntai và làm nhà tình nghĩa cho người nghèo theo quy định của pháp luật

(3) Khoản chi bằng ngoại tệ được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế phảiquy đổi ra đồng Việt Nam theo tỷ giá giao dịch bình quân trên thị trường ngoại tệliên ngân hàng do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam công bố tại thời điểm phát sinhchi phí bằng ngoại tệ

- Thuế suất: thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp là 25%; thuế suất thuế

thu nhập doanh nghiệp đối với hoạt động tìm kiếm, thăm dò, khai thác dầu khí vàtài nguyên quí hiếm khác từ 32% đến 50% phù hợp với từng dự án, từng cơ sởkinh doanh

1.1.2 Thanh tra về thuế thu nhập doanh nghiệp

1.1.2.1 Thanh tra về thuế thu nhập doanh nghiệp

* Khái niệm thanh tra:

Theo Từ điển Tiếng Việt thì “thanh tra” là kiểm soát, xem xét tại chỗ việclàm của địa phương, cơ quan, xí nghiệp

Theo Từ điển Luật học thì “thanh tra” là sự tác động của chủ thể đến đối tượng

đã và đang thực hiện thẩm quyền được giao nhằm đạt được mục đích nhất định

Ngoài ra thanh tra còn được hiểu là sự xem xét, kiểm soát kiểm tra thườngxuyên, định kỳ nhằm rút ra nhận xét, kết luận cần thiết để kiến nghị với các cơ quanNhà nước khắc phục những nhược điểm, phát huy ưu điểm, góp phần nâng cao hiệuquả quản lý Nhà nước Hoạt động thanh tra do cơ quan Nhà nước thực hiện

* Đặc điểm của thanh tra:

- Tính quyền lực của Nhà nước: thanh tra là một chức năng quản lý Nhànước, thể hiện quyền lực Nhà nước của chủ thể quản lý đối với đối tượng quản lý.Tính chất quyền lực Nhà nước thể hiện ở các khía canh sau:

Có quyền yêu cầu đối tượng thanh tra phải thực hiện những vấn đề thuộc nộidung thanh tra và những kiến nghị thanh tra

Được kiến nghị cấp có thẩm quyền giải quyết những vấn đề liên quan đếnnội dung thanh tra, đề nghị truy cứu trách nhiệm pháp lý đối với những người viphạm pháp luật

Trong những trường hợp cần thiết và được pháp luật quy định, trực tiếp ápdụng các biện pháp cưỡng chế Nhà nước

Ngoài ra tính quyền lực còn thể hiện ở chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn củatừng tổ chức thanh tra, phương thức tiến hành thanh tra, xử lý kết quả thanh tra,

- Tính khách quan: về bản chất, thanh tra là xem xét, đánh giá một cáchkhách quan việc thực hiện chính sách pháp luật, nhiệm vụ, kế hoạch Nhà nước củacác cơ quan, tổ chức và cá nhân nhằm đưa ra kết luận đúng, sai đánh giá ưu, khuyếtđiểm, phát huy nhân tố tích cực, phòng ngừa và xử lý vi phạm, góp phần bảo vệ lợiích của Nhà nước, xã hội, các quyền và lợi ích hợp pháp của công dân Vì thế hoạtđộng thanh tra phải mang tính khách quan

- Tính độc lập tương đối: các tổ chức thanh tra được phép tự mình tổ chứccác cuộc thanh tra trên các lĩnh vực kinh tế- xã hội theo thẩm quyền đã được phápluật quy định Trên cơ sở kết quả thanh tra, ra các kết luận, kiến nghị, quyết định xử

lý theo các quy định của pháp luật về thanh tra, chịu trách nhiệm về quyết địnhthanh tra của mình

- Thanh tra luôn gắn với quản lý Nhà nước: quản lý Nhà nước và thanh trađều có đặc điểm chung là nhân danh quyền lực Nhà nước để thể hiện sự tác độnglên các đối tượng quản lý Ngoài ra, với tư cách là một chức năng thiết yếu của quản

lý Nhà nước, thanh tra gắn liền với hoạt động quản lý Nhà nước Thanh tra chỉ xuấthiện khi có Nhà nước và ở đâu có Nhà nước ở đó có thanh tra Trong mối quan hệnào, quản lý Nhà nước đóng vai trò chủ đạo, chi phối hoạt động của thanh tra

* Thanh tra về thuế thu nhập doanh nghiệp:

Thanh tra tài chính nói chung và thanh tra thuế thu nhập doanh nghiệp nóiriêng là một công cụ quản lý tài chính có hiệu lực, đảm bảo cho pháp luật, các chínhsách chế độ và kế hoạch ngân sách nhà nước được chấp hành nghiêm chỉnh

Thanh tra về thuế thu nhập doanh nghiệp nhằm kiểm soát xem xét việc chấphành chính sách, pháp luật về thuế thu nhập doanh nghiệp và các chính sách phápluật có liên quan đến thuế thu nhập doanh nghiệp của các tổ chức, cá nhân sản xuất,kinh doanh, dịch vụ

* Nguyên tắc của hoạt động thanh về thuế nói chung và về thuế thu nhậpdoanh nghiệp nói riêng, bao gồm 4 nguyên tắc cơ bản sau đây:

- Phải tuân theo pháp luật: hoạt động trong khuôn khổ pháp luật, dựa trênnhững quy định pháp luật; bình đẳng trước pháp luật;

- Không làm cản trở hoạt động bình thường (hoạt động trong khuôn khổpháp luật) của tổ chức cá nhân là đối tượng thanh tra;

- Khi tiến hành thanh tra (người ra quyết định, thủ trưởng cơ quan thanh tra,trưởng đoàn, đoàn viên) phải hiện các quy định pháp luật về thanh tra và phải chịutrách nhiệm về hành vi, quyết định của mình

- Phải bảo đảm chính xác, khách quan, trung thực, công khai, dân chủ, kịp thời;

* Đặc điểm của hoạt động của thanh tra về thuế thu nhập doanh nghiệp là:

- Thanh tra về thuế thu nhập doanh nghiệp có phạm vi rộng, tổng hợp và đadạng;

- Thanh tra về thuế thu nhập doanh nghiệp là công việc đòi hỏi cao về nănglực chuyên môn và cán bộ, công chức thanh tra phải có phẩm chất đạo đức tốt.Người cán bộ thanh tra phải nắm chắc về pháp luật, hiểu sâu về chế độ kế toán, kỹnăng tin học, kỹ năng sắp xếp, phân loại dữ liệu, phân tích, đánh giá rủi ro Đồngthời người cán bộ thanh tra phải có bản lĩnh vững vàng, ý thức trách nhiệm cao vìthường xuyên phải làm việc trong môi trường có sự cám dỗ về vật chất

- Thanh tra về thuế nói chung và thuế thu nhập doanh nghiệp nói riêng làcông việc khó khăn, phức tạp Hoạt động của thanh tra luôn trong điều kiện đấutranh của hai mặt đối lập đúng - sai, tích cực - tiêu cực để tìm ra nguyên nhân, đềxuất kiến nghị, biện pháp khắc phục, đấu tranh và phòng ngừa và xử lý vi phạm,bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân

- Hoạt động thanh tra về thuế được thực hiện theo một quy trình cụ thể Quytrình hoá hoạt động thanh tra về thuế được hiểu là việc xây dựng và chuẩn hoá trình

tự thực hiện các bước công việc trong hoạt động thanh tra và trách nhiệm thực hiệncác bước công việc đó của từng bộ phận, từng cán bộ tham gia quy trình Quy trìnhhoá hoạt động thanh tra về thuế nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động thanh tra

1.1.2.2 Mục đích thanh tra về thuế thu nhập doanh nghiệp:

Tại Điều 2, Luật Thanh tra số 56/2010/QH12 thông qua ngày 15/11/2010, khẳng

định: “Mục đích hoạt động thanh tra nhằm phát hiện sơ hở trong cơ chế quản lý, chính

sách, pháp luật để kiến nghị với cơ quan nhà nước có thẩm quyền biện pháp khắc phục; phòng ngừa, phát hiện và xử lý hành vi vi phạm pháp luật; giúp cơ quan, tổ chức, cá nhân thực hiện đúng quy định của pháp luật; phát huy nhân tố tích cực; góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động quản lý nhà nước; bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền

và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân”

Thanh tra về thuế nói chung và về thuế thu nhập doanh nghiệp nói riêngđược thực hiện bởi hệ thống các cơ quan chuyên ngành và sự phối hợp của cơ

quan chức năng Thanh tra về thuế thu nhập doanh nghiệp nhằm mục đích chủ yếu

- Góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả của hoạt động QLNN về tài chính;

- Bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích pháp của cơ quan, tổ chức,

cá nhân

1.2 Cơ chế thanh tra thuế thu nhập doanh nghiệp và sự cần thiết hoàn thiện cơ chế thanh tra về thuế thu nhập doanh nghiệp

1.2.1 Cơ chế thanh tra thuế thu nhập doanh nghiệp

“Cơ chế” là chuyển ngữ của từ “mécanisme” trong tiếng Pháp Từ điển LePetit Larousse (1999) giảng nghĩa “mécanisme” là “cách thức hoạt động của mộttập hợp các yếu tố phụ thuộc vào nhau” Còn Từ điển Tiếng Việt (Viện Ngôn ngữhọc 1996) giảng nghĩa cơ chế là “cách thức theo đó một quá trình thực hiện”

