Giáo trình dạy nghề cho lao động nông thôn mô đun trồng và chăm sóc xoài

Giáo trình Trồng và chăm sóc xoài có 06 bài được sắp xếp theo trình tự liên quan bao gồm: Trồng mới xoài, tưới và tiêu nước cho xoài, làm cỏ, bón phân cho xoài, tỉa càn, tạo tán, xử lý r

GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN TRỒNG VÀ CHĂM SÓC XOÀI

Mã số mô đun: MĐ 02 Nghề: TRỒNG XOÀI, ỔI, CHÔM CHÔM

Trình độ : Sơ cấp nghề

Hà Nội, 2014

TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN

Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về dạy và tham khảo Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm

MÃ TÀI LIỆU: MĐ02

LỜI GIỚI THIỆU

Để đáp ứng nhu cầu phát triển ngành trồng trọt theo hướng nền kinh tế thị trường hàng hóa nhiều thành phần của nước ta trong thời gian tới, những người tham gia vào hoạt động trồng trọt cần được đào tạo để họ có những kiến thức, kỹ năng và thái độ cần thiết Trường Cao Đẳng Nông nghiệp Nam Bộ được Bộ Nông Nghiệp và Phát triển Nông thôn giao nhiệm vụ xây dựng chương trình đào tạo sơ

cấp nghề, nghề “Trồng xoài, ổi, chôm chôm”

Chương trình được xây dựng dựa trên cơ sở phân tích nghề theo phương pháp DACUM và cấu trúc mô đun Kiến thức, kỹ năng và thái độ của nghề được tích hợp vào các mô đun Kết cấu của chương trình gồm nhiều mô đun, mỗi mô đun gồm nhiều công việc và bước công việc tích hợp liên quan chặt chẽ với nhau, nhằm hướng tới hình thành những năng lực thực hiện của người học Vì vậy những kiến thức lý thuyết được chọn lọc và tích hợp vào công việc, mỗi công việc được trình bày dưới dạng một bài học

Đây là chương trình chủ yếu dùng cho đào tạo sơ cấp nghề, đối tượng học là lao động nông thôn đủ sức khỏe có nhu cầu đào tạo nhưng không có điều kiện đến các cơ sở đào tạo chính quy để học tập ở bậc học cao, thời gian tập trung dài hạn,

họ có trình độ học vấn thấp Vì vậy việc đào tạo diễn ra với thời gian ngắn, tại cộng đồng, hình thức gọn nhẹ phù hợp với điều kiện và hoàn cảnh của học viên Tài liệu này được viết theo từng mô đun của chương trình đào tạo sơ cấp nghề trồng xoài, ổi, chôm chôm và được dùng làm giáo trình cho các học viên trong khóa học sơ cấp nghề, các nhà quản lý và người sử dụng lao động tham khảo, hoàn chỉnh để trở thành giáo trình chính thức trong hệ thống dạy nghề Việt Nam Giáo trình Trồng và chăm sóc xoài có 06 bài được sắp xếp theo trình tự liên quan bao gồm: Trồng mới xoài, tưới và tiêu nước cho xoài, làm cỏ, bón phân cho xoài, tỉa càn, tạo tán, xử lý ra hoa trái vụ và phòng trừ dịch hại chính trên cây xoài Việc xây dựng một chương trình đào tạo sơ cấp nghề theo phương pháp DACUM dùng cho đào tạo nông dân ở nước ta nói chung còn mới Vì vậy chương trình còn nhiều hạn chế và thiếu sót, tập thể các tác giả mong muốn sự đóng góp của các bạn đồng nghiệp để chương trình được hoàn thiện hơn Xin trân trọng cảm ơn Tham gia biên soạn

