Nhận diện khía cạnh kinh tế của các mô hình sản xuất trong các dạng đê bao vùng phía bắc sông tiền, đồng tháp mười

TIỀN, ĐỒNG THÁP MƯỜI Thái Vũ Bình*, Lê Huy Bá**, Ung Văn Tuyền* TÓM TẮT Nghiên cứu này nhằm phân tích và xác định mối liên hệ giữa các yếu tố kinh tế kỹ thuật và hiệu quả sản xuất của

Trang 1

TIỀN, ĐỒNG THÁP MƯỜI

Thái Vũ Bình*, Lê Huy Bá**, Ung Văn Tuyền*

TÓM TẮT

Nghiên cứu này nhằm phân tích và xác định mối liên hệ giữa các yếu tố kinh tế kỹ thuật và hiệu quả sản xuất của các mô hình sản xuất trong từng loại đê bao thuộc vùng phía Bắc sông Tiền Nghiên cứu được thực hiện chủ yếu bằng phương pháp tính hiệu quả kinh tế và hiệu quả sản xuất, phương pháp điều tra các phiếu câu hỏi có số lượng 400 phiếu với chỉ tiêu điều tra được đặt ra đó là:1)

Kỹ thuật canh tác, 2) Chi phí đầu vào, 3) Chi phí đầu ra sản phẩm Kết quả phân tích cho thấy rằng mô hình nuôi cá tra, mô hình lúa - màu và mô hình lúa - tôm trong vùng có đê bao lửng năng suất cao hơn vùng có đê bao triệt để và không đê bao Mô hình lúa 2 vụ và lúa 3 vụ trong vùng có đê bao triệt để có năng suất cao nhất Ngoài ra, nghiên cứu còn chỉ ra rằng sản lượng mô hình lúa - màu cả 3 vụ là tương đồng nhau, mô hình lúa 2 vụ: sản lượng vụ 1 lớn hơn vụ 2 Riêng đối với mô hình lúa 3 vụ: sản lượng vụ

1 lớn hơn vụ 2 và vụ 3, sản lượng vụ 2 và 3 là tương đồng nhau

Từ khóa: lũ, đê bao lửng,đê bao triệt để, mô hình sản xuất, yếu tố kinh tế kỹ thuật

IDENTIFICATION ECONOMIC ASPECTS IN THE NORTHERN AREA OF TIEN RIVER, DONG THAP MUOI WHERE THE PRODUCING MODELS APPLIED FOR DIKES SUMMARY

The aim of study is to analyze and determine the relationship between technical, economic, and producing efficiency factors in the northern area of Tien river where the producing models applied for each dike The study had carried out mainly by the calculating means of economic efficiency and producing efficiency, the method of questionnaire survey with 400 votes adapted to the investigation targets were that: 1) cultivated technique, 2) the cost of inputs, 3) the output cost of products The analysis results showed that fish farming, rice-fruit and rice-shrimp model in areas where the semi-dikes were higher about yield than the full-semi-dikes and have no semi-dikes The full-semi-dikes had a highest yield with the producing models for 2 crops and 3 crops In addition, the study was also noted that the yield

of rice-fruit model are similar to all of 3 crops, for the rice model of 2 crops: yields of first crop was the greater second crops For the rice model of 3 crops: the yields of first crop was greater the second and third crops, while the yields were similar in the second and third crops

Keywords: Flood, semi-dike, full-dike, producing model, technical and economic factors

1 TỔNG QUAN

Mùa lũ ở đồng bằng sông Cửu Long

(ĐBSCL) thường kéo dài khoảng 6 tháng, từ

tháng 7 cho đến tháng 12 hàng năm Lũ ĐBSCL

thường là lũ một đỉnh, đạt lớn nhất vào khoảng

cuối tháng 9 đến nửa đầu tháng 10 Tháng 8

cũng thường xuất hiện một “đỉnh phụ”, bởi sau

đỉnh này, vào đầu tháng 9, lũ bị hạ thấp đôi chút, hoặc nằm ngang hay tăng chậm hơn so với thời kỳ trước và sau đó Tỷ lệ dòng chảy lũ từ thượng lưu vào sông Tiền (khoảng 82-86%) và vào sông Hậu (khoảng 14-18%) Tổng lưu lượng đỉnh lũ trung bình cho cả hai sông, kể cả tràn biên giới vào khoảng 38.000 m3/s

