Trong quan điểm chỉ đạo Chiến lược bảo vệ môi trường quốc gia đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030, có nhấn mạnh: “Bảo vệ môi trường là trách nhiệm của toàn xã hội, là nghĩa vụ của mọi người dân; phải được thực hiện thống nhất trên cơ sở xác định rõ trách nhiệm của Bộ, ngành, phân cấp cụ thể giữa Trung ương và địa phương; kết hợp phát huy vai trò của cộng đồng, các tổ chức quần chúng và hợp tác với các nước trong khu vực và trên thế giới”. Để thực hiện quan điểm chỉ đạo này, hợp tác xã cần phát huy mạnh mẽ vai trò, sức mạnh cộng đồng vốn là đặc thù chính để thực hiện tốt công tác bảo vệ môi trường hướng tới mục tiêu phát triển bền vững. Với yêu cầu cấp thiết phục vụ nhu cầu của ngành trong định hướng giai đoạn tới, đề tài: “Phát huy vai trò cộng đồng của hợp tác xã trong công tác bảo vệ môi trường giai đoạn 20152020” được chọn làm đề án tốt nghiệp chương trình cao cấp lý luận chính trị.
Trang 1HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH
Trang 2LỜI CẢM ƠN
Trong quá trình thực hiện và hoàn thành đề án, tôi xin gửi lời cảm ơn chânthành và sâu sắc tới các thầy cô giáo trong Học viện chính trị khu vực I, Học việnchính trị quốc gia Hồ Chí Minh đã quan tâm hướng dẫn và tạo điều kiện để tôi cóthể hoàn thành đề án này
Đặc biệt, tôi xin gửi lời cảm ơn tới PGS.TS Trần Thị Minh Ngọc, Trưởng
khoa xã hội học và khoa học lãnh đạo,người đã trực tiếp hướng dẫn và chỉ bảo trongsuốt quá trình làm đề án
Tôi xin cảm ơn tới Liên minh Hợp tác xã Việt Nam đã tạo điều kiện giúp đỡcung cấp tài liệu để tôi hoàn thành đề án này
Cuối cùng, tôi xin chân thành cảm ơn đến gia đình, bạn bè đã tận tình giúp
đỡ, động viên trong suốt thời gian qua
Hà Nội, tháng 6 năm 2015
Học viên
Phạm Thị Tố Oanh
Trang 4Từ viết tắt Diễn giải
BNN&PTNT Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn
Trang 5MỤC LỤC
Trang
A MỞ ĐẦU 1
1 Tính cấp thiết của đề án 1
2 Mục tiêu của đề án 2
2.1 Mục tiêu chung 2
2.2 Mục tiêu cụ thể 2
3 Giới hạn (đối tượng, không gian, thời gian) 2
B NỘI DUNG CỦA ĐỀ ÁN 3
1 Cơ sở xây dựng đề án 3
1.1. Cơ sở khoa học 3
1.2 Cơ sở chính trị, pháp lý 8
1.3 Cơ sở thực tiễn 15
2 Nội dung thực hiện đề án 17
2.1 Bối cảnh thực hiện đề án 17
2.2 Thực trạng vai trò cộng đồng của hợp tác xã trong công tác bảo vệ môi trường 18 2.3 Nội dung cụ thể đề án cần thực hiện 32
3 Tổ chức thực hiện đề án 35
3.1 Các giải pháp thực hiện đề án 35
3.2 Phân công trách nhiệm thực hiện đề án 38
3.3 Tiến độ thực hiện đề án 40
Trang 63.4 Kinh phí thực hiện đề án 42
4 Dự kiến hiệu quả của đề án 42
4.1 Ý nghĩa thực tiễn của đề án 42
4.2 Đối tượng hưởng lợi của đề án 43
4.3 Những thuận lợi và khó khăn khi thực hiện đề án 43
C KIẾN NGHỊ, KẾT LUẬN 46
TÀI LIỆU THAM KHẢO 49
PHỤ LỤC 52
A MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề án
Thực hiện Chỉ thị số 36-CT/TW ngày 25/6/1998 của Bộ Chính trị về tăng cường công tác bảo vệ môi trường trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, nghị quyết số 41-NQ/TW ngày 15/11/2004 của Bộ Chính trị về công tác bảo
vệ môi trường trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa, nhấn mạnh phát triển các phong trào quần chúng, cộng đồng tham gia bảo vệ môi trường; phát hiện, phổ biến, nhân rộng các mô hình, điển hình tiên tiến trong hoạt động bảo vệ môi trường,
Trang 7công tác xã hội hóa môi trường được thực hiện gắn với các cấp, các ngành, trong đó
có khu vực kinh tế hợp tác, hợp tác xã
Thực hiện chương trình phối hợp số 538/CTPH-LMHTX-BTNMT ngày 23tháng 6 năm 2006 và chương trình phối hợp số 05/CTPH-LMHTX-BTNMT ngày 07tháng 01 năm 2011 giai đoạn 2011-2015, được ký kết giữa Liên minh hợp tác xãViệt Nam và Bộ Tài nguyên và Môi trường, sau thời gian qua triển khai thực hiện
đã đạt được những kết quả quan trọng khẳng định vai trò huy động sức mạnh cộngđồng và vị trí của kinh tế hợp tác, hợp tác xã trong công tác bảo vệ môi trường.Trong quan điểm chỉ đạo Chiến lược bảo vệ môi trường quốc gia đến năm
2020, tầm nhìn đến năm 2030, có nhấn mạnh: “Bảo vệ môi trường là trách nhiệm
của toàn xã hội, là nghĩa vụ của mọi người dân; phải được thực hiện thống nhất trên cơ sở xác định rõ trách nhiệm của Bộ, ngành, phân cấp cụ thể giữa Trung ương và địa phương; kết hợp phát huy vai trò của cộng đồng, các tổ chức quần chúng và hợp tác với các nước trong khu vực và trên thế giới” Để thực hiện quan
điểm chỉ đạo này, hợp tác xã cần phát huy mạnh mẽ vai trò, sức mạnh cộng đồngvốn là đặc thù chính để thực hiện tốt công tác bảo vệ môi trường hướng tới mục tiêuphát triển bền vững
Với yêu cầu cấp thiết phục vụ nhu cầu của ngành trong định hướng giai đoạn
tới, đề tài: “Phát huy vai trò cộng đồng của hợp tác xã trong công tác bảo vệ môi
trường giai đoạn 2015-2020” được chọn làm đề án tốt nghiệp chương trình cao cấp
2.2 Mục tiêu cụ thể
- Vai trò cộng đồng của hợp tác xã trong phòng ngừa vả kiểm soát ô nhiễmmôi trường
Trang 8- Tăng cường các mô hình điểm HTX trong thu gom, vận chuyển, tái chế, xử
lý môi trường
- Đẩy mạnh phong trào cộng đồng của HTX tham gia có hiệu quả trong bảo
vệ môi trường theo hướng phát triển bền vững
3 Giới hạn (đối tượng, không gian, thời gian)
* Đối tượng: Vai trò cộng đồng của hợp tác xã gắn với công tác bảo vệ môi trường.
* Phạm vi không gian: tiến hành trên phạm vi cả nước, gắn với 3 miền Bắc, Trung,
Nam của Việt Nam
* Phạm vi thời gian: từ năm 2015 đến năm 2020.
Trang 9B NỘI DUNG CỦA ĐỀ ÁN
1 Cơ sở xây dựng đề án
1.1 Cơ sở khoa học
1.1.1 Khái niệm bảo vệ môi trường
* Khái niệm môi trường
- Môi trường theo nghĩa rộng bao gồm cả các nhân tố như không khí, nước,đất, ánh sáng, âm thanh, cảnh quan, nhân tố xã hội ảnh hưởng tới chất lượng cuộcsống của con người và các tài nguyên thiên nhiên cần thiết cho sinh sống và sảnxuất của con người
- Môi trường theo nghĩa hẹp chỉ bao gồm các nhân tố môi trường, thiên nhiên
và xã hội trực tiếp liên quan tới chất lượng sống của con người, không xem xét tàinguyên thiên nhiên trong đó
Ngoài ra, môi trường còn được phân thành môi trường thiên nhiên, môi trườngnhân tạo và môi trường xã hội
+ Môi trường thiên nhiên: bao gồm các nhân tố thiên nhiên: vật lý, hóa học và
sinh học, tồn tại khách quan ngoài ý muốn của con người, hoặc ít chịu sự chi phốicủa con người
+ Môi trường xã hội: là tổng thể các quan hệ giữa người và người tạo nên sự
thuận lợi hoặc trở ngại cho sự tồn tại và phát triển của các cá nhân và cộng đồng củacon người
+ Môi trường nhân tạo: bao gồm tất cả những nhân tố vật lý, sinh học, xã hội
do con người tạo nên và chịu sự chi phối của con người [15]
* Khái niệm bảo vệ môi trường
Bảo vệ môi trường là hoạt động giữ gìn, phòng ngừa, hạn chế các tác độngxấu đến môi trường; ứng phó sự cố môi trường; khắc phục ô nhiễm, suy thoái, cảithiện, phục hồi môi trường; khai thác, sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên nhằmgiữ môi trường trong lành
Bảo vệ môi trường là trách nhiệm và nghĩa vụ của mọi cơ quan, tổ chức, hộgia đình và cá nhân Bảo vệ môi trường gắn kết hài hòa với phát triển kinh tế, an
Trang 10sinh xã hội, bảo đảm quyền trẻ em, thúc đẩy giới và phát triển, bảo tồn đa dạng sinhhọc, ứng phó với biến đổi khí hậu để bảo đảm quyền mọi người được sống trongmôi trường trong lành.