Như vậy, “cơ chế” được dùng với hàm ý chỉ hiện tượng ở trạng thái độngchứ không phải ở trạng thái tĩnh

Bây giờ thường thấy dùng từ "cơ chế" đi đôi với từ "chính sách" thể hiệnnhững biện pháp của Nhà nước để tác động tới xã hội (thông qua pháp luật, thôngqua các công cụ tiền tệ, các công cụ quản lý hành chính khác, các công cụ kinh tế)

Bàn về cơ chế quản lý như là một hiện tượng đang chuyển động, không thểkhông nói tới những con người hoạt động trong đó như là những chi tiết không thể

thiếu của bộ máy quản lý Cho nên hiểu “cơ chế” không chỉ bao gồm những quy

định về cách thức vận hành, mà còn bao gồm cả con người hoạt động theo nhữngcách thức đã được định sẵn trong thiết kế cơ chế Và chính những hành động của tất

cả chi tiết con người như thế tạo nên cơ chế như là một bộ máy quản lý đang vậnhành Ở đây, có thể khái quát khái niệm về cơ chế thanh tra của Nhà nước như sau:

Cơ chế thanh tra thuế thu nhập doanh nghiệp là toàn bộ những phương thức, quy trình hoạt động, những quy định về vai trò pháp lý, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, tổ chức bộ máy của từng cơ quan tiến hành thanh tra trong quá trình thực hiện chức năng, nhiệm vụ thanh tra của mình theo quy định của pháp luật.

Tác dụng quan trọng của thanh tra về thuế thu nhập doanh nghiệp, được thểhiện trên khía cạnh sau:

- Qua thanh tra, ngoài việc tăng thu vào NSNN khoản tiền thuế khai thiếu,thuế ẩn lậu còn tập trung đôn đốc các khoản tiền thuế nợ đọng bị chiếm dụng vàongân sách; Phát hiện các dạng ẩn lậu thuế để xử lý kịp thời và kiến nghị điều chỉnh

bổ sung chính sách cho phù hợp với thực tế

- Tăng cường công tác quản lý cán bộ trong nội bộ các cơ quan nhà nước thựchiện chức năng quản lý thu (như: ngành thuế, hải quan…) và từng bước nâng cao ýthức tuân thủ của đối tượng nộp thuế khi chấp hành quy định của Nhà nước;

- Góp phần thúc đẩy việc hoàn thiện chính sách thu thuế nói riêng và cơ chếchính sách tài chính nói chung;

- Góp phần bảo đảm thực hiện quyền dân chủ của nhân dân thể hiện qua việcbảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của những người nộp và quản lý thu nộp thuế

1.2.2 Sự cần thiết phải hoàn thiện cơ chế thanh tra về thuế thu nhập doanh nghiệp

Sự cần thiết phải hoàn thiện cơ chế thanh tra về thuế thu nhập doanh nghiệp

vì các lý do sau:

1.2.2.1 Vị trí, vai trò của thanh tra về thuế

Vị trị, vai trò của công tác thanh tra được thể hiện cụ thể trong các văn bảnpháp luật về thanh tra, nhất là từ Pháp lệnh Thanh tra năm 1990 đến Luật Thanh tranăm 2004 và mới đây nhất là Luật Thanh tra năm 2010 Được xem như một khâuquan trọng của quản lý nhà nước, công tác thanh tra có vai trò và ý nghĩa sau đây:

- Thanh tra là chức năng thiết yếu của quản lý Nhà nước:

Tổ chức thực hiện quyết định và kiểm tra việc thực hiện quyết định là nhữnggiai đoạn tiếp theo của quá trình quản lý Các giai đoạn này gồm những công việc

như: truyền đạt quyết định; lập kế hoạch tổ chức; điều chỉnh quyết định; kiểm traviệc thực hiện quyết định và tổng kết tình hình thực hiện quyết định ở đây kiểm trađược hiểu là hình thức tác động có hướng đích nhằm quan sát cả hệ thống để pháthiện những sai lệch so với yêu cầu đề ra, tìm ra nguyên nhân và từ đó có những giảipháp phù hợp đảm bảo để đối tượng bị quản lý tự điều chỉnh hoạt động để đạt tớimục tiêu mà chủ thể quản lý đã xác định.

Trong một phạm vi, chừng mực nhất định nào đó, hoạt động kiểm tra theonghĩa thông thường có thể đưa lại những thông tin cần thiết, đáp ứng được yêu cầucủa việc tìm ra giải pháp phù hợp Nhưng ở một cấp độ cao hơn của công tác quản

lý Nhà nước, hoạt động kiểm tra theo nghĩa thông thường chưa đáp ứng được yêucầu của việc tìm giải pháp phù hợp đó Thực chất thanh tra là một phương thức củakiểm tra, là chức năng của quản lý, là công cụ của người lãnh đạo, người quản lý.Trong quá trình thực hiện chức năng quản lý Nhà nước, các cơ quan quản lý Nhànước nhất thiết phải tiến hành hoạt động thanh tra đối với việc thực hiện các quyếtđịnh mà mình đã ban hành Đó là một khâu không thể thiếu được trong quá trìnhhoạt động quản lý Nhà nước Chính vì vậy thanh tra được xác định là chức năngthiết yếu của quản lý Nhà nước

- Thanh tra góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước:

Để quyết định quản lý Nhà nước được các cơ quan, tổ chức và cá nhân chấphành một cách chính xác, đầy đủ thì các cơ quan, cá nhân đã ban hành quyết địnhphải đề ra quy trình thực hiện quyết định Trong quy trình đó không thể thiếu đượchoạt động thanh tra, kiểm tra Thanh tra, kiểm tra là để đánh giá, nhận xét tình hình

và kết quả thực hiện quyết định quản lý; để kiểm nghiệm lại chính nội dung và chấtlượng quản lý; khi cần thiết phải bổ sung, sửa đổi, thậm chí phải huỷ bỏ một phầnhay toàn bộ quyết định quản lý

Khi nội dung và chất lượng quyết định quản lý được thực tế kiểm nghiệm làđúng, là phù hợp, nhưng đối tượng thi hành vẫn không tuân thủ và không chấp hànhnghiêm chỉnh thì khi đó hoạt động thanh tra, kiểm tra phải phục vụ cho việc làm rõnguyên nhân chủ quan, khách quan, xác định rõ trách nhiệm thuộc khâu nào, thuộc

ai để chấn chỉnh hoặc xử lý khi có vi phạm Với ý nghĩa đó thanh tra thực chất đãgóp phần nâng cao hiệu lực quản lý Nhà nước

- Thanh tra là một phương thức bảo đảm pháp chế XHCN:

Một trong những nguyên tắc cơ bản trong hoạt động của hệ thống chính trị

và bộ máy Nhà nước ta là nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa Nội dung củanguyên tắc pháp chế là sự bảo đảm cho pháp luật được tuân thủ một cách tuyệt đối,không có một thực thể nào đứng trên pháp luật hay đứng ngoài pháp luật Nguyêntắc pháp chế hiện hữu ở việc chấp hành pháp luật cả từ phía các cơ quan Nhà nước

và từ phía các cá nhân, tổ chức là đối tượng chịu sự quản lý của Nhà nước

Với tư cách là một chức năng của quản lý Nhà nước, thanh tra chính là hoạtđộng xem xét việc làm của các cơ quan, tổ chức cá nhân có đúng chính sách, phápluật hay không Nếu họ làm sai hoặc làm chậm thì giúp họ sửa chữa và làm chođúng Mục đích của thanh tra là phát huy nhân tố tích cực, phòng ngừa xử lý những

vi phạm, bảo đảm để các cơ quan, tổ chức và cá nhân tuân thủ và chấp hành mộtcách chính xác, đầy đủ và nghiêm chỉnh pháp luật Nhà nước Muốn có pháp chế cầnphải làm cho mọi người hiểu biết pháp luật Mặc dù công tác tuyên truyền và giáodục pháp luật không phải là chức năng chính của thanh tra, nhưng thông qua hoạtđộng của mình, công tác thanh tra đã góp phần tích cực vào việc giúp các cơ quan,

tổ chức, cá nhân hiểu đúng và chấp hành nghiêm chỉnh pháp luật và đó cũng là mộthoạt động bảo đảm tăng cường pháp chế

Sự vi phạm pháp luật đã, đang và sẽ còn là một thực tế với nhiều lý do khácnhau Để giải quyết vấn đề này, chủ thể quản lý có thể áp dụng nhiều biện pháp từgiáo dục, thuyết phục đến cưỡng chế Các biện pháp đó đều có thể được thực hiệnthông qua công tác thanh tra, qua thanh tra có thể đánh giá được một cơ quan, tổchức, cá nhân nào đó chấp hành pháp luật như thế nào, có vi phạm pháp luật haykhông, vi phạm ở mức độ nào Từ đó đề ra những biện pháp xử lý thích hợp Dovậy, thanh tra là một phương thức bảo đảm pháp chế xã hội chủ nghĩa

- Thanh tra là một biện pháp ngăn ngừa, phát hiện và xử lý những hành vi viphạm pháp luật

Luật thanh tra và nhiều văn bản pháp luật khác đã có quy định về nhiệm vụ,quyền hạn của các cơ quan thanh tra và các cơ quan có chức năng kiểm tra, giám sátkhác trong việc đấu tranh phòng chống những hành vi vi phạm pháp luật.

