Sang kien kinh nghiem day bai dien tich tam giac.pdf

Dạy và học phải theo phương pháp tích cực, học sinh là người tự mình làm ra các sản phẩm học tập, giáo viên là người khai thác các khả năng tiểm tàng của mỗi học sinh, phát huy tính tích

TRƯỜNG TH VÀ THCS DREAM HOUSE *************

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ðề tài:

VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH CỰC ðỂ DẠY BÀI

DIỆN TÍCH HÌNH TAM GIÁC

(TOÁN 5)

Giáo viên: Nguyễn Thị Thanh Hương

Hà Nội – 2009

MỤC LỤC

Trang

MỞ ðẦU ……… 3

1/ Lí do chọn ñề tài ……… 3

2/ Mục ñích nghiên cứu ……… 4

3/ ðối tượng nghiên cứu ……… 4

4/ Phương pháp nghiên cứu ……… 4

NỘI DUNG ……… 5

1/ Cơ sở lí luận ……… 5

2/ Cơ sở thực tiễn ……… 5

3/ Phương pháp dạy học tích cực ……… 6

4/ Vận dụng phương pháp dạy học tích cực ñể dạy bài Diện tích hình tam giác trong chương trình môn Toán lớp 5.………… 7

KẾT LUẬN VÀ ðỀ NGHỊ ……… 18

A/ PHẦN MỞ ðẦU

1/ Lí do chọn ñề tài

Thế kỉ XXI mở ra nhiều thách thức và vận hội ñối với ñất nước ðại hội ðảng lần thứ VIII ñã quyết ñịnh ñẩy mạnh công nghiệp hoá - hiện ñại hoá ñất nước nhằm mục tiêu dân giàu nước mạnh, xã hội công bằng văn minh, ñất nước vững bước ñi lên CNXH Do ñó, “Giáo dục phải thực sự trở thành quốc sách hàng ñầu Cải tiến chất lượng dạy và học ñể hoàn thành tốt việc ñào tạo bồi dưỡng nguồn lực con người cho CNH-HðH ñất nước” (Văn kiện ðại hội ðảng lần thứ VIII) Theo ñịnh hướng ñó thì bậc tiểu học là bậc nền tảng Mục tiêu giáo dục tiểu học là nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện Mỗi môn học ở tiểu học ñều góp phần hình thành và phát triển nhân cách của trẻ và cung cấp cho trẻ những trí thức cần thiết

Với thực trạng của giáo dục trước ñây là cố gắng làm cho mọi học sinh hiểu, nhớ và thực hành những ñiều giáo viên giảng Giáo viên truyền ñạt cho hết nội dung quy ñịnh trong chương trình và sách giáo khoa, học sinh ghi nhớ, thụ ñộng,

“ăn sẵn”, ít chịu suy nghĩ, ñiều ñó ñã làm hạn chế chất lượng, hiệu quả dạy và học, không ñáp ứng yêu cầu của xã hội hiện ñại

Khi xã hội càng phát triển, nhu cầu ñào tạo ra những con người thông minh, năng ñộng, có khả năng sáng tạo, sẵn sàng chiếm lĩnh tri thức mới thì hiển nhiên phải thay ñổi cách học, cách dạy học Dạy và học phải theo phương pháp tích cực, học sinh là người tự mình làm ra các sản phẩm học tập, giáo viên là người khai thác các khả năng tiểm tàng của mỗi học sinh, phát huy tính tích cực, tự giác, chủ ñộng, sáng tạo của học sinh; phù hợp với ñặc ñiểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác ñộng ñến tình cảm, ñem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh

Việc dạy học ở các trường tiểu học của nước ta có quá trình phát triển lâu dài

chung của ñội ngũ giáo viên, các phương pháp dạy học ñã ñược vận dụng và thường xuyên ñược cải tiến cho phù hợp với hoàn cảnh cụ thể của nhà trường tiểu học Việc ñổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực ñều ñược giáo viên chú trọng song lại cũng gặp không ít khó khăn, muốn áp dụng phương pháp tích cực nhưng không biết làm như thế nào? Chưa biết áp dụng vào từng bài dạy cụ thể như thế nào? Không tìm ra ñược các giải pháp cho từng tiết học? Dù có cố gắng thì thấy cũng chẳng khác mấy so với những phương pháp cũ mà mình ñã làm từ bấy lâu nay, muốn phát huy khả năng sáng tạo của học sinh nhưng kiến thức thì mới, học sinh thì bé nhỏ, làm sao có thể tự phát hiện, có thể chủ ñộng nếu không

có những câu gợi ý, dẫn dắt của giáo viên Nói là tổ chức thì là tổ chức như thế nào? Tổ chức cái gì? Gợi ý, dẫn dắt khác với giảng giải, học sinh làm theo mẫu là như thế nào?