1 Nguyễn Tiến Huyền (chủ biên);

MỤC LỤC

Lời giới thiệu……… 2

Mục Lục ………

Bài 1: Trồng mới xoài………

3 8 1 Đặc điểm của cây xoài……… 8

1.1 Nguồn gốc và phân bố……… 8

1.2 Yêu cầu sinh thái đối với cây xoài……… 9

1.3 Giá trị kinh tế và dinh dưỡng của cây xoài……… 11

1.4 Tình hình sản xuất xoài……… 13

1.5 Giới thiệu một số giống xoài trồng phổ biến……… 13

1.5.1 Xoài cát Hòa Lộc……… 13

1.5.2 Xoài cát chu……… 14

1.5.3 Xoài bưởi……… 15

1.5.4 Xoài Khiêu sa vơi……… 16

1.5.5 Xoài tượng……… 17

1.5.6 Một số giống xoài khác……… 17

2 Đặc tính thực vật của cây xoài……… 20

2.1 Rễ cây xoài……… 20

2.2 Thân cây xoài……… 21

2.3 Lá, tán lá cây xoài……… 21

2.4 Hoa và quả xoài……… 22

3 Thực hiện trồng xoài……… 23

3.1 Xử lý hố trồng……… 23

3.2 Đảo phân trong hố trước khi trồng 23

3.3 Kiểm tra cây giống trước khi đặt 24

3.4 Đặt cây vào hố……… 25

3.5 Lấp đất……… 25

4 Cắm cọc giữ cho cây đứng vững……… 26

5 Tưới nước giữ ẩm cho cây sau trồng……… 27

6 Che nắng cho cây sau trồng……… 28

7 Phủ (tủ) gốc cho cây mới trồng……… 29

Bài 2: Tưới và tiêu nước cho xoài……… 31

1 Xác định nhu cầu nước của cây 31

2 Tưới nước cho xoài 32

2.1 Các phương pháp tưới cho xoài 32

2.1.1 Tưới bằng những dụng cụ đơn giản 32

2.1.2 Tưới bằng dây mềm 33

2.1.3 Tưới nhỏ giọt 33

2.1.4 Tưới phun 39

2.1.5 Tưới rãnh 46

2.1.6 Tưới ngập 48

2.2 Xác định thời điểm tưới nước cho cây 50

2.3 Thực hiện tưới nước cho xoài 50

3 Tiêu nước cho vườn cây xoài 51

3.1 Tác hại của sự ngập úng đối với cây xoài 51

3.2 Các phương pháp tiêu nước cho xoài 54

3.3 Thực hiện tiêu nước cho vườn xoài 56

Bài 3: Làm cỏ, bón phân cho xoài 58

1 Tác hại của cỏ dại……… 58

2 Phòng trừ cỏ dại trong vườn xoài……… 58

2.1 Biện pháp phòng cỏ dại……… 58

2.2 Biện pháp trừ cỏ dại trong vườn xoài……… 59

2.2.1 Dọn cỏ dại và tàn dư thực vật……… 59

2.1.2 Trừ cỏ dại bằng phương pháp thủ công 60

2.1.3 Trừ cỏ dại bằng máy 60

2.1.4 Trừ cỏ dại bằng phương pháp hóa học 60

3 Xác định nhu cầu dinh dưỡng của cây xoài 62

4 Xác định loại và lượng phân bón 62

4.1 Xác định các loại phân bón cho xoài 62

4.2 Tính lượng phân bón 63

5 Chuẩn bị trước khi bón 63

6 Bón phân cho xoài 69

6.1 Bón phân giai đoạn kiến thiết cơ bản 69

6.2 Bón phân giai đoạn kinh doanh 69

Bài 4: Tỉa cành, tạo tán 72

1 Mục đích tỉa cành, tạo tán 72

2 Định hình tán cây xoài 73

3 Tỉa cành 74

3.1 Xác định cành cần tỉa 74

3.2 Chuẩn bị dụng cụ tỉa cành 75

3.3 Thực hiện tỉa cành 76

4 Vệ sinh và chăm sóc sau tỉa cành 77

5 Tạo tán cho xoài 78

Bài 5 Xử lý ra hoa trái vụ 80

1 Xác định thời điểm xử lý……… 80

2 Các phương pháp xử lý 80

3 Quy trình xử lý xoài ra hoa trái vụ……… 81

4 Tăng đậu quả……… 84

5 Chăm sóc sau xử lý 84

5.1 Chăm sóc hoa và quả non 84

5.2 Bao quả 85

Bài 6: Phòng trừ dịch hại chính trên cây xoài 87

1 Phòng trừ sâu, nhện hại xoài 87

1.1 Sâu đục thân xoài 87

1.2 Sâu đục ngọn xoài 89

1.3 Vòi voi đục ngọn 91

1.4 Bọ cắt lá 92

1.5 Ruồi đục quả xoài 93

1.6 Sâu đục quả (hột) xoài 94

1.7 Rầy bông xoài 96

1.8 Sâu ăn bông xoài 97

1.9 Rệp sáp 98

1.10 Bọ trĩ hại xoài 99

1.11 Nhện đỏ hại xoài 100

2 Phòng trừ bệnh hại xoài 101

2.1 Bệnh thán thư 101

2.2 Bệnh phấn trắng 103

2.3 Bệnh cháy lá 104

2.4 Bệnh đốm đen vi khuẩn 105

MÔ ĐUN: TRỒNG VÀ CHĂM SÓC XOÀI

Mã mô đun: MĐ02

Giới thiệu mô đun

Mô đun Trồng và chăm sóc xoài là mô đun chuyên môn nghề, mang tính tích hợp giữa kiến thức và kỹ năng thực hành trồng xoài; nội dung mô đun trình bày các đặc điểm thực vật học của cây xoài cách xác định thời vụ, cách tiến hành chuẩn bị đất, dụng cụ và cách tiến hành trồng xoài, cách chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh trên cây xoài Đồng thời mô đun cũng trình bày hệ thống các bài tập, bài thực hành cho từng bài dạy và bài thực hành khi kết thúc mô đun Học xong mô đun này, học viên có được những kiến thức cơ bản về các bước công việc trồng xoài và có kỹ năng thực hiện việc trồng xoài theo đúng trình tự, đảm bảo yêu cầu

kỹ thuật, an toàn; phát hiện và xử lý được các hiện tượng sâu bệnh hại của xoài đảm bảo chất lượng và vệ sinh an toàn thực phẩm

Bài 1: Trồng mới xoài

Thời gian: 20 giờ Mục tiêu:

- Xác định được các đặc tính cơ bản của cây xoài và tình hình sản xuất và tiêu thụ xoài tại thời điểm trồng

- Thực hiện được các thao tác kỹ thuật trồng xoài như: đặt cây, lấp đất, giữ cho cây đứng vững sau trồng, tưới nước, che nắng và phủ gốc cho cây xoài mới trồng

Hình 2.1.1 Xoài có nguồn gốc từ Châu Á Trên thế giới hiện nay có 87 nước trồng xoài với diện tích khoảng 1,8 – 2,2 triệu ha Vùng Châu Á chiếm 2/3 diện tích trồng xoài trên thế giới, trong đó đứng đầu là Ấn Độ (chiếm gần 70% sản lượng xoài thế giới với 9,3 triệu tấn), Thái Lan, Pakistan, Philippin, và Miền Nam Trung Quốc, Zimbabuê, Ghinê, Cônggô, Nam

Phi, Keynia, Modămbích, Mali, Ai Cập, Brazin, Mêxicô, Hoa kỳ Ngoài ra, xoài còn được trồng ở vùng ven biển nước Úc