Bảo vệ môi trường phải dựa trên cơ sở sử dụng hợp lý tài nguyên, giảm thiểuchất thải.Bảo vệ môi trường quốc gia gắn liền với bảo vệ môi trường khu vực vàtoàn cầu; bảo vệ môi trường bảo đảm không phương hại chủ quyền, an ninh quốcgia
Bảo vệ môi trường phải phù hợp với quy luật, đặc điểm tự nhiên, văn hóa,lịch sử, trình độ phát triển kinh tế - xã hội của đất nước Hoạt động bảo vệ môitrường phải được tiến hành thường xuyên và ưu tiên phòng ngừa ô nhiễm, sự cố,suy thoái môi trường
Tổ chức, hộ gia đình, cá nhân sử dụng thành phần môi trường, được hưởnglợi từ môi trường có nghĩa vụ đóng góp tài chính cho bảo vệ môi trường Tổ chức,
hộ gia đình, cá nhân gây ô nhiễm, sự cố và suy thoái môi trường phải khắc phục, bồithường thiệt hại và trách nhiệm khác theo quy định của pháp luật [15]
1.1.2 Vai trò cộng đồng của hợp tác xã trong công tác bảo vệ môi trường
Những tính chất có sức mạnh nổi bật của cộng đồng là: tính đoàn kết, gắn bó,
hỗ trợ lẫn nhau vì quyền lợi chung (sức mạnh tập thể bao giờ cũng lớn hơn sứcmạnh cá nhân); sự sáng tạo và duy trì các kiến thức bản địa (đây là một đặc trưngvăn hóa phi vật thể, lan truyền và bổ sung từ thế hệ này qua thế hệ khác, tạo ra sức
Trang 11sống của cộng đồng trong quá trình sản xuất và bảo vệ cuộc sống); lòng tự hào vềtruyền thống của làng xóm, của quê hương gắn với tình yêu dân tộc, đó cũng chính
là cuội nguồn lớn nhất của sức mạnh cộng đồng Hiện nay, công tác BVMT đangđứng trước thách thức to lớn, khi mà nhu cầu về một môi trường sống trong lành và
an toàn luôn mâu thuẫn với nhu cầu hưởng thụ một đời sống vật chất sung túc Nóicách khác, công tác BVMT đang phải đối mặt với các mẫu thuẫn trong suy nghĩ,thái độ, hành vi về môi trường giữa các nhóm người khác nhau trong xã hội, giữangười này với người khác và ngay cả trong bản thân một con người Để quản lý môitrường có hiệu quả, trước hết cần dựa vào các cộng đồng Các mục tiêu kinh tế, xãhội và môi trường phải là thể thống nhất, hài hoà và có sự tham gia của tất cả các cánhân cũng như các tổ chức trong việc chăm sóc môi trường ở cơ sở để đáp ứng nhucầu của cuộc sống BVMT ở cơ sở xã, phường, thị trấn là một vấn đề còn mới mẻ,nhưng rất cấp thiết và gắn liền với lợi ích của cộng đồng Sự tham gia của cộngđồng vào BVMT là một trong những giải pháp quan trọng của công tác quản lý,BVMT ở địa phương, vì qua các cấp quản lý hành chính (từ Trung ương đến cơ sở)thì càng xuống cấp thấp hơn vai trò của người dân càng trở nên quan trọng Sự thamgia của cộng đồng vào BVMT không chỉ tạo thêm nguồn lực tại chỗ cho sự nghiệpBVMT, mà còn là lực lượng giám sát môi trường nhanh và hiệu quả, giúp cho các
cơ quan quản lý môi trường giải quyết kịp thời sự ô nhiễm môi trường ngay từ khimới xuất hiện [3]
* Khái niệm hợp tác xã
Hợp tác xã là tổ chức kinh tế tập thể, đồng sở hữu, có tư cách pháp nhân, do
ít nhất 07 thành viên tự nguyện thành lập và hợp tác tương trợ lẫn nhau trong hoạtđộng sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm nhằm đáp ứng nhu cầu chung của thànhviên, trên cơ sở tự chủ, tự chịu trách nhiệm, bình đẳng và dân chủ trong quản lý hợptác xã [16]
Với khái niệm hợp tác, có thể thấy rõ đặc trưng của đồng sở hữu, tự nguyệnthành lập của các thành viên, hợp tác tương trợ lẫn nhau trong hoạt động Chính
Trang 12điều đó là cơ sở vững chắc cho sức mạnh tập thể, sức mạnh cộng đồng trong triểnkhai các hoạt động
* Khái niệm liên minh hợp tác xã
Liên minh hợp tác xã là tổ chức kinh tế - xã hội do các hợp tác xã, liên hiệphợp tác xã tự nguyện cùng nhau thành lập Liên minh hợp tác xã được tổ chức theongành và các ngành kinh tế Liên minh hợp tác xã được thành lập ở trung ương(Liên minh HTX Việt Nam và tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương (Liên minhHTX các tỉnh, thành phố)
Liên minh hợp tác xã có các chức năng: đại diện và bảo vệ quyền lợi hợppháp của các hợp tác xã và liên hiệp hợp tác xã thành viên; tuyên truyền, vận độngphát triển hợp tác xã Ngoài ra, hỗ trợ và cung cấp các dịch vụ cần thiết cho sự hìnhthành và phát triển của hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã; thực hiện các chương trình
hỗ trợ phát triển hợp tác xã do Chính phủ giao; đào tạo, bồi dưỡng cán bộ hợp tác
xã theo quy định của Chính phủ; tham gia xây dựng chính sách, pháp luật về hợptác xã
Liên minh hợp tác xã đại diện cho hợp tác xã và liên hiệp hợp tác xã trongquan hệ hoạt động phối hợp của các thành viên với các tổ chức trong và ngoài nướctheo quy định của pháp luật
* Khái niệm vai trò cộng đồng hợp tác xã trong bảo vệ môi trường
Vai trò cộng đồng hợp tác xã trong bảo vệ môi trường: bao gồm các hoạt độngcủa một tập hợp các hợp tác xã trong công tác bảo vệ môi trường
Ô nhiễm môi trường đã trở thành vấn đề toàn cầu Các hoạt động bảo vệ môitrường vì thế cũng trở nên cấp thiết đối với tất cả các nước trên thế giới trong đó cóViệt Nam Hoạt động bảo vệ môi trường muốn triển khai tốt cần có sự phối kết hợpchặt chẽ của cộng đồng Ở nhiều nước trên thế giới, các hoạt động bảo vệ môitrường dựa vào cộng đồng hay có sự tham gia của cộng đồng luôn được quan tâmthực hiện Ở Việt Nam, chính phủ đẩy mạnh xã hội hóa công tác bảo vệ môi trường,huy động sức mạnh toàn dân trong bảo vệ môi trường Xem xét ở hai góc độ trên,
Trang 13mô hình hợp tác xã (HTX) thể hiện vai trò cộng đồng trong bảo vệ môi trường vớinhững đặc điểm sau:
- Là tổ chức cộng đồng làm kinh tế có tính tự trợ giúp cao nhất
- Mô hình HTX huy động và phát huy được tối đa sức mạnh cộng đồng trongbảo vệ môi trường
- Mô hình HTX gắn kết được số đông người dân từ những thôn, xóm, bản làngnhững vùng thị trấn, nông thôn cũng như trung du, miền núi với số lượng hiện có là19.685 HTX (tính đến 30/6/2014)
Do vậy, các hoạt động bảo vệ môi trường nếu gắn kết với các hợp tác xã sẽ cóhiệu quả thiết thực và cụ thể hơn Phát huy vai trò cộng đồng của HTX thể hiệndưới các góc độ:
- Vai trò cộng đồng của hợp tác xã trong phòng ngừa vả kiểm soát ô nhiễmmôi trường
- Tăng cường các mô hình điểm HTX trong thu gom, vận chuyển, tái chế, xử
lý môi trường
- Đẩy mạnh phong trào cộng đồng của HTX tham gia có hiệu quả trong bảo vệmôi trường theo hướng phát triển bền vững
Với vai trò như vậy, các nhiệm vụ cụ thể được thực hiện như sau:
- Xây dựng, phát triển và nhân rộng các mô hình HTX môi trường, HTX thamgia bảo vệ môi trường (tức là các HTX hoạt động nhiều lĩnh vực khác nhau nhưng
có đăng ký ngành nghề môi trường) triển khai trực tiếp công tác bảo vệ môi trườngcho khu vực HTX và phục vụ yêu cầu chung của các khu vực khác nhau
- Thông tin, tuyên truyền nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường, phòngngừa và giảm thiểu ô nhiễm, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững cho khu vựcHTX và cả nước
- Giám sát và kiểm tra các đơn vị thành viên, thành viên và người lao độngtrong khu vực kinh tế tập thể thực hiện chính sách, pháp luật về bảo vệ môi trường
- Huy động và khai thác các nguồn vốn hỗ trợ người lao động và thành viênhợp tác xã áp dụng các mô hình hợp tác xã đã lồng ghép hài hòa nội dung bảo vệ
Trang 14môi trường, góp phần tăng thu nhập, cải thiện đời sống, nâng cao chất lượng môitrường và sức khỏe cộng đồng.
