Hoàn thiện quản lý nhà nước của Bộ Công Thương về công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng ở Việt Nam

PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài 1.1. Về lý luận Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng là vấn đề mới, liên quan đến nhiều ngành, nhiều lĩnh vực. Thời gian qua, tại Việt Nam chưa có nhiều công trình khoa học nghiên cứu về lĩnh vực bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, đặc biệt chưa có công trình khoa học nào nghiên cứu về quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng của Bộ Công Thương. Nhằm tìm kiếm các giải pháp có luận cứ khoa học về quản lý nhà nước trong lĩnh vực bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng cũng như đề xuất giải pháp nhằm hoàn thiện quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng tác giả lựa chọn đề tài “Hoàn thiện quản lý nhà nước của Bộ Công Thương về công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng ở Việt Nam” để nghiên cứu. 1.2. Về thực tiễn Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng là vấn đề mới không chỉ tại Việt Nam. Vấn đề này chính thức được Đảng và Nhà nước quan tâm từ năm 1999 bằng việc Ủy ban thường vụ Quốc hội đã thông qua Pháp lệnh số 13/1999/PL-UBTVQH10 ngày 27 tháng 4 năm 1999[7]. Pháp lệnh quy định rõ các quyền, nghĩa vụ của người tiêu dùng, trách nhiệm của tổ chức cá nhân kinh doanh hàng hóa dịch vụ, các quyền khiếu nại, tố cáo của người tiêu dùng và gần đây Quốc hội khóa XII kỳ họp thứ 8 đã thông qua Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng ngày 17 tháng 11 năm 2011. Việt Nam bắt đầu mở cửa nền kinh tế theo nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa từ năm 1986, từ đó đến nay nền kinh tế Việt Nam luôn đạt tốc độ tăng trưởng cao, sản phẩm sản xuất ra không chỉ đáp ứng nhu cầu trong nước mà còn xuất khẩu ra nước ngoài. Bên cạnh những tích cực nền kinh tế thị trường cũng xuất hiện những mặt trái như: tình trạng kinh doanh hàng nhái, hàng giả, hàng kém chất lượng, không đủ điều kiện về tiêu chuẩn, quy chuẩn. Tình trạng này đã xuất hiện tại hầu hết các địa phương trong cả nước vi phạm đến quyền lợi chính đáng của người tiêu dùng, đồng thời cũng gây hại cho doanh nghiệp sản xuất kinh doanh chân chính. Thời gian gần đây các phương tiện thông tin đại chúng đã đưa ra công luận rất nhiều vụ việc vi phạm nghiêm trọng quyền lợi người tiêu dùng như: Vụ xăng pha acetone, Vụ nước tương nhiễm chất 3- MCPD- Vụ việc phở nhiễm phormol, Xe máy Honda loạn giá, Vụ việc Công ty Vedan thả nước thải ra Sông Thị Vải và gần đây là vụ Công ty cổ phần thanh toán điện tử Vietpay đã dùng mạng di động Mobiphone để lừa đảo người tiêu dùng hàng tỉ đồng. Đây chỉ là minh họa của một số vụ việc điển hình xâm hại quyền và lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng. Có thể nói rằng, người tiêu dùng Việt Nam đang phải sống trong một môi trường không an toàn, quyền và lợi ích hợp pháp bị vi phạm nghiêm trọng. Để quyền lợi người tiêu dùng được bảo vệ tốt hơn cần có sự phối hợp đồng bộ của các thành phần tham gia như: cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức xã hội về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh hàng hóa và dịch vụ, cơ quan truyền thông báo chí và chính người tiêu dùng. Trong đó, cơ quan quản lý nhà nước giữ vai trò chủ đạo, vừa định hướng, vừa quyết định các bộ phận khác trong xã hội thực hiện. Tuy nhiên, công tác quản lý nhà nước về bảo vệ người tiêu dùng chưa được quan tâm đúng mức, chưa huy động được sức mạnh của toàn xã hội tham gia vào công tác bảo vệ người tiêu dùng. Tại nhiều địa phương việc thành lập tổ chức bảo vệ người tiêu dùng chưa được triển khai , hoặc kết quả còn nhiều hạn chế. Luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng được ban hành là hành lang pháp lý quan trọng để bảo vệ tốt hơn quyền lợi người tiêu dùng. Đây là bước tiến lớn trong việc luật hóa các quy định nhằm đảm bảo quyền lợi người tiêu dùng. Mặc dù, Luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đã có nhiều bước tiến mới so với pháp lệnh bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, tuy nhiên vẫn còn một số vấn đề hạn chế mà tại thời điểm ban hành luật, do nhận thức chung của toàn xã hội cũng như điều kiện phát triển kinh tế đất nước chưa thể hoàn thiện để đưa vào luật. Dưới góc độ khoa học, tác giả đi nghiên cứu thực tiễn trên thế giới, đặc biệt thực tiễn của một số nước có tổ chức quản lý nhà nước tốt nhất trên thế giới như Nhật Bản, Malaysia, Hà Lan để làm cơ sở định hướng đề xuất kiến nghị cho Việt Nam. Theo Luật BVQLNTD, Bộ Công Thương là cơ quan quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng có trách nhiệm chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành, tổ chức, cá nhân khác để thực hiện các nội dung quản lý nhà nước về BVQLNTD. Trong quá trình thực thi nhiệm vụ này của Bộ Công Thương đã bộc lộ một số hạn chế. Đề tài sẽ làm rõ về vị trí, chức năng, vai trò, nhiệm vụ và những nội dung quản lý nhà nước của Bộ Công Thương trong triển khai công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng để thấy được những đóng góp của Bộ Công Thương trong thời gian qua, những hạn chế cần khắc phục, đồng thời đề xuất các giải pháp thực thi tốt hơn các nội dung quản lý trong thời gian tới. Hơn nữa, cuối năm 2015, cộng đồng kinh tế ASEAN sẽ được thành lập, theo lộ trình hội nhập kinh tế khu vực ASEAN, Ủy ban bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng của ASEAN sẽ ban hành luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong khu vực. Do vậy, việc hoàn thiện quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng của Bộ Công Thương là một tất yếu khách quan nhằm đáp ứng yêu cầu và lộ trình của quá trình hội nhập kinh tế quốc tế trong khu vực và trên thế giới. Vì vậy, việc nghiên cứu tìm các giải pháp có cơ sở thực tiễn để hoàn thiện quản lý nhà nước của Bộ Công Thương về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng ở Việt Nam là cần thiết, góp phần bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng ngày càng tốt hơn. Với những lý do trên, tôi lựa chọn đề tài “Hoàn thiện quản lý nhà nước của Bộ Công Thương về công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng ở Việt Nam” để làm đề tài nghiên cứu luận án Tiến sĩ kinh tế.

ĐOÀ Q A Đ

HOÀN THIỆN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC CỦA

BỘ CÔNG THƯƠNG VỀ CÔNG TÁC BẢO VỆ

QUYỀN LỢI NGƯỜI TIÊU DÙNG Ở VIỆT NAM

quản lý nhà nước trong lĩnh vực bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng cũng như đề xuất giải pháp nhằm hoàn thiện quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

tác giả lựa chọn đề tài “Hoàn thiện quản lý nhà nước của Bộ Công Thương về công

tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng ở Việt Nam” để nghiên cứu.

1.2 Về thực tiễn

Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng là vấn đề mới không chỉ tại Việt Nam Vấn

đề này chính thức được Đảng và Nhà nước quan tâm từ năm 1999 bằng việc Ủy ban thường vụ Quốc hội đã thông qua Pháp lệnh số 13/1999/PL-UBTVQH10 ngày 27 tháng 4 năm 1999[7] Pháp lệnh quy định rõ các quyền, nghĩa vụ của người tiêu dùng, trách nhiệm của tổ chức cá nhân kinh doanh hàng hóa dịch vụ, các quyền khiếu nại, tố cáo của người tiêu dùng và gần đây Quốc hội khóa XII kỳ họp thứ 8 đã thông qua Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng ngày 17 tháng 11 năm 2011

Việt Nam bắt đầu mở cửa nền kinh tế theo nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa từ năm 1986, từ đó đến nay nền kinh tế Việt Nam luôn đạt tốc độ tăng trưởng cao, sản phẩm sản xuất ra không chỉ đáp ứng nhu cầu trong nước mà còn xuất khẩu ra nước ngoài Bên cạnh những tích cực nền kinh

tế thị trường cũng xuất hiện những mặt trái như: tình trạng kinh doanh hàng nhái, hàng giả, hàng kém chất lượng, không đủ điều kiện về tiêu chuẩn, quy chuẩn Tình trạng này đã xuất hiện tại hầu hết các địa phương trong cả nước vi phạm đến quyền lợi chính đáng của người tiêu dùng, đồng thời cũng gây hại cho doanh nghiệp sản xuất kinh doanh chân chính Thời gian gần đây các phương tiện thông

tin đại chúng đã đưa ra công luận rất nhiều vụ việc vi phạm nghiêm trọng quyền lợi người tiêu dùng như: Vụ xăng pha acetone, Vụ nước tương nhiễm chất 3- MCPD- Vụ việc phở nhiễm phormol, Xe máy Honda loạn giá, Vụ việc Công ty Vedan thả nước thải ra Sông Thị Vải và gần đây là vụ Công ty cổ phần thanh toán điện tử Vietpay đã dùng mạng di động Mobiphone để lừa đảo người tiêu dùng hàng

tỉ đồng Đây chỉ là minh họa của một số vụ việc điển hình xâm hại quyền và lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng Có thể nói rằng, người tiêu dùng Việt Nam đang phải sống trong một môi trường không an toàn, quyền và lợi ích hợp pháp bị vi phạm nghiêm trọng

Để quyền lợi người tiêu dùng được bảo vệ tốt hơn cần có sự phối hợp đồng bộ của các thành phần tham gia như: cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức xã hội về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh hàng hóa và dịch vụ,

cơ quan truyền thông báo chí và chính người tiêu dùng Trong đó, cơ quan quản lý nhà nước giữ vai trò chủ đạo, vừa định hướng, vừa quyết định các bộ phận khác trong xã hội thực hiện Tuy nhiên, công tác quản lý nhà nước về bảo vệ người tiêu dùng chưa được quan tâm đúng mức, chưa huy động được sức mạnh của toàn xã hội tham gia vào công tác bảo vệ người tiêu dùng Tại nhiều địa phương việc thành lập tổ chức bảo vệ người tiêu dùng chưa được triển khai, hoặc kết quả còn nhiều hạn chế

Luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng được ban hành là hành lang pháp lý quan trọng để bảo vệ tốt hơn quyền lợi người tiêu dùng Đây là bước tiến lớn trong việc luật hóa các quy định nhằm đảm bảo quyền lợi người tiêu dùng Mặc dù, Luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đã có nhiều bước tiến mới so với pháp lệnh bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, tuy nhiên vẫn còn một số vấn đề hạn chế mà tại thời điểm ban hành luật, do nhận thức chung của toàn xã hội cũng như điều kiện phát triển kinh tế đất nước chưa thể hoàn thiện để đưa vào luật Dưới góc độ khoa học, tác giả đi nghiên cứu thực tiễn trên thế giới, đặc biệt thực tiễn của một số nước có tổ chức quản lý nhà nước tốt nhất trên thế giới như Nhật Bản, Malaysia, Hà Lan để làm cơ sở định hướng đề xuất kiến nghị cho Việt Nam Theo Luật BVQLNTD, Bộ Công Thương là cơ quan quản lý nhà

nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng có trách nhiệm chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành, tổ chức, cá nhân khác để thực hiện các nội dung quản lý nhà nước về BVQLNTD Trong quá trình thực thi nhiệm vụ này của Bộ Công Thương đã bộc lộ một số hạn chế