Vai trò của công tác thanh tra không chỉ và không phải chủ yếu là phát hiện

và xử lý các vi phạm pháp luật mà quan trọng hơn, thanh tra đóng vai trò như mộtbiện pháp phòng ngừa hữu hiệu các vi phạm pháp luật Tính phòng ngừa của thanhtra đối với các hành vi vi phạm pháp luật được thể hiện ở những khía cạnh sau:

Một là, thanh tra cùng với các phương thức kiểm tra, giám sát luôn luôn làhiện thân của kỷ cương pháp luật Chỉ riêng sự hiện diện của các cơ quan thanh tra,kiểm tra, giám sát đã là một sự nhắc nhở thường xuyên đối với tất cả các đối tượngchịu sự thanh tra, kiểm tra, giám sát rằng: pháp luật phải được tuân thủ

Hai là, thanh tra, kiểm tra, giám sát luôn luôn là cách thức phân tích, mổ xẻ mộtcách sâu sắc, đầy đủ nhất các nguyên nhân, động cơ, mục đích, tính chất, mức độ củamột hành vi vi phạm Do vậy các giải pháp (các khuyến nghị, kiến nghị, yêu cầu )được đưa ra từ hoạt động thanh tra, kiểm tra, giám sát không chỉ hướng vào việc xử lýhành vi vi phạm pháp luật mà nó phát hiện được, mà còn có tác dụng khắc phục các kẽ

hở của chính sách, pháp luật, ngăn ngừa tận gốc mầm mống phát sinh những vi phạmpháp luật tương tự xảy ra ở một nơi khác hoặc vào một thời điểm khác

Ba là, thanh tra, kiểm tra, giám sát dù là loại hình nào cũng luôn luôn có tínhđịnh hướng và tính xây dựng Vai trò phòng ngừa của thanh tra, kiểm tra, giám sátđược đề cập ở đây là vai trò phòng ngừa mang tính chủ động Trong rất nhiềutrường hợp, qua thanh tra, kiểm tra, giám sát mà có thể dự báo được một hành vi viphạm pháp luật sẽ xảy ra trong tương lai nếu không có sự chấn chỉnh, không có sựđịnh hướng lại cho các đối tượng một cách kịp thời

Nhà nước xã hội chủ nghĩa là Nhà nước của dân, do dân và vì dân; pháp luậtđược xây dựng để thể hiện ý chí của nhân dân cho nên thanh tra góp phần tăngcường pháp chế, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước và ngăn ngừa, pháthiện và xử lý những hành vi vi phạm pháp luật cũng chính là góp phần phát huy dânchủ xã hội chủ nghĩa

Thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm trong lĩnh vực thuế không những đánh giámức độ tuân thủ pháp luật về thuế của người nộp thuế mà còn giúp phát hiện nhữnghành vi, vi phạm pháp luật của người nộp thuế cũng như cơ quan thuế Để từ đó cóbiện pháp xử lý kịp thời, nghiêm minh nhằm đảm bảo công bằng xã hội và hiệu lựcquản lý thuế Thanh tra, kiểm tra về thuế là một biện pháp hữu hiệu nhằm ngănngừa vi phạm, giúp người nộp thuế nhận thấy luôn có một hệ thống giám sát hiệuquả tồn tại và kịp thời phát hiện các hành vi vi phạm của họ Thông qua công tácthanh tra thuế nhằm phát huy những nhân tố tích cực, đấu tranh ngăn ngừa và xử lýnhững mặt tiêu cực Căn cứ vào các kiến nghị của cơ quan thanh tra, cơ quan thuếcác cấp có thể đề ra các giải pháp cụ thể để thực hiện, đưa luật thuế đi vào cuộcsống, đảm bảo sự công bằng trong việc thực hiện luật thuế, đồng thời cải cách đượcquy trình quản lý thu thuế ngày càng hợp lý hơn Qua công tác thanh tra thuế, giúpcho đối tượng nộp thuế nắm được quyền hạn và nghĩa vụ của mình khi thực hiệnluật thuế; đồng thời nâng cao trách nhiệm của công chức ngành thuế khi thi hànhcông vụ.

1.2.2.2 Xuất phát từ yêu cầu đối với công tác thanh tra trong điều kiện phát triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN và cải cách hành chính

Để xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng XHCN, một trong những vấn

đề then chốt ở nước ta hiện nay là phải nâng cao hiệu lực quản lý của Nhà nước đểthực hiện tốt các chức năng: định hướng hoạt động kinh tế của các chủ thể kinh tế;phối hợp hoạt động của các chủ thể kinh tế; kích thích, tạo động lực cho các chủ thểkinh tế cạnh tranh bình đẳng để cùng phát triển và chức năng kiểm soát, điều tiếtnền kinh tế, với đặc điểm như trên của hoạt động quản lý của Nhà nước, hoạt độngthanh tra gắn liền với QLNN nên bao giờ cũng phải hướng đến các mục tiêu:

- Bảo đảm sự phát triển và hoạt động đồng bộ, hài hòa của các thành phầnkinh tế; bảo đảm quyền tự do sản xuất, kinh doanh của họ trong khuôn khổ phápluật và có sự bảo hộ của Nhà nước

- Bảo đảm quyền bình đẳng của các nhà doanh nghiệp thuộc các thành phầnkinh tế trước pháp luật

- Bảo đảm kiểm soát được hoạt động của các cơ quan nhà nước và cán bộ, côngchức; phát hiện và ngăn chặn, xử lý kịp thời những hành vi lạm dụng quyền lực để canthiệp trái pháp luật vào các quan hệ kinh tế hoặc không thực hiện đúng nhiệm vụ, thẩmquyền của cơ quan và công chức nhà nước Hoạt động kiểm soát cũng góp phần đấutranh chống tham nhũng, tiêu cực lãng phí trong bộ máy nhà nước.

- Bảo đảm mục tiêu định hướng XHCN, phát triển kinh tế - xã hội của đấtnước gắn liền với ổn định chính trị, tạo môi trường thuận lợi cho các thành phầnkinh tế phát triển; hạn chế tính tự phát, những tiêu cực phát sinh

Bên cạnh sự phát triển của nền kinh tế thị trường, cải cách hành chính là yêucầu thường xuyên trong thực hiện quyền hành pháp nhằm thúc đẩy quá trình pháttriển kinh tế thị trường và xây dựng Nhà nước pháp quyền

Vì vậy, để hoàn thiện cơ chế thanh tra nói chung và thanh tra về thuế nóiriêng cần xuất phát từ việc xem xét lại toàn bộ phương thức hoạt động; các quy định

về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và tổ chức bộ máy; về quy chế hoạt động củacác cơ quan thanh tra và những mối quan hệ giữa các cơ quan này với nhau trongviệc thực hiện thẩm quyền, trách nhiệm của mình để phù hợp với cải cách nền hànhchính nhà nước

Như vậy, với vị trí, vai trò của mình trong việc QLNN về tài chính, ngânsách và trước những thay đổi của cơ chế chính sách và công cuộc cải cách hànhchính như trên, thanh tra, thanh tra tài chính nói chung và thanh tra về thuế thu nhậpdoanh nghiệp

1.3 Các yếu tố cấu thành cơ chế thanh tra về thuế thu nhập doanh nghiệp và một số nhân tố ảnh hưởng đến hoàn thiện cơ chế thanh tra về thuế thu nhập doanh nghiệp

1.3.1 Các yếu tố cấu thành cơ chế thanh tra về thuế thu nhập doanh nghiệp

1.3.1.1 Hệ thống thể chế chính sách, cơ sở pháp lý thanh tra về thuế thu nhập doanh nghiệp

Hoat động thanh tra có tính chất khá đặc thù, riêng biệt - không giống nhưhoạt động quản lý và cũng không phải là hoạt động tư pháp Hoạt động quản lý là

nhanh nhạy, bảo đảm phù hợp với sự phát triển thực tiễn thì hoạt động thanh trahình như cần đến cả hai yêu cầu này Khi cơ quan thanh tra đưa ra các kiến nghị đổimới về cơ chế, chính sách để điều chỉnh các hoạt động kinh tế xã hội, lúc đó tínhhành chính được thể hiện, ngược lại khi áp dụng chế tài pháp luật để xử lý vi phạmphát hiện qua thanh tra thì tính tư pháp lại thể hiện rõ nét hơn Chính vì sự đặc thùnày của hoạt động thanh tra đặt ra đòi hỏi các quy định pháp luật về thanh tra phải

có sự phù hợp, chặt chẽ và đầy đủ

Để tiến hành hoạt động thanh tra, các cơ quan thanh tra phải căn cứ vàonhững trình tự, thủ tục do pháp luật quy định, đồng thời căn cứ vào yêu cầu côngtác quản lý, các quy định pháp luật khác để đưa ra những kiến nghị hoặc xử lý cáchành vi vi phạm