- Hướng dẫn, chỉ đạo các tổ chức cơ sở lồng ghép các nội dung bảo vệ môitrường vào nội dung, kế hoạch hoạt động, coi bảo vệ môi trường là một nhiệm vụtrọng tâm của mình Chủ động xây dựng các nội dung, chiến lược, chương trình, kếhoạch hoạt động hàng năm và 5 năm [17]
2014, chính phủ phê duyệt chương trình hỗ trợ phát triển kinh tế tập thể giai đoạn2016-2020
“Chỉ thị số 36-CT/TW về tăng cường công tác bảo vệ môi trường trong thời
kỳ công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước” của Bộ Chính trị, ra ngày 26/5/1998chỉ rõ: bảo vệ môi trường là vấn đề sống còn của đất nước, của nhân loại, là nhiệm
Trang 15vụ có tính xã hội sâu sắc, gắn liền với đấu tranh xóa đói giảm nghèo ở mỗi nước vớicuộc đấu tranh vì hòa bình và tiến bộ xã hội trên phạm vi toàn thế giới
Nghị quyết số 41-NQ/TW ngày 15/11/2004 của Bộ Chính trị, về tăng cườngcông tác bảo vệ môi trường trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước cónêu một số giải pháp đẩy mạnh xã hội hóa hoạt động BVMT gồm:
+ Tạo cơ sở pháp lý và cơ chế, chính sách khuyến khích cá nhân, tổ chức vàcộng đồng tham gia công tác bảo vệ môi trường; hình thành các loại hình tổ chứcđánh giá, tư vấn, giám định, công nhận, chứng nhận về bảo vệ môi trường; khuyếnkhích mọi thành phần kinh tế tham gia các dịch vụ thu gom, vận chuyển, tái chế, xử
lý chất thải và các dịch vụ khác về bảo vệ môi trường
+ Chú trọng xây dựng và thực hiện quy ước, hương ước, cam kết về bảo vệmôi trường và các mô hình tự quản về bảo vệ môi trường của cộng đồng dân cư
+ Phát triển các phong trào quần chúng tham gia bảo vệ môi trường Đề caotrách nhiệm, tăng cường sự tham gia có hiệu quả của Mặt trận Tổ quốc, các tổ chứcchính trị - xã hội, tổ chức xã hội, tổ chức hội, các phương tiện truyền thông tronghoạt động bảo vệ môi trường
+ Phát hiện các mô hình, điển hình tiên tiến trong hoạt động bảo vệ môitrường để khen thưởng, phổ biến, nhân rộng; duy trì và phát triển giải thưởng môitrường hàng năm; đưa nội dung bảo vệ môi trường vào cuộc vận động toàn dânđoàn kết xây dựng đời sống văn hóa và tiêu chuẩn xét khen thưởng
“Định hướng phát triển bền vững ở Việt Nam” (gọi tắt là chương trình nghị
sự 21) do Thủ tướng Chính phủ ban hành ngày 17/8/2004 Định hướng này có nội
Trang 16dung chủ yếu nhằm phát triển bền vững đất nước trên cơ sở kết hợp chặt chẽ, hợp lý
và hài hòa giữa phát triển kinh tế, phát triển xã hội và bảo vệ môi trường
Quốc hội nước ta đã thông qua Luật Bảo vệ Môi trường năm 2005 và Luậtbảo vệ Môi trường (sửa đổi) năm 2014 Nhiều văn bản dưới luật đã được các cấpthẩm quyền ký nhằm giải quyết các vấn đề về môi trường trong nước
Ngày 26 tháng 12 năm 2011, Bộ Tài nguyên và Môi trường cũng có thông
tư số 46/2011/TT-BTNMT “Quy định về bảo vệ môi trường làng nghề”
Giai đoạn 2006-2010 và 2011-2015, Bộ Tài nguyên và Môi trường và Liênminh Hợp tác xã Việt Nam đã ký kết chương trình phối hợp giai đoạn 5 năm về pháthuy vai trò của kinh tế tập thể trong bảo vệ môi trường [5]
Mục tiêu chính của chương trình này là:
- Nâng cao nhận thức, kiến thức pháp luật về quản lý và bảo vệ môi trườngcho toàn thể cán bộ, thành viên và người lao động trong khu vực kinh tế tập thể; qua
đó đề cao trách nhiệm của các xã viên trong khu vực kinh tế tập thể đối với công tácphòng ngừa ô nhiễm môi trường, thực hiện tốt chủ trương xã hội hóa công tác bảo
vệ môi trường; xây dựng hợp tác xã thành các tổ chức kinh tế có sự gắn kết hài hòagiữa hiệu quả kinh tế - xã hội và bảo vệ môi trường
- Phát triển các hợp tác xã hoạt động trong lĩnh vực bảo vệ môi trường theohướng tập trung vào việc giải quyết các vấn đề bức xúc về ô nhiễm, suy thoái môitrường của sản xuất, đời sống nhằm bảo đảm sức khoẻ của người dân trên địa bàndân cư; phát hiện, xây dựng, phổ biến và nhân rộng các mô hình hợp tác xã điểnhình tiên tiến gắn với quản lý môi trường dựa vào cộng đồng
- Tăng cường sự quản lý của nhà nước, hoàn thiện cơ chế, chính sách, phápluật, xây dựng và triển khai các chương trình hỗ trợ để các hợp tác xã là tác nhângây ô nhiễm môi trường tích cực áp dụng các biện pháp cần thiết bảo vệ môi trườngtrong hoạt động sản xuất, kinh doanh và các hợp tác xã đóng vai trò là thành viêntham gia bảo vệ môi trường luôn tiếp nhận những cơ chế, chính sách thuận lợi trongtriển khai
Trang 17Như vậy, có thể thấy trong chương trình phối hợp vai trò cộng đồng trong khuvực hợp tác xã được đề cao, ưu tiên trong mục tiêu hướng tới.
Hàng năm, Liên minh Hợp tác xã Việt Nam và Bộ Tài nguyên Môi trường đều
có báo cáo đánh giá về hoạt động phối hợp giữa hai ngành, đề ra những định hướngtrong các năm tiếp theo
Chương trình phối hợp là cơ sở để công tác phát huy vai trò hợp tác xã trongbảo vệ môi trường có điều kiện triển khai hướng tới mục tiêu chung về phát triểnhợp tác xã và bảo vệ môi trường
* Luật hợp tác xã năm 2012
Luật hợp tác xã số 23/2012/QH13 ngày 20/11/2012 có đề cập đến nguyên tắchoạt động Các nguyên tắc đó là quan tâm giáo dục, đào tạo, bồi dưỡng cho thànhviên, hợp tác xã thành viên, cán bộ quản lý, người lao động trong hợp tác xã, liênhiệp hợp tác xã; chăm lo phát triển bền vững cộng đồng thành viên, hợp tác vớinhau nhằm phát triển phong trào hợp tác xã trên quy mô địa phương, vùng, quốc gia
và quốc tế [15]
* Luật bảo vệ môi trường năm 2014
Luật bảo vệ môi trường năm 2014 có nêu xây dựng nội dung bảo vệ môitrường trong hương ước, thành lập tổ chức tự quản môi trường trong khu dân cư,khuyến khích phát triển dịch vụ bảo vệ môi trường, phát huy sức mạnh cộng đồngtrong các tổ chức, ngành nghề trong bảo vệ môi trường [15]
* Chiến lược quốc gia
Chiến lược bảo vệ môi trường quốc gia đến năm 2020, tầm nhìn đến năm
2030 do Bộ Tài nguyên và Môi trường chủ trì xây dựng và được Thủ tướng Chínhphủ phê duyệt tại quyết định số 1216/QĐ- TTg ngày 5/9/2012, được Bộ Tài nguyên
và Môi trường công bố chính thức vào ngày 12/12/2012 tại Hà Nội Chiến lượcđược xây dựng dựa trên các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước [4]
Chiến lược đã đưa ra các định hướng lớn cho công tác bảo vệ môi trường
gồm: (1) Phòng ngừa và kiểm soát các nguồn ô nhiễm; (2) cải tạo và phục hồi môi
trường các khu vực bị ô nhiễm, suy thoái, đẩy mạnh cung cấp nước sạch và dịch vụ
Trang 18vệ sinh môi trường; (3) khai thác, sử dụng hiệu quả và bền vững các nguồn tài nguyên thiên nhiên, bảo tồn thiên nhiên và đa dạng sinh học; (4) xây dựng năng lực
ứng phó với biến đổi khí hậu, giảm nhẹ phát thải khí nhà kính
Các định hướng tập trung vào các mục tiêu: giảm các nguồn hiện đang gây ônhiễm môi trường; cải tạo, phục hồi hồ, ao, kênh, mương, đoạn sông đã bị ô nhiễm,suy thoái; cải thiện chất lượng môi trường không khí trong các khu đô thị, khu dân
cư, sử dụng tài nguyên đất hiệu quả và bền vững Đồng thời, nâng cao nhận thức,hiểu biết, kiến thức về biến đổi khí hậu, sống chung với biến đổi khí hậu
Để thực hiện chiến lược hiệu quả, một số chuyên gia cho rằng cần tập trungvào các giải pháp tổng thể như: Tạo chuyển biến mạnh mẽ ý thức trách nhiệm củacác cấp, các ngành, doanh nghiệp và người dân trong bảo vệ môi trường; hoàn thiệnpháp luật, thể chế quản lý, tăng cường năng lực thực thi pháp luật, đẩy mạnh nghiêncứu khoa học, phát triển và ứng dụng công nghệ về bảo vệ môi trường; phát triểnngành kinh tế môi trường để hỗ trợ các ngành kinh tế khác giải quyết các vấn đềmôi trường, thúc đẩy tăng trưởng, tạo thu nhập và việc làm; tăng cường và đa dạnghóa đầu tư cho bảo vệ môi trường
Phân tích những nội dung trong chiến lược gắn với khu vực hợp tác xã nhằm
có những định hướng và đề xuất các chương trình triển khai cụ thể trong thời giantới
Trong quan điểm chỉ đạo chiến lược có nhấn mạnh: “Bảo vệ môi trường là
trách nhiệm của toàn xã hội, là nghĩa vụ của mọi người dân; phải được thực hiện thống nhất trên cơ sở xác định rõ trách nhiệm của Bộ, ngành, phân cấp cụ thể giữa Trung ương và địa phương; kết hợp phát huy vai trò của cộng đồng, các tổ chức quần chúng và hợp tác với các nước trong khu vực và trên thế giới”.
