Lí luận về công ty cổ phần và thị trường chứng khoán. Ý nghĩa và sự vận dụng lí luận này ở nước ta

Công ty cổ phần và thị trường chứng khoán là lĩnh vực còn mới mẻ so với đại đa số người dân Việt Nam.

Lí luận về công ty cổ phần và thị trường chứng khoán Ý nghĩa và

sự vận dụng lí luận này ở nước ta

I Lí luận về công ty cổ phần và thị trường chứng khoán :

1 Giới thiệu về công ty cổ phần

2 Giới thiệu thị trường chứng khoán

2.1 Phân loại thị trường chứng khoán

2.2 Các nguyên tắc hoạt động của thị trường chứng khoán

2.3 Các thành phần tham gia thị trường chứng khoán

3 Vai trò của công ty cổ phần và thị trường chứng khoán

4 Điều kiện để thị trường chứng khoán hoạt động tốt

II Ý nghĩa và sự vận dụng lí luận này ở nước ta :

III Những điều cần lưu ý khi xem xét diễn biến của thị trường chứng khoán

ở nước ta hiện nay

Phần 3 Kết luận

Phần 1 LỜI NÓI ĐẦU

Công ty cổ phần và thị trường chứng khoán là lĩnh vực còn mới mẻ sovới đại đa số người dân Việt Nam Thành lập công ty cổ phần, mua bán cổphiếu là công cụ hữu hiệu thực hiện xã hội hóa đầu tư Quá trình cổ phần hóa

và phát triển thị trường chứng khoán là hai quá trình có tác động qua lại lẫnnhau Cổ phần hóa và niêm yết tạo hàng hoá cho thị trường chứng khoán sôiđộng Thị trường chứng khoán phát triển nhanh chóng, đến lượt nó tác độngtrở lại, kích thích tiến trình cổ phần hóa Từ đó đến nay, việc đưa các doanhnghiệp cổ phần hoá ra niêm yết luôn là chủ đề được bàn thảo khi nhắc đến thịtrường chứng khoán Công ty cổ phần và thị trường chứng khoán là hai thành

tố không thể tách rời, với đặc trưng riêng của nền kinh tế Việt Nam việc đẩynhanh tiến trình cổ phần hóa đưa các công ty niêm yết để tạo ra một thịtrường vốn phát triển là điều cần thiết Chứng khoán là lĩnh vực đầu tư hấpdẫn, trong ít năm nữa sẽ vô cùng sôi động Cùng với các nhà đầu tư nướcngoài đã và đang đầu tư tại thị trường chứng khoán Việt Nam, các nhà đầu tưtrong nước sẽ tham gia rất mạnh mẽ trong những năm tới Nhưng vấn đề quantrọng nhất để thành công và kiếm được tiền từ đầu tư chứng khoán khôngphải là điều dễ dàng Nói một cách ngắn gọn, tỷ lệ nhà đầu tư thành công trênthị trường chứng khoán tương đối ít, mà thất bại thì nhiều hơn là thành công.Nói chung là, đứng trước những cơ hội bao giờ cũng có những thách thức, vàkhi đã dấn thân tham gia vào đầu tư chứng khoán thì đó là một thách thức thật

sự Điều đó đòi hỏi người chơi phải tư duy, thận trọng xem xét mọi vấn đềtrước khi đưa ra đầu tư Ngày nay, kinh tế Việt Nam đang trên đà phát triểnmạnh, thị trường đa dạng hóa và ngày càng phức tạp Cho nên, việc tìm hiểucác thành phần kinh tế, để nắm bắt tốt cơ hội trong kinh doanh hay đầu tư làrất quan trọng và cần thiết đối với các nhà kinh tế Thị trường chứng khoán làmột trong những thị trường nóng nhất hiện nay, không chỉ ở Việt Nam màcòn ở trên thế giới Lợi nhuận mà thị trường chứng khoán mang lại là rất lớn,

nhưng rủi do mà nó đem lại cho người đầu tư cũng không hề ít Vì vậy, trướckhi muốn đầu tư vào công ty cổ phần hay thị trường chứng khoán chúng taphải tìm hiểu kĩ, đưa ra sự lựa chọn phù hợp