Hoạt động thanh tra tài chính phải dựa trên cơ sở pháp luật, tuân thủ phápluật, đảm bảo tính chính xác, khách quan, trung thực, dân chủ Thể chế chính sáchcàng chặt chẽ, rõ ràng, minh bạch thì kết quả thanh tra tài chính càng được đảm bảotrung thực, chính xác và có chất lượng tốt

Có thể đề cập đến các thể chế chính sách như:

- Thể chế chính sách liên quan đến chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, địa vịpháp lý, cơ cấu tổ chức, quy chế làm việc, của các cơ quan, tổ chức liên quan đếnlĩnh vực thanh tra, kiểm tra về thuế;

- Thể chế chính sách liên quan đến đối tượng được thanh tra (cụ thể như: Cụcthuế tại các tỉnh; các doanh nghiệp, các tổ chức sản xuất kinh doanh,… );

- Thể chế chính sách liên quan đến cán bộ, công chức thanh tra tài chính (đàotạo, lương, khen thưởng, phụ cấp )

Thực tế, các thể chế này rất quan trọng vì đây là cơ sở pháp lý cho hoạt độngthanh tra tài chính nói chung, thanh tra về thuế thu nhập doanh nghiệp

Thật vậy, nếu thể chế chính sách liên quan đến đối tượng thanh tra như: cácchính sách, chế độ về thuế quy định của Nhà nước không chặt chẽ, không phù hợpvới thực tiễn do ban hành đã quá lâu, lạc hậu so với thực tế hoặc xa rời thực tế dẫn

đến khi áp dụng vào thực tiễn không triển khai được dễ dẫn đến tình trạng thanhtra kiến luận, kiến nghị không có tính thực tế

Về lý thuyết, có thể dẫn chứng một số yêu cầu quan trọng đối với thể chếchính sách mà trong thực tế thể chế, chính sách chưa đạt được những yêu cầu này

mà ảnh hưởng quyết định đến hiệu quả công tác, như:

- Yêu cầu về tính đối xử bình đẳng giữa các chủ thể quản lý và đối tượng bịquản lý cũng như giữa các tổ chức, cá nhân liên quan (ví dụ truy thu thuế thu nhập

cá nhân ở trong các tổ chức khác nhau )

- Yêu cầu về tính chặt chẽ, minh bạch, đơn giản, dễ hiểu, đễ làm, phù hợpvới thực tiễn và thông lệ quốc tế;

- Yêu cầu về tính thống nhất, đồng bộ về nội dung và thời gian thực hiện;

1.3.1.2 Quy trình thanh tra về thuế thu nhập doanh nghiệp

Quy trình là quy định về trình tự các bước công việc và cách giải quyết cáccông việc trong quá trình triển khai thực hiện Các quy trình nghiệp vụ thanh tra,kiểm tra về thuế và giải quyết khiếu nại tố cáo là một vấn đề rất quan trọng trong cảicách hành chính, thể chế phù hợp với tiến trình cải cách hành chính của Chính phủ

và của Ngành, tạo cơ sở hướng dẫn thực thi nhiệm vụ công tác thanh tra về thuế nóichung, thanh tra về thuế thu nhập doanh nghiệp nói riêng được chuẩn hoá, đảm bảo

sự thống nhất và hiệu quả

Quy trình tiến hành một cuộc thanh tra về thuế thu nhập doanh nghiệp là trình

tự các bước tiến hành một cuộc thanh tra, được sắp xếp theo thứ tự phù hợp với diễnbiến khách quan của hoạt động thanh tra và được áp dụng thống nhất cho các cuộcthanh tra Quy trình tiến hành một cuộc thanh tra về thuế thu nhập doanh nghiệp baogồm các bước: Chuẩn bị thanh tra, Thực hiện thanh tra, Kết thúc thanh tra

Mỗi bước trong quy trình có nội dung và yêu cầu khác nhau nhưng có liên quanđến nhau

Các quy trình thanh tra thường xuyên được nghiên cứu bổ sung và thay đổicho phù hợp với tình hình hoạt động kinh tế tài chính, các yêu cầu về quản lý và yêucầu của công tác thanh tra thuế trong từng thời kỳ

Các quy trình thanh tra phải đảm bảo các nội dung:

- Phương pháp tiến hành thanh tra: Xác định cụ thể các thao tác trong từngnội dung công việc từ khâu thu thập tài liệu, hiện vật, phân tích, đánh giá, so sánhđối chiếu, xác minh, lập bảng biểu thống kê, lập biên bản đến lập báo cáo kết quảthanh tra, giao nhận tài liệu

- Nội dung thanh tra phải được nghiên cứu chọn lọc có trọng tâm trọng điểm, khôngdàn trải, xác định được chính xác mục tiêu, nội dung và căn cứ để tiến hành thanh tra;

- Các văn bản quy phạm pháp luật có liên quan đến nội dung thanh tra

1.3.1.3 Tổ chức bộ máy, lực lượng cán bộ, công chức và cơ sở vật chất, phương tiện, kỹ thuật hỗ trợ thanh tra về thuế thu nhập doanh nghiệp

* Tổ chức bộ máy thanh tra: Do phạm vi thanh tra lớn, trong khi lực lượngthanh tra có hạn, dẫn đến công tác thanh tra chưa bao quát hết, thực tế năng lựcthanh tra, kiểm tra, giám sát đối với đối tượng thanh tra còn hạn chế

Công tác chỉ đạo điều hành hoạt động toàn hệ thống thanh tra hiệu quả sẽ giúpcác kênh thông tin thông suốt, kịp thời từ đó tránh được sự chồng chéo, phối hợphiệu quả trong thực hiện công tác thanh tra Nếu như thể chế, chính sách tốt nhưng

tổ chức thực hiện kém cũng không thể phát huy được hiệu quả hoạt động thanh tra

Ở đây, chúng ta nhấn mạnh đến năng lực tổ chức, quản lý vận hành một bộ máy nhân

sự của Lãnh đạo ở tất cả các cấp, các đơn vị trong hệ thống Thanh tra

Việc kiện toàn được tổ chức bộ máy tốt cũng sẽ giúp cho công tác đào tạo,bồi dưỡng cán bộ, công chức được thuận lợi bởi nó xuất phát từ nhu cầu hoàn thiện

bộ máy (bố trí, điều chuyển đúng người, đúng việc)

* Lực lượng cán bộ, công chức: Đây là nhân tố mang tính quyết định đếnhiệu quả, chất lượng hoạt động thanh tra

Thật vậy, người làm công tác thanh tra không có sự liêm chính thì sẽ rất

có thể tiếp tay cho các sai phạm của các tổ chức, cá nhân, từ đó làm suy yếu tínhnghiêm minh của pháp luật và như vậy năng lực, phẩm chất đạo đức của cán bộcông chức thanh tra cần phải được chú trọng Người làm công tác thanh tra cóphẩm chất tốt nhưng năng lực thực hiện công vụ yếu kém cũng không thể đáp

ứng được yêu cầu công việc Hoặc không am hiểu chính sách, chế độ tài chính,thuế; không cập nhật các kiến thức kinh tế, sẽ không phát hiện được những saiphạm ngày càng tinh vi, có tổ chức trong hoạt động của các đối tượng đượcthanh tra.

Ở một khía cạnh khác, cán bộ thanh tra ngoài nhiệm vụ thanh tra phát hiệnnhững sai phạm của đối tượng được thanh tra còn có nhiệm vụ phát hiện những bấtcập trong cơ chế, chính sách từ đó kiến nghị với các cơ quan có thẩm quyền sửa đổi

cơ chế, chính sách cho phù hợp với thực tiễn, từ đó ta thấy nếu người thanh trakhông có năng lực, tính linh hoạt nhất định sẽ là một lực lượng kìm hãm sự pháttriển của nền kinh tế Sự gượng ép, cứng nhắc trong hoạt động nghiệp vụ trên cơ sởcác quy định của pháp luật (thường không theo kịp yêu cầu của phát triển kinh tế)

mà cán bộ công chức thanh tra không nhận thấy mà chỉ quy trách nhiệm thật sự làbước cản đối với sự phát triển

Và để đạt được mục đích các cuộc thanh tra đã đặt ra, trong quá trình tiếnhành thanh tra, cán bộ làm công tác thanh tra về thuế nói chung và thuế thu nhậpdoanh nghiệp nói riêng phải đáp ứng được các một số yêu cầu sau: Phải nắm vữngcác luật phí, lệ phí, các loại thuế, các chính sách, chế độ thu của Nhà nước và nắmvững quy trình tiến hành một cuộc thanh tra; phải quán triệt một cách đầy đủ cácnguyên tắc thanh tra, người làm công tác thanh tra phải có quan điểm thanh tra đúngđắn; đánh giá, kết luận phải chính xác, khách quan có căn cứ, đúng pháp luật;những kiến nghị đề xuất xử lý phải căn cứ vào các điều luật đã quy định, phải phùhợp với tình hình thực tế và đảm bảo có tính khả thi

Cuối cùng, cán bộ công chức thanh tra làm tốt cũng cần phải có chế độ đãingộ nhất định, kịp thời Các nước trên thế giới, cán bộ công chức thanh tra có rấtnhiều đãi ngộ để phục vụ mục đích dưỡng liêm, đào tạo, bồi dưỡng, Sự đãi ngộ điđôi với trách nhiệm lớn là một phương cách giúp cho hoạt động thanh tra hiệu quả

