Tiết 123 Nghia tương minh va ham y

- Nội dung thông báo được diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu nghĩa tường minh hiển ngôn... Trong trường hợp trên, theo em, nên dùng hàm ý hay câu có nghĩa tường minh?. Trong giao

1) Hãy cho biết các đoạn văn trong văn bản, cũng

như các câu trong đoạn văn phải liên kết chặt chẽ với nhau trên những phương diện nào?

BÀI TẬP VẬN DỤNG:

Chỉ ra sự liên kết về nội dung và hình thức giữa các câu trong đoạn văn sau:

“Hải Âu là bè bạn của người đi biển Chúng báo trước cho họ những cơn bão Lúc trời sắp nổi bão, chúng

càng bay nhiều vờn sát ngọn sóng hơn và về tổ muộn hơn, chúng cần kiếm mồi sẵn cho lũ con ăn nhiều

ngày, chờ khi biển lặng.”

* Giải bài tập: - Liên kết nội dung: Đoạn văn trên gồm có

ba câu được sắp xếp hợp lí, cả ba câu đều nói về một đề tài:

Chim Hải Âu

- Liên kết hình thức: Đoạn văn sử dụng các phép liên kết câu: + Phép thế: từ “chúng” thế cho từ “Hải Âu” ; “họ” thế cho

“người đi biển” (thế bằng đại từ)

+ Phép lặp: từ “chúng” (lặp từ ngữ)

Tiết 123

Tiết 123

I Phân biệt nghĩa tường minh và hàm ý

1.Tìm hiểu ví dụ: (sgk/74,75), 2 Nhận xét :

* Ghi nhớ :- Nghĩa tường minh,

- Nghĩa hàm ý

II Luyện tập:

NỘI DUNG BÀI HỌC :

- Bài tập 1/sgk75 - Bài tập 2/sgk75

- Bài tập 3/sgk75 - Bài tập 4/sgk76

3 Bài tập ứng dụng

-Trời ơi, chỉ còn có năm phút!

Chính là anh thanh niên giật mình nói to, giọng cười nhưng đầy tiếc rẻ Anh chạy ra nhà phía sau, rồi trở vào liền, tay cầm một cái làn Nhà họa sĩ tặc lưỡi đứng dậy Cô gái cũng đứng lên, đặt lại chiếc ghế, thong thả đi đến chỗ bác già.

-Ô! Cô còn quên chiếc mùi soa đây này!

Anh thanh niên vừa vào, kêu lên

Để người con gái khỏi trở lại bàn, anh lấy chiếc khăn tay còn vo tròn cặp giữa cuốn sách tới trả cho cô gái Cô kĩ sư mặt đỏ ửng, nhận lại chiếc khăn và quay vội đi.

(Theo Nguyễn Thành Long,

Lặng lẽ Sa Pa)

Đọc đoạn trích sau và trả lời câu hỏi

Ti ế t123

NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý

I/ Phân biệt nghĩa tường minh và hàm ý

1 Xét ví dụ (SGK)

? Câu “Trời ơi, chỉ còn có năm

phút!” diễn tả điều anh thanh

niên muốn nói là gì?

? Lời thứ hai của anh thanh niên “Ô! Cô

còn quên chiếc mùi soa đây này!”

- Trời ơi, chỉ còn có năm phút!

Nghĩa hàm ý: Tiếc không còn thời gian

để trò chuyện

- Ô! Cô còn quên chiếc khăn mùi soa đây

này!

Ngh a t ng minh: ĩ ườ Ý nghĩa rõ ràng

2.Nhận xét:

- Nội dung thông báo không được

diễn đạt trực tiếp bằng các từ trong câu mà có thể suy ra từ

những từ ngữ đó nghĩa hàm ý (hàm ngôn).

- Nội dung thông báo được diễn

đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu nghĩa tường minh (hiển ngôn).

Một người bạn có nhã ý mời em đến dự sinh nhật, nhưng em lại không

thể đến (hoặc không muốn đến)

Trong trường hợp trên, theo em, nên dùng hàm ý hay câu có nghĩa

tường minh? Em sẽ nói thế nào?

? Trong giao tiếp hàng ngày, khi nào dùng

câu nói có nghĩa hàm ý, khi nào dùng câu

nói có nghĩa tường minh?

THẢO LUẬN NHÓM BÀN (2 phút)

So sánh chỉ ra điểm giống và khác nhau giữa nghĩa tường minh và hàm ý?

2:00

HÕt giê

Vậy, em hiểu thế nào là nghĩa tường

minh? nghĩa hàm ý?

GHI NHỚ:

- Nghĩa tường minh là phần thông báo được diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu

- Hàm ý là phần thông báo tuy không được diễn đạt trực

tiếp bằng từ ngữ trong câu nhưng có thể

suy ra từ những từ ngữ ấy.

II Luyện tập:

- Bài tập 1: Đọc lại đoạn trích đã dẫn ở mục I và trả lời 2 câu hỏi SGK (Nhóm vừa 2 phút– N lẻ câu a, N chẵn câu b)

a) Câu : Ông hoạ sĩ già tặc lưỡi đứng dậy. => Chưa muốn chia tay với anh thanh niên.