Đề tài sẽ làm rõ về vị trí, chức năng, vai trò, nhiệm vụ và những nội dung quản

lý nhà nước của Bộ Công Thương trong triển khai công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng để thấy được những đóng góp của Bộ Công Thương trong thời gian qua, những hạn chế cần khắc phục, đồng thời đề xuất các giải pháp thực thi tốt hơn các nội dung quản lý trong thời gian tới

Hơn nữa, cuối năm 2015, cộng đồng kinh tế ASEAN sẽ được thành lập, theo lộ trình hội nhập kinh tế khu vực ASEAN, Ủy ban bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng của ASEAN sẽ ban hành luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong khu vực Do vậy, việc hoàn thiện quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng của Bộ Công Thương

là một tất yếu khách quan nhằm đáp ứng yêu cầu và lộ trình của quá trình hội nhập kinh tế quốc tế trong khu vực và trên thế giới

Vì vậy, việc nghiên cứu tìm các giải pháp có cơ sở thực tiễn để hoàn thiện quản

lý nhà nước của Bộ Công Thương về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng ở Việt Nam là cần thiết, góp phần bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng ngày càng tốt hơn Với những lý

do trên, tôi lựa chọn đề tài “Hoàn thiện quản lý nhà nước của Bộ Công Thương về

công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng ở Việt Nam” để làm đề tài nghiên cứu

luận án Tiến sĩ kinh tế

2 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục tiêu nghiên cứu:

Tìm kiếm các giải pháp có luận cứ khoa học và thực tiễn nhằm đề xuất các giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước của Bộ Công Thương về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng ở Việt Nam

Nhiệm vụ nghiên cứu:

Để thực hiện mục tiêu nghiên cứu, luận án tập trung thực hiện những nhiệm

vụ chủ yếu sau:

- Tổng quan các công trình khoa học đã thực hiện liên quan đến quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, những vấn đề đã được nghiên cứu, xác định những vấn đề chưa được nghiên cứu, hoặc nghiên cứu chưa sâu để tập trung nghiên cứu

- Hệ thống hóa và tìm kiếm giải pháp có luận cứ khoa học về quản lý nhà nước nói chung và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng nói riêng nền kinh tế

- Đánh giá thực tiễn thực thi nội dung quản lý nhà nước về bảo vệ người tiêu dùng của Bộ Công Thương, những thành công, tồn tại, nguyên nhân và những vấn

đề đặt ra cần giải quyết theo quy định của Luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

- Nghiên cứu kinh nghiệm quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trên thế giới, rút ra bài học kinh nghiệm có thể tham khảo vận dụng cho Việt Nam

- Trên cơ sở lý luận và thực tiễn của những dự báo về xu hướng xâm phạm quyền lợi người tiêu dùng, những định hướng hoàn thiện công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, tác giả sẽ kiến nghị các giải pháp nhằm hoàn thiện quản lý nhà nước của Bộ Công Thương về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

3 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tƣợng nghiên cứu

Những vấn đề về lý luận và thực tiễn về quản lý nhà nước của Bộ Công Thương đối với bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Về nội dung:

Đề tài tập trung nghiên cứu lý luận về quản lý nhà nước đối với bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng; Nghiên cứu thực tiễn triển khai các nội dung quản lý nhà nước của Bộ Công Thương về BVQLNTD với tư cách là cơ quan dược Chính phủ giao thống nhất quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng theo luật BVNTD

ở Việt Nam, và đề xuất các giải pháp hoàn thiện

- Thời gian nghiên cứu:

Đề tài tập trung nghiên cứu thực trạng công tác quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng của Bộ Công Thương từ năm 2007 đến nay và đề xuất các giải pháp áp dụng đến năm 2025

- Không gian nghiên cứu:

Trên lãnh thổ Việt Nam, tập trung khảo sát ở một số địa phương điển hình, nghiên cứu kinh nghiệm ở một số nước trên thế giới có mô hình tương đồng và có hiệu quả để định hướng cho Việt Nam

4 Phương pháp nghiên cứu

Để hoàn thành công trình nghiên cứu của mình, tác giả sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:

4.1 Phương pháp nghiên cứu thu thập dữ liệu sơ cấp

Bên cạnh việc nghiên cứu lý luận tại bàn về các vấn đề liên quan đến công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, tác giả còn tiến hành khảo sát điều tra thực tế như: trao đổi với chuyên gia trong và ngoài nước hoạt động trong lĩnh vực bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và trực tiếp trao đổi những cán bộ thực thi công tác bảo

vệ quyền lợi người tiêu dùng tại Trung ương, địa phương, các Hội Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, tiến hành điều tra xã hội học với đối tượng là các Sở Công Thương

và Hội Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, cụ thể như:

Trao đổi trực tiếp với các chuyên gia và cán bộ thực thi công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng tại các địa phương

- Trao đổi trực tiếp với các chuyên gia của tổ chức JICA của Nhật Bản về kinh nghiệm triển khai công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

Đối tượng trao đổi: Chuyên gia thường trú của Nhật Bản tại Cục Quản lý

cạnh tranh, Bộ Công Thương

Câu hỏi là: Để công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đạt hiệu quả cao

cơ quan bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng cần được hoàn thiện theo hướng nào? Cơ quan quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng tại địa phương có vai trò như thế nào với công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

Kết quả: Để công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng có hiệu quả thì cơ

quan quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng phải có quyền lực, có tính độc lập cao, phải thành lập hệ thống xuyên suốt từ Trung ương đến địa phương Bên cạnh cơ quan quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng tại Trung ương, cơ quan quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng tại các địa phương có vai trò rất quan trọng trong việc xây dựng chính sách và thực thi chính sách tại các địa phương

- Trao đổi trực tiếp với các chuyên gia hoạt động ở trong nước trong lĩnh vực bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng như TS.Vũ Thị Bạch Nga – Trưởng Ban Bảo vệ người tiêu dùng, Cục Quản lý cạnh tranh, Bộ Công Thương, PGS.TS.Bùi Nguyên Khánh – Viện phó Viện Nhà nước và Pháp luật, Ông Đỗ Gia Phan- Nguyên Tổng Thư ký, Phó chủ tịch Hội Tiêu chuẩn và Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam

Nội dung câu hỏi:

Khó khăn lớn nhất trong công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng của Việt Nam hiện nay là gì?

Giải pháp hoàn thiện bộ máy quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng tại Việt Nam là gì?

Kết quả:

Nhận thức của toàn xã hội về công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng chưa cao, cần thành lập hệ thống cơ quan quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng từ Trung ương đến địa phương, trao thêm thẩm quyền cho cơ quan này, cần bổ sung nguồn nhân lực và vật lực cho hoạt động bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

- Điều tra, khảo sát cán bộ thực thi công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

và hội bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng tại các địa phương như: Hà Nội, Hải Phòng, Hưng Yên, Hải Dương, Quảng Ninh, Ninh Bình, Thái Bình, Nam Định, Hà Nam, Bắc Giang, Bắc Ninh, Vĩnh Phúc, Phú Thọ, Hòa Bình, Thanh Hóa, Nghệ An,

Hà Tĩnh, Khánh Hòa, Đak Lak, Gia Lai, Đà Nẵng, Hồ Chí Minh, Long An, Tây Ninh, Bến Tre, Cà Mau, Tây Ninh, Bình Dương, Vũng Tầu, Lai Châu, Điện Biên

Đối tượng trao đổi: Cán bộ trực tiếp triển khai công tác bảo vệ quyền lợi

người tiêu dùng tại Sở Công Thương và Hội Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

Nội dung câu hỏi: Khó khăn của địa phương trong triển khai công tác bảo vệ

quyền lợi người tiêu dùng là gì? Có đề xuất gì để nâng cao hiệu quả công tác này?

Kết quả:

Chưa có bộ phận chuyên trách về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, chưa nhận được sự quan tâm đúng mức của lãnh đạo địa phương, thiếu kinh phí hoạt động cho các hội bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

Kiến nghị là Bộ Công Thương cần phối hợp với Bộ Nội vụ sớm ban hành thông tư liên tịch quy định rõ con người, đơn vị chịu trách nhiệm thực thi công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng tại các Sở Công Thương Cần có cơ chế chính sách hỗ trợ kinh phí, cơ sở vật chất cho các hội bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng các địa phương hoạt động

Điều tra xã hội học

Đối tƣợng khảo sát: Phát 230 phiếu điều tra tới cán bộ của 45 Hội bảo vệ

người tiêu dùng, cán bộ của 63 Sở Công Thương các tỉnh/thành phố trong cả nước

Nội dung câu hỏi và kết quả khảo sát:

Sau khi thu thập các phiếu điều tra tác giả đã tổng hợp, phân tích và đánh giá các dữ liệu thông qua máy tính để đưa ra các nhận định theo từng nội dung khảo sát thu được kết quả như sau:

-Tại cơ quan anh chị có những hoạt động nào nhằm bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng?

Kết quả thu được là thành lập văn phòng giải quyết khiếu nại; Tuyên truyền phổ biến pháp luật; Kiểm tra chất lượng hàng hóa, dịch vụ; Tư vấn cho người tiêu dùng

- Khó khăn của các cơ quan tổ chức trong việc triển khai công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng là gì?

Kết quả thu được là: Nhận thức của người tiêu dùng còn hạn chế; Ý thức của doanh nghiệp chưa tốt; Thiếu sự hỗ trợ từ cơ quan quản lý nhà nước; Thiếu cơ sở pháp lý để thực hiện; Cơ chế phối hợp giữa các cơ quan chưa tốt

- Nhiệm vụ nào là nhiệm vụ trọng tâm khi triển khai công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng?

Kết quả thu được là tuyên truyền phổ biến pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

- Người tiêu dùng hay bị vi phạm trong lĩnh vực nào là nhiều nhất?

Kết quả thu được theo thứ tự là: An toàn vệ sinh thực phẩm; hàng hóa, dịch

vụ kém chất lượng; Hàng nhái, hàng giả; Cung cấp thông tin sai sự thật cho người tiêu dùng; Trách nhiệm bảo hành sản phẩm

- Có nên thành lập bộ phận chuyên trách và giao thêm thẩm quyền cho cơ quan này ở Bộ Công Thương và Sở Công Thương các tỉnh hay không?

Hơn 90 % ý kiến cho rằng nên thành lập và nên trao thêm thẩm quyền cho cơ quan quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

- Thực trạng cơ chế phối hợp giữa các cơ quan thực thi công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng như thế nào?

Kết quả cho thấy chưa có cơ chế phối hợp hiệu quả, rõ ràng, việc phối hợp chỉ mang tính hình thức, kém hiệu quả

- Khó khăn của các hội bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đang gặp phải là gì?