* Cơ sở vật chất, phương tiện, kỹ thuật hỗ trợ: Bên cạnh nhân tố quyết định

là con người, các cơ sở vật chất kỹ thuật cũng hỗ trợ một phần không nhỏ cho hoạtđộng thanh tra tài chính đạt được hiệu quả cao

Việc lưu trữ, tìm kiếm, xử lý thông tin từ các máy tính giúp cho cán bộ thanhtra không mất nhiều thời gian Đặc biệt trong thời đại thông tin hiện nay, hầu hếtcác lĩnh vực đã được áp dụng công nghệ thông tin, với khối lượng thông tin lớn,thời gian thanh tra rút ngắn, đòi hỏi công tác thanh tra phải nâng cao năng suất, hiệuquả công việc cần phải có hỗ trợ của thông tin điện tử trong lưu trữ, xử lý thôngtin đáp đứng yêu cầu của các cấp quản lý

Với một cơ sở hạ tầng thông tin đủ mạnh giúp cho việc giám sát tài chính các đốitượng nộ thuế thu nhập doanh nghiệp từ xa có hiệu quả, từ đó phát hiện, ngăn chặn cóhiệu quả và kịp thời các sai phạm khi sắp diễn ra hoặc đang diễn ra, để có biện pháp ngănchặn kịp thời thay vì khi sự việc đã kết thúc, lại phải khắc phục

Để đáp ứng yêu cầu trong thời gian tới, khi gia nhập kinh tế quốc tế, hoạt độngcủa thanh tra về thuế nói chung và thuế thu nhập doanh nghiệp nói riêng góp phầnvào việc lành mạnh hoá nền tài chính, các thông tin tài chính trong chính phủ điện tử,chính quyền địa phương điện tử cần được công khai, minh bạch Kết quả thanh tra vềthuế được công khai, minh bạch hoá sẽ giúp thực hiện được mục tiêu trên và giúp chonền kinh tế phát triển lành mạnh

1.3.2 Một số nhân tố tác động đến việc hoàn thiện cơ chế thanh tra về thuế thu nhập doanh nghiệp

Một là, vai trò lãnh đạo của Đảng đối với công tác thanh tra về thuế

Trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta, vai tròcủa Đảng rất quan trọng, trên cơ sở các chủ trương, đường lối của Đảng để Nhànước thực hiện sự quản lý vĩ mô nền kinh tế bằng pháp luật và các công cụ kinh tế -tài chính Nhà nước đứng trên các hoạt động kinh tế - xã hội để định hướng và điềuchỉnh chúng, can thiệp và xử lý những khiếm khuyết của kinh tế thị trường Vì lẽ

đó, tất yếu phải hoàn thiện cơ chế thanh tra về thuế nói chung và thuế thu nhậpdoanh nghiệp nói riêng nhằm thanh tra, giám sát về thuế kịp thời để tạo cho nềnkinh tế phát triển hiệu quả và tăng cường vai trò quản lý vĩ mô của Nhà nước

Cơ chế thanh tra về thuế thu nhập doanh nghiệp phải phù hợp với từng giaiđoạn phát triển của đất nước, cơ chế thanh tra về thuế thu nhập doanh nghiệp phải

được đổi mới và từng bước hoàn thiện nhằm phát huy vai trò lãnh đạo của Đảng vàquản lý của Nhà nước trong cơ chế thị trường và sử dụng các nguồn vốn tiết kiệm,hiệu quả.

Hai là, luật pháp, các chủ trương, chính sách, chế độ góp phần hình thành cơ

chế thanh tra về thuế

Luật pháp, chế độ chính sách là cơ sở pháp lý cho các đơn vị áp dụng nhằmnâng cao vai trò công tác quản lý thuế Từ đó tạo ra những căn cứ để Nhà nướchoạch định chiến lược phát triển kinh tế xã hội, ổn định môi trường và tìm biệnpháp thích hợp cho sự phát triển nền kinh tế của đất nước

Nếu luật pháp, chế độ chính sách rõ ràng nó sẽ là hành lang pháp lý, là công

cụ để công tác thanh tra về thuế thu nhập doanh nghiệp được thực hiện tốt, ngượclại nếu chế độ chính sách không rõ ràng và chồng chéo, thiếu tính khả thi thì cơ chếthanh tra về thuế sẽ không phát huy được tác dụng, việc quy định chức năng nhiệm

vụ của các cơ quan có chức năng thanh tra, kiểm tra thuế không rõ ràng, giữa các cơquan này không có mối quan hệ mật thiết, hữu cơ với nhau sẽ là nguyên nhân cơbản dẫn đến hiệu quả công tác thanh tra về thuế sẽ không hiệu quả

Ba là, trình độ quản lý tài chính, kế toán của chủ thể thanh tra về thuế và đối

tượng thanh tra thuế

Đây là một vấn đề quan trọng vì nếu trình độ quản lý tài chính, kế toán củacác chủ thể thanh tra về thuế tốt nó sẽ có tác dụng chấn chỉnh, uốn nắn và đưa côngtác quản lý tài chính kế toán vào nền nếp đúng với cơ chế quản lý kinh tế tài chính

đã định sẵn và ngược lại nếu trình độ của các chủ thể này yếu kém, không đủ nănglực và trình độ nó sẽ thực sự là rào cản kìm hãn sự phát triển của các đơn vị tronghoạt động sản xuất kinh doanh và quản lý kinh tế

Trình độ quản lý tài chính, kế toán của các đối tượng thanh tra thuế mà ở đâybiểu hiện là trình độ của đội ngũ lãnh đạo có vai trò quyết định đối với hiệu quả sảnxuất kinh doanh Nếu trình độ quản lý tài chính, kế toán của các đối tượng thanh tratốt thì cơ chế thanh tra tài chính sẽ mang tính giám sát và phòng ngừa nhiều hơn.Còn nếu ngược lại thì cơ chế thanh tra về thuế sẽ chuyển sang hướng phải xử lý và

giải quyết sẽ mang tính chất vụ việc và hoạt động của thanh tra về thuế sẽ khôngthực hiện tốt được vai trò ngăn chặn và phòng ngừa là chủ yếu

Bốn là, tác động từ dư luận xã hội:

Công luận và dư luận xã hội đã và đang phát huy vai trò quan trọng vào quátrình quản lý và phát triển đất nước Các phương tiện truyền thông cùng với dư luận

xã hội đã và đang trở thành một trong những lực lượng xung kích trong việc phát hiệnnhững cái mới, những cá nhân, tập thể điển hình tiên tiến và cả việc tấn công vàonhững tệ nạn của đời sống xã hội

Các kết quả thanh tra thường sẽ tác động tới nhiều cơ quan, tổ chức, cá nhânhoặc xử lý những vấn đề xã hội đang bức xúc Thực tiễn cũng cho thấy, nhiều bàibáo, những loạt phóng sự điều tra về những hành vi vi phạm của người có chứcquyền trong hoạt động quản lý, để xảy ra sai phạm đã giúp ích rất nhiều cho các cơquan thanh tra trong quá trình tiến hành thanh tra và kiến nghị xử lý

Tuy nhiên, nếu công luận và dư luận xã hội phản ánh đúng đắn và bình luậnmột cách khách quan, không thiên vị sẽ là điều hết sức thuận lợi cho cơ quan thanhtra trong quá trình thực hiện nhiệm vụ xây dựng cơ chế thanh tra Ngược lại, nếucông luận và dư luận xã hội phản ánh các tình tiết, sự việc một cách phiến diện, chủquan thì khi xây dựng cơ sở, tổ chức các cuộc thanh tra cơ quan thanh tra phải chịumột áp lực không nhỏ từ công luận và dư luận xã hội

Năm là, ảnh hưởng bởi tiêu cực xã hội:

Trong hoạt động thanh tra không phải là không có những cán bộ đã bị xử lý viphạm trong quá trình thực hiện nhiệm vụ Nếu tiêu cực xã hội xảy ra, nhất là tệ hối lộ

và nhận hối lộ, thì hoạt động thanh tra sẽ không thể chính xác, khách quan và côngbằng Khi đó, các quyết định chính sách, chiến lược được ban hành chỉ là hình thức

để biện minh cho một nội dung đã được biết trước và bị làm sai lệch

Vì thế, chúng ta cần phải có các giải pháp cụ thể để phòng chống các tác hạinày, nhất là việc xây dựng đội ngũ cán bộ thanh tra trong sạch, vững mạnh, liêmkhiết, có lương tâm và đạo đức nghề nghiệp

Ngoài tiêu cực xã hội, các mối quan hệ gia đình, bạn bè, họ hàng, làng xóm cũng có thể ánh hưởng tới kết quả hoạt động thanh tra trong trường hợp người tiếnhành thanh tra là người thân thích Bên cạnh đó, người tiến hành thanh tra cũng có thểkhó tránh khỏi sự nhờ vả của những người có chức quyền và đây chính là vấn đềnhạy cảm và khó xử lý, nhất là khi hoạt động thanh tra chỉ có tính độc lập tương đốinhư hiện nay

1.4 Kinh nghiệm thực tiễn về việc xây dựng và hoàn thiện cơ chế thanh tra về thuế thu nhập doanh nghiệp một số nước trên thế giới