Trong nhóm nội dung, biện pháp hướng tới mục tiêu giảm các nguồn hiệnđang gây ô nhiễm môi trường, hợp tác xã có thể phát huy thế mạnh trong các hoạtđộng ngành nghề khác nhau, phát huy sức mạnh cộng đồng nhằm giảm thiểu ônhiễm môi trường
Trong nhóm nội dung, biện pháp hướng tới mục tiêu giải quyết cơ bản các
Trang 19vấn đề môi trường tại các khu công nghiệp, lưu vực sông, làng nghề và vệ sinh môitrường nông thôn, có đề cập tới hoạt động tập trung xây dựng các công trình bảo vệmôi trường nông thôn như: thu gom, xử lý rác thải; hệ thống tiêu thoát nước, nghĩatrang; ao hồ sinh thái; thúc đẩy mạnh mẽ phong trào trồng cây xanh; xây dựng cáckhu vui chơi, giải trí công cộng;
Trong nhóm nội dung, biện pháp hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ chất thải rắnđược thu gom, tái chế, tái sử dụng, giảm dần sản xuất và sử dụng túi, bao gói khóphân hủy, có đề cập tới tuyên truyền vận động kết hợp với áp dụng các công cụ kinh
tế nhằm hình thành thói quen phân loại rác thải, rác thải tại nguồn trong các giađình, cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, công sở và khu vực công cộng; thiết lậpcác hệ thống điểm tập kết, tiếp nhận chất thải rắn đã được phân loại đồng bộ ở cáckhu đô thi, khu dân cư nông thôn, khu công cộng Trong nội dung này cũng đề cậpđến mô hình hợp tác xã với nội dung thúc đẩy xã hội hóa, hình thành mạng lưới cácdoanh nghiệp, tổ chức xã hội, hợp tác xã thu gom, vận chuyển chất thải rắn, liên kếttrong mạng lưới với các cơ sở tái chế, các bãi chôn lấp; đẩy mạnh công tác thu gomchất thải rắn sinh hoạt tại các điểm dân cư nông thôn, khu vực công cộng Với nộidung này, mô hình hợp tác xã thu gom, vận chuyển, tái chế rác thải cần được pháthuy tối đa và nhân rộng trong thời gian tới nhằm phục vụ chiến lược quốc gia vềbảo vệ môi trường
Trong nhóm nội dung, biện pháp hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ chất thảinguy hại được xử lý, tiêu hủy, hợp tác xã cần có chương trình cụ thể nhằm triểnkhai thu gom, xử lý vỏ bao bì thuốc bảo vệ thực vật hiện nay phát sinh trong quátrình sản xuất nông nghiệp của hơn 9000 HTX nông nghiệp trong cả nước
Trong nội dung khai thác, sử dụng hiệu quả các nguồn tài nguyên thiênnhiên; bảo tồn thiên nhiên và đa dạng sinh học chính là mục tiêu đặt ra của chươngtrình phối hợp được ký kết giữa Liên minh Hợp tác xã Việt Nam và Bộ Tài nguyên
và Môi trường giai đoạn 2011-2015
* Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới
Trang 20Ngày 05/08/2008, tại hội nghị lần thứ 7 của Ban chấp hành(BCH) trungương (TW) Đảng khóa X đã ra nghị quyết 26-NQ/TW về nông nghiệp, nông dân,nông thôn Sau 20 năm đổi mới đất nước, đây là lần đầu tiên Đảng ta có một nghịquyết toàn diện nhất về nông nghiệp, nông dân, nông thôn trong điều kiện kinh tếthị trường hội nhập Đồng thời, nhằm thực hiện các nhiệm vụ mà Nghị quyết 26-NQ/TW (05/08/2008) của BCH TW khóa X về nông nghiệp, nông dân, nông thôn
đề ra, Thủ tướng Chính phủ ra quyết định số 491/QĐ-TTg ngày 16/04/2009 về banhành bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới Ngày 21/08/2009, Bộ Nông nghiệp vàPhát triển nông thôn (BNN&PTNT) ra thông tư số 54/2009/TT-BNNPTNT về việchướng dẫn thực hiện bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới, quyết định 800/QĐ-TTg ngày 04/06/2010 phê duyệt chương trình “Mục tiêu quốc gia về xây dựng nôngthôn mới giai đoạn 2010-2020” Đây là cơ sở để chỉ đạo xây dựng mô hình nôngthôn mới nhằm thực hiện các mục tiêu quốc gia về nông thôn phù hợp với điều kiệnkinh tế - xã hội (KT-XH) của đất nước [1]
Hiện nay, chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới là mộttrong hai chương trình mục tiêu còn lại được ưu tiên triển khai trên quy mô cảnước.đồng thời Liên minh HTX Việt Nam hiện là thành viên chính thức trong Banchỉ đạo triển khai trong chương trình nông thôn mới
Trong 19 tiêu chí quốc gia về nông thôn mới, tiêu chí thứ 13 yêu cầu xâydựng mô hình hợp tác xã hoạt động hiệu quả, tiêu chí thứ 17 yêu cầu đảm bảo côngtác môi trường tại cơ sở Theo tổng kết chương trình nông thôn mới giai đoạn 2010-
2014, tiêu chí môi trường là một tiêu chí khó thực hiện và nhiều địa phương chưađạt được tiêu chí này, một số mô hình HTX được củng cố hay thành lập mới hoạtđộng chưa hiệu quả Bên cạnh đó, công tác môi trường ở khu vực nông thôn chưađược quan tâm nhiều, công tác tổ chức quản lý và thực hiện chưa đạt hiệu quả cao
Đa số các địa phương có mô hình HTX nông nghiệp toàn xã Gắn với những nộidung bảo vệ môi trường đã triển khai trong thời gian qua, với yêu cầu hình thànhcác mô hình HTX điểm khu vực nông thôncó thể xây dựng các mô hình HTX môitrường, HTX nông nghiệp tham gia bảo vệ môi trường ở khu vực nông thôn Các
Trang 21mô hình này sẽ phát huy tốt vai trò cộng đồng của hợp tác xã trong bảo vệ môitrường.
* Kế hoạch, chiến lược
Thực hiện các văn bản hướng dẫn của Bộ Tài nguyên và Môi trường,LMHTXVN xây dựng kế hoạch giai đoạn, kế hoạch hàng năm về phát triển hợp tác
xã, mô hình hợp tác xã gắn với sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên và bảo vệ môitrường; chú trọng xây dựng các chương trình, dự án phát triển các hợp tác xã hoạtđộng trong lĩnh vực bảo vệ môi trường ở khu vực thành thị, nông thôn phục vụ sựnghiệp bảo vệ môi trường Hàng năm, Bộ TN&MT phối hợp góp ý, giúpLMHTXVN hoàn thiện các kế hoạch cụ thể sát với nhu cầu thực tế và cấp thiết củangành Trên cơ sở đó, LMHTXVN đã xây dựng, hướng dẫn các đơn vị trong xâydựng và triển khai kế hoạch từ Trung ương tới địa phương
1.3 Cơ sở thực tiễn
Thực hiện chủ trương của cả nước, HTX tích cực thực hiện công tác bảo vệmôi trường Nhiều loại hình HTX hoạt động đa lĩnh vực, chủ động tham gia bảo vệmôi trường Nhiều HTX hình thành chuyên sâu trong công tác bảo vệ môi trường
Thông qua mô hình tổ hợp tác, HTX, phong trào quần chúng tham gia bảo vệmôi trường được đẩy mạnh, công tác xã hội hóa bảo vệ môi trường đã được hìnhthành ở nhiều tỉnh, thành phố, nhiều điển hình tiên tiến trong công tác bảo vệ môitrường, các mô hình HTX tự quản về môi trường ở cộng đồng Hiện nay, theo sốliệu điều tra 12/2014, trong cả nước có 274 HTX dịch vụ bảo vệ môi trường (trong
đó có 154 HTX chuyên về môi trường (123 HTX thu gom rác thải, 2 HTX mai táng,
29 HTX cung cấp nước sạch), 120 HTX tham gia hoạt động bảo vệ môi trường),góp phần quan trọng vào việc làm môi trường xanh, sạch đẹp, giảm thiểu đáng kể ônhiễm môi trường Đồng thời, khu vực kinh tế hợp tác, HTX đang là tác nhân chủyếu tác động ảnh hưởng đến môi trường cả nước và là một bộ phận quan trọng trongcông tác bảo vệ môi trường hướng tới định hướng phát triển bền vững Gần đây,nhiều cơ sở kinh tế hợp tác, HTX đã chú trọng đầu tư đổi mới công nghệ, xây dựng
hệ thống xử lý chất thải, cải thiện môi trường làm việc
Trang 22Ngoài bảo vệ môi trường, các HTX dịch vụ môi trường còn tạo việc làmcũng như thu nhập và đảm bảo đời sống cho hàng chục nghìn lao động mà chủ yếu
là người nghèo, người yếu thế, góp phần vào chiến lược quốc gia về xóa đói giảmnghèo, phát triển bền vững
Ngoài ra, công tác thông tin, tuyên truyền, đẩy mạnh nội dung chương trìnhphối hợp; nghiên cứu, rà soát, bổ sung và hoàn thiện cơ chế, chính sách, pháp luật
về bảo vệ môi trường có liên quan đến kinh tế tập thể, tạo điều kiện thuận lợikhuyến khích, hỗ trợ cho các HTX, tổ hợp tác phát huy vai trò cộng đồng trongquản lý và xử lý ô nhiễm môi trường được triển khai
Liên minh HTX các cấp chú trọng xây dựng các chương trình, dự án pháttriển các hợp tác xã hoạt động trong lĩnh vực bảo vệ môi trường phù hợp với điềukiện thực tiễn ở khu vực thành thị, nông thôn; gắn với cộng đồng trong phát triểnbền vững, chương trình quốc gia về bảo vệ tài nguyên môi trường và ứng phó vớibiến đổi khí hậu
Tăng cường trao đổi thông tin, phổ biến, tuyên truyền kịp thời các văn bảnquy phạm pháp luật, cơ chế, chính sách về bảo vệ môi trường để cùng phối hợptriển khai hướng dẫn và thực hiện; các mô hình tổ chức cộng đồng, hoạt động cóhiệu quả; kinh nghiệm quản lý; gương người tốt, việc tốt trong khu vực kinh tế tậpthể, các đơn vị khác nhau về bảo vệ môi trường; đào tạo, tập huấn nâng cao nhậnthức và tăng cường năng lực trong quản lý và giảm thiểu ô nhiễm môi trường dựavào cộng đồng trong khu vực kinh tế tập thể; tư vấn, hỗ trợ, chuyển giao công nghệtrong bảo vệ môi trường; mở rộng hợp tác quốc tế nhằm nâng cao năng lực công tácbảo vệ môi trường là những hoạt động được triển khai
Bên cạnh đó, công tác giám sát và kiểm tra các đơn vị thành viên, thành viên
và người lao động trong khu vực kinh tế tập thể thực hiện chính sách, pháp luật vềbảo vệ môi trường được phối hợp triển khai
Nguồn lực thực hiện huy động từ nguồn tự có của hợp tác xã, quỹ phát triểnhợp tác xã, kinh phí sự nghiệp môi trường, sự nghiệp khoa học, sự nghiệp kinh tế,
hỗ trợ người lao động và thành viên hợp tác xã áp dụng các mô hình hợp tác xã,
Trang 23lồng ghép hài hòa nội dung bảo vệ môi trường, góp phần tăng thu nhập, cải thiệnđời sống, nâng cao chất lượng môi trường và sức khỏe cộng đồng.