*

Viện Khoa học Công nghệ và Quản lý Môi trường – Trường Đại học Công nghiệp TP.HCM

**

Trường Đại học Công nghiệp TP.HCM

Trang 2

Có thể nói rằng, đê bao và những vấn đề

liên quan đến đê bao cho đến nay vẫn được đầu

tư nghiên cứu và cần được đánh giá kỹ lưỡng có

cơ sở khoa học mới tìm ra được giải pháp thích

hợp phục vụ phát triển bền vững các vùng trong

đê bao nói riêng và các địa phương có đê bao

nói chung

a Đê bao lửng (còn gọi là đê bao tháng 8):

có mục đích là nâng dần cao trình các đường

giao thông nông thôn để bảo vệ lúa vụ 2 Loại

đê bao này có hai dạng:

Đê bao kiểm soát lũ tháng 8 theo quy mô

nhỏ: Quy mô các ô bao phổ biến hiện nay

khoảng 500 – 1000 ha

Đê bao kiểm soát đầu vụ đến cuối vụ trên quy

mô lớn: Đây là tuyến kiểm soát lũ bằng hệ thống

đê cống, đập với mục đích hạ thấp mức nước lũ

cho giai đoạn đầu vụ (tháng 8) và giai đoạn cuối

vụ (từ tháng 11 – 12), chủ yếu dùng cho vùng

ngập sâu Tuy nhiên, vẫn để lũ chính vụ tràn vào

đồng để tránh dâng nước ở thượng lưu

b Đê bao chống lũ triệt để (còn gọi là đê

bao kiểm soát lũ cả năm): là các đường đê

phối hợp giao thông có cao trình khá cao và

đỉnh lũ năm 2000 thường được chọn làm mốc

cho các công trình đê, nhằm bảo vệ sản xuất và

bảo vệ dân cư Khu vực này có thể tăng vụ lúa

hoặc chuyển dịch cơ cấu kinh tế cây trồng, tăng

hiệu quả sản xuất nông nghiệp và có thể không

xả lũ

Đã có nhiều nghiên cứu liên quan đến mô

hình sản xuất, một số nghiên cứu đặc trưng có

thể kể đến như sau:

Đề tài “Nghiên cứu tác động đê bao đến đời

sống kinh tế - xã hội và môi trường tại một số

khu vực có đê bao ở tỉnh An Giang”, Đại học

An Giang năm 2004 Kết quả nghiên cứu cho

thấy ngay sau khi bao đê triệt để, nông dân có

thể tăng vụ (ba vụ lúa/năm) và tăng thu nhập

Tuy nhiên, chỉ sau một thời gian chi phí sản

xuất tăng cao nhưng năng suất lúa lại giảm, dẫn

đến lợi nhuận giảm

Nhóm tác giả Phạm Lê Thông, Huỳnh Thị

Đan Xuân và Trần Thị Thu Duyên (2011), “So

sánh hiệu quả kinh tế của vụ lúa Hè Thu và Thu Đông”, Tạp chí Khoa học 2011: 18a 267-276

Kết quả cho thấy rằng hiệu quả kinh tế được ước lượng từ hàm lợi nhuận biên ngẫu nhiên Cobb-Douglas dựa trên số liệu sơ cấp được thu thập từ 479 hộ ở ĐBSCL Lợi nhuận trung bình của các nông hộ trong vụ Hè Thu và Thu Đông lần lượt là 7,8 và 6,3 triệu đồng/ha Với cùng lượng đầu vào và giá cả cho trước, lợi nhuận vụ

Hè Thu cao hơn vụ Thu Đông khoảng 17-19% Mức hiệu quả kinh tế đạt được trong hai vụ lần lượt là 57% và 58%