Em chọn đề tài này với mong muốn là có thể bổ sung thêm những kiếnthức về công ty cổ phần và thị trường chứng khoán cho mọi người và cho bảnthân mình

Phần 2 NỘI DUNG

I/ LÍ LUẬN VỀ CÔNG TY CỔ PHẦN VÀ THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN :

1 Giới thiệu về công ty cổ phần:

Công ty cổ phần là loại hình doanh nghiệp góp vốn, trong đó số vốn điều

lệ của công ty được chia nhỏ thành các phần bằng nhau gọi là cổ phần Các cánhân hay tổ chức sở hữu cổ phần được gọi là cổ đông

Công ty cổ phần là một tổ chức được thành lập theo pháp luật Nó đã tồntại dưới các hình thức khác nhau từ hàng trăm năm nay và những đặc trưng cơbản của nó hầu như vẫn không thay đổi

Một trong trong những đặc trưng quan trọng nhất của một công ty cổphần là trách nhiệm hữu hạn, cho phép người ta đầu tư tiền hay tài sản vàocông ty mà không phải chịu rủi ro đối với các tài sản cá nhân trong trườnghợp công ty phá sản Số tiền đầu tư này thuộc về công ty cổ phần và nhữngnhà đầu tư không được phép tiếp cận Ví dụ, họ không thể yêu cầu công ty trả

cổ tức hoặc trả lại vốn đầu tư Vốn đầu tư của họ phải chịu rủi ro vì nhà đầu

tư được hưởng lợi nếu công ty phát đạt, nhưng có thể mất hết nếu công ty phásản Sau khi đã góp tiền hay tài sản vào một công ty, những nhà đầu tư đượcnhận cổ phiếu thể hiện quyền được hưởng những khoản lợi từ việc chấp nhậnrủi ro này Trong hầu hết các trường hợp, các cổ phiếu được phép chuyểnnhượng tự do, do đó các cổ đông có thể bán các cổ phiếu của mình cho nhữngnhà đầu tư khác Hoặc có thể rời bỏ công ty hoàn toàn nếu họ muốn

Một đặc điểm nữa của công ty cổ phần là có thời gian tồn tại vô hạn.Khả năng của công ty có thể hoạt động vô thời hạn mang lại tính ổn định chodoanh nghiệp, đảm bảo rằng công ty có thể tồn tại lâu hơn những người sánglập ra nó

Công ty cổ phần đã trở thành hình thức tổ chức doanh nghiệp mang tínhthống trị nhằm giải quyết nhu cầu về vốn cho tăng trưởng Đây là hình thứchuy động vốn trên quy mô lớn một cách hiệu quả nhất Các cổ đông có thể

đầu tư vào công ty mà không phải chịu rủi ro về trách nhiệm cá nhân vàkhông phải lệ thuộc vào uy tín hay độ tin cậy của những người cùng đầu tưnhư trong hình thức hợp danh Họ có thể phân tán rủi ro thông qua đầu tư vàonhiều công ty khác nhau, với mục đích tối đa hóa lợi nhuận thu được.

2 Giới thiệu về thị trường chứng khoán :

Chứng khoán là một giá trị tài chính đại diện bằng lãi suất có thể thỏathuận và có thể thay thế Nói chung, chứng khoán gồm hai loại là chứng

khoán cổ phần (equity securities) và chứng khoán nợ (debt securities) Ngoài

ra còn có loại chứng khoán lai giữa hai loại trên Ở các nền kinh tế phát triển,loại chứng khoán nợ là thứ có tỷ trọng giao dịch áp đảo trên các thị trườngchứng khoán Còn ở những nền kinh tế kém phát triển, nơi mà thị trườngchứng khoán mới được thành lập, thì loại chứng khoán cổ phần lại chiếm tỷtrọng giao dịch lớn hơn Điều này giải thích tại sao ở Việt Nam cuối thập niên