Liên minh Hợp tác xã các cấp hướng dẫn, chỉ đạo các tổ chức cơ sở lồngghép các nội dung bảo vệ môi trường vào nội dung, kế hoạch hoạt động, coi bảo vệmôi trường là một nhiệm vụ trọng tâm của mình Chủ động xây dựng các nội dung,chiến lược, chương trình, kế hoạch hoạt động hàng năm và 5 năm
Với cơ sở thực tiễn như vậy, đánh giá vai trò cộng đồng của hợp tác xã nhằmphát huy hoạt động trong bảo vệ môi trường giai đoạn 2015-2020 là yêu cầu cầnthiết
2 Nội dung thực hiện đề án
13 triệu thành viên, hộ thành viên trong phát triển sản xuất, kinh doanh, nâng caohiệu quả kinh tế, góp phần giải quyết những nhu cầu về sản xuất, đời sống, kinh tế
và xã hội
Những năm qua, đất nước chúng ta đã phát triển với tốc độ nhanh, sánh vaivới các nước trong khu vực và trên thế giới Tuy nhiên, cùng với xu hướng pháttriển ngày càng lớn, vấn đề ô nhiễm môi trường được quan tâm và đẩy mạnh ở cáccấp, các ngành, không ngoại trừ khu vực kinh tế tập thể Năm 2014, Chính phủ đãphê duyệt triển khai chương trình hỗ trợ phát triển kinh tế tập thể giai đoạn 2015-
2020 Kinh tế tập thể vì thế có những điều kiện thuận lợi phát huy trên nhiều lĩnhvực ngành nghề khác nhau, phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế xã hội, phát triểnbền vững
Thực hiện chương trình phối hợp số 538/CTPH-LMHTX-BTNMT ngày 23tháng 6 năm 2006 và chương trình phối hợp số 05/CTPH-LMHTX-BTNMTngày 07
Trang 24tháng 01 năm 2011 giai đoạn 2011-2015 về việc‘’Phát huy vai trò của kinh tế tập
thể trong bảo vệ môi trường’’ được ký kết giữa LMHTXVN và Bộ TNMT, sau thời
gian qua triển khai thực hiện đã đạt được những kết quả quan trọng khẳng định vaitrò và vị trí của kinh tế hợp tác, HTX trong việc tham gia công tác bảo vệ môitrường, gắn với định hướng phát triển bền vững và huy động sức mạnh cộng đồng.Kết quả lớn nhất đạt được từ thực hiện các chương trình phối hợp là xây dựng
và nhân rộng một số mô hình hợp tác xã bảo vệ môi trường có sự tham gia tích cựccủa cộng đồng; nâng cao nhận thức, huy động các nguồn lực phát huy sức mạnhcộng đồng trong công tác bảo vệ môi trường nhằm mục đích nâng cao nhận thức,chuyển đổi hành vi, thúc đẩy tính tự chủ, triển khai công nghệ thân thiện với môitrường nhằm hướng tới mục tiêu phát triển kinh tế, xã hội và bảo vệ môi trường
Trong định hướng giai đoạn tới, Bộ Tài nguyên và Môi trường đề nghị Liênminh HTX Việt Nam cần có những chương trình tổng thể, trọng điểm trên cơ sởđánh giá tổng quan về thực trạng công tác bảo vệ môi trường trong toàn ngành vàphát huy vai trò cộng đồng của HTX trong công tác bảo vệ môi trường
2.2 Thực trạng vai trò cộng đồng của hợp tác xã trong công tác bảo vệ môi trường
2.2.1 Hệ thống các đơn vị triển khai công tác bảo vệ môi trường
Hiện nay, Liên minh Hợp tác xã Việt Nam đã hình thành hệ thống các cơ sởtriển khai về công tác khoa học công nghệ và bảo vệ môi trường từ Trung ương tớiđịa phương
Ở Trung ương, Liên minh HTX Việt Nam đã thành lập được 2 tổ chứcchuyên nghiên cứu và triển khai công tác khoa học công nghệ và bảo vệ môi trường
và 7 tổ chức có các hoạt động về khoa học công nghệ và môi trường, gồm:
- Trung tâm Khoa học, Công nghệ và Môi trường;
- Viện phát triển kinh tế hợp tác (trước năm 2011 là Viện kinh tế hợp tác);
- Trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Trung ương (trước năm 2011 là
Trường Cán bộ HTX và Doanh nghiệp nhỏ);
- Trường bồi dưỡng cán bộ;
- Trường Cao đẳng nghề Kỹ thuật - Mỹ nghệ Việt Nam;
Trang 25- Trường Cao đẳng nghề Kinh tế - Kỹ thuật Bắc bộ;
- Trường Trung cấp nghề Kinh tế - Kỹ thuật miền Trung - Tây Nguyên;
- Trường Trung cấp nghề và đào tạo cán bộ HTX miền Nam;
- Trung tâm các chương trình kinh tế - xã hội;
- Thời báo kinh doanh
Ở địa phương, Liên minh HTX các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương đãphân công cán bộ theo dõi hoặc hình thành các bộ phận chuyên trách về hoạt độngkhoa học công nghệ và bảo vệ môi trường và đã thành lập được 50 trung tâm hỗ trợphát triển HTX có chức năng triển khai các hoạt động nghiên cứu, chuyển giao khoahọc công nghệ và bảo vệ môi trường
2.2.2 Thực trạng ô nhiễm môi trường trong khu vực HTX
Khu vực kinh tế tập thể là khu vực kinh tế rộng lớn, đa ngành, đa lĩnh vực,với 19.685 HTX Trong đó, nông nghiệp (9411 HTX), công nghiệp-tiểu thủ côngnghiệp (3177 HTX), thương mại dịch vụ (1448 HTX), giao thông vận tải (1081HTX), thủy sản (477 HTX), xây dựng (670 HTX), môi trường (274 HTX)
Khu vực kinh tế tập thể là khu vực của nhiều nghề, tập trung phần lớn ở nôngthôn Khu vực này hiện đang có mức độ ô nhiễm môi trường cao, gây ảnh hưởnglớn đến cuộc sống của cộng đồng dân cư Trong quá trình triển khai, mức độ ônhiễm môi trường (nước thải, khí thải, chất thải rắn) phát sinh từ các loại hình HTXphụ thuộc vào quy mô và lĩnh vực hoạt động, cụ thể
Trong lĩnh vực sản xuất nông nghiệp, với hơn 9000 HTX hoạt động hàngnăm, sử dụng hàng chục ngàn tấn phân bón hóa học, trên 10.000 tấn thuốc bảo vệthực vật và là tác nhân gây ô nhiễm môi trường đất nghiêm trọng HTX nông nghiệp
là loại hình HTX phát sinh lượng nước thải lớn nhất (trung bình là 60,2 m3/ngày),với các thành phần chất rắn lơ lửng, chất thải hữu cơ, các chất tẩy rửa chuồng trại,
dư lượng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật Hoạt động sản xuất nông nghiệpthường được tổ chức trên diện rộng, ít tập trung và chỉ có 9,2% HTX thực hiện xử
lý sơ bộ một phần nước thải trước khi thải ra môi trường với các hình thức: bể phốt,
bể lọc, hầm biogas HTX nông nghiệp phát sinh lượng khí thải chiếm 22,5% tổng
Trang 26lượng khí thải trong khu vực HTX Hoạt động nông nghiệp và dịch vụ nông nghiệpphát sinh chất thải rắn chủ yếu là bao bì, vỏ chai lọ còn tồn dư chất bảo vệ thực vật(chất thải nguy hại), lông, thịt, nội tạng của gia súc, gia cầm,
Trong lĩnh vực công nghiệp-tiểu thủ công nghiệp, lượng nước thải trung bình
là 18,5 m3/ngày, chỉ có 1,2% số HTX có lượng thải trên 200 m3/ngày Đặc tính nướcthải thường có màu, mùi, nhiệt độ cao Theo số liệu thống kê, chỉ có 30% số HTXloại hình này có đầu tư biện pháp xử lý nước thải trước khi thải ra môi trường Vềkhí thải, HTX công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp phát sinh lượng khí thải chiếm26,3% tổng lượng khí thải trong khu HTX xây dựng phát thải lượng bụi lớn, phátsinh tiếng ồn trong khi thi công vực HTXcác công trình HTX cơ khí thải khói hàn,bụi kim loại, hơi HCl, hơi dung môi hữu cơ pha sơn, bụi sơn, tiếng ồn HTX vật liệuxây dựng thải bụi nguyên liệu chứa SiO2, Al2O3, bụi silicat, hợp chất Fluor từ vậtliệu đất nung, tiếng ồn HTX dệt, may thải bụi vải, bụi bông, tiếng ồn, HTX côngnghiệp hàng tiêu dùng thải bụi nilon, khói, dung môi, chất tẩy rửa, nhiệt độ cao.HTX loại hình này, trung bình thải ra 56,6 kg chất thải rắn/ngày, bao gồm: dầu mỡ,
bã thải chứa kim loại nặng, chất ăn mòn bã thải có kim loại nặng, chất dễ cháy, chấtthối rữa, chất hữu cơ, chất vô cơ và chất khó phân hủy khác, Chất thải rắn cònphát sinh trong quá trình lưu giữ sản phẩm và tiêu thụ sản phẩm