Nhóm tác giả Nguyễn Công Thành, Nguyễn Văn Hảo, Lê Xuân Sinh và Đặng Thị Phượng

(2011), “Phân tích những rủi ro và hạn chế của

mô hình luân canh tôm lúa đang áp dụng trên vùng bán đảo Cà Mau” Kết quả cho thấy nuôi

tôm cần tới 75,40% tổng chi phí sản xuất mang lại 82,05% tổng thu nhập và 97,44% tổng lợi nhuận của toàn mô hình tôm - lúa Khó khăn chính đối với tôm nuôi trong mô hình này là: (1) khó quản lý nhà nước, (2) dịch bệnh nhiều, (3) chất lượng tôm giống chưa đảm bảo yêu cầu Đối với lúa, các trở ngại chính gồm: (1) đất nhiễm mặn, (2) sức chịu mặn và khả năng kháng bệnh chưa tốt của các giống lúa, (3) nguồn nước tưới cho lúa phụ thuộc quá nhiều vào thời tiết Các công trình này chỉ đi sâu vào một hoặc hai mô hình để nghiên cứu và chưa đánh giá được ảnh hưởng của các dạng đê bao đến các mô hình sản xuất Chính vì vậy, xác định điều kiện kinh tế kỹ thuật và hiệu quả của từng đê bao trong các mô hình canh tác chủ yếu tại các huyện

ở phía Bắc sông Tiền vẫn còn khá mới mẻ

2 THÔNG TIN ĐẦU VÀO VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 Thông tin

Mô hình canh tác tại các khu vực có đê bao Thông tin định tính – kỹ thuật canh tác: đặc tính đất canh tác, phương thức canh tác –

Trang 3

chăm sĩc, tình hình sử dụng phân bĩn và thuốc

bảo vệ thực vật, cách trồng (quy cách – mật độ),

thu hoạch (cách thu hoạch, bảo quản, vận

chuyển)…

Thơng tin định lượng: Chi phí đầu vào

(giống, phân, thuốc, cơng lao động…) và đầu ra

sản phẩm (năng suất, thời điểm bán, giá bán)

Sổ theo dõi, ghi nhận quy trình kỹ thuật

trồng của nơng hộ

Phiếu điều tra nơng hộ, các dụng cụ cần

thiết khác phục vụ cho cơng tác nghiên cứu đánh

giá nhanh hiện trường…

2.2 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp biên hội và tổng hợp các

tài liệu

Thu thập số liệu thứ cấp: Các số liệu về

điều kiện tự nhiên, kinh tế – xã hội của vùng

nghiên cứu; các đề tài đã nghiên cứu trên địa bàn

cĩ liên quan, các mơ hình nghiên cứu cĩ tính

tương đồng triển khai tại các địa phương khác

Điều tra sơ bộ theo tuyến, điểm xác định

cụ thể vùng nghiên cứu trên bản đồ tỷ lệ

1/100.000

Theo dõi và điều tra phỏng vấn với tổng

số phiếu điều tra là 400 phiếu:

- Đối tượng phỏng vấn: Cán bộ quản lý

tại địa phương và hộ dân cư thuộc cộng đồng

sống trong khu vực đê bao

- Chỉ tiêu điều tra:

+ Kỹ thuật canh tác: đặc tính đất canh

tác, phương thức canh tác – chăm sĩc, tình hình

sử dụng phân bĩn và thuốc bảo vệ thực vật, khả

năng kết hợp với các mơ hình canh tác khác,

cách trồng (quy cách – mật độ), thu hoạch (cách

thu hoạch, bảo quản, vận chuyển)

+ Chi phí đầu vào (giống, phân, thuốc,

cơng lao động…)

+ Chi phí đầu ra sản phẩm (năng suất,

thời điểm bán, giá bán)

Xác định, theo dõi biến đổi sản lượng và chất lượng của một số loại nơng thủy sản (lúa, màu, cá tơm…), so sánh với các vùng khác nhằm đánh giá hiệu quả sử dụng

Phương pháp tính hiệu quả kinh tế và hiệu quả sản xuất

Tổng thu = Sản lượng x Giá bán Tổng chi= Vật tư + lao động + sức kéo [+ thủy lợi phí + thuế]

Lợi nhuận (Lãi rịng) = Tổng thu – tổng chi Giá thành sản xuất = Tổng chi/ Sản lượng (đ/kg)