1990 và đầu thập niên 2000, thị trường chứng khoán được nhiều người hiểu lànơi trao đổi các cổ phiếu.Công ty hay tổ chức phát hành chứng khoán đượcgọi là đối tượng phát hành

Thị trường chứng khoán trong điều kiện của nền kinh tế hiện đại, đượcquan niệm là nơi diễn ra các hoạt động giao dịch mua bán chứng khoán trung

và dài hạn Việc mua bán này được tiến hành ở thị trường sơ cấp khi ngườimua mua được chứng khoán lần đầu từ những người phát hành, và ở nhữngthị trường thứ cấp khi có sự mua đi bán lại các chứng khoán đã được pháthành ở thị trường sơ cấp Như vậy, xét về mặt hình thức, thị trường chứngkhoán chỉ là nơi diễn ra các hoạt động trao đổi, mua bán, chuyển nhượng cácloại chứng khoán, qua đó thay đổi chủ thể nắm giữ chứng khoán

2.1 Phân loại thị trường chứng khoán :

Phương diện pháp lý

-Thị trường tập trung :

+Giao dịch thông qua các sở giao dịch chứng khoán (Stock exchange)

+Hoạt động theo quy định của pháp luật Tất cả các bên tham gia cácquy chế nhà nước đã ban hành

+Có sự kiểm soát của Hội đông chứng khoán (ở Việt Nam là Ủy banchứng khoán nhà nước) Khi thị trường tăng trưởng nóng có thể dùng các biệnpháp để hạ nhiệt đồng thời tham gia thúc đẩy thị trường khi nó tuột dốc

-Thị trường phi tập trung hay thị trường OTC (over the counter):

+Nằm ngoài sở giao dịch…

+Không có sự kiểm soát từ Hội đồng Chứng khoán Bởi vậy mà có khităng trưởng nóng gấp vài lần nhưng ngay tháng sau giá trị giảm chóng mặt.+Không có địa điểm giao dịch tập trung Vì thế các web rao vặt choOTC nhiều, ở Việt Nam web lớn nhất là sanotc.com

+Giao dịch dựa vào sự thoả thuận Không có một mức hạn định cho giátrong 1ngày Nhà đầu tư thông qua công ty chứng khoán hoặc tìm đến nhau

để giao dịch

Quá trình luân chuyển chứng khoán :

-Thị trường sơ cấp: Còn gọi là thị trường cấp một hay thị trường pháthành Nơi diễn ra các hoạt động mua bán chứng khoán mới phát hành lần đầu.Tạo vốn cho đơn vị phát hành Dựa trên nhu cầu vốn để phát triển doanhnghiệp Định giá ban đầu của doanh nghiệp là 10 tỷ mỗi cổ phiếu giá 10knhưng khi xem xét trên các khía cạnh: kinh nghiệm, uy tín, tốc độ tăngtrưởng… doanh nghiệp có quyền bán ra đến 100k Chênh lệch 100k và 10k làthặng dư sau IPO, nó có thể để giữ lại để đầu tư, nếu là doanh nghiệp nhànước có thể được nhà nước dùng để đầu tư cho các dự án khác

-Thị trường thứ cấp : Còn gọi là thị trường cấp hai hay thị trường lưuthông Giao dịch chứng khoán đã phát hành qua thị trường sơ cấp Đảm bảotính thanh khoản cho chứng khoán Tính thanh khoản là khả năng thanh toán

dễ dàng giá trị của cổ phiếu ra tiền mặt, khả năng trao đổi cổ phiếu giữa cácnhà đầu tư

 Các hàng hóa trên thị trường :

-Thị trường chứng khoán cổ phần (cổ phiếu) là những giấy tờ, bút toánghi sổ hoặc dữ liệu điện tử, lưu hành trên thị trường và chứng nhận quyền sởhữu tài sản của đối tượng nắm giữ giấy tờ đó đối với đối tượng phát hành cổphần Hiểu đơn giản là: khi công ty cổ phần hóa, giá trị công ty được định giáchia làm các phần nhỏ, người chiếm giữ những cổ phần gọi là cổ đông và cổphiếu là giá trị xác thực họ cũng là người chủ công ty