Kết quả cho thấy là chưa nhận được sự quan tâm của toàn xã hội và thiếu

kinh phí, nguồn lực cho hoạt động bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

4.2 Phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp

Tác giả thu thập các văn bản pháp luật, các công trình khoa học, đề tài, bài báo, sách, thông tin liên quan đến quản lý nhà nước nói chung và quản lý nhà nước trong lĩnh vực bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng nói riêng để nghiên cứu:

- Phương pháp điều tra chéo

Nhằm kiểm chứng tính chính xác của thông tin được thu thập, tác giả đã sử dụng phương pháp điều tra chéo để đưa ra số liệu, thông tin được sát thực với thực

tế

- Chọn lọc, phân tích, đánh giá và tổng hợp

Lựa chọn nguồn số liệu và điều tra trong số các đối tượng được khảo sát để tiến hành phân tích, đánh giá, tổng hợp nhằm đưa ra các nhận định, đánh giá và đề xuất giải pháp

- Phương pháp mô tả thống kê

Căn cứ trên báo cáo của các địa phương, các hội bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng tác giả đã đưa ra các tiêu chí và tổng hợp số liệu làm cơ sở cho các nhận định

và đề xuất các giải pháp cho đề tài

TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU

1 Các nghiên cứu của nước ngoài

Http://www.answers.com/Q/What_is_the_Role_of_government_in_consumer_protection[73] Tại trang web nêu trên, đã nêu vai trò của Chính phủ trong bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng như là: Ban hành các quy định pháp luật để điều chỉnh những hành vi cạnh tranh không lành mạnh nhằm bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng Ngoài ra, Chính phủ còn tuyên truyền nâng cao nhận thức cho người tiêu dùng về quyền lợi chính đáng của họ

Tại website của cơ quan bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng Canada:

http://settlement.org/sys/faqs_detail.asp?k=PROTECT_RIGHTS&faq_id=40

00264 [100] đã nêu Chính phủ chịu trách nhiệm tạo ra môi trường kinh doanh lành mạnh, hiệu quả và cạnh tranh bình đẳng giữa nhà sản xuất, đơn vị kinh doanh và người tiêu dùng Chính phủ cũng phải chịu trách nhiệm về an toàn của sản phẩm Vấn đề an toàn bao gồm cả dán nhãn và quảng cáo sản phẩm Chính phủ tiến hành kiểm tra an toàn không chỉ thực phẩm, mà còn cả thực vật và động vật tại biên giới của Canada Nhiệm vụ này Chính phủ giao cho Cục kiểm dịch thực phẩm Canada

Chính quyền địa phương chịu trách nhiệm về các vấn đề kinh doanh tại các địa phương, điều kiện về cấp phép kinh doanh cũng như các vấn đề về an toàn công cộng Những dịch vụ được cung cấp trên địa bàn của địa phương sẽ do cơ quan quản lý địa phương quy định về điều kiện kinh doanh

IOCU (1992), Cunsumers and the Environment, published by International Organization of Consumers Unions Penang, Malaysia [70] Đây là cuốn sách viết về

cách thức tiêu dùng để bảo vệ môi trường, do tổ chức quốc tế về bảo vệ người tiêu dùng Malaysia xuất bản Cuốn sách nêu nên tầm quan trọng của ý thức người tiêu dùng trong việc bảo vệ môi trường, cách thức thay đổi thói quen nhằm bảo vệ môi trường trong điều kiện các nguồn tài nguyên thiên nhiên ngày càng cạn kiệt Muốn vậy cơ quan quản lý nhà nước và các tổ chức bảo vệ người tiêu dùng cần:

Tăng cường giáo dục cho người tiêu dùng về tiêu dùng bền vững, thay đổi quan điểm và lựa chọn sản phẩm năng lượng tự nhiên như gió, ánh sáng mặt trời

Cung cấp thông tin đầy đủ và kịp thời cho người tiêu dùng về hàng hóa dịch

vụ sử dụng năng lượng thay thế, cũng như các cách thức để quảng bá, nhân rộng đối tượng sử dụng sản phẩm này

Chỉ ra những lợi ích của người tiêu dùng có được khi tiêu dùng hướng tới môi trường ở các hội thảo quốc gia và quốc tế

Ban hành chính sách khuyến khích về thuế để hưởng ứng và hỗ trợ việc sản xuất và tiêu dùng các sản phẩm dịch vụ vì môi trường

Sẵn sàng phối hợp với các doanh nghiệp hoạt động vì sự phát triển của xã hội, môi trường bất cứ lúc nào, bất cứ nơi đâu

Chính phủ cần phối hợp với các doanh nghiệp, các cơ quan tổ chức có liên quan để đảm bảo việc cung cấp hàng hóa dịch vụ nhằm đảm bảo phát triển bền vững, bảo vệ môi trường

- Richard M.Alderman (2006), Know your rights, Taylor Trade Publishing

Lanham, New York, Boulder, Toronto, Oxford [71] Đây là cuốn sách viết về quyền của người tiêu dùng gồm 19 chương Cuốn sách viết về các lĩnh vực khác nhau như cho vay vốn, di cư, khiếu nại tại tòa án rút gọn, thủ tục li hôn, trình tự bắt đầu kinh doanh, luật tiêu dùng, quyền và nghĩa vụ của người cho thuê nhà và người thuê nhà Cuốn sách nhấn mạnh và đề cao vai trò của luật sư trong việc giúp đỡ người tiêu dùng trong các hợp đồng ký kết với các đơn vị sản xuất kinh doanh, nơi mà pháp luật được thực hiện rất tốt như Mỹ, Anh, Canada

- CUTS (2004), Is it really safe, CUTS Publications, India [68] Cuốn sách

“nó có thực sự an toàn” do tổ chức bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng Ấn Độ viết

vào năm 2004 gồm 6 chương, hướng dẫn người tiêu dùng sử dụng hàng hóa, dịch

vụ an toàn: Từ các đồ chơi trẻ em, đồ mỹ phẩm đến sử dụng dịch vụ chăm sóc sức khỏe, sử dụng thực phẩm, di chuyển trên các phương tiện giao thông Cuốn sách đưa ra các chỉ dẫn cho người tiêu dùng sử dụng các hàng hóa, dịch vụ trong cuộc sống sao cho an toàn và đạt được mục tiêu sử dụng

- Mudah Murah & Cepat (2008), Tribunal for consumer claims, Published by

Tribunal for consumer claims, Malaysia [69] Cuốn sách giới thiệu về phương thức

giải quyết tranh chấp giữa người tiêu dùng và doanh nghiệp nhanh chóng và tốn ít chi phí đó là tòa án rút gọn tại Malaysia Đồng thời cuốn sách cũng hướng dẫn người tiêu dùng cách thức viết đơn khiếu nại, trình tự thủ tục giải quyết khiếu nại, thủ tục điều trần, các phán quyết của tòa án rút gọn

Nội dung các trang web, các cuốn sách, bài viết đều khẳng định vai trò Chính phủ trong việc banh hành chính sách và thực thi chính sách, tạo lập môi trường cạnh tranh lành mạnh, an toàn nhằm đảm bảo quyền lợi của cả doanh nghiệp và người tiêu dùng hướng tới phát triển ổn định và bền vững của xã hội, điều đó cũng hoàn toàn tương đồng với các quy định pháp luật của Việt Nam Ở một số quốc gia phát triển đã có nhiều cuốn sách, công trình nghiên cứu, thậm chí có các luật sư chuyên nghiên cứu và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

2 Các nghiên cứu ở trong nước

- Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ mã số 97-78-082 (1999), Luận cứ khoa

học của tổ chức thị trường và lưu thông một số mặt hàng thiết yếu theo yêu cầu bảo

hộ sản xuất trong nước và bảo vệ người tiêu dùng, do PGS.TS Đinh Văn Thành,

Viện Nghiên cứu Thương mại làm chủ nhiệm đề tài [12]

Đề tài được thực hiện năm 1999 tập trung vào tổ chức và lưu thông mặt hàng thiết yếu nhằm bảo hộ sản xuất trong nước và bảo vệ người tiêu dùng Đây là đề tài khoa học cấp bộ đầu tiên đề cập đến vấn đề bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng Vấn

đề bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong đề tài này được đặt trong mối quan hệ với bảo hộ sản xuất trong nước Đề tài đã đề cập đến một số vấn đề ảnh hưởng đến quyền lợi người tiêu dùng như: chống nâng giá, ép giá, được sử dụng hàng hóa có chất lượng, được bảo hành, được cung cấp đầy đủ thông tin về công dụng, quy cách phẩm chất của hàng hóa, dịch vụ do mình mua

Đề tài được tiến hành trong khi vấn đề bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng ở Việt Nam vẫn rất mới, hoàn toàn sơ khai, khuôn khổ pháp lý chưa được hoàn thiện, bởi trong thời gian này Bộ Khoa học, công nghệ và môi trường đang xây dựng Pháp lệnh bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

- Đoàn Văn Trường (2002), Nghiên cứu người tiêu dùng - những vấn đề về

việc bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng ở Việt Nam, NXB Khoa học và kỹ thuật, Hà

Nội [33]

Đây là một trong những cuốn sách đầu tiên viết về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, cuốn sách được xuất bản ngay sau khi Pháp lệnh bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng được ban hành năm 1999 Tác giả đã đưa ra được những vấn đề chung nhất về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng như: Khái niệm về người tiêu dùng, các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định của người tiêu dùng; Các quyền cơ bản của người tiêu dùng theo hướng dẫn của Liên hiệp quốc; Giới thiệu về hoạt động bảo vệ người tiêu dùng của một số nước trên thế giới như Úc, Pháp, Mỹ, Đài Loan, Hồng Kông, Nhật Bản, Ấn Độ, Thái Lan; Vai trò của Chính phủ trong việc bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng; Các hoạt động thương mại thường gây thiệt hại đến quyền lợi và lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng, cuối cùng là tác giả đưa ra một số giải pháp chính sách để bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng Việt Nam

Đây là một cuốn sách mô tả tương đối khái quát về các vấn đề bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng Việt Nam, là một cuốn sách hữu ích với người tiêu dùng Việt Nam Tác giả đã vẽ ra một bức tranh khái quát về người tiêu dùng, về các quyền của người tiêu dùng, những hành vi gây hại đến quyền lợi người tiêu dùng, vai trò của Chính phủ, của Hội Tiêu chuẩn và Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng Việt Nam

- Cục Quản lý cạnh tranh, Bộ Thương mại (2006), Sổ tay công tác bảo vệ

người tiêu dùng, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội [17]

Cuốn sách tập trung vào ba phần, phần I giới thiệu khái quát về sự cần thiết phải bảo vệ người tiêu dùng, hoạt động bảo vệ người tiêu dùng trên thế giới, lịch sử ngày Quyền của người tiêu dùng trên thế giới, các hoạt động bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng của cơ quan quản lý nhà nước, của các tổ chức xã hội, một số vấn đề đặt

ra Phần II của cuốn sách giới thiệu về hướng dẫn của Liên hiệp quốc về công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng Phần III cuốn sách giới thiệu về các văn bản pháp luật hiện hành liên quan đến công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

Cuốn sổ tay công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đã cung cấp cho người đọc những kiến thức cơ bản về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng theo hướng dẫn của Liên hiệp quốc và các văn bản pháp luật có liên quan

- TS Đinh Thị Mỹ Loan (2007), Hỏi – đáp về quyền lợi người tiêu dùng, Nhà xuất bản Lao động – Xã hội, Hà Nội [28]