Phấn ñấu ñể dạy tốt các môn học nói chung và môn toán nói riêng là nguyện vọng tha thiết của ñội ngũ giáo viên tiểu học Như chúng ta ñã biết, toán học là khoa học suy diễn trừu tượng nhưng toán học ở tiểu học lại mang tính trực quan,

cụ thể bởi vì mục tiêu của môn toán học ở tiểu học là hình thành những biểu tượng toán học ban ñầu và rèn luyện kĩ năng toán cho học sinh, tạo cơ sở phát triển tư duy và phương pháp toán học cho học sinh sau này Một mặt khác, toán học còn

có tính thực tiễn Các kiến thức toán học ñều bắt nguồn từ cuộc sống Mỗi mô hình toán học là khái quát từ nhiều tình huống trong cuộc sống Dạy học toán học ở tiểu học là phát triển và hoàn thiện những gì vốn có trong học sinh, cho học sinh làm

và ghi lại một cách chính thức các kiến thức toán học bằng ngôn ngữ và các kí hiệu toán học Mỗi tiết học là dịp ñể học sinh hình thành những kiến thức và kĩ năng mới, vận dụng một cách sáng tạo nhất, thông minh nhất trong việc học toán trong cuộc sống sau này Chính vì vậy, người giáo viên cần biết phát huy tính tích

cực, trí thông minh của học sinh thông qua giờ học toán

Trong chương trình môn Toán tiểu học, nội dung dạy về các yếu tố hình học

từ trước ñến nay vốn ñã rất khó khăn, nay ñổi mới phương pháp thì cũng lại càng khó khăn hơn ðọc các tài liệu hướng dẫn dạy học trong môn Toán tôi thấy các bài dạy cũng chưa thực sự theo hướng tích cực Vì vậy với mong muốn ñáp ứng yêu cầu ñổi mới phương pháp dạy học, góp phần cải tiến, nâng cao chất lượng dạy học môn Toán ở Tiểu học, tôi ñã lựa chọn ñề tài:

Vận dụng phương pháp dạy học tích cực ñể dạy bài : Diện tích hình tam giác

2/ Mục ñích nghiên cứu

Tìm hiểu phương pháp dạy học tích cực và áp dụng vào trong dạy học bài

“Diện tích hình tam giác” (Toán lớp 5)

3/ ðối tượng nghiên cứu

- Chương trình môn Toán lớp 5

- Nội dung dạy học yếu tố hình học ở tiểu học

- Phương pháp dạy học môn Toán

4/ Phương pháp nghiên cứu

4.1 Nghiên cứu tài liệu: ðọc tài liệu sách tham khảo

B/ PHẦN NỘI DUNG

1/ Cơ sở lí luận

Trong chương trình Toán 5, nội dung dạy học các yếu tố hình học ñược sắp xếp thành chương riêng Sự sắp xếp này không có nghĩa là kiến thức hình học

“ñộc lập” với các kiến thức số học, ñại lượng và ño ñại lượng hay giải toán có văn

Sự gắn kết, hỗ trợ của yếu tố hình học với các mạch kiến thức khác thể kiện ở nội dung ứng dụng các kiến thức hình học và ở nội dung các bài toán có nội dung hình học liên quan ñến số học, ño lường Do ñặc ñiểm của Toán 5, năm cuối cấp Tiểu học, việc gộp các kiến thức về “hình học phẳng” với các kiến thức mở ñầu về

“hình khối” trong một chương sẽ giúp cho học sinh có cái nhìn hệ thống, khái quát hơn về mạch yếu tố hình học ở Tiểu học

Quan ñiểm cơ bản về dạy học yếu tố hình học ở tiểu học là tổ chức quan sát

và hành ñộng trên các mẫu vật nhằm thu thập thông tin có liên quan, tích luỹ kinh nghiệm cảm tính và hình thành những kỹ năng cần thiết như nhận dạng hình, vẽ hình, ño ñạc, cắt ghép hình, sử dụng ñồ dùng dạy học, thực hành tính toán Trừu tượng hoá theo mô hình hình học, mô tả và lập luận theo ngôn ngữ hình học

