Bài giảng về x quang xương

MỤC TIÊUCấu tạo xương: -Cấu trúc và phát triển hệ xương -XQ xương bình thường Bất thường xương trên Xquang: -Đậm độ, cấu trúc, hình dạng.. Các loại xương:  Xương ngắn, dài, dẹp có tỷ

XQ XƯƠNG

Bs.Lê Văn Dũng

Khoa CĐHA -BV Chợ Rẫy

MỤC TIÊU

Cấu tạo xương:

-Cấu trúc và phát triển hệ xương -XQ xương bình thường

Bất thường xương trên Xquang:

-Đậm độ, cấu trúc, hình dạng.

Vài bệnh lý lâm sàng

Hình ảnh hệ xương

CẤU TẠO XƯƠNG

1.Mô xương

2 Các loại xương:

 Xương ngắn, dài, dẹp có tỷ lệ mô xốp và đặc khác nhau

-Xương dài: Đầu xương, thân xương, hành xương -Sụn xương: Sụn khớp và bản sụn

-Màng xương: Lớp sợi và lớp tạo xương.

 Xương trục và xương chi.

Xương dài

Sự phát triển xương

-Xương phát triểnBản sụn phát triển.

-Xương trưởng thành.

+Vỏ xương  Xương đặc

+Xương xốp: Bè xương + Tế bào tủy xương.

-Những thay đổi tủy xương:

+Tủy đỏ  Vàng

+Ngoại biên  Trung tâm (25 tuổi)

-Vit D và tuyến cận giáp Xương.

TRIỆU CHỨNG HỌC X-QUANG XƯƠNG

Bất thường về đậm độ:

Phim XQ  Lượng Ca giảm trên 30%:

*Toàn thể

-Loãng xương(Osteoporosis)

-Nhuyễn xương(Osteomalacia)

-Thay đổi tủy xương

-Cường tuyến cận giáp…

*Khu trú: Viêm, bất động, u….

Bình thường

THALASEMIA

GIẢM ĐẬM ĐỘ XƯƠNG KHU TRÚ

( U MẠCH XƯƠNG)

TRIỆU CHỨNG HỌC X-QUANG XƯƠNG

Bất thường về đậm độ(tt):

b Tăng đậm độ(Osteosclerosis):

Tăng sự cản quang của xương.

*Toàn thể: Bẩm sinh (bệnh xương đá), chuyển

hoá(tăng Vit D), U(di căn, lymphoma ), tự phát (bệnh Paget…)

*Khu trú:Đảo xương, nhồi máu cũ, u, sự lành

xương sau các tổn thương

TĂNG ĐẬM ĐỘ KHU TRÚ

Đảo xương

U xương dạng xương

TĂNG ĐẬM ĐỘ KHU TRÚ

Bệnh xương đá.

Tăng đậm độ

xương lan tỏa.

DI CAÊN, LYPHOMA, PAGET

TRIỆU CHỨNG HỌC XQ XƯƠNG

a.Quá trình hủy xương.

-Tạo hình khuyết vùng thấu quang: U, viêm, đè

nén…

-Biểu hiện chất tổn thương:

Đơn độc hay nhiều ổ

Bờ có viền xơ hay không Xác định tiến triễn

Huûy xöông Huûy xöông

Hủy bờ xơ

Hủy xương mọt gậm (Di căn)

Dạng thấm(Leukemia)

36

TRIỆU CHỨNG HỌC X-QUANG XƯƠNG

b Quá trình tạo xương:

-Từ xương: Tạo từ các bè xương.

-Phản ứng màng xương:Từ mặt trong màng xương

+Dạng tiến triển chậm:

Liên tục, một lớp, đồng nhất

Phát triển chậm:U lành, viêm, gãy xương…

+Dạng tiến triển nhanh:

Không liên tục, nhiều lớp, hình tủa gai.

Viêm, u ác.

c.Quá trình hổn hợp.

Gãy suy yếu

Dạng lớp(viêm xương mạn tính, LCH)

Một lớp/ mọt gậm/ Langerhans cell histiocytosis

Dạng lớp

Dạng lớp và không liên tục/lymphoma

Dạng tủa gai

“

Codman

Codman/Ewing

NGUYÊN NHÂN GÂY PHẢN ỨNG MÀNG XƯƠNG

+Phản ứng màng xương tiến triển chậm

-NHIỄM TRÙNG -U LÀNH, U HẠT ƯA AXI, KHÁC.

+Phản ứng màng xương tiến triển nhanh.

-VIÊM XƯƠNG TỦY XƯƠNG

-U ÁC TÍNH: Osteosarcoma, chondrosarcoma,

fibrosarcoma, lymphoma, leukemia, metastasis

Quá trình hỗn hợp Tạo và hủy xương

Hủy(Từ hành xương  thân xương)+ xơ xương  Bệnh Paget

TRIỆU CHỨNG HỌC X-QUANG XƯƠNG

Bất thường hình dạng:

 Phì đại, thay đổi trục, mỏng xương

-Bẩm sinh.

-Mắc phải.

Phì đại thân xương/ Paget

Vài bệnh lý lâm sàng

G ãy xương

GÃY XƯƠNG

ĐẠI CƯƠNG

-Kết hợp LS và XQ.