Hiệu quả đồng vốn = Tiền lời/ Tiền vốn

Phương pháp PRA

Phỏng vấn nơng hộ, cán bộ làm cơng tác quản lý tại các khu vực cĩ đê bao, cán bộ xã và huyện theo các phiếu câu hỏi lập sẵn Các mẫu phiếu điều tra được thiết lập riêng cho từng đối tượng phỏng vấn và với từng nhĩm thơng tin khác nhau: Nhận thức của người dân về vấn đề phát triển kinh tế trong vùng đê bao, sự tham gia của người dân với cơng tác bảo vệ đê bao, các tác động trong vùng cĩ đê bao, mối quan tâm giữa chính quyền địa phương với việc quản lý các đê bao

Phương pháp xử lý số liệu

Nhập, xử lý các số liệu phiếu điều tra, các số liệu phân tích bằng phần mềm Statgraphics Centurion XV (Version 5.1) Mục tiêu sử dụng phần mềm này là:

Thiết lập phương trình hồi quy tuyến tính thể hiện mối liên hệ giữa biến số phụ thuộc (năng suất) và các biến số độc lập (kỹ thuật canh tác, chi phí đầu vào, chi phí đầu ra) của từng mơ hình trong đê bao

So sánh hiệu suất của các mơ hình trong vùng cĩ đê bao

So sánh mơ hình sản xuất trong vùng cĩ

đê bao theo thời vụ

Trang 4

3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BIỆN LUẬN

3.1 Mô hình thâm canh cá tra

Đê bao triệt để

Multiple Regression - NANG SUAT

Dependent variable: NANG SUAT (tan/ha/vu)

Standard T

MAT DO NUOI (con/m2) -0,39224 1,55379 -0,252441 0,000

LUONG THUC AN CHO (tan/ha) -1,69069 3,94818 -0,42822 0,000

R-squared = 75,8274 percent, R-squared

(adjusted for d.f.) = 0,0 percent, Standard Error

of Est = 53,7218, Durbin-Watson statistic =

1,01855 (P = 0,00769)

Kết quả phương trình hồi quy thể hiện

mối liên hệ giữa biến số phụ thuộc (năng suất)

và 3 biến số độc lập là:

NANG Suat = 625.396 - 56,2891 * DO AO

SAU - 0,39224 * MAT DO Nuôi - 1,69069 *

LUONG THUC AN

P – value = 0,000 < 0,05 có mối liên hệ

rõ rệt giữa các biến số ở mức độ tin cậy 95%

R-square = 75,82% chứng tỏ mô hình giải thích đúng cho 75,82% của sự biến thiên đối với năng suất

Qua đây cho thấy năng suất tỷ lệ nghịch với độ sâu ao, mật độ nuôi và lượng thức ăn

Phần đê bao lửng

Multiple Regression - NANG SUAT

Dependent variable: NANG SUAT (tan/ha/vu)

LUONG THUC AN CHO (tan /ha) 14,2857 2,55379 -0,252441 0,000

R-squared = 100, 0 percent, R-squared (adjusted for d.f.) = 0,0 percent, Standard Error of Est = 0,0, Durbin-Watson statistic = 1,00742 (P=0,00269)

Trang 5

mối liên hệ giữa biến số phụ thuộc (Năng suất)

và 3 biến số độc lập là:

NANG SUAT = 271,429 - 92,8571* DO AO

SAU - 14,2857* MAT DO Nuôi - 18,5714*

LUONG THUC AN

R-square = 100% chứng tỏ mô hình giải thích đúng cho 100% của sự biến thiên đối với năng suất

Qua đây cho thấy năng suất tỷ lệ nghịch với độ sâu ao, mật độ nuôi và lượng thức ăn

Qua kết quả phân tích số liệu trên cho thấy mô hình nuôi cá tra trong đê bao lửng có năng suất cao hơn so với đê bao triệt để

3.2 Mô hình lúa – màu

3.2.1 So sánh mối liên hệ giữa các yếu tố kỹ thuật theo dạng đê bao

Phần đê bao triệt để

Multiple Regression - TONG NANG SUAT

Dependent variable: TONG NANG SUAT (tan/ha)