Về việc dạy học các yếu tố hình học trong chương trình Toán 5, về cơ bản vẫn giữ ñược yếu tố ổn ñịnh, kế thừa những nội dung dạy học ñã “quen thuộc” và

ñã trở thành “truyền thống” ñối với giáo viên tiểu học Chẳng hạn, việc xây dựng quy tắc tính diện tích hình tam giác, diện tích hình thang, diện tích xung quanh, diện tích toàn phần của hình hộp chữ nhật, hình lập phương, … ñều ñược xây dựng theo các bước cắt, ghép, xếp hình như trước

2/ Cơ sở thực tiễn

Như ñã nói ở trên, nội dung dạy về các yếu tố hình học từ trước ñến nay vốn

ñã rất khó khăn Hơn nữa, khi ñổi mới phương pháp thì cũng lại càng khó khăn hơn Làm thế nào ñể học sinh hình thành ñược các biểu tượng về khái niệm hình

học một cách chính xác? Muốn vậy, bên cạnh việc ñược giáo viên hướng dẫn, mô

tả, học sinh còn phải ñược trực tiếp tham gia vào quá trình tạo ra các biểu tượng

ñó bằng các kỹ năng nhận dạng, ño ñạc, vẽ hình, cắt ghép, tính toán … một cách chủ ñộng và ñúng ñắn

Hiện nay, trong thực tế dạy học, giáo viên chủ yếu gợi ý, hướng dẫn học sinh làm theo Còn học sinh chỉ quan sát các hình vẽ trực quan, ít ñược thực hành Với cách dạy như vậy, khó có thể giúp học sinh tiểu học hình thành ñược các biểu tượng hình học một cách ñúng ñắn, không nắm chắc chắn những ñặc ñiểm, tính chất của các hình và càng khó hơn khi học sinh phải phân tích ñặc ñiểm hoặc nhận dạng các hình

3/ Phương pháp dạy học tích cực

3.1 Phương pháp dạy học tích cực là gì?

Phương pháp dạy học tích cực là dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, chủ ñộng, sáng tạo của người học

3.2 Những biểu hiện phương pháp dạy học tích cực

Phương pháp dạy học tích cực ñề cao vai trò chủ thể của người học, xem học sinh vừa là chủ thể, vừa là ñối tượng của quá trình dạy học Học sinh là người làm ra các sản phẩm học tập

Người dạy là người tổ chức ra các hoạt ñộng học tập, hướng dẫn hoạt dộng học, giúp học sinh chiếm lĩnh tri thức của nhân loại Bên cạnh ñó, giáo viên không phải chỉ dạy cho học sinh kiến thức mà còn phải dạy cho học sinh cách thức, con ñường tìm ra kiến thức – ñó là dạy cho học sinh phương pháp học ðiều này vô cùng quan trọng bởi khi học sinh ñã có phương pháp học thì bất cứ tri thức nào dưới sự ñịnh hướng của giáo viên, học sinh cũng có thể tự mình tìm ra Hơn nữa,

trong quá trình chiếm lĩnh tri thức, học sinh ñược rèn luyện thói quen làm việc khoa học, chính xác, tỉ mỉ

4/ Vận dụng phương pháp dạy học tích cực ñể dạy bài Diện tích hình tam giác

trong chương trình môn Toán lớp 5

ðể khắc phục những khó khăn thường gặp phải khi dạy học các yếu tố hình học ở các lớp cuối cấp, chúng tôi luôn chú trọng việc ñưa phương pháp dạy học tích cực ñể dạy học nội dung này Trong cách dạy này, mỗi học sinh là một nhà khoa học nhỏ, tự tìm ra kiến thức Giáo viên không áp ñặt cho học sinh những kiến thức có sẵn, coi những kiến thức ñó là chưa có, học sinh phải tự tìm ra Giáo viên chỉ là người thiết kế, tổ chức các hoạt ñộng, hướng dẫn học sinh con ñường tìm ra tri thức mới, ñặt học sinh vào tình huống có vấn ñề ñể học sinh tìm cách giải quyết Từ ñó học sinh tự ñưa ra kết luận Như vậy, mỗi giờ học là một chuỗi các nhiệm vụ ñể kích thích tư duy và tính chủ ñộng, sáng tạo của người học Sau ñây, tôi xin ñưa ra một ví dụ về việc áp dụng phương pháp dạy học tích cực khi dạy bài