Đây là loại quả nhiệt đới rất thơm ngon, có hương vị tổng hợp của đu đủ, dứa, cam Từ thế kỷ 16, người Bồ Đào Nha đã giới thiệu xoài đến Nam Phi và Brazil

và ngày nay xoài đã có mặt rộng rãi trên khắp thế giới Mặc dù vẫn còn tập trung ở Châu Á, nhưng nó đã mở rộng ở một số quốc gia Trong tất cả các lục địa, nó đã trở nên phổ biến ở Châu Phi, Châu Mỹ và có mặt ít hơn ở Châu Âu

Ấn Độ được mệnh danh là "vương quốc xoài" có trên 1.100 loại giống, diện tích trồng xoài với quy mô lớn trên 1 triệu hécta và sản lượng chiếm 70% của toàn thế giới Việt Nam hiện có khoảng gần 70.000ha xoài, ngoài ĐBSCL, Khánh Hòa

là vựa xoài thứ hai của cả nước Ở các tỉnh miền núi phía Bắc thì Sơn La có 829

ha chiếm 3,6% diện tích xoài cả nước Mấy năm gần đây nhiều tỉnh như Quảng Trị, Bình Định, An Giang, Hà Giang v.v cũng đang đẩy mạnh việc trồng xoài

và diện tích xoài có xu hướng ngày càng tăng

1.2 Yêu cầu sinh thái đối với cây xoài

Vùng xoài trên thế giới nằm trong vùng nhiệt đới và một phần trong vùng á nhiệt đới nóng ẩm Giới hạn thấp là nhiệt độ bình quân năm 150C và tối thấp tuyệt đối không quá - 2 đến -40C Nhiệt độ thớch hợp nhất là 24 - 160C Xoài có thể chịu đựng được với nhiệt độ cao 44 -450C miễn là được cung cấp nước đầy đủ Xoài có thể sinh trưởng tốt không cần tưới ở những vùng có lượng mưa 500 - 4.000mm, tốt nhất là 1200 - 2.500mm Nếu mưa phân bố đều chỉ cần 900 - 1.000 mm/1 năm cũng có thể trồng xoài có hiệu quả kinh tế Trồng xoài đòi hỏi có một mùa khô để giúp cho cây phân hoá mầm hoa được thuận lợi Các nhà khoa học cho rằng để cây thường xuyên cho quả cần có mùa khô kéo dài không lớn hơn 3 tháng

Ở miền Bắc nước ta mùa ra hoa của xoài vào tháng 2 vừa lạnh, vừa ẩm hay

có mưa phùn, ong bướm thụ phấn khó khăn nên tuy xoài ra hoa nhiều nhưng không đậu quả, hoặc có đậu quả cũng được rất ít Xoài trồng ở Yên Châu (Sơn La) vào mùa đông lạnh, trời nắng ráo, độ ẩm không khí thấp thuận lợi cho việc thụ phấn thụ tinh nên đậu quả bình thường, chất lượng tốt không kém xoài trồng ở miền Nam Xoài không kén đất, có thể trồng được trên nhiều loại đất khác nhau miễn là có tầng đất sâu vì rễ xoài thuộc loại rễ cọc đâm sâu; chính nhờ có bộ rễ khoẻ ăn sâu nên xoài chống hạn tốt Đất lẫn nhiều sỏi đá, đất cát xoài vẫn mọc và cho quả tốt nếu chăm bón đầy đủ, xoài phát triển tốt trên đất phù sa ven sông như

ở đồng bằng sông Cửu Long

Độ pH tốt nhất là 5,5 -6,5, trên dưới những chỉ tiêu này một ít không ảnh hưởng Xoài có thể chịu nước ngập trong một thời gian ngắn, nhưng nếu đất úng không thoát nước thì không thể đạt sản lượng cao Mực nước ngầm thích hợp nên

ở độ sâu 2,5m Nếu mực nước ngầm ổn định, không dao động nhiều thì bộ rễ phát

triển tốt, ngược lại thì bộ rễ yếu ảnh hưởng xấu đến sinh trưởng, ra hoa và kết quả của cây

- Nhiệt độ

Thích hợp cho xòai sinh trưởng từ 25-270

C Xoài có thể chịu đựng được nhiệt

độ từ 4-100

C Nhiệt độ trung bình từ 15-360 C xòai có thể sống và phát triển, vì vậy xòai thường trồng từ bình nguyên tới cao độ 600m, từ độ cao 1000 - 1200m xòai vẫn phát triển tốt nhưng không nên làm các vườn thương mại Trên 420

C xòai không phát triển được Xòai thích hợp ở vùng có 2 mùa mưa nắng rõ rệt, trong đó mùa mưa kéo dài không quá 7 tháng, mùa khô ít nhất phải kéo dài 3 tháng

- Lượng mưa

Vũ lượng trung bình 1000-1200mm/năm, ẩm độ không khí 55-70% Nếu mưa nhiều hoặc có sương vào lúc trổ bông thì sự thụ phấn sẽ khó khăn Gió nhiều cũng làm hoa rụng nhiều

- Đất đai

Xoài mọc được trên nhiều lọai đất khác nhau Nhưng nên tránh những lọai đất có nhiều đá Mực thủy cấp sâu 3-4m là tốt (tuổi thọ của cây) Tuy thế nhiều giống xòai chịu úng rất kha (xoài bưởi) Độ pH từ 5,5-7,5, trên 7,5 sẽ có hiện tượng thiếu Zn và Fe Trên đất phèn (pH 3,5-4,5) cây vẫn phát triển được Như vậy xòai là cây nhiệt đới thích ứng khá rộng Tóm lại đất trồng xoài phải thoả mãn các điều kiện sau: độ dầy tầng canh tác ít nhất 1m có cơ cấu đất thịt pha cát hay thịt nhẹ tỉ lệ sét không quá 50%, tơi xốp, mực nước ngầm thấp hơn 80 cm

