bài giảng cắt lớp u tụy bệnh viện hữu nghị việt đức HN

❧ Là biến chứng của viêm tụy mãn đôi khi rất khó khăn trong chẩn đoán.. chẩn đoán xác địnhSiêu âm bụng: Là thăm khám đầu tiên, đơn giản rẻ tiền, cung cấp nhiều thông tin quan trọng tro

u tôy

TrÇn C«ng Hoan

BV H÷u nghÞ ViÖt §øc Hµ néi

Mục đích

❧ Khẳng định chẩn đoán.

❧ Chẩn đoán khả năng phẫu thuật.

❧ X©m lÊn èng tiªu hãa, d¹ dµy.

❧ Di c¨n gan phæi, th îng thËn trung thÊt.

❧ Chäc dß sinh thiÕt.

NHững điểm cần l u ý

❧ U kích th ớc>3cm tiên l ợng xấu.

❧ Ung th tụy phát hiện do viêm tụy cấp.

❧ Là biến chứng của viêm tụy mãn đôi khi rất khó khăn trong

chẩn đoán

❧ Hạch di căn th ờng ở rốn gan, quanh ĐMC, TMCD, ĐM thân tạng, vùng tụy tá tràng tr ớc và sau.

❧ Xâm lấn TM là sự dính của u với TM mạc treo tràng trên, hoặc

TM lách, huyết khối trong tăng ALTMC.

❧ Có dịch acite th ờng thấy trong carcinome phúc mạc

Đại c ơng

❧ Ung th tụy là một trong những loại u có thời gian sống thấp (<5% sống đ ợc 5 năm).

❧ Chiếm khoảng 3% các loại ung th và 10% ung th tiêu hóa

❧ Hiếm gặp tr ớc 30 tuổi Tuổi càng cao nguy cơ ung th tụy tăng lên

❧ Nam gặp nhiều hơn nữ (11-4/1) Không có sự phân biệt giữa thành thị và nông thôn.

❧ Nguyên nhân:

● Đái đ ờng đặc biệt là phụ nữ

● Yếu tố thuận lợi: Uống r ợu, cà phê hút thuốc lá, viêm tụy mãn

❧ §i ngoµi, khã tiªu hãa mì biÓu hiÖn dÊu hiÖu suy tôy.

❧ T×nh tr¹ng chung toµn th©n suy sôp.

❧ §¸i ® êng(50%)

❧ C¸c dÊu hiÖu kh¸c: Sèt kÐo dµi, HC viªm nhiÔm, hÑp t¸ trµng, rèi lo¹n t©m sinh

lý, viªm t¾c tÜnh m¹ch, h¹ch Troisier, di c¨n gan phæi x ¬ng (cét sèng)

❧ XN: Bilirubin, GOP, GOT t¨ng cao

chẩn đoán xác định

Siêu âm bụng: Là thăm khám đầu tiên, đơn giản rẻ tiền, cung

cấp nhiều thông tin quan trọng trong tất cả các tr ờng hợp trên các tạng lân cận Trong một số tr ờng hợp không quan sát đ ợc tụy

do BN béo, bụng ch ớng hơi.

❧ Có thể thấy u trong khoảng 70%, tồn tại những vùng giảm âm có thể đồng âm hoặc không đồng âm, gianh giới khá rõ U < 2cm không quan sát thấy, ống Wirsung dãn

❧ Túi mật căng to, dãn đ ờng mật trong ngoài gan.

❧ Di căn gan hạch.

❧ Cho phép h ớng dẫn chọc dò sinh thiết gan tụy.

chẩn đoán xác định

Nội soi ng ợc dòng:

❧ Đối quang trong ống Wirsung có thể thấy hẹp, không đều gây dãn phía trên

❧ Có thể thấy hẹp OMC th ờng ở đoạn thấp OMC.

Siêu âm nội soi:

❧ Vùng thân đuôi tụy thấy qua đ ờng dạ dày, đầu tụy thấy qua đ ờng tá tràng

❧ Có thể phát hiện đ ợc những u nhỏ<2cm mà các ph ơng tiện chẩn

đoán khác không phát hiện đ ợc.