-Thường chụp hai thế thẳng góc.

-Xác định có gãy xương không?

-Xác định loại gãy.

-Tổn thương phối hợp.

CÁC DẠNG GÃY XƯƠNG

-DẠNG ĐƯỜNG: GÃY NGANG, CHÉO, XOẮN -GÃY LÚN: TĂNG ĐẬM ĐỘ VÙNG GÃY,THAY

ĐỔI HƯỚNG BÈ XƯƠNG

-GÃY CÀNH TƯƠI, GÃY BONG ĐẦU, GÃY GIẬT, CONG,

-GÃY PHỨC TẠP: NHIỀU MẢNH,VÙNG SÂU…

-GÃY BỆNH LÝ.

ĐỘ DI LỆCH

-PHỤ THUỘC VÀO CƠ CHẾ:

CHẤN THƯƠNG, CO CƠ, TRỌNG LỰC.

-XÁC ĐỊNH ĐỘ DI LỆCH:

GẬP GÓC, XOAY, RỜI RA, CHỒNG.

GÃY XƯƠNG

CÁC LOẠI GÃY

Đường gãy Gảy bong đầu

Gập Tịnh tiến Xoay Chồng

DI LỆCH

GÃY XƯƠNG

Gãy cành tươi(trẻ em)

Gãy xương bệnh lý

U XƯƠNG

Gãy xương phức tạp

(Vùng mặt khớp)

Tổn thương đầu xương Harris-Salter

Xquang gãy xương

1 Mất liên tục vỏ xương và đường sáng

ngang quang xương kề cận

2 Gãy xuất hiện đường mờ (Chồng các

bè xương lên nhau)

3 Xem trên hai thế vuông góc khi nghi

ngờ gãy hoặc trật khớp

4 Hình ảnh lành xương:

-Vôi hóa nhẹ quanh ổ gãy(Can xương nguyên thủy).

-Đường gãy xoá dần kèm Can xương đặc.

-Xuất hiện các bè xương bên trong Can.

-Thời gian lành xương tùy thuộc:Kiểu gãy, loại

xương, tuổi, nhiễm trùng…

Bi n ch ng gãy x ến chứng gãy xương ứng gãy xương ương ng

— Chậm trễ liền xương và khớp giả

— Liền xương sai vị trí và ngắn chi

— Hoại tử

— Nhiễm trùng

— Bệnh lý thoái hóa khớp

— Tổn thương mạch máu, thần kinh, gân kề cận

— Tổn thương vào các tạng

— Tắc do mỡ (Thuyên tắc phổi do mỡ tủy xương)

Khớp giả

Ngaén chi

Leäch truïc

Các nguyên nhân gãy gây ngắn xương

VIEÂM XÖÔNG-TUÛY XÖÔNG

-Mạch máu, vết thương, phẫu thuật -Hành xương

-Người hay gặp trẻ em, người già…

-Hình ảnh XQ đa dạng

VIÊM XƯƠNG

Cấp tính(3-5 ngày)

-LS: Đau vùng xương +H/C nhiễm trùng -XQ Ít giá trị.

-Hình ảnh khác: MRI, xạ hình…

-Tiến triển: Lành không để lại di chứng

hoặc chuyển tiến triển và mạn tính.

VIÊM XƯƠNG

Hình ảnh thay đổi xương(10-15ngày)

-Lúc đầu: Loãng xương khu trú kèm

phản ứng màng xương.

-Về sau: Hoại tử xương ít hoặc nhiều

kèm mảnh xương chết.

-Phản ứng bảo vệ hình thành ngoại

vi: Tăng xơ xương, dày xương, bờ

không đều.

Brodie's abscess

Vieâm xöông

Viêm xương mạn tính

U XÖÔNG

PHÂN LOẠI

U lành và u ác (Nguyên phát và thứ phát)

-Phân loại theo mô học:

U có nguồn gốc từ sụn, xương, mô liên kết, tủy xương, mạch máu, không rõ.

1 Xác định tiến triển.

(Kiểu phá hủy và phản ứng xương)

2 Nguồn gốc tổn thương

3 Vị trí.

4 Tuổi

4 Tuổi.

5 Liên quan vỏ xương, mô mềm.

+Dưới 1 tuổi: Di căn từ neuroblastoma,

lymphoma, leukemia….

+1-10 tuổi: U Ewing(xg ống).

+10-30 tuổi: Sarcom xương, u Ewing (xg dẹt)

lymphoma…

+Trên 40 tuổi: Di căn, sarcom sụn, Kahler

Tổn thương ác tính theo tuổi

+Dưới 10 tuổi: Khuyết vỏ sợi, EG

+5-15 tuổi: Nang xương đơn độc

+10-20 tuổi: ABC, u xơ vỏ, NOF, u nguyên bào sụn

dạng xương, u sợi sụn niêm, u nội sụn.

Tổn thương lành tính theo tuổi

U nội sụn

CHẨN ĐOÁN PHÂN BIỆT U LÀNH VÀ ÁC

TỤC

PHẢN ỨNG

MÀNG XƯƠNG:

TUA GAI

PHÂN BIỆT U LÀNH VÀ ÁC