Góc nhọn, góc tù, góc bẹt (Toán 4) tại trường Dream House

Khi dạy bài Góc nhọn, góc tù, góc bẹt (Toán 4), chúng tôi ñã tiến hành bài dạy

như sau:

Hoạt ñộng 1 : Ôn lại kiến thức cũ

Nhiệm vụ 1 Trong các hình vẽ trên hình nào là góc Giải thích

Nhiệm vụ 2 Phân loại các góc trên thành hai nhóm góc ñã học (góc vuông, góc

không vuông)

Hoạt ñộng 2: Giới thiệu góc nhọn, tù, bẹt

Nhiệm vụ 1 : Sắp xếp các góc theo thứ tự góc lớn dần (ước lượng bằng mắt, sau ñó

dùng ê ke ñể kiểm tra)

Nhiệm vụ 2 : So sánh với góc vuông ñể phân loại thì ta có 3 nhóm : Nhóm có ñộ

lớn nhỏ hơn góc vuông và nhóm có ñộ lớn lớn hơn góc vuông, nhóm góc bằng hai góc vuông

ðặt tên cho mỗi nhóm :

- Các góc trong nhóm có ñộ lớn nhỏ hơn góc vuông trông nhọn nên gọi là góc nhọn

- Các góc trong nhóm có ñộ lớn lớn hơn góc vuông trông không nhọn, tù nên gọi

Bài 1: Nhận biết góc nhọn, vuông, tù, bẹt

HS quan sát hoặc dùng êke ñể nhận dạng góc

Bài 2: Nhận dạng góc trong tam giác

HS chỉ ra tam giác nào có 3 góc nhọn

Hs chỉ ra tam giác nào có góc vuông

Hs chỉ ra tam giác nào có góc tù

Bài 3 Dùng mô hình ñồng hồ tạo thành các góc vuông, góc nhọn, góc tù, góc bẹt Góc vuông : 9 giờ, 3 giờ

Góc nhọn: 1 giờ, 2 giờ,

Góc tù : 4 giờ, 5 giờ,

Góc bẹt : 6 giờ

Qua nghiên cứu sách giáo khoa, sách giáo viên và thực tiễn dạy học, tôi

nhận thấy khi dạy bài Diện tích hình tam giác, giáo viên yêu cầu học sinh cắt và

ghép hình như hướng dẫn Từ ñó hình thành nên công thức và quy tắc tính diện tích của hình tam giác Việc làm này thấy rõ là học sinh ñã bị áp ñặt cái cố sẵn Học sinh làm theo yêu cầu của giáo viên song không hiểu tại sao phải làm như vậy Vì thế, các em sẽ ít hứng thú với bài học

Trên cơ sở phân tích những hạn chế ñó, cố gắng vận dụng phương pháp dạy học tích cực, mong muốn tạo ñiều kiện ñể học sinh chủ ñộng tìm tòi, phát hiện và giải quyết các mục tiêu của bài học, ñồng thời mang ñến hứng thú học tập cho học sinh, tôi ñã thiết kế bài dạy này trên giáo án ñiện tử giúp cho học sinh có cái nhìn trực quan hơn với những hoạt ñộng cụ thể ñịnh hướng cho học sinh con ñường tìm

ra cách tính diện tích hình tam giác Cụ thể như sau:

Bài: Diện tích hình tam giác (Toán 5)

I Mục tiêu:

- Tìm hiểu cách tính diện tích hình tam giác

- Xây dựng công thức và vận dụng ñể tính diện tích một số hình tam giác khác nhau

- Học sinh yêu thích và hứng thú với bài học

II ðồ dùng dạy học: +) Cặp tam giác bằng nhau làm từ giấy màu

+) Máy chiếu và slides

+) Băng giấy cho trò chơi

III Các hoạt ñộng dạy học:

Ôn bài cũ

(5 phút)

1/ Hoạt ñộng 1:

- Gv: Có một mảnh ñất, muốn rào xung quanh

mảnh ñất ñó thì người ta phải biết ñộ dài bao quanh của mảnh ñất ñó

ðộ dài bao quanh của một hình trong toán học ñược gọi là gì?