- Thị trường chứng khoán nợ là những giấy tờ, bút toán ghi sổ hoặc dữliệu điện tử, lưu hành trên thị trường chứng nhận mối quan hệ chủ nợ củangười nắm giữ giấy tờ, chứng chỉ đó đối với người phát hành Trái phiếu làdạng nợ do nhà nước (trung ương lẫn địa phương), công ty, thể chế tài chínhphát hành mà trên tờ phiếu có xác nhận việc người phát hành nợ người nắmgiữ trái phiếu và nghĩa vụ trả nợ cả gốc lẫn lãi vào một thời điểm sau khi pháthành và kỳ hạn tới thời điểm đó Và trái phiếu có 2 loại là trái phiếu ChínhPhủ và trái phiếu tư nhân ( có thể của tổ chức, công ty )

-Thị trường các công cụ chứng khoán phái sinh là thị trường phát hành

và mua đi bán lại các chứng từ tài chính khác như: quyền mua cổ phiếu,chứng quyền, hợp đồng quyền chọn

2.2 Các nguyên tắc hoạt động :

-Nguyên tắc cạnh tranh: Theo nguyên tắc này, giá cả trên thị trườngchứng khoán phản ánh quan hệ cung cầu về chứng khoán và thể hiện tươngquan cạnh tranh giữa các công ty Trên thị trường sơ cấp, các nhà phát hànhcạnh tranh với nhau để bán chứng khoán của mình cho các nhà đầu tư, cácnhà đầu tư được tự do lựa chọn các chứng khoán theo các mục tiêu của mình.Trên thị trường thứ cấp, các nhà đầu tư cũng cạnh tranh tự do để tìm kiếm chomình một lợi nhuận cao nhất, và giá cả được hình thành theo phương thức đấugiá

-Nguyên tắc công bằng: Công bằng có nghĩa là mọi người tham gia thịtrường đều phải tuân thủ những qui định chung, được bình đẳng trong việc

chia sẻ thông tin và trong việc gánh chịu các hình thức xử phạt nếu vi phạmvào những qui định đó.

-Nguyên tắc công khai: Chứng khoán là loại hàng hoá trừu tượng nênthị trường chứng khoán phải được xây dựng trên cơ sở hệ thống công bốthông tin tốt Theo luật định, các tổ chức phát hành có nghĩa vụ phải cung cấpthông tin đầy đủ theo chế độ thường xuyên và đột xuất thông qua các phươngtiện thông tin đại chúng Sở giao dịch, các công ty chứng khoán và các tổchức có liên quan

-Nguyên tắc trung gian: Nguyên tắc này có nghĩa là các giao dịch chứngkhoán được thực hiện thông qua tổ chức trung gian là các công ty chứngkhoán Trên thị trường sơ cấp, các nhà đầu tư không mua trực tiếp của nhàphát hành mà mua từ các nhà bảo lãnh phát hành Trên thị trường thứ cấp,thông qua các nghiệp vụ môi giới, kinh doanh, các công ty chứng khoán mua,bán chứng khoán giúp các khách hàng, hoặc kết nối các khách hàng với nhauqua việc thực hiện các giao dịch mua bán chứng khoán trên tài khoản củamình

-Nguyên tắc tập trung: Các giao dịch chứng khoán chỉ diễn ra trên sởgiao dịch và trên thị trường OTC dưới sự kiểm tra giám sát của cơ quan quản

lý nhà nước và các tổ chức tự quản

2.3

Các thành phần tham gia thị trường chứng khoán :

-Nhà phát hành: Là các tổ chức thực hiện huy động vốn thông qua thịtrường chứng khoán dưới hình thức phát hành các chứng khoán

-Nhà đầu tư: Là những người thực sự mua và bán chứng khoán trên thịtrường chứng khoán Nhà đầu tư có thể được chia thành 2 loại :