1.3 Giá trị kinh tế và dinh dưỡng của cây xoài

Quả xoài chín có màu vàng hấp dẫn, có vị chua ngọt, mùi thơm ngon được nhiều người ưa thích và được xem là một loại quả quí

Giá trị dinh dưỡng của xoài theo phân tích của các tác giả ấn Độ: tỷ lệ thịt quả 70% so với trọng lượng quả hạt 13%, tổng số chất tan (đo bằng chiết quang kế cầm tay) 16%, độ chua 0,2% tính ra axít xitric, đường tổng số 11 - 12%, giá trị nhiệt lượng100g là 70 Calo Xoài giàu vitamin A, B2 và C Đặc biệt là Vitamin

A, trong 100g ăn được có đến 4,8mg Ngoài ra còn có các loại muối khoáng K,

Ca, P, S, Cl

Trái được sử dụng rộng rãi cả trái chín và trái già còn xanh dưới nhiều hình thức: ăn tươi, nước giải khát, lên men làm rượu, làm giấm , nhân hạt xoài làm thuốc sát trùng, cũng có thể chế tinh bột Hoa dùng làmthuốc và là nguồn mật rất tốt Lá non có thể cho trâu bò ăn và làm thuốc nhuộm màu vàng Từ nước giải của trâu bò ăn lá xoài có thể chiết xuất ra loại thuốc nhuộm màu vàng có giá trị tiềm năng thương mại của trái xoài rất lớn Các sản phẩm từ xoài rất đa dạng

Hình 2.1.2 Xoài làm thực phẩm bổ

dưỡng

Hình 2.1.3 Xoài để chưng các ngày

lễ tết

Hình 2.1.4 Nước ép xoài Hình 2.1.5 Thơm dầu xoài

Hình 2.1.6 Sinh tố xoài Hình 2.1.7 Xoài sấy khô

Hình 2.1.8 Kẹo xoài Hình 2.1.9 Mứt xoài

(http://www.fruitsinfo.com/mango-products.php#top)

Xoài chín được ăn tươi, đóng hộp, làm nước trái cây, mứt kẹo, kem, sấy khô

để tiêu thụ nội địa hay xuất khẩu

1.4 Tình hình sản xuất xoài

Ở Việt Nam xoài có thể được trồng ở cả nước, nhưng vùng trồng xoài tập trung là từ Bình Định trở vào nhiều nhất là các tỉnh Đồng Bằng Sông Cửu Long Riêng diện tích trồng xòai vùng ĐBSCL là 42.067 ha (2008) và miền Đông Nam

bộ là 20.395 ha (2008) Một số tỉnh trồng xoài có diện tích lớn như:

Tiền Giang (trên 6.000 ha, trong đó đang cho trái 4.000 ha), Đồng Tháp, Vĩnh Long, Cần Thơ

Quả xoài ở Nam Bộ có kích thước to, màu sắc, hương vị hấp dẫn từ bằng đến hơn nhiều giống xoài của các nước khác Nhưng qui mô sản xuất của ta còn nhỏ, với nhiều giống xoài tạp nên quả không đồng đều và để có thể chiếm lĩnh thị trường cần phải cải tạo lại Trong vài năm gần đây xoài đã được bán ra Miền Bắc

và xuất sang Trung Quốc, gần đây thị trường xoài đầy triển vọng vì một số nước đang phát triển nhập xoài tương đối nhiều Các nhà nghiên cứu thị trường cho là nguồn xoài của các nước ACP (Africa,Caribbean, Pacific) sẽ gặp khó khăn: vì quả xuất vào mùa xuân lúc đó dân châu Âu có khuynh hướng tiêu thụ quả của địa phương, các nước này còn gặp khó khăn về vận chuyển hàng hải đặc biệt là về giống xòai không mấy hợp khẩu vị với họ mà lại có màu xanh trong khi tiêu chuẩn xòai phải là màu vàng Vì vậy Việt Nam có nhiều điều kiện thuận lợi cho việc sản xuất xoài

1.5 Giới thiệu một số giống xoài trồng phổ biến

1.5.1 Xoài cát Hòa Lộc

- Tên thường gọi: Xoài Cát Hòa Lộc

- Tên khoa học: Mangifera indica L

- Tên tiếng Anh: “ Cat Hoa Loc” mango

Hình 2.1.10 Xoài Cát Hòa Lộc

Là một trong những giống xoài nổi tiếng nhất ở các tỉnh ĐBSCL, được trồng nhiều ở Huyện Cái bè -Tiền Giang Cây sinh trưởng mức độ trung bình, cành mọc xiên, tán cây dạng hình dù Lá thuôn dài, đuôi lá nhọn, bìa lá gơn sóng Quả có dạng thuôn dài, to màu vàng tươi khi chín, thịt quả màu vàng, mịn chắc, ít xơ, vị ngọt thanh, thơm ngon, nặng trung bình 400 - 600g Chăm sóc tốt nặng 700g, độ brix 20-22% Tỉ lệ thịt ăn được 78-80% so với trọng lượng quả

Thời gian ra hoa đến thu hoạch 105- 120 ngày Giống Hoà Lộc cho năng suất trung bình (đạt từ 80-100k/cây 10 tuổi/ năm và khá ổn định)

1.5.2 Xoài cát chu

- Tên thường gọi: Xoài Cát Chu

- Tên khoa học: Mangifera indica L

- Tên tiếng Anh: “ Cat Chu” mango

Hình 2.1.11 Xoài Cát Chu Cây sinh trưởng mạnh, cành mọc hơi ngang, tán cây dạng tròn Lá có dạng thuôn phiến lá dầy, đuôi lá cụt, bìa lá hơi gợn sóng Quả có dạng thuôn, trọng lượng trái bình quân 300-350g, đầu quả tròn ngay vị trí cuống quả có vòng tròn màu đen và nhô cao, vỏ quả màu vàng đậm khi chín, bề mặt quả có nhiều chấm nhỏ bất dạng màu nâu đen, độ brix 18-20%, tỷ lệ ăn được 76-78% Thịt quả màu vàng đậm, mịn chắc, ít xơ vị ngọt hơi chua