CHIPHICHUANBIDAT (1000 d) -0,0193604 0,0117576 -1,64662 0,0012

CHIPHIGIEOSAVACAYDAM (1000 d) -0,0340993 0,0218124 -1,5633 0,0014

(adjusted for d.f.) = 18,7477 percent, Standard

Error of Est = 10,3715, Durbin-Watson statistic

= 1,7314 (P = 0,00147)

và biến số độc lập là:

TONG NANG SUAT = 56,5173 +

0,0193604 * CHIPHICHUANBIDAT +

0,0340993 * CHIPHIGIEOSAVACAYDAM +

0,0228785 * CHIPHIGIONG

Qua đây cho thấy năng suất tỷ lệ thuận với chi phí chuẩn bị đất, chi phí gieo sạ và cây dăm, chi phí giống

Phần đê bao lửng

Multiple Regression - TONGNANGSUAT

Dependent variable: TONGNANGSUAT (tan/ha)

CHIPHICHUANBIDAT (1000 d) -0,540187 0,340026 -1,58866 0,003

CHIPHIGIEOSAVACAYDAM (1000 d) 0,268884 0,172433 1,55936 0,003

Trang 6

(adjusted for d.f.) = 3,8692 percent, Standard

Error of Est = 3,515, Durbin-Watson statistic =

2,41353 (P = 0,00147)

TONGNANGSUAT = 104,691+ 0,540187*

CHIPHICHUANBIDAT + 0,268884*

CHIPHIGIEOSAVACAYDAM - 0,0874375*

CHIPHIGIONG

Qua đây cho thấy năng suất tỷ lệ thuận với chi phí chuẩn bị đất, chi phí gieo sạ và cây dăm, chi phí giống

Qua số liệu thống kê cho thấy mô hình lúa màu trong đê bao lửng có hiệu suất cao hơn

đê bao triệt để

3.2.2 So sánh theo thời vụ

Multiple-Sample Comparison

Sample 1: 10 values ranging from 5,22 to 324,0

ANOVA Table

Giá trị của các thử nghiệm F-P-Value >

0,05, không có một sự khác biệt có ý nghĩa

thống kê giữa 3 biến ở mức độ tin cậy 95,0%

Như vậy, hiệu suất mô hình lúa màu cả 3 vụ là tương đồng nhau

3.3 Mô hình lúa – tôm

Phần đê bao lửng

Dependent variable: TONGNANGSUAT (tan/ha/vu)

CHIPHIGIEOSA (1000 d/ha) -0,00181133 0,00599514 -0,302134 0,007 CHIPHILAMDAT (1000 d/ha) 0,000263804 0,000828296 0,31849 0,005 CHIPHIPHANBON (1000 d/ha) 0,0000639624 0,000233138 0,274354 0,002

Trang 7

(adjusted for d.f.) = 10,8976 percent,

Durbin-Watson statistic = 1,77155 (P = 0,002)

TONGNANGSUAT = 11,5009 - 0,00181133 *

CHIPHIGIEOSA + 0,000263804 *

CHIPHILAMDAT + 0,0000639624 *

CHIPHIPHANBON + 0,0054121 * CONG DAM + 0,381908 * MATDOTOM

P = 0,0020 < 0,05 chứng tỏ có thể có mối liên hệ

Phần không đê bao

Multiple Regression –TONGNANGSUAT

Dependent variable: TONGNANGSUAT (tan/ha/vu)

CHIPHIGIEOSA (1000 d/ha) -0,00181133 0,00599514 -0,302134 0,008

CHIPHILAMDAT (1000 d/ha) 0,000263804 0,000828296 0,31849 0,006

CHIPHIPHANBON (1000 d/ha) 0,0000639624 0,000233138 0,274354 0,003

TONGNANGSUAT = 8,2003 - 0,00124421 *

CHIPHIGIEOSA + 0,000183206 *

CHIPHILAMDAT + 0,0000554113 *

CHIPHIPHANBON + 0,0043001 * CONG

DAM + 0,213789 * MATDOTOM

Qua số liệu thống kê cho thấy mô hình lúa tôm trong đê bao lửng có hiệu suất cao hơn không đê bao