Thanh tra Bộ Tài chính hiện có 04 chương trình, dự án hỗ trợ kỹ thuật vớinước ngoài: (1) Ngân hàng Thế giới (bắt đầu từ năm 2006) về xây dựng năng lựckiểm toán nội bộ; (2) Thanh tra Bộ Tài chính Lào (bắt đầu từ năm 2006) trao đổikinh nghiệm về công tác thanh tra với Thanh tra Tài chính Lào; (3) Thanh tra tàichính Pháp thông qua ADETEF (bắt đầu từ năm 2007) theo thảo thuận hợp tác songphương giữa Bộ Tài chính Việt Nam với Cơ quan hỗ trợ công ích ADE-TEF; (4)

Dự án: “Tăng cường năng lực tổng thể thanh tra Bộ Tài chính đến năm 2014” là dự

án Hợp phần của Chương trình “Tăng cường năng lực tổng thể ngành Thanh tragiai đoạn 2009-2014” do Thanh tra Chính phủ chủ trì với sự phối hợp của ThụyĐiển, Hà Lan, Đan Mạnh”

Từ năm 2008 – năm 2013, với sự hợp tác của qua 04 chương trình, dự ántrên, Thanh tra Bộ Tài chính đã thực hiện nhiều Đoàn khảo sát, học tập kinh nghiệmtại Cộng hòa Pháp, Công hòa nhân dân Trung Hoa và hỗ trợ kỹ thuật tại Lào;…

Với đặc thù của ngành tài chính là cơ quan điều hành tài chính của cả quốcgia, nên mỗi tổ chức Nhà nước khác nhau sẽ có một mô hình về cơ cấu, tổ chứcngành tài chính khác nhau Vì vậy, trong giới hạn luận văn này, qua một số tài liệutham khảo của một số đoàn công tác thực tiễn của Thanh tra Bộ Tài chính tại Cộnghòa Pháp và Cộng hòa nhân dân Trung Hoa Tác giả, xin trình bày một số kinhnghiệm thực tiễn về đổi mới cơ chế thanh tra về thuế tại hai quốc gia này Và qua

đó, chúng ta có thể rút ra được một số bài học kinh nghiệm cho việc hoàn thiện cơchế thanh tra về thuế tại Việt Nam, như sau:

1.1.1 Kinh nghiệm của một số nước trên thế giới.

1.4.1.1 Kinh nghiệm của Cộng hòa Pháp.

Ở Cộng hoà Pháp, xuất phát từ quan điểm độc đáo về phân chia quyền lực và

sự phát triển của xu hướng phân quyền, các cộng đồng lãnh thổ địa phương đượcphân quyền tự quản trong nhiều lĩnh vực Nhà nước Trung ương không trực tiếp canthiệp vào mọi công việc của cộng đồng lãnh thổ đó, mà chỉ giám sát, đảm bảo chomọi hoạt động của nó tuân theo pháp luật

Ở Pháp không tồn tại cơ quan Thanh tra của Chính phủ mà các cơ quan TổngThanh tra được thành lập ở các Bộ, chịu sự quản lý điều hành trực tiếp của Bộ trưởng

Cơ quan Tổng Thanh tra Tài chính nước Cộng hoà Pháp bao gồm các TổngThanh tra và các Thanh tra viên chịu sự chỉ đạo trực tiếp của Bộ trưởng Kinh tế - Tàichính Tổng Thanh tra Tài chính thực hiện quyền kiểm tra, giám sát của mình đối với các

kế toán viên Nhà nước và phần lớn các cơ quan Tài chính, các cơ quan có nhiệm vụ thu,phát tiền của Nhà nước, trước hết là các tổ chức thu thuế và kho bạc

* Về tổ chức Cơ quan Tổng Thanh tra Tài chính gồm có: Trưởng Ban Tổng Thanhtra và các Phó Trưởng Ban Tổng Thanh tra; 32 Tổng Thanh tra phân công theo vùng haycông tác đặc biệt; 38 Thanh tra viên chính thuộc mọi ngạch; 34 cán bộ hành chính

Phân chia công việc theo loại hình công tác như sau: Công tác kiểm toánchiếm 18% khối lượng công việc; Công tác điều tra chiếm 22% khối lượng côngviệc; Công tác kiểm tra chiếm 39% khối lượng công việc; Những công việc khácchiếm 21% khối lượng công việc

* Về chức năng, nhiệm vụ: Trưởng Ban Tổng Thanh tra do Tổng thống bổ

nhiệm, được lựa chọn trong số các Tổng Thanh tra Tài chính Trưởng Ban quyếtđịnh cơ cấu tổ chức của cơ quan Tổng Thanh tra và đảm bảo cho việc sử dụng yếu

tố con người và vật chất (ngân quỹ) một cách có hiệu quả nhất

Tại cơ quan Tổng Thanh tra Tài chính, chỉ tiến hành các công tác: Thanh tra,kiểm tra đối với các tổ chức, ban, ngành chịu sự kiểm tra của Tổng Thanh tra Tài chính;tiến hành công tác kiểm toán hay đánh giá về một tổ chức hay các thủ tục, các chínhsách của Nhà nước khi Bộ trưởng Kinh tế - Tài chính yêu cầu; thực hiện nhiệm vụ

điều tra trọng điểm hoặc tư vấn theo đề nghị của các cấp chính quyền nhân dân đốivới những vấn đề cần thiết; và đảm trách chức thư ký thường trực cho Uỷ ban chiếnlược với trách nhiệm tư vấn cho tương lai và kiểm tra của Bộ Kinh tế - Tài chính.

Các Tổng Thanh tra Tài chính: Theo dõi hoạt động của các cơ quan, Chi cụccủa Bộ trong phạm vi vùng phụ trách; cố vấn cho Bộ trưởng Kinh tế - Tài chínhtrong phạm vi những nhiệm vụ khác nhau mà Bộ trưởng giao phó; là đại diện của

Bộ tham gia trong các Uỷ ban, Hội đồng hay các Uỷ ban hành chính khác nhau

Tổng Thanh tra Tài chính là đại diện quyền lực của Bộ trưởng Kinh tế - Tàichính trong phạm vi công việc được phân công phụ trách theo vùng lãnh thổ hoặccác công tác đặc biệt Các Tổng Thanh tra chịu sự chỉ đạo trực tiếp của Bộ trưởngtrên cơ sở những ý kiến của Trưởng Ban Thanh tra đề xuất, Bộ trưởng quyết địnhgiao nhiệm vụ cho các Tổng Thanh tra, nhất là bổ nhiệm họ phụ trách các khu vựchay công tác đặc biệt Với chức danh Tổng Thanh tra, đảm nhận hai nhiệm vụ chính

là giám sát và thông tin

* Thanh tra về thuế tại các địa phương: Mọi hoạt động thanh tra, kiểm trathông do Thanh tra Thuế, Kiểm toán vùng tiến hành Trường hợp đặc biệt do cơquan Tổng Thanh tra Tài chính trực tiếp tiến hành Thanh tra Thuế tại địa phươngchịu sự kiểm tra, hướng dẫn của Tổng Thanh tra phụ trách vùng đó Quan hệ giữaTổng Thanh tra vùng với Cục trưởng Cục Thuế vùng và Kiểm toán trưởng vùng rấtchặt chẽ và thường xuyên Tổng Thanh tra có một phòng làm việc của mình đặtngay tại vùng, hàng tháng đến làm việc, nắm tình hình và hướng dẫn, chỉ đạo côngtác thanh tra tài chính tại vùng

* Về đối tượng, phạm vi hoạt động của Thanh tra về thuế thu nhập doanh nghiệp:

- Tất cả các công ty, nghiệp đoàn, hiệp hội hoặc doanh nghiệp đã và đang đề nghịxin trợ giúp của Nhà nước, của chính quyền địa phương, hoặc của một cơ quan Nhànước dưới dạng trợ giúp về vốn, cho vay ứng tiền trước hoặc bảo đảm lợi nhuận đều phảichịu sự kiểm tra xác minh của của cơ quan Tổng Thanh tra Tài chính

- Các doanh nghiệp Nhà nước có mục đích là hoạt động thuộc lĩnh vựcthương mại, công nghiệp hoặc nông nghiệp chịu sự quản lý của Nhà nước

- Các công ty hoặc tập đoàn có lợi nhuận kinh tế và Nhà nước giữ 50% vốncủa các công ty này.