Giống dễ đậu trái cho năng suất cao (200-250kg trái/cây/ năm, cây 10 năm tuổi) Thời gian ra hoa đến thu hoạch 95-105 ngày

1.5.3 Xoài bưởi

- Tên thường gọi: Xoài ba mùa hay xoài bưởi

- Tên khoa học: Mangifera spp

- Tên tiếng Anh: “ Ba mua mua” mango

Hình 2.1.12 Xoài Bưởi

Giống dễ trồng cho trái sớm, trồng bằng hạt sau 2,5- 3 năm đã cho trái, từ khi ra hoa đến thu hoạch trái khoảng 105- 110 ngày Cây 8 năm tuổi có thể cho thu hoạch 80-100kg/ cây/ năm.Trái nặng trung bình 300- 350g/quả Vỏ quả khi chín có màu vàng xanh, thịt quả màu vàng, xơ dài và ít, thịt quả mền và thô, vị ngọt nhạt (độ brix 16-18%), lúc chưa chín hẳn sẽ có mùi hăng nhưng lúc chín hẳn thì phẩm chất tuy thua xoài cát nhưng cũng khá ngon, có đặc điểm là dễ ra hoa, có

vỏ dầy nên chuyên chở xa dễ dàng Xòai bưởi có ưu điểm hơn xòai cát Hòa Lộc hay cát chu là rất dễ đậu trái

1.5.4 Xoài Khiêu sa vơi

- Tên thường gọi: Xoài khiêu sa vơi

- Tên khoa học: Mangifera indica L

- Tên tiếng Anh: “ khieu sa voi” mango

Xoài Khiêu sa vơi được nhập từ Thái Lan năm 1996 Cây sinh trưởng mạnh, cành mọc ngang, tán cây dạng tròn Lá dài và hẹp, phiến lá dầy, đuôi lá nhọn, bìa

lá hơi gợn sóng Quả có dạng dài, hơi uốn cong phần lưng, đuôi quả tròn, trọng lượng từ 300-350g, vỏ quả màu xanh đậm, thịt quả màu trắng ngà, ít xơ, mịn, giòn, vị ngọt, độ brix ( 8-10%) Quả dùng ăn xanh, phẩm chất càng ngon khi đủ già

Hình 2.1.13 Xoài khiêu sa vơi Cây cho quả sau trồng 3,0-3,5 năm, mùa vụ thu hoạch quả chính vụ từ tháng 4-5, từ khi ra hoa đến thu hoạch từ 100-110 ngày Cây 10 năm tuổi có thể cho thu

từ 80-100 kg/ cây/ năm

Ngoài ra, còn có các giống khác như xoài Thơm, xoài Thanh ca là các giống địa phương, cho năng suất khá cao và phẩm chất cũng khá ngon

1.5.5 Xoài tượng

Quả to nhất trong các giống xoài ở Việt Nam Có quả nặng 700 - 800g Cây ra hoa sớm nêntháng 3 đã có quả bán ở các chợ Quả chín màu vàng nhạt ửng xanh, trơn bóng, thịt quả màuvàng nhạt, ít xơ, ít nước, ăn không ngọt bằng xoài cát và Thanh Ca, vị nhạt, hơi chua, thoảng có mùi nhựa thông Tập quán của nhân dân thường dùng quả già chín tới để ăn sống, quả lúcnày có vị chua ngọt, giòn, nhiều bột hơn là để chín

Hình 2.1.14 Xoài Tượng 1.5.6 Một số giống xoài khác

- Xoài voi: Quả tròn, trọng lượng trung bình 190 - 250g Thịt quả và vỏ quả màu vàng tươi; nhiều nước rất ngọt, thơm Thịt quả mịn, không có mùi nhựa thông Phẩm chất quả khá song vì vỏ mỏng khó cất giữ và vận chuyển nên chỉ để tiêu thụ tại chỗ

- Xoài gòn: Quả tròn, nhỏ, chỉ khoảng 180 - 200g Xoài này cũng như xoài tượng dùng để ăn sống khi quả vừa chín tới Quả già nhiều bột, ăn không chua, thịt giòn như thịt quả đu đủ xanh nên còn được gọi là ''xoài đu đủ'' Quả chín vỏ màu xanh có đốm vàng, rất bóng Thịt quả màu vàng tươi, ngọt vừa, có mùi nhựa thông

- Xoài Thanh Ca: Được trồng ở Bình Định, Cam Ranh (Khánh Hoà), Bình Chánh (thành phố Hồ Chí Minh) và trồng xen trong vườn cây ăn quả và vườn xoài

ở các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long Là mộttrong những giống ngon được người tiêu dùng ưa thích Đặc biệt cây có nhiều đợt quả trái vụtrong năm nên càng có giá trị kinh tế Quả hình trứng dài, nặng trung bình 350 - 580g, vỏ quả màu vàng tươi

rất bóng nên hấp dẫn Thịt quả màu vàng tươi từ ngoài vào trong, ít xơ, nhiều nước, nhiều bột, ăn ngon và thơm ngon Từ giống Thanh Ca ở miền Tây Nam Bộ

có một dòng tách ra có tên là Thanh Ca chùm (MỹTho, Rạch Giá, Cần Thơ) vì thường trên chùm có nhiều quả (có chùm 10 quả) nặng trung bìnhmỗi quả 200 - 300g Lúc chín thịt quả có màu vàng tươi ửng đỏ không đều Quả mọng nước, ngọt, ít bột, hơi có mùi nhựa thông nên người tiêu dùng không thích bằng xoài cát, Thanh Ca