❧ Làm bilan đánh giá sự xâm lấn( các tạng, hạch, mạch máu )

Chiến l ợc chẩn đoán

❧ Cũng nh đối với viêm tụy mãn, tổn th ơng đầu tiên là ống tuyến, nên chụp ống Wirsung rất hiệu quả, độ nhạy 95% nh ng cũng có những sai lầm trong chẩn đoán do u tiến triển lâu, phát triển ra ngoài tụy hoặc ở giai đoạn ở tổ chức liên kết.

❧ Siêu âm đ ợc sử dụng rộng rãi, tỷ lệ phát hiện rất thay đổi Độ nhạy chỉ có thể đạt đ ợc 65%.

❧ CLVT nhìn thấy u trong 80-85% Thất bại trong những u nhỏ, cho phép làm bilan đánh giá trị lan tỏa.

❧ Chụp mạch máu không có nhiều lợi ích trong chẩn đoán, làm bilan xâm lấn mạch máu

chẩn đoán giải phẫu bệnh lý

❧ Adénocarcinome à cellules de type canalaire:

- Chiếm 90% u ác tính của tụy ngoại tiết, hay gặp ở , hiếm gặp ở thân đuôi tụy, gây tắc đ ờng mật và ống tụy.

- U có kích th ớc nhỏ ở đầu tụy, u rất to ở đuôi tụy.

- Xâm lấn nhanh hạch quanh tụy khoang sau phúc mạc các tạng lân cận và mạch máu

❧ Adénocarcinome à cellules acineuses (10%): Không đồng nhất nhiều múi kích th ớc và vị trí rất thay đổi, tiên l ợng xấu

U ®Çu tôy

U ®Çu tôy kÌm theo cã nang gi¶ tôy cña VTC

U ®Çu tôy

U ®Çu tôy -C

+C

U ®Çu tôy gi¶ nang

®u«i tôy

U th©n tôy

U ®Çu tôy g©y d·n ® êng mËt chÝnh vµ èng Wirsung

U ®Çu tôy

+C -C

U ®Çu tôy

-C

+C

U ®Çu tôy

-C

+C

U ®Çu tôy

-C

+C

U ®u«i tôy di c¨n h¹ch

U ®u«i tôy di c¨n gan

U th©n ®u«i tôy

§iÖn quang can thiÖp

chẩn đoán phân biệt

❧ Viêm tụy mãn: Hay gặp ở nam giới trẻ, tiền sử uống r ợu, có vôi hóa trong nhu mô có thể thấy trên film không chuẩn bị CLVT rất có giá trị để phân biệt, trong tr ờng hợp nghi ngờ cần chụp tụy

ng ợc dòng hoặc siêu âm nội soi

❧ Giả nang: Là biến chứng của VTC và mãn, chứa dịch thành

mỏng, nh ng cũng có thể phát triển trong quá trình VTC tr ớc

bệnh cảnh ung th tụy.

❧ U bóng Vater: Chụp l u thông ruột thấy hình khuyết ở bờ trong

đoạn D2,D3 Có thể nội soi để nhìn thấy tổn th ơng và sinh thiết.

U Vater

chẩn đoán phân biệt

Những u khác của tụy:

❧ Cystadenome: Ng ời ta phân chia Cystadenome sereux hoặc

adénome microkystique là tổn th ơng lành tính và Cystadenome mucineux hoặc adénome macrokystique biểu hiện nguy cơ thoái hóa, những u này chiếm khoảng 10% tổn th ơng nang ở tụy Hay gặp ở nữ giới.

❧ U nội tiết th ờng là ác tính: Insuliome, Gastriome, Glucanome, somatostatinome Hội chứng u có thể rất kín đáo, có bài xuất hocmon.

Cystadenome sereux

Cystadenome mucineux

U nang ®Çu tôy

-C

+C

+C -C

U nang ®Çu tôy

U nang ®Çu tôy

U nang ®Çu tôy

U nang tôy

§a nang tôy

U nang ®u«i tôy

U nang ®u«i tôy

Tiến triển và tiên l ợng

❧ Tiên l ợng xấu trong ung th tiêu hóa, thời gian sống đ ợc 5 năm khoảng 3%.

❧ Phát hiện muộn, 85% tr ờng hợp đã có xâm lấn tại chỗ hoặc di căn xa.