- Các tập đoàn có lợi ích kinh tế được thành lập không có sự góp vốn củaNhà nước nhưng hợp đồng của tập đoàn được Nhà nước trợ giúp hơn một nửa cáckhoản chi phí điều hành, hay giành cho Nhà nước đa số phiếu trong đại hội cácthành viên của tập đoàn

- Các cơ quan trung ương hay quốc gia với nhiều dạng chương trình trợ giúp,với bảo hiểm xã hội, trợ cấp gia đình và tương hỗ nông nghiệp

- Tất cả các loại hình tổ chức và doanh nghiệp khác tiến hành các hoạt độngkinh tế theo sự chỉ đạo và đã gọi thầu dưới hình thức góp vốn, cho vay, ứng tiềntrước cho sự trợ giúp các doanh nghiệp

- Các tổ chức chịu sự quản lý đặc biệt theo các văn bản quy định như: CácNgân hàng và Công ty Bảo hiểm Nhà nước; Uỷ ban năng lượng nguyên tử; Công tyĐường sắt quốc gia Pháp; Cơ quan quản lý giao thông của Paris

* Những vấn đề thực tiễn rút ra từ việc nghiên cứu kinh nghiệm hoàn thiện

cơ chế thanh tra về thuế thu nhập doanh nghiệp ở Cộng hoà Pháp

Thông qua quá trình đổi mới về cơ chế thanh tra về thuế của Pháp, có thể rút

ra nhận xét là:

Hoạt động của cơ quan thanh tra thuế độc lập với công tác quản lý tài chính.Mối quan hệ giữa cơ quan Thanh tra thuế với các cơ quan khác có chức năng kiểmtra, giám sát về tài chính rất chặt chẽ, Thanh tra thuế có phạm vi hoạt động và đốitượng thanh tra rộng

Vì tính chất quan trọng của công tác thanh tra về thuế, nên việc lựa chọncông chức Nhà nước làm thanh tra về thuế tiến hành rất kỹ Thông thường Thanhtra viên là những người có trình độ năng lực công tác, phải có tuổi và thâm niênnhất định Trong đó yêu cầu kiến thức, bằng cấp về quản lý chuyên ngành tài chính

là bắt buộc Thanh tra viên không được đảm nhận thêm chức vụ trong cơ quan hànhchính Khi tiến hành thanh tra hoặc xem xét những vấn đề có tính chất chuyên sâuthì có thể sử dụng những chuyên gia về lĩnh vực đó song không có việc sử dụngcông chức với tư cách Thanh tra viên kiêm nhiệm

1.4.1.2 Kinh nghiệm của Cộng hòa nhân dân Trung Hoa

Cộng hòa nhân dân Trung Hoa thực hiện nhiều cải cách to lớn trên tất cả cácmặt kinh tế, chính trị, văn hoá xã hội Từ việc vận dụng sáng tạo có chọn lọc quyluật kinh tế thị trường với việc phát huy các nguồn lực to lớn trong nước, Cộng hòanhân dân Trung Hoa đã thu được nhiều thắng lợi trong sự nghiệp xây dựng chủnghĩa xã hội theo màu sắc Cộng hòa nhân dân Trung Hoa

Trên cơ sở những thông tin tài liệu có được, sau đây xin giới thiệu một sốvấn đề về cơ chế kiểm tra giám sát tài chính Cộng hòa nhân dân Trung Hoa và tổchức và hoạt động kiểm tra, giám sát tài chính Cộng hòa nhân dân Trung Hoa

* Vụ thanh tra tài chính Cộng hòa nhân dân Trung Hoa :

- Chức năng Vụ thanh tra tài chính Cộng hòa nhân dân Trung Hoa: Tiếp thu

sự chỉ đạo của Chính phủ và triển khai công việc theo chức năng nhiệm vụ củamình; tiến hành thanh tra các Tập đoàn lớn; cơ quan Hải Quan; cơ quan Thuế vụliên quan đến Chính phủ; thanh kiểm tra về thu nhập của các đơn vị; thanh kiểm tracác đơn vị trực thuộc cấp dưới của mình; phổ biến các văn bản quy phạm pháp luậtmới, các quy định mới cho địa phương để thống nhất thực hiện từ cấp trên đến cấpdưới một cách thống nhất

Thanh tra Bộ tài chính Cộng hòa nhân dân Trung Hoa có 35 cơ quan thanh trađặt tại các địa phương với số lượng cán bộ khoảng 200 người, các ban này đều trựcthuộc Bộ Tài chính, chịu sự quản lý và được phê chuẩn của Bộ Tài chính, có hoạtđộng độc lập với nhau Kế hoạch thanh tra hàng năm do Vụ thanh tra trình Bộ Tàichính phê duyệt, khi áp dụng tùy theo quá trình thực hiện ở địa phương đó

- Cộng hòa nhân dân Trung Hoa có Cục thanh tra tài chính trực thuộc củaChính phủ, có chức năng nhiệm vụ là kiểm tra Bộ, ban ngành, và các tỉnh trên phạm

vi toàn quốc về mặt tài chính Trong công việc Vụ thanh tra tài chính và Cục thanhtra tài chính nhiều khi có sự đối lập, thanh tra tài chính làm việc theo một cách, nhưngCục thanh tra tài chính làm theo hướng khác

- Có 35 cơ quan thanh tra ở các tỉnh đều do Bộ Tài chính quản lý về quân số, chế

độ lương 15 năm về trước cũng như ở Việt Nam đều trực thuộc Sở Tài chính các tỉnh

- Đối tượng, nội dung thanh tra của Bộ Tài chính Cộng hòa nhân dân TrungHoa hiện nay trọng tâm, trọng điểm là công tác lập dự toán, dự tính xu hướng pháttriển kinh tế xã hội là vấn đề quan tâm hàng đầu.

- Về các chế độ trong công tác thanh kiểm tra đã có các quy định Luật phápđối với thanh kiểm tra, ngoài ra còn có các quy tắc liên quan đến thanh kiểm tra.Các quy tắc, quy định đều được nghiên cứu, kiểm tra, xem xét lại nhiều lần mớicho ban hành và thực hiện Ngoài ra có quy định, quy tắc đưa vào luật là những xửphạt về vi phạm hành chính Ở Cộng hòa nhân dân Trung Hoa áp dụng 2 hình thứcluật tài chính: Phạt tiền, phạt theo mức độ phạt tù Tất cả các vấn đề liên quan đếncông việc về nội dung không giống nhau, thì hành vi cũng không giống nhau

Vụ thanh tra của Bộ Tài chính được giao nhiệm vụ thuộc những vấn đề lớn

do Bộ trưởng trực tiếp phụ trách Nhiệm vụ là thanh tra đối với các Sở; Ban; Ngành;các Công ty và các Tập đoàn lớn

* Vụ kiểm tra và giám sát thuộc Bộ Tài chính

Cộng hòa nhân dân Trung Hoa thực hiện phân cấp quản lý tài chính theo cáccấp hành chính: Quốc vụ viện (Chính phủ), tỉnh (thành phố trực thuộc trung ương)huyện, xã Quốc vụ viện là cơ quan hành chính cao nhất Các Uỷ ban nhân dân tựquản lý các công việc trên địa bàn lãnh thổ

Tổ chức bộ máy của Bộ Tài chính gồm có Bộ trưởng và các Thứ trưởng; có

19 vụ chức năng, trong đó Vụ Kiểm tra và giám sát tài chính được đặc biệt chútrọng Trong cơ cấu của Bộ Tài chính không có Tổng cục trưởng Tổng cục Thuế,

Bộ trưởng Bộ Tài chính kiêm luôn chức danh này

- Về chức năng của Vụ kiểm tra và giám sát tài chính: Kiểm tra và giám sátcác nguồn thu tài chính trong toàn quốc; Kiểm tra và giám sát việc thực hiện các dựtoán của các cơ quan trung ương và địa phương; Kiểm tra và giám sát các khoản chingân sách; Giám sát hoạt động thu thuế trong toàn quốc; Giám sát thu chi, tài vụcủa các cơ quan trung ương và địa phương; Giám sát việc thực hiện điều lệ, chế độtài chính; Điều tra xử lý các vi phạm tài chính

Mỗi năm một lần, Cộng hòa nhân dân Trung Hoa tổ chức tổng kiểm tra tàichính trên phạm vi toàn quốc để đưa ra các kết luận, đánh giá toàn diện về hoạtđộng tài chính của các cơ quan, đơn vị Trong các cuộc kiểm tra này, Vụ kiểm tra,giám sát tài chính giữ vai trò chủ đạo, đặc biệt là việc hướng dẫn, chỉ đạo về nghiệp

vụ kiểm tra, giám sát tài chính Ngoài ra Vụ còn có nhiệm vụ kiểm tra 02 đến 03 vụtrong một năm ở cơ quan Bộ Tài chính, đây là quy định bắt buộc nằm trong sự kiểmtra chiều ngang, nhằm kịp thời phát hiện những sai phạm trong quản lý tài chính,kịp thời ngăn chặn những hành vi lạm dụng chức quyền để vụ lợi

* Những vấn đề thực tiễn rút ra từ việc nghiên cứu kinh nghiệm hoàn thiện

cơ chế thanh tra tài chính ở Cộng hoà nhân dân Trung Hoa Thông qua quá trình

đổi mới về cơ chế kiểm tra giám sát tài chính của Cộng hòa nhân dân Trung Hoa,

có thể rút ra một số nhận xét sau:

- Hệ thống tổ chức kiểm tra, giám sát tài chính của Cộng hòa nhân dân TrungHoa bao gồm nhiều cơ quan với chức năng, nhiệm vụ quyền hạn độc lập, song đềuphối hợp với nhau tạo thành cơ chế kiểm tra, giám sát chặt chẽ về cả chiều nganglẫn chiều dọc Vụ giám sát tài chính thực hiện, kiểm tra, giám sát tài chính đối vớicác Vụ trong Bộ Tài chính, các Tổ chuyên viên nằm ở các địa phương thực hiệnkiểm tra, giám sát tài chính đối với các cơ quan, tổ chức trung ương đóng tại địaphương và đối với tài chính địa phương

- Hoạt động của cơ quan kiểm tra, giám sát tài chính độc lập với cơquan kiểm tra, giám sát hành chính và các cơ quan kiểm tra, giám sát hoạtđộng kinh tế khác

- Ngoài ra, các cơ quan kiểm tra, giám sát tài chính của địa phương thực hiệnkiểm tra, giám sát đối với hoạt động của các cơ quan, tổ chức, đơn vị trựcthuộc địa phương

Để tăng cường hiệu lực của các cơ quan kiểm tra, giám sát tài chính, Cộng hòanhân dân Trung Hoa rất coi trọng công tác cán bộ, bảo đảm sự trong sạch của cơquan này Cùng với việc đào tạo, tuyển chọn cán bộ, áp dụng chế độ khen thưởngthích đáng, Cộng hòa nhân dân Trung Hoa còn áp dụng các biện pháp xử lý nghiêm

minh đối với cán bộ, công chức vi phạm, thường xuyên tuyên truyền giáo dục độingũ cán bộ, công chức làm công tác kiểm tra, giám sát tài chính, trong đó quy định cụthể về “liêm chính” mà mỗi cán bộ, Đảng viên luôn ghi nhớ và thực hiện.