Đây là cuốn sách được soạn thảo công phu với các câu hỏi và trả lời về những nhóm đối tượng trực tiếp liên quan đế công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng như quyền, trách nhiệm của người tiêu dùng, trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân sản xuất kinh doanh hàng hóa dịch vụ, trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, giải quyết khiếu nại và xử lý vi phạm trong lĩnh vực bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

- Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ mã số 2006-78-013 (2007), Hoàn thiện

pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng ở VN trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, do TS Đinh Thị Mỹ Loan - Cục Quản lý cạnh tranh làm chủ nhiệm đề tài,

Đây là đề tài tương đối công phu, nghiên cứu về sự bất cập của các văn bản pháp luật hiện hành về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trước thực tiễn phát triển kinh tế của đất nước, tác giả đã phân tích kinh nghiệm xây dựng của các nước tiên tiến trên thế giới để đề xuất xây dựng luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng cũng như những nội dung cần đạt được trong luật

- Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ mã số 048.RD/HĐ-KHCN (2009),

Nghiên cứu giải pháp bảo vệ người tiêu dùng trong nền kinh tế thị trường, do ThS

Hoàng Thanh Tùng – Trường Đào tạo, Bồi dưỡng cán bộ Công Thương Trung ương làm chủ nhiệm đề tài, Hà Nội [13]

Đề tài tập trung vào ba nhóm vấn đề chính là: Tổng quan các vấn đề bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong nền kinh tế thị trường; Thực trạng bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng của Việt Nam những vấn đề đặt ra; Các giải pháp và kiến nghị về các biện pháp bảo vệ người tiêu dùng ở Việt Nam trong nền kinh tế thị trường

Tại phần tổng quan các vấn đề bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng tác giả đã khái quát về quyền và nghĩa vụ của người tiêu dùng trong bối cảnh hội nhập kinh tế thế giới, các quy định pháp luật của Việt Nam và Thế giới về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, kinh nghiệm một số nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng Tuy nhiên, trong phần này tác giả chưa đề cập đến các vấn đề như các hình thức giải quyết tranh chấp giữa người tiêu dùng và tổ chức cá nhân kinh doanh hàng hóa dịch vụ, cơ quan quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, các tổ chức

xã hội về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, trách nhiệm của tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa dịch vụ

Trong phần thực trạng bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng tác giả đã đưa ra việc quyền lợi người tiêu dùng đang bị xâm hại nghiêm trọng, thực trạng trong tuyên truyền phổ biến kiến thức pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, thực trạng của hệ thống cơ quan quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

và cuối cùng là những vấn đề đặt ra

- Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ (2009), Trách nhiệm sản phẩm của

doanh nghiệp – công cụ pháp lý bảo vệ người tiêu dùng, do GS.TS Lê Hồng Hạnh,

Viện Khoa học pháp lý làm chủ nhiệm đề tài, Hà Nội [9]

Đề tài tập trung nghiên cứu các vấn đề: Tổng quan về trách nhiệm sản phẩm của doanh nghiệp với người tiêu dùng; Kinh nghiệm xây dựng và áp dụng pháp luật

về trách nhiệm sản phẩm của một số hệ thống pháp luật trên thế giới về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, thực trạng pháp luật về chế định trách nhiệm sản phẩm ở Việt Nam và tình hình thực thi trách nhiệm sản phẩm của doanh nghiệp Trên cơ sở

các phân tích trên tác giả đưa ra giải pháp hoàn thiện cơ chế pháp lý về trách nhiệm sản phẩm nhằm nâng cao hiệu quả bảo vệ người tiêu dùng ở Việt Nam

Đề tài đã tập trung nghiên cứu về một trong bốn nhóm đối tượng mà luật bảo

vệ quyền lợi người tiêu dùng đưa ra, đó là trách nhiệm sản phẩm của doanh nghiệp với người tiêu dùng Trong đó, tác giả đã khái quát các quy định của pháp luật Việt Nam và thế giới của doanh nghiệp đối với người tiêu dùng, những kẽ hở pháp luật cần hoàn chỉnh để đảm bảo quyền lợi người tiêu dùng

- Đề tài nghiên cứu khoa học cấp trường mã số LH-2010-03/ĐHL-HN

(2011), Nghiên cứu vai trò của hội bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong việc bảo

vệ người tiêu dùng ở Việt Nam, do TS Nguyễn Thị Vân Anh – Giảng viên đại học

Luật làm chủ nhiệm đề tài, Hà Nội [8]

Đề tài phân tích khái quát về các hội bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng Việt Nam, những nhiệm vụ của hội bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng (như tuyên truyền phổ biến pháp luật bảo vệ người tiêu dùng, tư vấn, giải quyết khiếu nại người tiêu dùng, thực hiện chức năng phản biện với các quyết định, chủ trương chính sách của nhà nước, hợp tác quốc tế trong lĩnh vực bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng), những khó khăn, tồn tại mà các hội bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng gặp phải, đề xuất để các tổ chức xã hội hoạt động tốt hơn

Đề tài là công trình khoa học nghiên cứu về các hội bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng tại Việt Nam, trong đó đã chỉ ra đầy đủ chức năng nhiệm vụ của các hội bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, các hoạt động của hội trong thời gian qua, những khó khăn, tồn tại cũng như đề xuất để hội phát huy vai trò trong thời gian tới

- Đề tài cấp Bộ mã số 24.12.RD/HĐ-KHCN (2012), Nghiên cứu các phương

thức giải quyết tranh chấp giữa người tiêu dùng và cá nhân, tổ chức kinh doanh để thực thi luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, do TS Vũ Thị Bạch Nga, Cục Quản

lý cạnh tranh làm chủ nhiệm đề tài, Hà Nội [11]

Đề tài tập trung nghiên cứu các phương thức giải quyết khiếu nại của người tiêu dùng tại Việt Nam, thực trạng giải quyết khiếu nại tại Việt Nam những tồn tại vướng mắc Đồng thời, đề tài cũng nghiên cứu một số mô hình giải quyết khiếu nại

hiệu quả trên thế giới để áp dụng tại Việt Nam Trên cơ sở thực tiễn tại Việt Nam, kinh nghiệm thế giới và quy định của luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng tác giả đưa ra các đề xuất để giải quyết tốt hơn khiếu nại của người tiêu dùng trong thời gian tới

3 Những vấn đề đã đƣợc nghiên cứu, khoảng trống chƣa đƣợc nghiên cứu

Những vấn đề đã đƣợc nghiên cứu

Theo quy định trong Pháp lệnh bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng nay là luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng có 4 nhóm đối tượng được điều chỉnh là: Người tiêu dùng; tổ chức, cá nhân sản xuất kinh doanh hàng hóa dịch vụ; cơ quan quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng; các phương thức giải quyết khiếu nại

về người tiêu dùng; Các bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

Tại Việt Nam từ đầu những năm 90 của thế kỷ 20 đã có những đề tài công trình đề cập đến công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng nhưng chỉ đến năm 2000 trở đi mới có công trình khoa học thực sự nghiên cứu chuyên sâu về các đối tượng tham gia vào công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng như: Hội bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, trách nhiệm bảo hành sản phẩm của các tổ chức cá nhân kinh doanh hàng hóa dịch vụ, các phương thức giải quyết tranh chấp người tiêu dùng, hoàn thiện pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

Về người tiêu dùng, các đề tài trước đây đã nêu ra những quyền theo quy định của Liên hiệp quốc cũng như giải thích nội dung của những quyền đó là gì Do các đề tài này được nghiên cứu trước khi luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng nên chưa đề cập đến nghĩa vụ của người tiêu dùng

Về nghĩa vụ của các tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa dịch vụ đã được nghiên cứu dưới góc độ là trách nhiệm bảo hành sản phẩm, tuy nhiên đây chỉ là một trong những trách nhiệm của tổ chức kinh doanh hàng hóa dịch vụ Theo quy định của luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa dịch vụ có rất nhiều trách nhiệm như trách nhiệm cung cấp thông tin, trách nhiệm

bảo hành, trách nhiệm thu hồi hàng hóa có khuyết tật, trách nhiệm bồi thường hàng hóa có khuyết tật gây ra…

Về các tổ chức xã hội về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đã được nghiên cứu dưới góc độ các hội bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng Về khía cạnh các hội được nghiên cứu khá kỹ, tuy nhiên chưa đề cập đến các tổ chức xã hội khác không phải là hội nhưng cũng tham gia vào công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng như câu lạc bộ tiêu dùng nữ, các tổ chức xã hội về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng được thành lập tại các đài truyền hình, báo, các doanh nghiệp

Về các hình thức giải quyết khiếu nại, đây là Đề tài nghiên cứu của Cục Quản lý cạnh tranh Đề tài đã khái quát các phương thức giải quyết khiếu nại của người tiêu dùng, những tồn tại, kết quả trong công tác giải quyết khiếu nại của người tiêu dùng, đồng thời đề xuất một số giải pháp nhằm giúp người tiêu dùng trong quá trình giải quyết tranh chấp với tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa được hiệu quả hơn

Các đề tài, tài liệu trên đây mặc dù không trực tiếp viết về hoàn thiện quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng của Bộ Công Thương, nhưng đều viết về các đối tượng tham gia công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng của Việt Nam Do vậy các kết quả nghiên cứu của các đề tài, tài liệu nêu trên đều là những tài liệu tham khảo hữu ích cho nghiên cứu đề tài luận án và có thể kế thừa phát triển thêm các kết quả nghiên cứu đã có

Khoảng trống chƣa đƣợc nghiên cứu

- Kinh nghiệm thế giới trong việc xây dựng cơ quan quản lý nhà nước về bảo

vệ quyền lợi người tiêu dùng, hiện nay trên thế giới có các loại mô hình nào, ưu điểm nhược điểm của từng loại mô hình, mô hình nào có thể áp dụng cho Việt Nam trong quá trình xây dựng phát triển nền kinh tế đất nước trong quá trình hội nhập nền kinh tế thế giới;

- Quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng tại Việt Nam trong thời gian qua, cần đưa ra cái nhìn tổng quan về quản lý nhà nước, nội dung quản lý nhà nước, mục tiêu và vai trò của quản lý nhà nước nói chung và lĩnh vực bảo vệ

quyền lợi người tiêu dùng nói riêng Vị trí, vai trò của Bộ Công Thương trong việc thực hiện chức năng là cơ quan được Chính phủ giao thống nhất quản lý nhà nước

về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trên phạm vi cả nước, những kết quả đã đạt được, hạn chế, tồn tại cần khắc phục Từ thực trạng thực thi các nội dung quản lý nhà nước cần đưa ra dự báo tình hình vi phạm quyền lợi người tiêu dùng, định hướng hoàn thiện quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong thời gian tới về nội dung quản lý, về tổ chức quản lý, về cơ chế phối hợp các Bộ ngành,

về giải pháp nâng cao trách nhiệm của các doanh nghiệp và ý thức tự bảo vệ chính mình của người tiêu dùng cũng như đề xuất kiến nghị với Chính phủ để nâng cao hiệu quả công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong thời gian tới

4 Các câu hỏi nghiên cứu của luận án

1 Tại sao quản lý nhà nước là quan trọng đối với công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng? Những mục tiêu, nội dung, công cụ và tổ chức quản lý nhà nước

về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng là gì?

2 Trong triển khai các nội dung quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng thời gian qua có kết quả, tồn tại và nguyên nhân là gì? Từ đó những vấn

đề đặt ra cần giải quyết là gì?