- Từ : Tặc lưỡi => Luyến tiếc

b) Từ ngữ miêu tả thái độ của cô gái : …mặt đỏ ửng…

quay vội đi => ngượng ngùng, bối rối vì ý định kín

đáo: để lại chiếc khăn làm vật kỷ niệm cho anh,

nhưng anh thanh niên thật thà tưởng cô bỏ quên.

TRẢ LỜI:

Ông hoạ sĩ già chưa kịp uống nước chè đấy.

Bác lái xe dắt anh ta lại chỗ nhà hội hoạ và cô gái :

- Đây, tôi giới thiệu với anh một hoạ sĩ lão thành nhé Và cô đây là kỹ sư nông nghiệp Anh đưa

khách về nhà đi Tuổi già cần nước chè: Ở Lào

Cai đi sớm quá Anh hãy đưa ra cái món chè pha

nước mưa thơm như nước hoa của Yên Sơn nhà anh

(Nguyễn Thành Long, Lặng lẽ Sa Pa)

II Luyện tập:

- Bài tập 2/sgk75: Hãy cho biết hàm ý của câu in

Bài tập 3/sgk.75: Tìm câu chứa hàm ý trong đoạn trích sau và cho biết nội dung của hàm ý? (Thi làm nhanh trên giấy)

Mẹ nó đâm nổi giận quơ đũa bếp doạ đánh, nó phải gọi

nhưng lại nói trổng :

-Vô ăn cơm !

Anh Sáu vẫn ngồi im, giả vờ không nghe, chờ nó gọi “Ba vô

ăn cơm” Con bé cứ đứng trong bếp nói vọng ra :

- Cơm chín rồi !

Anh cũng không quay lại.

(Nguyễn Quang Sáng, Chiếc lược ngà)

Cơm chín rồi ! =>

Hàm ý “Ông vô ăn

cơm đi”

II Luyện tập:

Bài tập 4/sgk.76: Đọc các đoạn trích sau đây (trích từ truyện ngắn “Làng” của Kim Lân), cho biết những câu in đậm có

phải là câu chứa hàm ý không? Vì sao? (Thảo luận lớp)

a) Có người hỏi:

- Sao bảo làng Chợ Dầu tinh thần lắm cơ mà?

- Ấy thế mà bây giờ đổ đốn ra thế đấy !

Ông Hai trả tiền nước, đứng dậy, chèm chẹp miệng, cười nhạt một tiếng, vươn vai nói to :

- Hà, nắng gớm, về nào…

Ông lão vờ vờ đứng lảng ra chỗ khác, rồi đi thẳng Tiếng cười nói

xôn xao của đám người mới tản cư lên ấy vẫn dõi theo

Câu in đậm không chứa hàm ý mà

chỉ là câu đánh trống lảng.

II Luyện tập:

b) – Này, thầy nó ạ !

Ông Hai nằm rũ ra ở trên giường không nói gì

- Thầy nó ngủ rồi à ?

- Gì ?

Ông lão khẽ nhúc nhích

- Tôi thấy người ta đồn…

Ông lão gắt lên:

- Biết rồi !

Bà Hai nín bặt Gian nhà lặng đi, hiu hắt

Tôi thấy người ta đồn….=> Câu nói

dở dang

II Luyện tập:

Bài tập 4/sgk.76: Đọc các đoạn trích sau đây (trích từ truyện ngắn “Làng” của Kim Lân), cho biết những câu in đậm có phải là câu chứa hàm ý không? Vì sao? (Thảo luận lớp)

HS chọn đáp án đúng trong các câu sau.

1 Hàm ý là phần thông báo:

A Trái ngược với nghĩa tường minh.

B Ẩn đằng sau nghĩa tường minh.

C Không diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu.

D Được diễn đạt trực tiếp trong câu.

2 Dùng hàm ý trong trường hợp nào sau đây?

A Khi không biết diễn đạt rõ ý.

B Khi không muốn nói rõ ý.

C Khi không muốn người nghe hiểu ý.

D Khi muốn chấm dứt cuộc thoại.

C

B

Vi du: ́ ̣ Trời sắp mưa đấy! Câu trên có ý nghĩa gì? Câu trên có hàm ý không?

Câu trên đặt trong tình huống cụ thể: người mẹ

thấy trời sắp mưa, bà nhìn ra sào đang phơi quần

áo ngoài sân và nhìn con gái, nói:

- Trời sắp mưa đấy!

Câu trên có hàm ý không? Vậy hàm ý của câu ấy

là gì?

1 Học bài:

- Luyện tập để phân biệt được nghĩa tường minh và hàm ý Rèn luyện kĩ năng dùng hàm

ý và hiểu hàm ý.

- Tập viết đoạn văn ngắn có câu sử dụng nghĩa tường minh và hàm ý.

2 Chuẩn bị:

- Đọc các ví dụ tìm hiểu và trả lời câu hỏi.

- Tìm hiểu điều kiện sử dụng hàm ý.

HƯỚNG

DẪN

HỌC

BÀI

Ở

NHÀ