+Nhà đầu tư cá nhân: là những người có vốn nhàn rỗi tạm thời, tham giamua bán trên thị trường chứng khoán với mục đích kiếm lời

+Nhà đầu tư có tổ chức: là các định chế đầu tư thường xuyên mua bánchứng khoán với số lượng lớn trên thị trường Các định chế này có thể tồn tạidưới các hình thức sau: công ty đầu tư, công ty bảo hiểm, Quỹ lương hưu,

công ty tài chính, ngân hàng thương mại và các công ty chứng khoán (mảng

Tự doanh) Các tập đoàn hàng đầu thế giới như AIG, Prudential… công tychứng khoán Sài Gòn, tập đoành Dầu Khí…

-Các công ty chứng khoán: Là những công ty hoạt động trong lĩnh vựcchứng khoán, có thể đảm nhận một hoặc nhiều trong số các nghiệp vụ chính

là môi giới, quản lý quỹ đầu tư, bảo lãnh phát hành, tư vấn đầu tư chứngkhoán và tự doanh

-Các tổ chức có liên quan đến thị trường chứng khoán :

+ Uỷ ban chứng khoán Nhà nước: là cơ quan thuộc Chính phủ thực hiệnchức năng quản lý nhà nước đối với thị trường chứng khoán ở Việt nam.+ Sở giao dịch chứng khoán: là cơ quan thực hiện vận hành thị trường

và ban hành những quyết định điều chỉnh các hoạt động giao dịch chứngkhoán trên Sở phù hợp với các quy định của luật pháp và ủy ban chứngkhoán

+ Công ty dịch vụ máy tính chứng khoán: là tổ chức phụ trợ, phục vụcác giao dịch chứng khoán

+ Công ty đánh giá hệ số tín nhiệm: là công ty chuyên cung cấp dịch vụđánh giá năng lực thanh toán các khoản vốn gốc và lãi đúng thời hạn và theonhững điều khoản đã cam kết của công ty phát hành đối với một đợt pháthành cụ thể

3 Vai trò của công ty cổ phần và thị trường chứng khoán :

-Huy động vốn đầu tư cho nền kinh tế: Khi các nhà đầu tư mua chứngkhoán do các công ty phát hành, số tiền nhàn rỗi của họ được đưa vào hoạtđộng sản xuất kinh doanh và qua đó góp phần mở rộng sản xuất xã hội.Thông qua thị trường chứng khoán, Chính phủ và chính quyền ở các địaphương cũng huy động được các nguồn vốn cho mục đích sử dụng và đầu tưphát triển hạ tầng kinh tế, phục vụ các nhu cầu chung của xã hội

- Cung cấp môi trường đầu tư cho công chúng: thị trường chứng khoáncung cấp cho công chúng một môi trường đầu tư lành mạnh với các cơ hội lựa

chọn phong phú Các loại chứng khoán trên thị trường rất khác nhau về tínhchất, thời hạn và độ rủi ro, cho phép các nhà đầu tư có thể lựa chọn loại hànghoá phù hợp với khả năng, mục tiêu và sở thích của mình

- Tạo tính thanh khoản cho các chứng khoán: Nhờ có thị trường chứngkhoán các nhà đầu tư có thể chuyển đổi các chứng khoán họ sở hữu thành tiềnmặt hoặc các loại chứng khoán khác khi họ muốn Khả năng thanh khoản làmột trong những đặc tính hấp dẫn của chứng khoán đối với người đầu tư Đây

là yếu tố cho thấy tính linh hoạt, an toàn của vốn đầu tư Thị trường chứngkhoán hoạt động càng năng động và có hiệu quả thì tính thanh khoản của cácchứng khoán giao dịch trên thị trường càng cao

- Đánh giá hoạt động của doanh nghiệp: Thông qua chứng khoán, hoạtđộng của các doanh nghiệp được phản ánh một cách tổng hợp và chính xác,giúp cho việc đánh giá và so sánh hoạt động của doanh nghiệp được nhanhchóng và thuận tiện, từ đó cũng tạo ra một môi trường cạnh tranh lành mạnhnhằm nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, kích thích áp dụng công nghệ mới, cảitiến sản phẩm