3 Các mô hình tổ chức quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trên thế giới có những ưu điểm, nhược điểm gì, bài học kinh nghiệm có thể áp dụng cho Việt Nam?

4 Định hướng và giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng của Bộ Công Thương như thế nào?

PHẦN NỘI DUNG, KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

CHƯƠNG I MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN QUỐC TẾ CỦA QUẢN

LÝ NHÀ NƯỚC VỀ BẢO VỆ QUYỀN LỢI NGƯỜI TIÊU DÙNG TRONG

NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG 1.1 Sự cần thiết của việc bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong nền kinh tế thị trường

1.1.1 Khái niệm người tiêu dùng, quyền và nghĩa vụ của người tiêu dùng

1.1.1.1 Khái niệm người tiêu dùng

Người tiêu dùng là bất cứ ai trong chúng ta khi mua hàng hóa dịch vụ hoặc được cho, tặng hàng hóa dịch vụ để sử dụng vì mục đích tiêu dùng cho cá nhân hoặc

hộ gia đình Trên thế giới luật bảo vệ người tiêu dùng của các quốc gia cũng đều

quy định người tiêu dùng với những nội dung cơ bản như: “Người tiêu dùng là cá

nhân mua sử dụng hàng hóa dịch vụ, không vì mục đích kinh doanh”

Theo Chỉ thị số 1999/44/EC của nghị viện Châu Âu và Hội đồng Châu Âu ngày 25/5/1999 định nghĩa người tiêu dùng như sau:

Người tiêu dùng là bất kỳ người nào thực hiện việc mua hàng theo hợp đồng được quy định bởi Chỉ thị này, thực hiện vì mục tiêu không liên quan đến thương mại, kinh doanh hay nghề nghiệp

Theo luật bảo vệ người tiêu dùng Malaysia năm 1999 thì người tiêu dùng được định nghĩa như sau:

Người tiêu dùng là người nhận hàng hóa hoặc dịch vụ để sử dụng cho mục đích cá nhân, sử dụng trong hộ gia đình, sử dụng hoặc tiêu dùng và không sử dụng hàng hóa hoặc dịch vụ vào mục đích thương mại, tiêu dùng cho quá trình sản xuất

Theo luật bảo vệ người tiêu dùng của Singapore hay luật thương mại bình đẳng của Singapore năm 2003, người tiêu dùng được định nghĩa như sau:

“Người tiêu dùng là cá nhân nhận hoặc có quyền nhận hàng hóa và dịch vụ

từ người cung cấp hoặc có nghĩa vụ thanh toán cho người cung cấp đối với hàng

hóa, dịch vụ mình đã mua tặng cho cá nhân khác và các hoạt động tiêu dùng đó không nhằm mục đích kinh doanh”

Theo quy định của Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng Việt Nam, người

tiêu dùng được hiểu như sau:

Người tiêu dùng là người mua, sử dụng hàng hóa dịch vụ cho mục đích tiêu dùng, sinh hoạt của cá nhân, gia đình, tổ chức

Như vậy, người tiêu dùng không chỉ là các cá nhân mà còn là tổ chức mua,

sử dụng hàng hóa, dịch vụ mà không nhằm mục đích bán lại hoặc cho thuê Người

tiêu dùng là các tổ chức có“vị trí yếu thế” hơn so với các tổ chức cá nhân kinh

doanh hàng hóa dịch vụ về tài chính, thông tin, tính chuyên nghiệp nên việc bảo vệ các tổ chức với tư cách là người tiêu dùng cũng là cần thiết

1.1.1.2 Quyền và nghĩa vụ của người tiêu dùng

 Quyền của người tiêu dùng

Nhằm tạo ra một sự thống nhất cho các nước trên thế giới trong việc bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, ngày 9 tháng 4 năm 1985, Đại hội đồng Liên hợp quốc phê chuẩn bản hướng dẫn của liên hợp quốc về bảo vệ người tiêu dùng, công nhận ngày 15 tháng 3 hàng năm là ngày người tiêu dùng Thế giới Bản hướng dẫn là kết quả của nhiều thập kỷ đấu tranh, thuyết phục của Quốc tế người tiêu dùng và các tổ chức người tiêu dùng toàn thế giới Bản hướng dẫn đưa ra nguyên tắc 8 quyền của người tiêu dùng và vạch ra những nguyên tắc khung để tăng cường các chính sách bảo vệ người tiêu dùng của các quốc gia

Việc phê chuẩn này đã khẳng định quyền của người tiêu dùng đã được đưa lên vị trí hợp pháp và được quốc tế thừa nhận Ngày nay, 8 quyền cơ bản của người tiêu dùng đã được liên hợp quốc, cộng đồng quốc tế và Chính phủ các nước thừa nhận và đưa vào các văn bản pháp luật của mình để bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

8 quyền của người tiêu dùng theo quy định của Liên hiệp quốc là:

- Quyền được thỏa mãn những nhu cầu cơ bản;

- Quyền được an toàn;

- Quyền được thông tin;

- Quyền được lựa chọn;

- Quyền được lắng nghe;

- Quyền được khiếu nại bồi thường;

- Quyền được giáo dục, đào tạo về tiêu dùng;

- Quyền được có môi trường sống lành mạnh và bền vững

Những quyền này là cơ sở để các nước xây dựng chính sách bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng cũng như hoạt động của các tổ chức quốc tế về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

Tại Việt Nam, trên tinh thần tiếp thu và học hỏi những tiến bộ trên thế giới

và đúc kết kinh nghiệm sau hơn 10 năm thực thi pháp lệnh bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, ngày 17 tháng 11 năm 2011, Quốc hội khoá XII kỳ họp thứ 8 đã thông qua Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng [5], trong đó tại Điều 8 quy định các quyền của người tiêu dùng như sau:

Trong 8 quyền theo bản hướng dẫn của liên hiệp quốc có quyền được thỏa mãn những nhu cầu cơ bản và quyền được có môi trường sống lành mạnh và bền vững đã được quy định cụ thể trong Bộ Luật dân sự năm 2005, và Hiến pháp năm

1992 sửa đổi và bổ sung năm 2013, nên Luật này không quy định thêm mà cụ thể 6 quyền còn lại thành 8 quyền sau:

- Được bảo đảm an toàn về tính mạng, sức khoẻ, tài sản và các quyền, lợi ích hợp pháp khác khi tham gia giao dịch, sử dụng hàng hoá, dịch vụ do tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa dịch vụ cung cấp;

- Được cung cấp các thông tin chính xác và đầy đủ;

- Được Lựa chọn hàng hoá, dịch vụ;

- Được góp ý kiến với tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ;

- Được tham gia xây dựng và thực thi chính sách, pháp luật về BVQLNTD;

- Được yêu cầu bồi thường thiệt hại;

- Được khiếu nại, tố cáo, khởi kiện;

- Được tư vấn, hỗ trợ, hướng dẫn kiến thức về tiêu dùng hàng hóa, dịch vụ

Như vậy, theo quy định tại Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng thì người tiêu dùng Việt Nam cũng có những quyền như những người tiêu dùng tại các quốc gia khác trên thế giới

 Lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng

Theo quy định của pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, ngoài việc được bảo vệ 8 quyền nêu trên, người tiêu dùng còn được bảo vệ lợi ích hợp pháp trong giao dịch với các tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ trên lãnh thổ Việt Nam

Lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng là gì? Lợi ích hợp pháp của người

tiêu dùng được hiểu là lợi ích có được trong giao dịch với các tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ đúng quy định pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

Tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa dịch vụ theo quy định tại khoản 2 Điều 3, của Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng là tổ chức, cá nhân thực hiện một, một số hoặc tất cả các công đoạn của quá trình đầu tư, từ sản xuất đến tiêu thụ hàng hóa hoặc cung ứng dịch vụ trên thị trường nhằm mục đích sinh lợi, bao gồm:

- Thương nhân theo quy định của Luật Thương mại;

- Cá nhân hoạt động thương mại độc lập, thường xuyên, không phải đăng ký kinh doanh

Cá nhân, tổ chức kinh doanh hàng hóa, dịch vụ ở đây được hiểu là các thương nhân theo quy định của luật thương mại, các cá nhân hoạt động thương mại độc lập, thường xuyên không phải đăng ký kinh doanh Như vậy, tất cả các cá nhân,

tổ chức tham gia vào quá trình kinh doanh hàng hóa dịch vụ bao gồm nhà sản xuất, nhà nhập khẩu, người bán buôn, người bán lẻ khi tham gia cung ứng hàng hóa, dịch

vụ trên thị trường đều chịu sự điều chỉnh của Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

Lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng là lợi ích có được khi giao dịch với các

tổ chức, kinh doanh hàng hóa dịch vụ Việc bảo vệ lợi ích hợp pháp đó đồng nghĩa với việc bảo vệ người tiêu dùng trong các giao dịch với các tổ chức, cá nhân kinh doanh thông qua việc yêu cầu các tổ chức cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ

thực hiện đúng các quy định pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng cũng như các tiêu chuẩn, quy chuẩn của đơn vị đó đã công bố

Trách nhiệm của tố chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa dịch vụ theo quy định của luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, bao gồm: Trách nhiệm bảo vệ thông tin của người tiêu dùng; Trách nhiệm cung cấp thông tin cho người tiêu dùng (về giá, nhãn mác, cảnh báo khả năng nguy hiểm, linh phụ kiện thay thế, điều kiện bảo hành, hợp đồng theo mẫu, điều kiện giao dịch chung); Trách nhiệm liên đới của bên thứ ba; Trách nhiệm bồi thường thiệt hại; Trách nhiệm thu hồi hàng hóa có khuyết tật

Trong trường hợp các tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ không thực hiện đúng các trách nhiệm trên gây ảnh hưởng đến lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng, thì người tiêu dùng được pháp luật bảo vệ

 Nghĩa vụ của người tiêu dùng

Bảo vệ người tiêu dùng là cần thiết, vì sự phát triển, tiến bộ của xã hội tuy nhiên không phải vậy mà bảo vệ người tiêu dùng thái quá gây ảnh hưởng đến doanh nghiệp sản xuất kinh doanh chân chính Với quan điểm như trên, trong Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đã đưa ra những nghĩa vụ bắt buộc với người tiêu dùng Người tiêu dùng phải có trách nhiệm với chính bản thân mình, phải tự bảo vệ mình, phải có kiến thức khi tiêu dùng, phải có trách nhiệm tố giác hành vi sai trái ảnh hưởng đến người tiêu dùng, không được lợi dụng pháp luật về bảo vệ người tiêu dùng để làm ảnh hưởng đến uy tín danh dự của các tổ chức cá nhân kinh doanh chân chính cũng như quyền và lợi ích chính đáng của nhà nước Người tiêu dùng có các trách nhiệm như sau:

- Người tiêu dùng không được lợi dụng các quy định về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng để xâm hại quyền và lợi ích chính đáng của Nhà nước và các tổ chức, cá nhân khác

- Người tiêu dùng phải tự bảo vệ mình trong việc tiêu dùng hàng hóa, dịch vụ; thực hiện đúng và đầy đủ các hướng dẫn về phương pháp sử dụng hàng hóa, dịch vụ;

không tiêu dùng hàng hóa, dịch vụ gây tổn hại đến môi trường, trái với thuần phong

mũ tục, gây nguy hại đến tính mạng, sức khỏe của mình và cộng đồng

- Người tiêu dùng phải thông tin cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền khi phát hiện hàng hóa, dịch vụ lưu hành trên thị trường không đảm bảo an toàn, gây thiệt hại hoặc đe dọa gây thiệt hại về tính mạng, sức khoẻ và tài sản cho người tiêu dùng, hành

vi của tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ xâm phạm đến quyền lợi hợp pháp của người tiêu dùng