Hình 2.1.15 Xoài Thanh Ca

Ở phía Bắc vùng Yên Châu - Sơn La thường trồng những giống sau:

- Xoài trứng (xoài tròn) Yên Châu Là sản phẩm đặc biệt của vùng Tây Bắc

ở 2 huyện Yên Châu, Mai Sơn (tỉnh Sơn La) Quả tròn, bé, trọng lượng trung bình

150 - 220g Chín vào cuối tháng 5 đầu tháng 6, vỏ quả chínmàu xanh vàng, vỏ dày (thuận lợi cho vận chuyển đi xa), trơn bóng, thịt quả vàng đậm, nhiềunước, ngọt đậm và thơm ngon Nhược điểm là hạt to nên phần ăn được chưa cao Xoài hôi (Yên Châu) Là một trong 2 giống trồng nhiều ở 2 huyện dọc đường 6 - Yên Châu, Mai Sơn Quả to hơn xoài tròn, hơi dẹt Vỏ dày quả chín màu xanh vàng, thịt quả vàng, ăn ngọt như xoài tròn nhưng có mùi hôi của nhựa thông nên có tên

là xoài hôi Quả chín muộn hơn xoài tròn Yên Châu khoảng nửa tháng Cây mọc khoẻ, hàng năm cho quả đều hơn xoài tròn Cây gieo hạt 8tuổi nếu chăm sóc và thâm canh tốt đạt 150 - 200kg/cây.Ngoài các giống xoài kể trên, một số giống khác cũng được trồng nhưng không tập trung vàphát triển rộng vì năng suất và phẩm chất quả không cao như : xoài cơm, xoài mật, xoài hòn,xoài mủ, xoài phổi, xoài cóc, xoài Battambang v.v: Mấy năm gần đây, ở một số tỉnh miền Bắc chúng

ta có nhập và trồng thử một số giống xoàicủa Trung Quốc như Quế Hương, xoài hoa tím, xoài răng voi.Tại Viện nghiên cứu rau quả (Gia Lâm - Hà Nội) đã có một tập đoàn xoài, ngoài các giống xoài địa phương còn có một số nhập nội từ Trung Quốc, Ôxtrâylia, Mianma, Thái Lan Công tác nghiên cứu và tuyển chọn giống

xoài đang được tiến hành có kết quả Ba dòng xoài mới GL1, GL2, GL6 được Bộ Nông nghiệp và PTNT cho khu vực hoá, có những đặc điểm chính sau đây:

- Dòng GL1: Cây sinh trưởng và phát triển khoẻ, tán tròn đều, phân cành mạnh, có trung bình 4 đợt lộc trong năm, chủ yếu tập trung từ tháng 4 đến tháng 6, cành tạo với thân chính một góc từ 45 -600 và phân bố đều xung quanh tán, diện tích bề mặt tán lớn Sau 4 năm trồng cây có chiều cao trung bình 4m, đường kính tán 4 - 4,5m Lá màu xanh thẫm thuôn dài, phiến lá phẳng dài trung bình 24cm, rộng 5,5cm, có từ 18 - 21 đôi gân lá, cây thường có hai đợt hoa, đợt đầu hoanở vào cuối tháng 1 đầu tháng 2 với số lượng ít, đợt 2 hoa tập trung nở rộ xung quanh trung tuần tháng 4 Tỷ lệ hoa lưỡng tính của giống này khá cao từ 21 - 24% và khả năng đậu quả trung bình đạt 6%, sau đậu quả quá trình rụng quả sinh lý xảy ra mạnh tập trung chủ yếu vàotuần thứ nhất đến tuần thứ 3 và còn lại 2 - 4 quả trên chùm vào thời điểm thu hoạch Thờigian từ nở hoa đến thu quả của GL1, từ 120 -

130 ngày, sau trồng 3 năm năng suất trung bình đạt 5 - 8kg/cây, khi chín vỏ quả màu vàng sáng, thơm hấp dẫn Quả có hình thuôn dài, trọng lượng quả trung bình đạt 220g/quả, tỷ lệ phần ăn được đạt 69%, thịt quả vàng đậm, vị ngọt

- Dòng GL2: Cây sinh trưởng khoẻ, cành vươn ngang tạo thành tán thấp và rộng, bề mặt tán thưa thoáng,hàng năm trung bình có 5 đợt lộc Cây sau trồng 4 năm có chiều cao trung bình 3, 4m, đườngkính lá dài 24 - 25cm, rộng 6 - 6,5cm,

có từ 17 - 20 đôi gân lá Ngoài đợt hoa chính nở rộtrung tuần tháng 4 còn có các đợt hoa phụ vào đầu tháng 1, đầu tháng 2 và đầu tháng 7; tỷ lệhoa lưỡng tính trên chùm trung bình là 19%, tỷ lệ đậu quả đạt 4% Mỗi chùm khi thu hoạchcó từ 2 - 5 quả Thời gian từ nở hoa đến thu hoạch quả từ 120 - 140 ngày, quả chín không tậptrung, thời gian thu quả từ trung tuần tháng 8 đến đầu tháng 9 Quả to, vỏ dày, khi chín vỏquả màu xanh vàng, trọng lượng quả trung bình đạt 390g, thịt quả vàng nhạt, ngọt đậm, tỷ lệphần ăn đạt 73%, năng suất trung bình sau trồng 3 năm đạt 15