Trong lĩnh vực thương mại dịch vụ, lượng nước thải trung bình là 7,4m3/ngày Hiện chỉ có 1,8% số HTX có lượng nước thải trên 50 m3/ngày Đặc tínhnước thải của loại hình này thường chứa chất thải hữu cơ, chất tẩy rửa, và hiệnchỉ có 20% số HTX loại hình này có đầu tư biện pháp xử lý nước thải trước khi thải
ra môi trường Loại hình sản xuất này phát sinh lượng khí thải chiếm 6% tổng lượngkhí thải trong khu vực HTX
Trong lĩnh vực giao thông vận tải, lượng nước thải trung bình ở mức thấp 4,4
m3/ngày Nước thải của loại hình HTX này chủ yếu là nước làm mát, nước vệ sinh,các phương tiện giao thông vận tải, Đặc tính nước thải của loại hình HTX nàythường có mùi hôi, màu, dầu mỡ, nhiệt độ cao Tuy nhiên, chỉ có 26,5% số HTX có
xử lý nước thải trước khi thải ra môi trường Khí thải của loại hình này chiếm
Trang 2720,7% tổng lượng khí thải trong khu vực HTX, với các loại khí thải: CO, CO2, khóiđen, khói chứa chì,
Chất thải rắn phát sinh là các loại bao bì, vỏ chai lọ, 11% HTX thải ra chấtthải rắn là đất cát, gạch ngói, cát sỏi khi vận chuyển những loại vật liệu này
Trong lĩnh vực thủy sản, lượng nước thải trung bình hàng ngày là 32,7 m3,khoảng 3% HTX loại hình này có lượng nước thải là 200-500 m3/ngày Nguồn phátsinh nước thải chủ yếu của các hoạt động nuôi trồng thủy sản từ quá trình làm sạchnước định kỳ trong nuôi trồng, thu hoạch và chế biến thủy sản sau đánh bắt, dầu mỡ
từ phương tiện đánh bắt, nước thải sinh hoạt của những người thực hiện đánh bắt, Đặc tính của nước thải này có mùi, màu, Hiện nay, chỉ có 33,3% số HTX loạihình này thực hiện các biện pháp xử lý nước thải, trong đó 76,9% số HTX sử dụng
hệ thống lọc xử lý nước, 23,1% HTX sử dụng các hóa chất xử lý môi trường để làmsạch nước nuôi trồng thủy sản và kết quả thu được là 75% HTX thủy sản giảm đượctrên 70% mức độ ô nhiễm của nước sản xuất
Trong sản xuất chế biến, lượng khí thải phát sinh từ loại hình sản xuất nàychiếm 20,5% tổng lượng khí thải trong khu vực HTX Chất thải rắn phát sinh là cácloại bao bì, vỏ chai lọ Theo số liệu thống kê, 15,4% HTX thủy sản thải ra lượngđáng kể các chất thải rắn như thức ăn thủy sản dạng bột bị rơi vãi, đất, bùn khi cảitạo các hồ nuôi trồng thủy sản và xác thủy sản chết
Từ những đặc thù sản xuất, ô nhiễm môi trường phát sinh trong các loại hìnhsản xuất cụ thể, chúng tôi thống kê chung về ô nhiễm trong khu vực HTX đối vớitừng thành phần môi trường, cụ thể như sau:
Đối với nước thải: hiện chỉ có 13,4% tổng số HTX có xử lý sơ bộ nước thảitrước khi thải ra môi trường Lượng nước thải còn lại thường được đổ thải trực tiếp
ra hệ thống kênh mương, hệ thống thoát nước công cộng, gây ô nhiễm môi trườngnước mặt và nước ngầm
Đối với khí thải: hiện chỉ có 11% HTX đầu tư biện pháp xử lý bụi và khí thảitrước khi thải ra môi trường Kết quả xử lý của các HTX có thực hiện biện pháp xử
Trang 28lư chỉ có 45,7% HTX đạt được mức độ giảm ô nhiễm trên 70%, 22% HTX đạt đượcmức độ giảm thiểu ô nhiễm dưới 50%.
Đối với chất thải rắn: chỉ có khoảng 32% HTX thực hiện việc xử lý chất thảirắn trước khi thải ra môi trường bằng các biện pháp như: thu gom, nghiền nhỏ, đốt,thu hồi các chất có khả năng tái chế và tái sử dụng như nilon, giấy vụn, kim loại,nhựa, thủy tinh bằng các phương pháp xử lý đơn giản, thủ công nên hiệu quả xử lýkhông cao Sau khi xử lý chất thải rắn, khoảng 10% HTX chỉ giảm được dưới 50%mức độ ô nhiễm môi trường liên quan đến chất thải rắn Sau khi thu gom chất thảirắn tại nguồn, các HTX chuyển chất thải rắn ra khu vực tập kết rác theo quy địnhcủa địa phương hoặc đổ vào các bãi rác tạm của chính các HTX Qua thực tế chothấy, hầu hết các bãi rác không hợp vệ sinh, không có lớp chống thấm; nước rác rò
rỉ ở dưới đáy và thành ô chôn lấp Các bãi rác hiện tại không được kiểm soát, nặngmùi và nước rác rò rỉ cũng là nguồn gây ô nhiễm cho môi trường đất, nước vàkhông khí
Về môi trường lao động: nhiều cơ sở kinh tế hợp tác, HTX trong lĩnh vựcnông nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, giao thông vận tải, xây dựng chưa đảm bảođiều kiện môi trường làm việc, tiêu chuẩn vệ sinh an toàn lao động Tình trạng ônhiễm về bụi, hóa chất độc hại, tiếng ồn, nhiệt độ đã làm gia tăng tỷ lệ người laođộng là công nhân, xã viên HTX mắc bệnh nghề nghiệp, nhất là trong các ngànhhóa chất, luyện kim, vật liệu xây dựng, khai thác mỏ,
Tổng hợp chung, các HTX và các hộ gia đình ở vùng nông thôn thườngkhông có kinh phí đầu tư ban đầu để xử lý môi trường hoặc cải tiến thiết bị, côngnghệ sản xuất Mặt khác, năng lực tiếp thu công nghệ của các HTX và các hộ giađình ở nông thôn rất hạn chế Chính vì thế, khu vực HTX là tác nhân gây ô nhiễmmôi trường đáng kể
2.2.3 Vai trò cộng đồng trong công tác bảo vệ môi trường
* Mô hình HTX trong công tác bảo vệ môi trường
Để giải quyết vấn đề môi trường trong việc huy động sức mạnh của chínhcộng đồng, những năm qua Liên minh HTX các cấp đã chú trọng đến việc hình
Trang 29thành các mô hình HTX chuyên sâu trong bảo vệ môi trường như: HTX môi trường,HTX thu gom và xử lý rác thải, HTX nước sạch nông thôn, HTX trong các làngnghề tham gia xử lý môi trường; đã có những mô hình thành công như: HTX môitrường Thành Công (Hà Nội), HTX nước sạch Bình Tây (Tiền Giang), HTX môitrường Hiệp Hòa (Bắc Giang), HTX môi trường Chí Linh (Hải Dương), HTX dịch
vụ vệ sinh môi trường Thanh Ba (Phú Thọ)
Theo kết quả điều tra của nhiệm vụ, hiện nay ở nước ta có 154 HTX môitrường Số lượng các HTX tham gia bảo vệ môi trường được phân bố tương đối đềutại các khu vực: tại khu vực phía bắc đã có 17 tỉnh, thành phố và tại khu vực phíanam có 15 tỉnh, thành phố có các HTX môi trường Các địa phương có nhiều HTXmôi trường là Tiền giang (20 HTX), Vĩnh Phúc (16), Hà Nội (9 HTX), Đắc lắc 8HTX,
- Lĩnh vực thu gom, vận chuyển và xử lý rác thải có nhiều HTX tham gianhất (123 HTX) và được phân bố tương đối đồng đều tại các địa phương Có tới 30tỉnh, thành phố đã có các HTX thu gom, vận chuyển, xử lý rác thải Hầu hết cácHTX thu gom, vận chuyển và xử lý rác thải có quy mô rất nhỏ nhưng có một vàiHTX có quy mô khá lớn (cả về số lượng lao động và số vốn SXKD) như HTXVSMT Thành Công - Hà Nội; HTX vận tải Công Nông, thành phố Hồ Chí Minh
- Lĩnh vực cung cấp nước sạch có 29 HTX tham gia, trong đó tập trung chủyếu tại một số địa phương như: Tiền Giang; Đắc Lắk, TP Hà Nội
- Lĩnh vực làm dịch vụ tang lễ mới chỉ có 2 HTX tham gia, trong đó hầu hếttham gia như một dịch vụ bổ sung (không chuyên)
- Một số dịch vụ khác như: chăm sóc cây xanh, chiếu sáng đô thị, quản lýchợ… chỉ có một số rất ít HTX tham gia và được coi như một hoạt động phụ, kèmtheo hoạt động các hoạt động SXKD khác
Như vậy, có thể thấy rằng các HTX hiện nay tham gia chủ yếu vào 2 dịch vụ:thu gom, vận chuyển, xử lý rác thải và cung cấp nước sạch (trong đó hầu hết là cungcấp nước sạch sinh hoạt cho các hộ gia đình và một số cơ quan trong cùng địa bàn)