 Sự cần thiết phải bảo vệ người tiêu dùng

Người tiêu dùng là khái niệm rất rộng, bao gồm bất kỳ cá nhân, hộ gia đình

sử dụng hàng hoá và dịch vụ được tạo ra trong nền kinh tế Khái niệm của người tiêu dùng được sử dụng trong các ngữ cảnh khác nhau, do đó việc sử dụng và ý nghĩa của thuật ngữ này có thể khác nhau

Trong thuật ngữ kinh tế và marketting: "Người tiêu dùng" là người tiêu thụ

hàng hoá và dịch vụ Như vậy, người tiêu dùng đóng một vai trò quan trọng trong

hệ thống kinh tế của một quốc gia, bởi vì trong trường hợp không có nhu cầu thì nền kinh tế hầu như sụp đổ Mahatma Gandhi đã nói rằng khách hàng là người khách quan trọng nhất trong nhà xưởng của chúng ta Khách hàng không phụ thuộc vào chúng ta mà chúng ta phải phụ thuộc vào khách hàng Khách hàng không làm gián đoạn quá trình sản xuất của chúng ta mà khách hàng là mục tiêu của chúng ta

Nếu xét trong xã hội về khía cạnh tạo giá trị cho cuộc sống sẽ có hai bên đối lập về quyền lợi nhưng lại thống nhất nhau cùng tồn tại là nhà sản xuất và người tiêu dùng, nhà sản xuất sản xuất ra để người tiêu dùng sử dụng, nếu như thời bao cấp hàng hóa thiếu thì sản xuất là rất quan trọng nhưng khi khoa học công nghệ phát triển hàng hóa sản xuất ra nhiều hơn nhu cầu tiêu dùng thì người tiêu dùng dần dần được nâng lên thượng đế, được lựa chọn cái mình thích với giá phù hợp Như vậy, không có người tiêu dùng thì xã hội không phát triển được sản xuất, sẽ không có hàng hóa, sản phẩm mới cung cấp ra thị trường

Từ năm 1962, tại một cuộc họp của Thượng Nghị Viện Hoa Kỳ, Tổng thống

Hoa Kỳ John Kennedy đã phát biểu: "Người tiêu dùng theo định nghĩa, bao gồm

toàn thể chúng ta Họ là nhóm người đông đảo nhất, có ảnh hưởng và chịu ảnh hưởng của hầu hết các quyết định về kinh tế, dù là của nhà nước hay tư nhân Vậy

mà họ là nhóm người quan trọng độc nhất mà quan điểm của họ thường không được chú ý tới "[17]

Như vậy, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng là bảo vệ tất cả chúng ta Bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng là một việc làm có ý nghĩa thiết thực liên quan đến mọi khía cạnh của đời sống xã hội; đảm bảo quyền của người tiêu dùng góp phần vào công cuộc chống bất bình đẳng trong xã hội

Bên cạnh quan hệ giữa các nhà sản xuất với nhau, quan hệ kinh tế chủ yếu trong xã hội là quan hệ giữa người tiêu dùng và nhà sản xuất, kinh doanh, phân phối hàng hoá, dịch vụ Tuy là số đông, nhưng người tiêu dùng không được tổ chức lại nên họ khó có sức mạnh, tiếng nói đơn lẻ của họ cũng rất ít được lắng nghe So với những nhà sản xuất, những nhà chuyên môn, thì ở những lĩnh vực nhất định, người tiêu dùng kém hiểu biết hơn Bởi vậy, trong mối quan hệ giữa họ với các nhà sản xuất kinh doanh, người tiêu dùng luôn đứng ở thế yếu và chịu nhiều thiệt thòi Điều này thực sự đã kìm hãm sự phát triển kinh tế xã hội

Từ nhiều năm nay, các nước đều dành ưu tiên cao cho công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, tôn trọng các quyền của người tiêu dùng, chống lại sự lạm dụng của những nhà sản xuất kinh doanh và những bất công trong xã hội Đa số các nước trên thế giới đều thiết lập cơ quan chuyên trách phụ trách công tác này Công tác bảo vệ người tiêu dùng cũng được sự quan tâm của các tổ chức quốc tế, đặc biệt là Liên hiệp quốc với việc Đại hội đồng đã thống nhất thông qua Hướng dẫn của Liên hiệp quốc về bảo vệ người tiêu dùng từ năm 1985

Ở Việt Nam, có thể nói rằng, cho đến những ngày trước “đổi mới”, hầu như

quyền lợi của người tiêu dùng nói chung và bộ máy bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng nói riêng chưa được chú ý một cách thích đáng, kể cả từ góc độ người sản xuất, kinh doanh hàng hoá và cung ứng dịch vụ lẫn nhận thức của toàn xã hội Điều này có nguyên nhân sâu xa từ những năm tháng chiến tranh khốc liệt, chúng ta phải tập trung cho sự nghiệp giành độc lập và bảo vệ Tổ quốc cũng như giai đoạn phục

hồi sau đó, mọi nhu cầu tiêu dùng đều ở mức tối thiểu Chính vì vậy, vấn đề bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng chưa được chú trọng trong thời kỳ này phần nào do những nguyên nhân khách quan nhất định

Bước vào thời kỳ đổi mới, nước ta đã chuyển mạnh từ nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung sang cơ chế thị trường, định hướng xã hội chủ nghĩa Cũng từ đây, quan hệ mua bán, giao dịch giữa một bên là nhà sản xuất, kinh doanh hàng hoá và dịch vụ với một bên là người bỏ tiền ra mua hàng hoá và dịch vụ để phục vụ cho sinh hoạt, tiêu dùng của cá nhân, gia đình và tổ chức (được gọi chung là người tiêu dùng) đã được xác lập với vai trò của người tiêu dùng ngày càng được nâng cao

Khi nền kinh tế thị trường càng phát triển thì càng làm nẩy sinh nhiều vấn đề liên quan đến người tiêu dùng Với việc hội nhập kinh tế quốc tế và xu thế toàn cầu hóa trên thế giới, bên cạnh những cơ hội mới trong việc thoả mãn những nhu cầu cơ bản như quyền tiếp cận với nhiều sản phẩm và dịch vụ với chất lượng đảm bảo và giá cả thích hợp, người tiêu dùng cũng đứng trước những nguy cơ mới Việc kiểm soát an toàn, chất lượng của hàng hoá nhập khẩu trở nên khó khăn, thị trường sẽ ngày càng xuất hiện nhiều hành vi gây ảnh hưởng đến quyền lợi người tiêu dùng như buôn bán hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng Các hành vi vi phạm đến quyền lợi của người tiêu dùng cũng tinh vi và phức tạp hơn Nhiều phương thức kinh doanh, hành vi kinh doanh gian dối gây thiệt hại tới lợi ích người tiêu dùng Những hành vi như vậy không chỉ gây thiệt hại cho người tiêu dùng mà còn có thể gây ảnh hưởng tiêu cực đối với tình hình kinh tế xã hội nói chung Chính vì vậy, trong cơ chế thị trường, vấn đề người tiêu dùng và bảo vệ người tiêu dùng càng càng trở nên quan trọng

Như vậy, có thể thấy người tiêu dùng là rất đông, là tất cả chúng ta, nhưng quyền lợi chưa được bảo vệ thích đáng Tình trạng vi phạm quyền lợi bị xẩy ra thường xuyên, trong khi đó việc bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng chưa được sự quan tâm thích đáng của toàn xã hội Chính vì vậy, làm sao quyền lợi người tiêu dùng được bảo vệ tốt hơn trong nền kinh tế thị trường là điều cần thiết

1.1.2 Ý nghĩa của việc bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong nền kinh

tế thị trường

1.1.2.1 Đối với toàn bộ nền kinh tế

Với bất kể phương thức sản xuất nào từ cộng sản nguyên thủy, chiếm hữu nô

lệ, phong kiến, tư bản chủ nghĩa và hiện nay là kinh tế thị trường đều thể hiện tính lịch sử, quá trình phát triển tất yếu của nhân loại Nền kinh tế thị trường là một thành tựu phát triển chung của nhân loại, là một bước tất yếu của nền kinh tế ở mỗi quốc gia cần phải trải qua, tuy nhiên bất kể phương thức sản xuất nào cũng chứa trong mình những hạn chế nhất định Với nền kinh tế thị trường có sự quản lý của Nhà nước, Nhà nước sẽ quản lý để hạn chế các mặt trái của kinh tế thị trường như việc đảm bảo phát triển bền vững, giảm khoảng cách giàu nghèo, tạo điều kiện bảo

vệ môi trường xanh sạch đẹp, đảm bảo phát triển đồng đều giữa các vùng miền trong cả nước Việc bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng cũng không nằm ngoài mục tiêu nhằm giảm bớt mặt trái của nền kinh tế thị trường, bảo vệ người tiêu dùng tốt thể hiện sự văn minh, phát triển của xã hội, thể hiện sự có trách nhiệm của thế hệ đi trước với thế hệ đi sau thông qua sản xuất sản phẩm an toàn, tiết kiệm nhiên liệu, không phá hoại môi trường Những vấn đề này đến nay không chỉ là vấn đề của một quốc gia mà là vấn đề toàn cầu

1.1.2.2 Đối với tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa dịch vụ

Sản xuất và tiêu dùng là hai vế đối lập nhưng thống nhất với nhau trong hoạt động kinh tế, sản xuất không có tiêu dùng thì sản xuất không phát triển, và tiêu dùng nhiều không có sản xuất thì cũng không có sản phẩm để sử dụng Nếu như trước thế kỷ 19 không có sản phẩm để sử dụng thì hiện nay sản xuất đại công nghiệp phát triển, hàng hóa được sản xuất nhiều hơn, người tiêu dùng đã có nhiều quyền để lựa chọn sản phẩm Lúc này người tiêu dùng được lựa chọn sản phẩm tốt,

an toàn với giá cả hợp lý Người tiêu dùng ngày nay đã được tôn vinh là thượng đế,

là đối tượng để các nhà sản xuất kinh doanh quan tâm và chăm sóc

Quan điểm và nhận xét của người tiêu dùng có tính quyết định đến sự thành bại của các tổ chức, cá nhân sản xuất kinh doanh, người tiêu dùng như tấm gương

phản chiếu chân thật nhất kết quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp Nếu doanh nghiệp được người tiêu dùng ưa thích đồng nghĩa với việc sản phẩm của họ tốt, đáp ứng tiêu chuẩn về chất lượng và môi trường

Việc quan tâm đến bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đồng nghĩa với việc giữ cho chiếc gương phản chiếu các tổ chức cá nhân sản xuất kinh doanh sáng, rõ Như vậy các doanh nghiệp sẽ không dám sản xuất, cung cấp sản phẩm kém chất lượng ra thị trường mà phải cạnh tranh để áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật nhằm giảm giá thành sản phẩm, cung cấp sản phẩm tốt hơn, an toàn hơn với môi trường, khi đó lợi ích của xã hội sẽ được nâng lên