Trong thực tế, hoạt động có sự chồng chéo trong công tác kiểm tra và giámsát tài chính, song đây là sự chồng chéo khó tránh khỏi Để hạn chế tình trạng nàycác cơ quan kiểm tra, giám sát tài chính tổ chức các cuộc họp để thông báo và thoảthuận phối hợp thống nhất với nhau về chương trình, kế hoạch kiểm tra, giám sát tàichính của mỗi cơ quan, vì vậy đã phát huy được vai trò, hiệu quả của các cơ quantrong quá trình kiểm tra, giám sát tài chính

1.4.1.3 Kinh nghiệm của Hàn Quốc

Uỷ ban Thanh tra và Kiểm toán của Hàn Quốc (BAI) được Tổng thống HàQuốc thành lập vào năm 2013, có hoạt động độc lập về nhân sự và tổ chức Ủy bannày có trách nhiệm kiểm toán quyết toán ngân sách nhà nước, kiểm toán tài khoảncủa Nhà nước, của chính quyền tỉnh và các tổ chức do Chính phủ đầu tư; thanh tra,kiểm tra công việc của các cơ quan thuộc Chính phủ và nhiệm vụ của nhân viênthuộc cơ quan đó Đây là cơ quan kiểm toán độc lập trong khu vực công thực hiệnmục tiêu cải thiện dịch vụ công một cách tốt nhất

Về cơ cấu tổ chức, Ủy ban có 1 Chủ tịch Dưới quyền Chủ tịch có Tổng thư

ký và 4 Phó Tổng thư ký phụ trách cùng các vụ, viện Giúp việc cho Chủ tịch Ủyban còn có một Hội đồng cố vấn – đây là bộ phận ra quyết định cao nhất của Ủyban Viện Nghiên cứu Thanh tra và Kiểm toán là một cơ quan nghiên cứu thuộc

Ủy ban

Với nhân sự tổng số 1.074 người (trong đó có 934 kiểm toán viên và 140 cán

bộ hỗ trợ), mỗi năm, Ủy ban tổ chức khoảng 1.000 cuộc kiểm tra, kiểm toán theolĩnh vực; còn lại 65.172 cuộc do các kiểm toán chuyên ngành thực hiện Trong số65.172 cuộc này, đối tượng được kiểm toán là chính quyền cấp tỉnh chiếm 23.545cuộc (chiếm tỷ lệ 36%); cơ quan trung ương là 9.215 cuộc (chiếm tỷ lệ 14%); doanhnghiệp nhà nước và các tổ chức khác 27.107 cuộc (chiếm tỷ lệ 42%); tổ chức côngcộng là 5.305 cuộc (chiếm tỷ lệ 8%)

Bên cạnh đó, Viện trưởng BAI cũng chia sẻ các chương trình tăng cườngnăng lực cụ thể của cơ quan thanh tra, kiểm toán của Hàn Quốc nhằm nâng caonăng lực chuyên môn sâu rộng, ý thức trách nhiệm của đội ngũ cán bộ thanh tra,kiểm toán.

1.4.2 Những vấn đề thực thiễn rút ra bài học kinh nghiệm có thể vận dụng trong việc hoàn thiện cơ chế thanh tra về thuế thu nhập doanh nghiệp ở Việt Nam

1.4.2.1 Kinh nghiệm từ Cộng hòa Pháp có thể vận dụng trong công tác thanh tra, kiểm tra của Thanh tra Bộ Tài chính Việt Nam:

- Về việc xây dựng chương trình công tác: Chủ động xây dựng chương trình,

kế hoạch công tác theo định hướng yêu cầu, nhiệm vụ quản lý của Chính phủ và của

Bộ, đảm bảo tính độc lập, chủ động tự quyết định theo chức năng nhiệm vụ quản lýđược giao, có thể yêu cầu sự phối hợp giữa các cơ quan, đơn vị thuộc Bộ (trụcngang) để thực hiện chương trình công tác; bảm bảo đáp ứng được các công tác độtxuất của Chính phủ, của Bộ giao cũng như tự quyết định tiến hành các chương trìnhcông tác đột xuất thông qua công tác giám sát và xử lý thông tin, chương trình côngtác được xây dựng trên cơ sở phân cấp cho các cơ quan, bộ phận, các đơn vị thanhtra, kiểm tra thuộc Bộ để đảm bảo tính chuyên sâu và tránh trùng chéo

- Về phương pháp xây dựng chương trình công tác, kế hoạch thanh tra, kiểmtra: Việc xây dựng được thực hiện trên cơ sở kết quả phân tích rủi do; xác địnhtrọng tâm trọng điểm đối với các đối tượng, lĩnh vực cần phải thanh tra, kiểm tra đểnhận định, đề xuất những nội dung, vấn đề cần tập trung sâu khi tiến hành thanh tra,kiểm tra đảm bảo cuộc thanh tra đạt hiệu quả cao

- Về phương thức hoạt động chuyển dần từ tổ chức nhỏ lẻ phân tán, sang tậptrung, hiện đại, chuyên nghiệp

- Về việc tổ chức thực hiện: Cơ quan thanh tra, kiểm tra hoàn toàn chủ độngtrong tổ chức triển khai thực hiện chương trình thanh tra, kiến nghị, xử lý; Báo cáo

và cung cấp thông tin về kết quả thanh tra, kiểm tra đảm bảo tính độc lập

- Để phục vụ yêu cầu công tác thanh tra, kiểm tra, cơ quan thanh tra, kiểm trađược quyền cung cấp thông tin thông qua các phần mềm quản lý và các dữ liệu điện

tử của ngành như phần mềm về quản lý ngân sách khác để hỗ trợ

- Đối với việc thanh tra, kiểm tra của Thanh tra Bộ:

+ Phải là đầu mối tổ chức phối hợp giữa các cơ quan thanh tra, kiểm tra trong

hệ thống ngành Tài chính, đặc biệt là đối với thanh tra các Tổng cục Trong hoạtđộng thanh tra cần kế thừa, sử dụng kết quả của các đơn vị thanh tra, kiểm tra trongngành đã thực hiện ở một số nội dung

+ Vai trò của thanh tra Bộ không chỉ đơn thuần là thanh tra, kiểm tra mà còn

là tư vấn cho các đơn vị, như: dự báo khó khăn tài chính mà các cấp, ngành, các đơn

vị gặp phải khi thực hiện nhiệm vụ để có ý kiến kịp thời trong việc soạn thảo và banhành các quy định tiêu chuẩn và tác động tài chính với các cấp, các ngành, đơn vịhoặc tư vấn cho đơn vị về tổ chức bộ máy hợp lý để thực hiện công việc được thôngsuốt, xác thực kết quả để báo cáo Bộ và Chính phủ

- Hướng tới xây dựng và áp dụng bộ chỉ số năng lực để đánh giá hiệu quảhoạt động của các cơ quan thanh tra, kiểm tra trong hệ thống ngành Tài chính

1.4.2.2 Kinh nghiệm từ Cộng hòa nhân dân Trung Hoa có thể vận dụng trong công tác thanh tra, kiểm tra của Thanh tra Bộ Tài chính Việt Nam

- Nâng cao hơn nữa về phương pháp làm việc phải chuyên tâm, sự việc hoàinghi phải tường tận xem như thế nào, những việc lớn ngoài tầm thanh tra viên phảixin ý kiến chỉ đạo, cần thiết kết hợp với bộ, Ban ngành để thực hiện

- Nâng cao việc đào tạo, tuyển chọn cán bộ, áp dụng chế độ khen thưởng thíchđáng, bên cạnh đó nâng cao việc áp dụng các biện pháp xử lý nghiêm minh đối vớicán bộ công chức vi phạm, thường xuyên tuyên truyền giáo dục đội ngũ cán bộ, côngchức làm công tác thanh tra, kiểm tra Muốn có người thanh tra viên tốt đòi hỏi phải

có người thày ở lĩnh vực đó phải giỏi

- Đối với Sở Tài chính ở địa phương về phương pháp quản lý và điều hành

cơ quan cũng như cơ cấu nhân sự: tự kiểm tra, thanh tra; kiểm tra thanh tra nhữngđiểm quan trọng; cơ cấu của thanh tra và kiểm tra Kiểm tra trọng điểm là kiểm tra