Trang 30Tuy nhiên, số lượng loại hình HTX môi trường chỉ dừng lại ở vận chuyển vàcung cấp nước sạch, thu gom và vận chuyển rác thải chiếm tỷ lệ cao Hiện nay, tỷ lệcác HTX đầu tư công nghệ xử lý nước cấp, triển khai phân loại rác tại nguồn, chếbiến rác, sử dụng rác là nguyên liệu sản xuất nhằm phát triển kinh tế chiếm tỷ lệchưa cao (13,7%)
Bên cạnh đó, ở các tỉnh, thành phố có nhiều HTX hoạt động trong nhiều ngànhnghề khác nhau tham gia công tác bảo vệ môi trường Nhằm nâng cao trách nhiệmcủa người lao động và thành viên HTX, hiện có khoảng 28,5 % HTX đã đăng kýthực hiện các báo cáo đánh giá tác động môi trường và 45,8% HTX đăng ký tiêuchuẩn cho phép về vệ sinh môi trường với các nội dung đăng ký như: giảm tiếng ồn,khí thải, nước thải, chất thải rắn, không làm ảnh hưởng tới các khu dân cư xungquanh và giữ vệ sinh môi trường trong quá trình sản xuất kinh doanh Hiện có26,45% HTX thực hiện việc trích lập quỹ bảo vệ môi trường Việc thực hiện đónggóp phí bảo vệ môi trường cũng được nhiều HTX tuân thủ, trong đó có gần 36%HTX đóng góp phí trên 10 triệu đồng
Trong 5 năm qua, Liên minh HTX Việt Nam phối hợp với Liên minh HTXmột số tỉnh, thành phố củng cố, hoàn thiện và thành lập mới tổng số 23 mô hình thíđiểm trong việc quản lý và xử lý môi trường: 07 mô hình chế biến rác thải hữu cơlàm phân vi sinh (Vĩnh Phúc, Hải Phòng, Điện Biên, Quảng Nam, Hà Nam, HàNội), 02 mô hình tái chế rác thải nilon làm hạt nhựa (Hà Nội), 01 mô hình xử lýnước thải tái chế nhựa (Hà Nội), 04 mô hình xử lý nước thải, khí thải, chất thải rắncho HTX và làng nghề (Bắc Ninh, Hải Phòng), 01 mô hình HTX quản lý môitrường dựa vào cộng đồng gắn với xử lý nước cấp (Hà Nam), 01 mô hình tận dụngchất thải từ chăn nuôi động vật là nguồn thức ăn nuôi giun, từ giun là nguồn thức ănnuôi ba ba, cá quả phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế hộ và bảo vệ môi trường (HàNam, Hà Nội), 01 mô hình thu gom vỏ bao bì thuốc bảo vệ thực vật (Hà Nam), 01
mô hình HTX đầu tiên phát triển nuôi heo sạch, tận dụng khí biogas trong sản xuấtđiện ở thành phố Hồ Chí Minh (HTX chăn nuôi heo an toàn Tiên Phong, Củ Chi,thành phố Hồ Chí Minh), 02 mô hình tận dụng chất thải xây dựng sản xuất gạch
Trang 31không nung (Hải Phòng, Hà Nội), 01 mô hình HTX quản lý nghĩa trang nhân dângắn với bảo vệ môi trường, 01 mô hình HTX xử lý nước thải chế biến thực phẩmthu hồi khí sinh học sử dụng năng lượng tái tạo phục vụ sản xuất, giảm thiểu ônhiễm môi trường (Tây Ninh), 01 mô hình HTX xử lý chất thải chăn nuôi sử dụngnăng lượng khí sinh học chạy máy phát điện phục vụ sản xuất giảm thiểu ô nhiễmmôi trường (Ninh Bình) [8].
Hiện nay, các mô hình thí điểm đang được hoàn thiện và nhân rộng trên nhiềuđịa bàn trong cả nước Các mô hình được triển khai gắn với phát triển theo loại hìnhHTX, giúp HTX tiếp cận những chuyển giao công nghệ nhằm hướng tới 3 mục tiêu:
phát triển kinh tế cho các HTX (gắn với cộng đồng là các thành viên), phát triển đời
sống xã hội và đặc biệt đẩy mạnh công tác bảo vệ môi trường gắn với đời sống vàsản xuất
* Công tác hướng dẫn triển khai, thực hiện chương trình kế hoạch bảo vệ môi trường
Ở Trung ương, năm 2006 và năm 2011, sau khi chương trình phối hợp được
ký kết, Liên minh Hợp tác xã Việt Nam và Bộ Tài nguyên và Môi trường đã xâydựng, ban hành văn bản hướng dẫn, chỉ đạo theo ngành dọc tới Liên minh HTX, SởTài nguyên và Môi trường các tỉnh, thành phố
Ở địa phương, theo số liệu điều tra tại thời điểm 4/2015, trên cơ sở các nộidung chương trình phối hợp hoạt động của hai ngành và những văn bản hướng dẫnchỉ đạo, hiện nay có 33 tỉnh, thành phố đã ký kết các chương trình phối hợp và kếhoạch hành động giữa LMHTX và Sở TN&MT các tỉnh, thành phố: Lai Châu, BắcGiang, Sơn La, Lào Cai, Hà Giang, Đắc Lắc, Đồng Nai, Đồng Tháp, Nhiều Liênminh HTX tỉnh, thành phố tuy chưa ký kết được chương trình phối hợp với Sở Tàinguyên và Môi trường nhưng vẫn chủ động trong thực hiện những hoạt động phốihợp và tích cực triển khai công tác bảo vệ môi trường
Bên cạnh đó, Liên minh HTX Việt Nam hướng dẫn kế hoạch giai đoạn vàhàng năm đối với Liên minh HTX các tỉnh, thành phố, tư vấn, hỗ trợ các mô hình,hoạt động cụ thể
Trang 32* Công tác thông tin tuyên truyền, nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường
Hoạt động thông tin, tuyên truyền, xã hội hóa công tác bảo vệ môi trườngđược đề cao Hàng năm, Liên minh HTX Việt Nam đều chủ động triển khai chươngtrình thông tin, tuyên truyền, xã hội hóa công tác bảo vệ môi trường gắn với địnhhướng chung của nhà nước với nhiều hình thức đa dạng
Một số hoạt động triển khai cụ thể: điều tra, thu thập thông tin về HTX dịch
vụ môi trường, HTX tham gia bảo vệ môi trường, đánh giá thực trạng công tác môitrường; thông tin tuyên truyền, phổ biến, quán triệt các chủ trương, Nghị quyết củaĐảng, chính sách pháp luật của Nhà nước, cho đội ngũ các cán bộ quản lý, thànhviên HTX ở cấp Trung ương và địa phương; hoàn thành giáo trình giảng dạy về môitrường lồng ghép trong chương trình đạo tạo cán bộ, thành viên HTX; phát hành87.400 tờ rơi nhân ngày môi trường thế giới, chiến dịch làm cho thế giới sạchhơn, ; tổ chức 19 khóa đào tạo theo cụm, 13 hội thảo cấp tỉnh, thành phố, 2 hộithảo quốc gia nhằm thông tin, tuyên truyền về công tác bảo vệ môi trường trong khuvực HTX, thu hút 3207 thành viên là cán bộ Liên minh HTX tỉnh, thành phố, xãviên HTX; tổ chức tuyên dương các điển hình tiên tiến về hoạt động bảo vệ môitrường và sử dụng hợp lý tài nguyên trong khu vực kinh tế tập thể: HTX Chí Linh,Sao Đỏ, Hải Dương; HTX Đồng Lợi, Bắc Giang; HTX Đồng Lợi, Hải Dương; HTXmôi trường Thành Công, Hà Nội
Thông qua hoạt động điều tra, đánh giá thực trạng nhận thức của đội ngũ cán
bộ quản lý và người lao động trong khu vực kinh tế tập thể về khai thác, sử dụnghợp lý tài nguyên thiên nhiên và bảo vệ môi trường, Liên minh HTX các cấp có thểnắm bắt nhu cầu và định hướng tổ chức đào tạo, tập huấn, bồi dưỡng kiến thức vềbảo vệ môi trường; xây dựng đề án, kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lựccho các cán bộ, xã viên và người lao động trong khu vực kinh tế tập thể Hàng năm,nhiều Liên minh HTX tỉnh, thành phố phối hợp với Sở Tài nguyên và Môi trường tổchức tốt các khóa đào tạo, tập huấn nhằm tuyên truyền, phổ biến các văn bản, quyphạm pháp luật, cơ chế, chính sách về tài nguyên thiên nhiên và bảo vệ môi trườngnhư: Hòa Bình, Thái Nguyên, Vĩnh Phúc, Nam Định,
Trang 33Bên cạnh đó, đoàn thanh niên cơ quan LMHTXVN phát động hoạt độngtrong toàn ngành “HTX vì cộng đồng và an sinh xã hội”, tổ chức hoạt động “Kỳnghỉ hồng”, tại xã Phù Lưu, huyện Ứng Hòa, Hà Nội với các hoạt động gắn với bảo