- 20kg/cây

- Dòng GL6: Có khả năng tăng trưởng trung bình về chiều cao và đường kính tán, phân cành ít, cành có thể vươn thẳng tạo thành tán thưa và thoáng, lá to rất dày và xanh thẫm Bề mặt lá gồ ghề, mép lá gợn sóng, phiến lá dài trung bình 21cm rộng 6.5 - 7cm có từ 15 - 16 đôi gân lá Mỗi năm câycho 4 đợt lộc Hoa nở tập trung vào nửa cuối tháng 4 cho thu quả vào trung tuần tháng 9, trên mỗi chùm chỉ có 1 quả có hình tròn dẹt, khi chín vỏ quả xanh vàng, phớt hồng, kích thước quả lớn trọng lượngtrung bình từ 800 - 900g/quả, cá biệt có quả nặng tới 1,5kg, thịt quả màu vàng mùi thơm, vị ngọt đậm, tỷ lệ phần thịt quả cao đạt 75% Sau trồng 3 năm năng suất trung bình từ 12 -15kg/cây Kết quả phân tích thành phần dinh dưỡng quả xoài của 3 dòng đạt được trong bảng dưới đây

Ngoài các giống xoài trên, còn có một số giống xoài dùng để “ăn xanh” như xoài Falun, Kiew-Savoey, Nam-Dok-Mai (Thái Lan) và đặc biệt là xoài Tượng Đài Loan rất được ưa chuộng vì trái lớn, dễ ra hoa, đậu trái và cho năng suất cao

Hình 2.1.16 Xoài Úc Hình 2.1.17 Xoài Đài Loan Hình 2.1.18 Xoài Thái

2 Đặc tính thực vật của cây xoài

2.1 Rễ cây xoài

Rễ xòai thuộc dạng rễ cọc, có thể ăn sâu đến 9m ở vùng đất cao, đất thấp chỉ mọc tới mực thủy cấp, có nhiệm vụ giữ vững cho cây, rễ con có nhiệm vụ hút nước và chất dinh dưỡng, rễ con phát triển rộng theo tán cây và chủ yếu tập trung

ở tầng đất mặt

Hình 2.1.19 Rễ xoài 2.2 Thân cây xoài

Là cây gỗ lớn, tán rộng có thể cao tới 40m và có thể sống rất lâu từ 100-300 năm Tuy nhiên, các giống ghép tán hẹp, cây thấp (10-15m) và mau cỗi hơn dạng tán hình cầu Thân sần xùi với các vết nứt dọc theo thân

Hình 2.1.20 Thân xoài 2.3 Lá, tán lá cây xoài

Dài 15-40cm, rộng 7-7.5cm mọc trên các lóng ngắn và mọc nhiều hơn trên các cành có hoa , lá mọc thành từng đợt Mỗi năm có từ 2-4 kỳ ra lá

Hình 2.1.21 Lá xoài Hình 2.1.22 Tán xoài

Cứ một kỳ lá lại có một kỳ nghỉ, mỗi kỳ xuất lá làm đọt ra dài 50-60cm Mầm đọt nở ra chậm cho tới khi có vài lá cuối mầm xuất hiện rồi bất chợt trong một vài ngày một chùm từ 7-12 lá mọc ra và lớn nhanh, lá non có màu đỏ tím, hồng…và mềm khỏang 15 ngày sau nó có màu xanh lợt thì mới bắt đầu quang hợp, trong thời gian ấy lá dài rộng đầy đủ và khỏang một tháng sau mới xanh cứng Những lá già hơn tám tháng tuổi thì không còn quang hợp nữa, nó ăn bám

và chờ rụng

2.4 Hoa và quả xoài

Cây xòai trồng bằng hạt sau 6-8 năm mới ra hoa, xòai bưởi nhanh hơn (2,5 -

3 năm) Hiện nay đa số trồng bằng cây ghép mắt nên thông thường sau 3-4 năm là

ra hoa Ở vùng Đồng bằng sông Cửu Long xòai ra hoa từ tháng 12- tháng 3 dl Chùm hoa mọc trên ngọn cành đã phát triển đầy đủ những năm trước

Một phát hoa xòai có nhiều nhánh với khỏang từ 500- 7000 cái hoa, phần lớn hoa đực một ít hoa lưỡng tính chiếm từ 1-36% tùy giống Hoa lưỡng tính thường nằm ở ngọn phát hoa, hoa nhỏ có 5 cánh màu trắng hoặc tím hồng, 5 đài hoa màu xanh và một bầu nõan có tiểu nõan Hoa đực có 5 nhị đực gồm có 1 phấn và 4 bất thụ Phấn dính khó tung nên chỉ thụ phấn chủ yếu nhờ côn trùng và gió Tỷ lệ thụ phấn cao khi trời nóng và khô

Hình 2.1.23 Hoa xoài Hình 2.1.24 Quả xoài Trái nặng từ 0.1kg-1kg Dạng trái từ hình dài đến hình tròn đến hơi dài tùy giống, trái tròn (xòai hòn), bầu dục (xòai cát), dài (xòai tượng) Vỏ quả chín có màu vàng đến đỏ

Hạt có bao cứng, nhiều xơ, bên trong có 2 tử diệp và phôi Các giống xoài Việt Nam thường đa phôi, mang 2-12 phôi vô tính và có thể có một hay không có phôi hữu tính nhờ đó hạt xoài gieo có thể có 1-5 cây con và thường là vô tính phát triển mạnh, còn cây hữu tính thì nhỏ, mọc yếu ớt dễ bị lấn áp

3 Thực hiện trồng xoài

3.1 Xử lý hố trồng

Nếu thời gian chuẩn bị đất đến khi trồng kéo dài thì chúng ta nên xử lý hố trước khi tiến hành trồng

- Trước khi trồng nên bón lót cho mỗi hố:

Việc đào hố và bón lót đã tiến hành xong trước khi trồng khoảng 2- 4 tuần,

mô đất vẫn còn cao hơn so với mặt đất 10 cm, nên trước khi trồng cần phải đảo phân trong hố cho đều

Có thể dùng các vật liệu đơn giản như dao, leng, cuốc để đảo phân Nên đảo từ trên xuống dưới, từ ngoài vào trong giữa hố