3.4 Mô hình lúa – lúa

3.4.1 So sánh mối liên hệ giữa các yếu tố kỹ thuật theo dạng đê bao

Trang 8

CHIPHIPHANBON (1000 d/ha) 0,000749478 0,000176361 4,24969 0,0017 CHIPHIPHUNTHUOCBVTV (1000 d/ha) 0,000536144 0,000444881 1,20514 0,0025

CONG GIEO SA (1000 d/ha) -0,00176603 0,000573802 -3,07777 0,0017

Durbin-Watson statistic = 2,30762 (P=0,002)

TONGNANGSUAT = 11,6615 +

0,000749478 * CHIPHIPHANBON +

0,000536144 * CHIPHIPHUNTHUOCBVTV -

0,00705449 * CONG DAM - 0,00176603 *

CONG GIEO SA

CONG GIEO SA (1000 d/ha) 0,00303687 0,00566982 0,535619 0,0031 TONGCHIPHIPHANBON (1000 d/ha) 0,000160873 0,00024222 0,664162 0,0032 TONGCHIPHITHUOCBVTV (1000 d/ha) -0,000826029 0,000461055 -1,79161 0,0008

Durbin-Watson statistic = 1,3535 (P=0,0156)

TONGNANGSUAT = 13,9512 - 0,00269743 *

CONG DAM -0,00303687 * CONG GIEO SA

+ 0,000160873 * TONGCHIPHIPHANBON +

0,000826029 * TONGCHIPHITHUOCBVTV

Qua số liệu thống kê cho thấy mô hình lúa lúa trong đê bao triệt để có hiệu suất cao hơn

đê bao lửng

Trang 9

Sample 1: 44 values ranging from 3,5 to 56,0 (TAN)

ANOVA Table

Giá trị P-Value = 0,03<0,05 cho thấy có một sự khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa của hai biến ở mức độ tin cậy 95,0%

Bước tiếp theo ta so sánh các giá trị trung bình của hai mẫu:

Multiple Range Tests

Method: 95,0 percent LSD

* denotes a statistically significant difference

Bảng kết quả cho thấy sự khác biệt của

cặp nghiệm thức Các ký hiệu “chữ X” nằm trên

cùng một cột thẳng đứng thì không có sự khác

biệt, nằm trên hai cột khác nhau thì có sự khác biệt Trong thí nghiệm này cho thấy hiệu quả sản xuất vụ 1 lớn hơn vụ 2

3.5 Mô hình lúa - lúa - lúa

3.5.1 So sánh mối liên hệ các yếu tố kỹ thuật theo dạng đê bao

Multiple Regression - TONGNANG SUAT

Dependent variable: TONGNANG SUAT (tan/ha)

TONGCHIPHIPHANBON (1000 d/ha) 0,000490658 0,000751859 0,652594 0,0031 TONGCHIPHITHUOCBVTV (1000 d/ha) 0,000843144 0,00125295 0,672928 0,0024 CONG DAM (1000 d/ha) -0,00730935 0,0131538 -0,555683 0,0026 CONG GIEO SA (1000 d/ha) -0,0190138 0,0199054 -0,955209 0,0024

Trang 10

(adjusted for d.f.) = 5,0 percent, Durbin-Watson

statistic = 0,865166 (P=0,0039)

TONGNANGSUAT = 20,0073 + 0,000490658

* TONGCHIPHIPHANBON + 0,000843144 *

TONGCHIPHITHUOCBVTV - 0,00730935 *

CONG DAM - 0,0190138 *CONG GIEO SA

Kết quả chính thức

Analysis of Variance

TONGNANG Suat = 44.136 +

0,00322236 * TONGCHIPHIPHANBON +

0,012417 * TONGCHIPHITHUOCBVTV -

0,0548606 * CONG DAM - 0,0255985 *

CONG GIEO SA

Qua số liệu thống kê cho thấy mô hình lúa lúa lúa trong đê bao triệt để có hiệu suất cao hơn đê bao lửng

ANOVA Table

Định dạng
Số trang	12
Dung lượng	310,74 KB