1.1.2.3 Đối với chính người tiêu dùng

Bảo vệ người tiêu dùng trong nền kinh tế thị trường là đảm bảo cho người tiêu dùng thực thi những quyền lợi chính đáng của mình, thể hiện sự tiến bộ của xã hội, góp phần khắc phục những mặt trái của nền kinh tế thị trường Khi người tiêu dùng được đảm bảo quyền lợi theo quy định của Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng cũng như các quy định quốc tế khác đã thể hiện sự quan tâm của Nhà nước và các cấp đến quyền lợi chính đáng của người tiêu dùng Người tiêu dùng được đảm bảo quyền lợi cũng thể hiện việc phát triển bền vững và ổn định của xã hội, tuân thủ theo các cam kết quốc tế và khu vực

1.1.3 Trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan đối với bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

Bảo vệ người tiêu dùng là trách nhiệm chung của Nhà nước và toàn xã hội Công tác bảo vệ người tiêu dùng liên quan đến tất cả các lĩnh vực trong đời sống kinh tế xã hội của đất nước, tại tất cả các vùng miền địa phương trong cả nước Chính vì vậy, để công tác bảo vệ người tiêu dùng có hiệu quả cần phải có sự chung tay góp sức của các đối tượng liên quan trong xã hội, mỗi đối tượng có một nhiệm

vụ riêng trong việc góp phần bảo vệ tốt hơn quyền lợi người tiêu dùng

1.1.3.1 Trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước về việc bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

Trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng là đưa các chủ chương, chính sách của Nhà nước về bảo vệ người tiêu dùng vào đời sống kinh tế- xã hội của đất nước nhằm bảo vệ quyền lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng

1.1.3.2 Trách nhiệm của các tổ chức xã hội

Bên cạnh cơ quan quản lý nhà nước, các tổ chức xã hội đóng vai trò rất quan trọng trong việc thực thi pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và đảm bảo quyền lợi người tiêu dùng được thực hiện tốt, đóng vai trò như một tổ chức phản biện các chính sách của nhà nước Tổ chức xã hội tham gia bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng có những nội dung hoạt động cơ bản sau:

- Hướng dẫn giúp đỡ, tư vấn cho người tiêu dùng khi có yêu cầu;

- Đại diện người tiêu dùng khởi kiện hoặc tự mình khởi kiện vì lợi ích công cộng;

- Cung cấp cho cơ quan quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng thông tin về hành vi vi phạm pháp luật của tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ;

- Độc lập khảo sát, thử nghiệm; công bố kết quả khảo sát, thử nghiệm chất lượng hàng hóa, dịch vụ do mình thực hiện; thông tin, cảnh báo cho người tiêu dùng

về hàng hóa, dịch vụ và chịu trách nhiệm trước pháp luật về việc thông tin, cảnh báo của mình; kiến nghị cơ quan nhà nước có thẩm quyền xử lý vi phạm pháp luật

về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng;

- Tham gia xây dựng pháp luật, chủ trương, chính sách, phương hướng, kế hoạch và biện pháp về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng;

- Tham gia tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật và kiến thức tiêu dùng;

- Hợp tác quốc tế về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng;

- Thực hiện các nhiệm vụ được nhà nước giao

1.1.3.3 Trách nhiệm của tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa dịch vụ

Tổ chức cá nhân kinh doanh hàng hóa dịch vụ là đối tượng điều chỉnh chủ yếu trong luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng Trách nhiệm của các tổ chức cá

nhân kinh doanh hàng hóa dịch vụ từ việc cung cấp thông tin về hàng hóa dịch vụ cho người tiêu dùng đến việc bảo hành, bảo dưỡng, bồi thường thiệt hại, thu hồi hàng hóa khuyết tật và giải quyết các khiếu nại của người tiêu dùng Luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng ở các nước đều có quy định yêu cầu các tổ chức cá nhân kinh doanh hàng hóa dịch vụ phải thực hiện nghiêm các quy định nhà nước về chất lượng hàng hóa, về vệ sinh an toàn thực phẩm cũng như các quy định khác nhằm bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

Việc yêu cầu các tổ chức cá nhân kinh doanh hàng hóa dịch vụ thực hiện nghiêm chỉnh các quy định của nhà nước một phần nhằm bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng, một phần thể hiện sự nghiêm minh của pháp luật Đây là cách tốt nhất tạo ra môi trường cạnh tranh lành mạnh, hạn chế các doanh nghiệp làm ăn bất chính trên thị trường

1.1.3.4 Trách nhiệm của người tiêu dùng

Người tiêu dùng cần tìm hiểu thông tin trước giao dịch, kiểm tra hàng hóa, xuất xứ, thông báo với cơ quan có thẩm quyền khi phát hiện vi phạm trên thị trường, đồng thời bản thân người tiêu dùng cũng cần thường xuyên bồi dưỡng, nâng cao kiến thức khi mua và sử dụng hàng hóa, cần tìm hiểu kiến thức cơ bản để có thể

tự bảo vệ chính mình, phấn đấu trở thành người tiêu dùng thông minh

1.1.3.5 Trách nhiệm của cơ quan truyền thông

Với chức năng đưa thông tin chính xác tới đông đảo quần chúng người tiêu dùng, cơ quan truyền thông báo chí là một lực lượng, một công cụ hữu hiệu để đưa chủ chương đường lối Nhà nước đến với nhân dân Cơ quan truyền thông báo chí có trách nhiệm tuyên truyền chủ chương của Nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đến các đối tượng chịu sự tác động, đồng thời tiên phong trong việc phát hiện,

tố giác, thông báo cho người tiêu dùng biết các địa điểm cơ sở vi phạm nghiêm trọng quyền lợi người tiêu dùng để người tiêu dùng tránh không sử dụng sản phẩm hàng hóa dịch vụ của cơ sở đó Bên cạnh việc tố giác, cảnh báo người tiêu dùng về các tổ chức cá nhân vi phạm quyền lợi người tiêu dùng, cơ quan truyền thông cũng cần kịp thời biểu dương những tổ chức cá nhân có nhiều sản phẩm hàng hóa dịch vụ

tốt đáp ứng yêu cầu người tiêu dùng, tiết kiệm nhiên liệu, đảm bảo an toàn môi trường Tất cả thông tin được đưa đến với người tiêu dùng cần đúng, kịp thời để người tiêu dùng có quyết định đúng đắn

1.2 Quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

1.2.1 Lý luận chung về quản lý nhà nước

1.2.1.1 Khái niệm, vai trò và mục tiêu quản lý nhà nước

a Khái niệm Nhà nước

Lịch sử nhân loại có 4 loại hình Nhà nước đó là: Nhà nước chiếm hữu nô lệ, Nhà nước phong kiến, Nhà nước tư sản, Nhà nước xã hội chủ nghĩa Dù bất kỳ nhà nước theo hình thức nào thì nhà nước luôn là công cụ đắc lực và có hiệu quả nhất để thực hiện và bảo vệ lợi ích, quyền và địa vị thống trị hay lãnh đạo của giai cấp thống trị hay lực lượng cầm quyền, cũng như để tổ chức và quản lý xã hội nhằm thiết lập trật tự và sự ổn định cho xã hội

Có nhiều định nghĩa về nhà nước, nhưng theo tôi định nghĩa sau đây về nhà nước là đầy đủ hơn cả và lựa chọn định nghĩa này cho nghiên cứu của mình:

“Nhà nước là tổ chức quyền lực công của quốc gia, nhờ có pháp luật

vànhững phương tiện cưỡng chế hợp pháp nên có khả năng tổ chức và quản lý dân

cư trong phạm vi lãnh thổ quốc gia nhằm thực hiện mục đích, bảo vệ lợi ích của giai cấp thống trị hay lực lượng cầm quyền và nhằm thiết lập, giữ gìn trật tự xã hội; nhà nước là đại diện chính thức cho quốc gia, dân tộc trong các quan hệ đối nội, đối ngoại và là chủ thể độc lập trong quan hệ quốc tế” [26]

Theo giáo trình quản lý hành chính nhà nước:

“Quản lý nhà nước là sự tác động có tổ chức và điều chỉnh bằng quyền lực

Nhà nước đối với các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của con người để duy

trì và phát triển các mối quan hệ xã hội và trật tự pháp luật nhằm thực hiện những chức năng và nhiệm vụ của Nhà nước trong công cuộc xây dựng CNXH và bảo vệ

tổ quốc XHCN” [21]

Như vậy, quản lý nhà nước là hoạt động mang tính chất quyền lực nhà nước, được sử dụng quyền lực nhà nước để điều chỉnh các quan hệ xã hội Quản lý nhà nước được xem là một hoạt động chức năng của nhà nước trong quản lý xã hội và

có thể xem là hoạt động chức năng đặc biệt Quản lý nhà nước có thể được hiểu theo hai nghĩa

Theo nghĩa rộng: Quản lý nhà nước là toàn bộ hoạt động của bộ máy nhà nước từ hoạt động lập pháp, hoạt động hành pháp, đến hoạt động tư pháp

Theo nghĩa hẹp: Quản lý nhà nước chỉ bao gồm hoạt động hành pháp

Quản lý nhà nước được đề cập trong đề tài này là khái niệm quản lý nhà nước theo nghĩa rộng; quản lý nhà nước bao gồm toàn bộ các hoạt động ban hành các văn bản pháp luật, đến việc chỉ đạo trực tiếp hoạt động của các đối tượng bị quản lý và vấn đề tư pháp với đối tượng quản lý cần thiết của nhà nước

c Vai trò của Nhà nước

Nhà nước xã hội chủ nghĩa giữ vai trò đặc biệt quan trọng mang tính quyết định trong hệ thống chính trị Nó quyết định sự ra đời, tồn tại, phát triển của hệ thống chính trị; quyết định bản chất, đặc trưng, vai trò của hệ thống chính trị Nhà nước xã hội chủ nghĩa là công cụ hữu hiệu nhất để thực hiện quyền lực của nhân dân lao động Nhà nước xã hội chủ nghĩa chi phối tất cả các tổ chức trong hệ thống chính trị Nó có thể cho phép thành lập cũng như có thể làm mất đi một thành tố nào

đó trong hệ thống chính trị Nó có thể điều hòa được quan hệ giữa các lực lượng chính trị trong xã hội [26]

d Mục tiêu của quản lý nhà nước

Kinh tế thị trường có nhiều ưu điểm như: đảm bảo cho nền kinh tế có năng suất, chất lượng và hiệu quả cao, hàng hóa dịch vụ đa dạng về số lượng, phong phú

về chủng loại, giàu tính năng động, luôn luôn đổi mới mặt hàng mẫu mã, công nghệ, các doanh nghiệp có khả năng cạnh tranh cao hơn…

Tuy nhiên nội tại nền kinh tế thị trường cũng có những khuyết tật như:

- Chỉ chú ý đến những nhu cầu có khả năng thanh toán Vì thế có những nhu cầu cơ bản của xã hội không được quan tâm chú ý, đáp ứng vì không đem lại lợi nhuận như mong muốn

- Đặt mục tiêu lợi nhuận lên đầu nên dễ dẫn đến hậu quả xấu về môi trường,

an ninh quốc gia và những vấn đề xã hội

- Có sự khác biệt trong thu nhập, dẫn đến phân hóa giàu nghèo, gây ra bất công, xung đột trong xã hội

Với mục tiêu phát huy tối đa những tích cực của nền kinh tế thị trường, hạn chế những tiêu cựu, thể hiện ưu điểm của Nhà nước Việt Nam, Đảng ta đã chủ trương xây dựng nền kinh tế thị trường có sự quản lý nhà nước Theo đó Nhà nước bằng quyền lực hành chính của mình phát huy tối đa tích cực của nền kinh tế thị trường, đồng thời giảm thiểu đến mức thấp nhất những tiêu cực của nền kinh tế thị trường gây ra