vệ môi trường: trồng 400 cây xanh, thành lập HTX môi trường, tặng quà tình nghĩacho các hộ chính sách, phát 42 đầu sách gắn với hướng dẫn sản xuất kinh doanh bềnvững có gắn với vai trò của cộng đồng, HTX trong công tác bảo vệ môi trường; tổchức lễ ra quân hưởng ứng “ngày môi trường thế giới và ra quân ngày chủ nhậtxanh” gắn với lễ phát động ở Liên minh HTX các tỉnh, thành phố với các hoạt độngmít tinh, vệ sinh môi trường, phát động trồng cây xanh,
Liên minh HTX Việt Nam chỉ đạo báo ngành (báo dưới dạng báo in và báođiện tử) mở chuyên mục riêng về công tác bảo vệ môi trường Mỗi tuần một số đều
có 1-3 bài chuyên sâu trên báo in và báo điện tử về công tác bảo vệ môi trườngtrong khu vực HTX nói riêng, trên toàn quốc nói chung Tính đến nay, đã có 962bài chuyên sâu đăng trên báo in, 727 tin, bài đăng trên báo điện tử gắn với công tácbảo vệ môi trường cho khu vực kinh tế tập thể và các vấn đề gắn với chiến lược bảo
vệ môi trường quốc gia đến năm 2010 và định hướng đến năm 2020, chương trìnhmục tiêu quốc gia ứng phó với biến đổi khí hậu, phát huy vai trò cộng đồng củaHTX trong công tác bảo vệ môi trường Nhiều tin, bài, ảnh tuyên truyền về công tácbảo vệ môi trường trong khu vực HTX cũng được đăng trên tạp chí chuyên ngànhcủa Bộ Tài nguyên và Môi trường Ở địa phương, các hoạt động bảo vệ môi trườngđược tổng kết và đăng tải trên các bản tin của Liên minh HTX các tỉnh, thành phố,báo đài địa phương Nhiều tỉnh đã làm tốt công tác thông tin về bảo vệ môi trường.Liên minh HTX Việt Nam hoàn thành việc xây dựng website về quản lý các vấn đềmôi trường trong khu vực HTX Hiện nay, website này đang được thúc đẩy hoạtđộng nhằm kết nối, cập nhật thông tin đến LMHTX các tỉnh, thành phố, các HTX.Bên cạnh đó, nhiều mô hình HTX điển hình tiên tiến trong lĩnh vực bảo vệ môitrường được Liên minh HTX Việt Nam cũng như Bộ Tài nguyên và Môi trườngkhen thưởng: HTX môi trường Đồng Lợi, HTX môi trường Thành Công,
Trang 34Nhìn chung, LMHTXVN luôn tăng cường trao đổi thông tin và phổ biến,tuyên truyền kịp thời các văn bản quy phạm pháp luật, cơ chế, chính sách về tàinguyên thiên nhiên và bảo vệ môi trường để cùng phối hợp triển khai hướng dẫn vàthực hiện; các mô hình tổ chức, hoạt động có hiệu quả; kinh nghiệm quản lý; gươngngười tốt, việc tốt trong khu vực kinh tế tập thể về phát huy vai trò cộng đồng trongbảo vệ môi trường, tạo mối quan hệ gắn kết giữa Trung ương và địa phương.
* Công tác hợp tác quốc tế
Liên minh HTX Việt Nam khuyến khích các đơn vị triển khai tích cực tăngcường các hoạt động phối hợp với quốc tế để đẩy mạnh các hoạt động bảo vệ môitrường, khai thác theo nhiều kênh và nhiều nguồn hỗ trợ khác nhau; tư vấn, hỗ trợcho HTX phát triển sản xuất bền vững gắn với phát triển kinh tế cho các HTX, hộthành viên và bảo vệ môi trường
- Tham gia và phối hợp tổ chức hội nghị, hội thảo khu vực và quốc tế
Tháng 7/2012, LMHTX tham gia hội nghị quốc tế do tổ chức nông lươngthực thế giới IFAP tổ chức tại Ireland với nội dung: “Nông nghiệp và những tháchthức đối với biến đổi khí hậu” Hội nghị là điều kiện thuận lợi để Liên minh HTXViệt Nam có điều kiện nắm bắt thông tin chung cũng như trao đổi về những đặcđiểm của hơn 8000 HTX nông nghiệp tại Việt Nam, đề xuất những giải pháp tổchức, quản lý gắn kết với các chương trình quốc tế trong ứng phó với biến đổi khíhậu
Tháng 3/2013, Liên minh HTX Việt Nam đã phối hợp với tổ chức hợp tácnông dân châu Á (AFGC) tổ chức hội nghị lần thứ 10 với chủ đề: “Nông dân châu
Á đối mặt với những thách thức của biến đổi khí hậu toàn cầu” Hội nghị giúp chocác HTX khu vực châu Á nói chung, các HTX ở Việt Nam nói riêng, đặc biệt cácHTX nông nghiệp có kế hoạch chiến lược hành động phát triển kinh tế, bảo vệ môitrường, cải tiến sản xuất nhằm ứng phó với biến đổi khí hậu toàn cầu
Tháng 5/2014, Liên minh HTX Việt Nam đã phối hợp với Liên đoàn HTXcung tiêu các sản phẩm nông nghiệp của Trung Quốc tổ chức hội thảo nhằm gắn kết
Trang 35khoa học công nghệ và môi trường trong việc quảng bá, phổ biến, sử dụng sảnphẩm phân bón và thuốc bảo vệ thực vật thân thiện với môi trường
- Phối hợp triển khai các nhiệm vụ cụ thể
Trong 3 năm 2012-2014, Liên minh HTX Việt Nam (Trung tâm KHCN vàMT) đã phối hợp với tình nguyện viên cao cấp của tổ chức JICA triển khai dự án:
“Hỗ trợ xây dựng 6 mô hình trình diễn về xử lý ô nhiễm môi trường khí thải cho 6HTX tại 3 làng nghề tái chế kim loại màu của tỉnh Bắc Ninh” từ nguồn viện trợkhông hoàn lại của chính phủ Nhật Bản
- Tham quan, học hỏi kinh nghiệm của các nước
Hàng năm, Liên minh HTX Việt Nam có tổ chức nhiều đoàn công tác tại cácnước trên thế giới, trong đó có tổ chức một số đoàn tham quan, học tập kinh nghiệmtrong quản lý và xử lý, giảm thiểu ô nhiễm môi trường tại Hàn Quốc, Nhật Bản,Ireland,
* Công tác kiểm tra, giám sát
Liên minh HTX các cấp phối hợp với cơ quan tài nguyên và môi trường xâydựng chương trình quan trắc, giám sát ô nhiễm khu vực hợp tác xã, làng nghề, kiểm
kê các nguồn thải, đăng ký cấp phép quản lý nguồn thải
Xây dựng kế hoạch kiểm soát ô nhiễm đối với các hợp tác xã, làng nghề đểngăn chặn, xử lý và kiểm soát các nguồn gây ô nhiễm và suy thoái môi trường trongphạm vi toàn khu vực và từng địa phương
Xây dựng cơ chế tự kiểm soát và hỗ trợ các HTX tự kiểm soát các thông sốcảnh báo ô nhiễm môi trường liên quan đến các vấn đề phát sinh trong quá trình sảnxuất kinh doanh (kho chứa, các cơ sở kinh doanh thuốc bảo vệ thực vật, phân bón
có chứa hóa chất độc hại cao, )
2.2.4 Đánh giá chung về vai trò cộng đồng của HTX trong công tác bảo vệ môi trường
* Một số kết quả đạt được
- Thời gian qua, mặc dù nguồn lực của Nhà nước đảm bảo cho các hoạt động
hỗ trợ nói chung, hoạt động BVMT trong khu vực HTX còn hạn chế nhưng các
Trang 36HTX môi trường và HTX tham gia bảo vệ môi trường đã dần được củng cố và pháttriển theo mục tiêu chung vì một môi trường không ô nhiễm, vì sức khỏe cộng đồng
và huy động sức mạnh tập thể, vai trò cộng đồng theo mô hình HTX
- Hoạt động bảo vệ môi trường bước đầu đã góp phần tháo gỡ những khókhăn của các HTX và đơn vị thành viên, đóng góp tích cực vào phát triển kinh tếhợp tác, HTX Mô hình HTX trong bảo vệ môi trường bước đầu được triển khai,gắn với yêu cầu cấp thiết của khu vực kinh tế hợp tác, hợp tác xã; phát huy tối đanăng lực cộng đồng trong quản lý, giảm thiểu ô nhiễm môi trường (nước, đất, khôngkhí, tiếng ồn, )
- Thông qua mô hình HTX triển khai và tham gia hoạt động bảo vệ môitrường, trình độ nhận thức của đội ngũ cán bộ Liên minh HTX các cấp, đặc biệt làtrình độ nhận thức và khả năng ứng dụng kỹ thuật môi trường của HTX ngày càngđược nâng cao Do vậy, các hoạt động này bước đầu tranh thủ được nguồn lực hỗtrợ của Nhà nước và huy động được sự đóng góp của các HTX, tổ chức thành viên,cộng đồng
- Trong một vài năm trở lại đây, mô hình HTX môi trường và HTX tham giabảo vệ môi trường đã nhận được sự quan tâm và đánh giá đúng đắn hơn của các Bộ,
Sở, ngành, cơ quan nghiên cứu liên quan Đây chính là môi trường thuận lợi để hoạtđộng của các mô hình HTX có điều kiện phát triển trong thời gian tới