? Nhưng muốn trồng cây trên mảnh ñất ñó, thì người ta phải biết bề mặt của nó lớn hay nhỏ, rộng hay hẹp ðộ lớn, nhỏ hay rộng, hẹp của một hình trong toán học ñược gọi là gì?

? Chúng ta ñã biết cách tính diện tích của

+) HS nêu công thức tính diện tích hình chữ nhật, hình vuông

- HS nêu các cách tính: Vì

+) chia thành: 1 hình chữ nhật và 1 hình vuông

+) chia thành 3 hình vuông

5m

10m 5m 5m

5m

10m

- Gv: Như vậy là các con ñã vừa tính ñược diện tích của một hình có hình dạng bất kì bằng cách ñưa về các dạng hình ñã có công thức rất dễ dàng ðây là một cách làm ñối với những trường hợp khi ta phải tìm một cái mới, ta sẽ quy về cái ñã ñược biết Hay nói cách khác là từ cái ñã biết suy ra cái mới

+) kẻ thêm ñể tạo thành một hình vuông lớn và các hình vuông nhỏ

- Gv: Vì các hình ñã học ñều có góc vuông, ta thử vẽ thêm ñể có góc vuông

+) Muốn góc B vuông cô thử kẻ một ñường thẳng vuông góc (GV phác bằng tay thật nhanh lên bảng)

- Tìm cách ñưa về những dạng hình ñã học (hình chữ nhật, hình vuông,…)

HS quan sát

thẳng vuông góc (GV phác bằng tay thật

nhanh lên bảng)

+) Sau ñó, kẻ thêm một ñường vuông góc với

hai ñường thẳng mới (GV phác bằng tay thật

thức ñể tính diện tích Bây giờ chỉ cần xem

các hình tam giác có mối quan hệ gì với hình

chữ nhật (Gv vừa nói, vừa chỉ vào hình)

+) (GV cắt nhanh hình chữ nhật vừa ñược tạo

và ñưa cho hs xem) ðây là hình chữ nhật vừa

ñược tạo từ hình tam giác, cắt 2 tam giác nhỏ

2 bên và ghép lại thấy rằng bằng ñúng hình

tam giác ban ñầu Vậy có thể thấy: diện tích

hình tam giác bằng nửa diện tích của hình chữ

nhật Những việc vừa rồi là gợi ý cho ta cách

tìm ra diện tích hình tam giác

Tì m cách tính diện tích hình tam giác

- GV bấm slide (từ hình tam giác ban ñầu ta

nhân lên thành hai tam giác bằng nhau

? So sánh chiều dài CD của hình chhữ nhật

với ñộ dài ñáy của hình tam giác? (Gv bấm

slide)

+) Chiều dài CD của hình chữ nhật bằng ñộ dài ñáy của hình tam giác

+) Chiều rộng AD của hình chữ nhật bằng chiều cao EH của hình tam giác

? So sánh chiều rộng AD của hình chữ nhật

với chiều cao EH của hình tam giác? (Gv bấm

slide)

? Có nhận xét gì về diện tích của hình chữ

nhật với diện tích của hình tam giác?

- Y/c HS nhắc lại kết luận trên

- Y/c HS lấy vở (ñã ghi sẵn thứ, ngày, tháng)

? Hôm nay, chúng ta học bài gì?

- Y/c HS ghi tên bài vào vở

? Diện tích của hình tam giác như thế nào với

? a là của chiều dài của hình chữ nhật, bằng

kích thước nào của hình tam giác?

- Y/c HS ñặt tên cho ñộ dài ñáy của tam giác

- Quy ước cũng là a

? b là chiều rộng của hình chữ nhật, bằng kích

thước nào của hình tam giác?

- Y/c HS ñặt tên cho chiều cao của tam giác

+) Diện tích của hình tam giác bằng diện tích của hình chữ nhật chia cho 2 (Vì hình chữ nhật bằng 2 hình tam giác ghép lại)

- HS nhắc lại 2-3 lần Cả lớp ñồng thanh

+) Bài “Diện tích hình tam giác”

- HS ghi tên bài vào vở

- Diện tích của hình tam giác bằng diện tích hình chữ nhật chia 2

- a x b

+) Chiều dài (a) của hình chữ nhật bằng ñộ dài ñáy của hình tam giác

- HS ñặt tên: ñ, d,…

+) Chiều rộng (b) của hình chữ nhật bằng chiều cao của hình tam giác