- Tạo môi trường giúp Chính phủ thực hiện các chính sách kinh tế vĩmô: Các chỉ báo của thị trường chứng khoán phản ánh động thái của nền kinh

tế một cách nhạy bén và chính xác Giá các chứng khoán tăng lên cho thấyđầu tư đang mở rộng, nền kinh tế tăng trưởng; ngược lại giá chứng khoángiảm sẽ cho thấy các dấu hiệu tiêu cực của nền kinh tế Vì thế, thị trườngchứng khoán được gọi là phong vũ biểu của nền kinh tế và là một công cụquan trọng giúp Chính phủ thực hiện các chính sách kinh tế vĩ mô Thông quathị trường chứng khoán, Chính phủ có thể mua và bán trái phiếu Chính phủ đểtạo ra nguồn thu bù đắp thâm hụt ngân sách và quản lý lạm phát Ngoài ra,Chính phủ cũng có thể sử dụng một số chính sách, biện pháp tác động vào thịtrường chứng khoán nhằm định hướng đầu tư đảm bảo cho sự phát triển cânđối của nền kinh tế

4 Điều kiện để thị trường chứng khoán hoạt động tốt :

Thị trường chứng khoán được xem là hoạt động tốt và hiệu quả nếu nhưviệc mua bán chứng khoán trên thị trường diễn ra thuận lợi, cung cấp cho nhàđầu tư một cơ chế giao dịch thuận tiện, an toàn, công khai, công bằng và minhbạch, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho nhà đầu tư Hay nói khác, thịtrường chứng khoán được xem là hoạt động tốt nếu như nó tạo ra tính thanhkhoản cao cho các chứng khoán giao dịch, cung cấp đầy đủ thông tin cho nhàđầu tư và các đối tượng tham gia thị trường, qua đó hình thành nên giá chứngkhoán hợp lý, tạo được niềm tin của công chúng vào thị trường chứng khoán

Vì vậy, để có thị trường chứng khoán hoạt động hiệu quả thì phải có một

số điều kiện căn bản sau:Về yếu tỗ vĩ mô: Sự ổn định môi trường chính trị vàkinh tế vĩ mô nhằm khuyến khích đầu tư và tiết kiệm của công chúng; mức độlạm phát được kiềm chế vừa đủ để duy trì nền kinh tế phát triển; mức thâmhụt ngân sách trong giới hạn an toàn, các chiến lược phát triển kinh tế, xoá đóigiảm nghèo và tạo công ăn việc làm được thực hiện có hiệu quả Về yếu tố vi

mô : Khung pháp lý hoàn chỉnh và đồng bộ với hệ thống các văn bản phápquy đầy đủ, rõ ràng, điều chỉnh các mặt hoạt động của thị trường chứng khoángiúp cho thị trường hoạt động an toàn, bảo vệ được quyền và lợi ích hợp phápcho các chủ thể tham gia thị trường

Mạng lưới các trung gian hoạt động trên thị trường chứng khoán như cáccông ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ đầu tư … , đóng vai trò cầu nốigiữa các nhà đầu tư thực hiện nghiệp vụ môi giới mua bán chứng khoán trênthị trường tập trung, cung cấp các dịch vụ hỗ trợ khác cho các nhà đầu tư nhưcho vay, cung cấp thông tin và các dịch vụ liên quan đến giao dịch chứngkhoán cho nhà đầu tư như tư vấn đầu tư chứng khoán, tham gia bảo lãnh pháthành và tư vấn cho các công ty trong việc niêm yết.Cung cấp một cơ chế giaodịch hiệu quả thông qua tổ chức, vận hành của Trung tâm Giao dịch Chứngkhoán, Sở Giao dịch Chứng khoán gồm hệ thống giao dịch, giám sát, công bốthông tin, hệ thống lưu ký, thanh toán bù trừ Sự vận hành của các hệ thống