1.2.1.2 Nội dung và công cụ của quản lý nhà nước

a Nội dung của quản lý nhà nước

Nội dung của quản lý nhà nước là tổ chức ra bộ máy quản lý, sắp xếp nhân

sự, điều hành công việc quốc gia, sử dụng nguồn tài chính và công sản để thực hiện những chính sách của đất nước Đó là quyền tổ chức, điều hành các hoạt động kinh

tế - xã hội, đưa pháp luật vào đời sống nhằm giữ gìn trật tự an ninh xã hội, phục vụ lợi ích của công dân, đảm bảo dân sinh và giải quyết các vấn đề xã hội và sử dụng

có hiệu quả nguồn tài chính và công sản để phát triển đất nước một cách toàn diện

Với tư cách là cơ quan hành chính cao nhất, Chính phủ nắm quyền thống nhất quản lý các nhiệm vụ chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng, an ninh

và đối ngoại của Nhà nước; quản lý hệ thống thống nhất của bộ máy hành chính nhà nước từ Trung ương đến cơ sở trong khuôn khổ hệ thống chính trị hiện hành

b Công cụ của quản lý nhà nước

Công cụ quản lý là tất cả các phương tiện chủ thể quản lý sử dụng để tác động lên đối tượng quản lý nhằm đạt được mục tiêu quản lý Để thực hiện mục tiêu

quản lý nhà nước, các cơ quan quản lý sử dụng các công cụ chủ yếu như sau: Công

sở, công sản, quyết định quản lý hành chính

Công sở: là trụ sở cơ quan, là nơi làm việc của cơ quan, là nơi cán bộ lãnh

đạo, công chức và nhân viên thực thi công vụ, ban hành các quyết định hành chính

và tổ chức thực hiện các quyết định, là nơi giao tiếp đối nội, đối ngoại

Công sản: là tài sản công là vốn (kinh phí) và cán bộ, công chức và các điều

kiện, phương tiện để thực hiện nhiệm vụ

Quyết định quản lý hành chính: là sự biểu hiện ý chí của Nhà nước như Hiến

pháp, Bộ luật, Luật, Nghị định, Thông tư, Quyết định, Chỉ thị, Công văn Là kết quả thực hiện quyền hành pháp mang tính mệnh lệnh đơn phương của quyền lực nhà nước [25]

1.2.1.3 Tổ chức quản lý nhà nước

Tổ chức bộ máy nhà nước của một quốc gia là một hệ thống các cơ quan nhà nước có vị trí, chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn và cơ cấu tổ chức, quan hệ mật thiết với nhau, tạo thành một thể thống nhất Được tổ chức và hoạt động theo những nguyên tắc chung do pháp luật quy định, trong đó Hiến pháp là luật cơ bản, có giá trị pháp lý cao nhất của quốc gia

Bộ máy nhà nước có 3 nhiệm vụ chính là: xây dựng văn bản pháp luật, thi hành luật và xét xử các vi phạm pháp luật Nhà nước tiến hành các hoạt động đó

dựa trên ba quyền lực khác nhau mà Nhà nước có được: quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp Sự phân bổ quyền lực đó cho các cơ quan nhà nước sẽ khác nhau

giữa các quốc gia

Ở Việt Nam, quyền lực nhà nước là thống nhất và tập trung, không có sự phân chia nhưng có sự phân công, phối hợp giữa các cơ quan được trao quyền để thực thi ba loại quyền lực trên

Quyền lập pháp (ban hành văn bản pháp luật) được trao cho Quốc hội Như

vậy, Quốc hội vừa là cơ quan quyền lực cao nhất vừa là cơ quan duy nhất có quyền lập hiến và lập pháp Hội đồng nhân dân được quy định là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương nhưng không có quyền lập pháp

Quyền tư pháp được trao cho hệ thống các cơ quan thuộc Tòa án và Viện

kiểm soát

Quyền hành pháp được trao cho hệ thống các cơ quan tạo nên bộ máy hành

chính nhà nước Quyền hành pháp là quyền thi hành pháp luật do cơ quan lập pháp ban hành và tổ chức thực hiện những chính sách cơ bản về đối nội, đối ngoại của quốc gia, quyền điều hành công việc chính sự hằng ngày của quốc gia Quyền hành pháp được thực thi thông qua bộ máy hành pháp Tại Việt Nam cơ quan hành pháp cao nhất là Chính phủ, đứng đầu là Thủ tướng

Bộ máy cơ quan hành pháp tại Trung ương là Chính phủ đứng đầu là Thủ tướng chỉ đạo các Bộ, cơ quan ngang bộ quản lý theo ngành và lĩnh vực Tại địa phương là Ủy ban nhân dân tỉnh/thành phố trực thuộc Trung ương đứng đầu là Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh, giúp việc Chủ tịch tỉnh quản lý trên địa phương là các

a Khái niệm quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

Hiện nay chưa có khái niệm quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, tuy nhiên dựa trên định nghĩa về quản lý nhà nước, chức năng nhiệm vụ của quản lý nhà nước, khái niệm quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng được hiểu như sau:

Quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng là việc cơ quan quản lý nhà nước sử dụng các công cụ quản lý như pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và hệ thống bộ máy nhằm bảo vệ quyền, lợi ích chính đáng của người tiêu dùng

Cơ quan quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng ở đây bao gồm: ở Trung ương là Bộ Công Thương và các Bộ, ban ngành có liên quan, ở địa phương là UBND các cấp, Sở Công Thương và các Sở Ban ngành có liên quan

Pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng bao gồm các văn bản điều chỉnh trực tiếp hoạt động bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng (luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và các văn bản hướng dẫn) và các văn bản chuyên ngành (luật và các văn bản hướng dẫn nằm ở các Bộ, ban ngành khác quản lý)

b Vai trò của của quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

Nhà nước đóng vai trò trung tâm và định hướng trong mọi hoạt động bảo vệ người tiêu dùng Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng là trách nhiệm chung của toàn xã hội, trong đó vai trò của cơ quan nhà nước là mang tính trung tâm và định hướng cho các cơ quan, tổ chức, cá nhân thực hiện theo Với chức năng là cơ quan xây dựng, trình cơ quan có thẩm quyền ban hành các văn bản pháp luật và chỉ đạo thực thi các văn bản pháp luật đó, cơ quan nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

có chức năng định hướng hoạt động của các bộ phận khác trong xã hội, từ khâu ban hành chính sách, thực thi chính sách đến thanh tra kiểm tra các hoạt động đó trong

xã hội

Nhà nước đóng vai trò trung tâm và định hướng bởi chỉ riêng có cơ quan nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng mới có các quyết định gây ảnh hưởng đến các thành phần khác trong xã hội, có quyền cho thành lập, hoạt động và chấm dứt hoạt động

c Mục tiêu của quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

Mục tiêu chung của quản lý nhà nước đối với công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng cũng không nằm ngoài mục tiêu chung của quản lý nhà nước đối với toàn bộ nền kinh tế của đất nước là dùng quyền lực của nhà nước để bảo vệ quyền lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng, bảo vệ các tổ chức cá nhân kinh doanh chân chính, đồng thời kêu gọi sự hưởng ứng và hành động của toàn xã hội đối với công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng nhằm khắc phục những mặt trái của nền kinh tế thị trường, đưa nền kinh tế của đất nước phát triển nhanh, ổn định và bền vững

Có ba mục tiêu là:

Thứ nhất: Cân bằng lợi ích của người tiêu dùng, doanh nghiệp và lợi ích toàn xã hội

Do trong các giao dịch giữa người tiêu dùng với các tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa dịch vụ, người tiêu dùng thường là bên yếu thế hơn về tiềm lực tài chính, về kiến thức chuyên môn Với lý do đó, luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đã quy định trách nhiệm của doanh nghiệp với người tiêu dùng, trong đó đặc biệt nhấn mạnh tại Điều 16 là những trường hợp điều khoản giao kết với người tiêu dùng sẽ vô hiệu nếu doanh nghiệp cố tình đưa điều khoản đó vào hợp đồng ký kết với người tiêu dùng Những nội dung vô hiệu đó là:

Loại trừ trách nhiệm của tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ đối với người tiêu dùng theo quy định của pháp luật;

Hạn chế, loại trừ quyền khiếu nại, khởi kiện của người tiêu dùng;

Cho phép tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ đơn phương thay đổi điều kiện của hợp đồng đã thỏa thuận trước với người tiêu dùng hoặc quy tắc, quy định bán hàng, cung ứng dịch vụ áp dụng đối với người tiêu dùng khi mua, sử dụng hàng hóa, dịch vụ không được thể hiện cụ thể trong hợp đồng;

Cho phép tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ đơn phương xác định người tiêu dùng không thực hiện một hoặc một số nghĩa vụ;

Cho phép tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ quy định hoặc thay đổi giá tại thời điểm giao hàng hóa, cung ứng dịch vụ;

Cho phép tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ giải thích hợp đồng trong trường hợp điều khoản của hợp đồng được hiểu khác nhau;

Loại trừ trách nhiệm của tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ trong trường hợp tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ thông qua bên thứ ba;

Bắt buộc người tiêu dùng phải tuân thủ các nghĩa vụ ngay cả khi tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ không hoàn thành nghĩa vụ của mình;

Cho phép tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ chuyển giao quyền, nghĩa vụ cho bên thứ ba mà không được người tiêu dùng đồng ý

Ngoài ra luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng cũng quy định Điều 10 là những hành vi cấm đối với doanh nghiệp đó là:

- Tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ lừa dối hoặc gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng thông qua hoạt động quảng cáo hoặc che giấu, cung cấp thông tin không đầy đủ, sai lệch, không chính xác về một trong các nội dung sau đây:

+ Hàng hóa, dịch vụ mà tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ cung cấp;

+ Uy tín, khả năng kinh doanh, khả năng cung cấp hàng hóa, dịch vụ của tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ;

+ Nội dung, đặc điểm giao dịch giữa người tiêu dùng với tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ

- Tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ quấy rối người tiêu dùng thông qua tiếp thị hàng hóa, dịch vụ trái với ý muốn của người tiêu dùng từ 02 lần trở lên hoặc có hành vi khác gây cản trở, ảnh hưởng đến công việc, sinh hoạt bình thường của người tiêu dùng

- Tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ ép buộc người tiêu dùng thông qua việc thực hiện một trong các hành vi sau đây:

+ Dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực hoặc các biện pháp khác gây thiệt hại đến tính mạng, sức khỏe, danh dự, uy tín, nhân phẩm, tài sản của người tiêu dùng;

+ Lợi dụng hoàn cảnh khó khăn của người tiêu dùng hoặc lợi dụng thiên tai, dịch bệnh để ép buộc giao dịch

- Tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ thực hiện hoạt động xúc tiến thương mại, đề nghị giao dịch trực tiếp với đối tượng là người không có năng lực hành vi dân sự hoặc người mất năng lực hành vi dân sự

- Tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ yêu cầu người tiêu dùng thanh toán hàng hóa, dịch vụ đã cung cấp mà không có thỏa thuận trước với người tiêu dùng

- Người tiêu dùng, tổ chức xã hội tham gia bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng,

tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ lợi dụng việc bảo vệ quyền lợi người