Tạo điểm để đặt cây trong hố: Tùy theo cở bầu cây mà chúng ta sẽ đào hố có kích thước phù hợp Đào 1 lỗ giữa mô đất có độ sâu 20 cm, đường kính vừa với

bầu cây con, tốt nhất lớn hơn bầu cây con một chút

Hình 2.1.17 Đảo phân trong hố trước khi trồng 3.3 Kiểm tra cây giống trước khi đặt

Trước khi đặt cây xuống cần phải kiểm tra xem cây con có đạt tiêu chuẩn hay không, nếu đạt mới đặt cây xuống hố:

- Thân và cổ rễ phải thẳng và vững chắc Vỏ không bị thương tổn Vết ghép tiếp hợp tốt Bộ rễ phát triển tốt, có nhiều rễ tơ Rễ cọc không cong vẹo

- Có từ 3 cành cấp 1 trở lên Số lá trên thân chính phải có từ 1/3 chiều cao của cành giống đến đỉnh chồi Các lá ngọn đã trưởng thành, xanh tốt và có hình dạng, kích thước đặc trưng của giống

- Chiều cao cây giống (từ mặt giá thể bầu ươm đến đỉnh chồi) từ 80 cm trở lên Đường kính của cây giống (đo phía trên vết ghép khoảng 2 cm) từ 0,8 cm trở lên

Hình 2.1.18 Kiểm tra cây giống trước khi trồng 3.4 Đặt cây vào hố

- Dùng dao rạch một đường trên bao bầu cây (bao nilon) từ miệng bầu xuống đáy bầu trước khi đặt cây

- Đặt bầu cây vào giữa hố, chỗ lỗ mới khoét sao cho bầu cây cao hơn miệng

hố 2 – 3 cm

Hình 2.1.19 Đặt cây vào hố trồng 3.5 Lấp đất

- Sau khi đặt cây vào hố, cho đất và phân hữu cơ đã trộn sẵn đến quá nửa hố, nén chặt kết hợp tưới nước để cho cây đứng vững, đủ ẩm

- Tiếp tục lấp đất cho đến khi đất phủ toàn bộ mô, phủ lên miệng bầu cây 2 –

3 cm và nén chặt, phủ đất ở bên ngoài thấp hơn miệng bầu cây một chút để khi tưới nước không đọng lại trong bầu cây gây thối rễ

Lưu ý: Không nên đợi lấp đất đầy hố rồi mới nén chặt và tưới một lượt, nước

sẽ không ngấm đều khắp bầu cây, đất chung quanh cây không được dẽ chặt, cây

dễ bị nghiêng ngã

Hình 2.1.20 Lấp đất sau đặt cây

4 Cắm cọc giữ cho cây đứng vững

- Chuẩn bị cọc: Thông thường ta nên dùng các vật liệu tre, nứa, gỗ để làm cọc

có đường kính 1,5 – 2,0 cm, dài 1,0 – 1,2m

Tuỳ theo kích thước của cây giống, điều kiện thời tiết khí hậu của vùng mà có thể chuẩn bị số lượng và kích thước cọc cho thích hợp Số cọc chuẩn bị ít nhất là bằng số lượng cây trồng và nhiều nhất là gấp 3 lần số lượng cây cần trồng

Ở vùng hay có gió mạnh, về vụ mưa, cây giống to cao thì nên sử dụng 3 cọc cho 1 cây

- Dây buộc: Dùng các loại dây mềm như nylon, lạt tre…

- Đóng cọc và cố định cây: Cọc được vót nhọn, đóng chắc chắn theo thế chân kiềng, tạo góc 45 – 500

so với thân cây Điểm tiếp xúc của thân cây với cọc ở trạng thái tự nhiên để khi cố định cây vào cọc không làm ảnh hưởng xấu đến tư thế cây và bộ rễ

Dùng dây cột chặt vừa phải cọc với thân cây không gây tổn thương lớp vỏ thân chỗ tiếp xúc

Thông thường ta buột cọc chống cây khoảng 2/3 chiều cao thân cây là vừa

Hình 2.1.21 Cắm cọc giữ cho cây

đứng vững

5 Tưới nước giữ ẩm cho cây sau trồng

Sau khi trồng phải tưới nước ngay để cây chóng hồi phục Dùng thùng tưới

để tưới nhẹ nhàng quanh gốc

Lượng nước tưới vừa đủ ẩm, không được tưới nước bằng ống nước có dòng nước xối mạnh làm rửa trôi, tróc gốc, đất bị váng, cây khó ra rễ

Tưới thường xuyên mỗi ngày (trừ những ngày mưa dầm) từ gốc đến ngọn

để đảm bảo cây được xanh tốt

Hình 2.1.22 Tưới nước giữ ẩm cho cây sau trồng

6 Che nắng cho cây sau trồng

* Tác dụng:

- Giảm cường độ ánh sáng trực tiếp, tránh lá và cành non bị cháy nắng

- Cản gió để tránh lá bị tổn thương cơ giới

- Giảm sự thay đổi đột ngột ẩm độ không khí và đất chung quanh cây

* Vật liệu dùng che nắng: Là các vật liệu sẵn có ở địa phương như tranh, lá chuối, cây ngô, bao xác rắn, lưới cước

* Cách che nắng: Dùng vật liệu che nắng tạo thành mái che, sao cho che khoảng 50% ánh sáng mặt trời trực tiếp và mái che cao hơn ngọn xoài, xoài để không ảnh hưởng đến sự phát triển của ngọn cây

Cây không được che bóng sẽ dễ bị cháy lá, cháy thân cục bộ, chùn ngọn, chậm

lớn, dễ bị sâu bệnh tấn công, cây phân cành sớm, lá rụng sớm

Hình 2.1.23 Che nắng cho cây sau

trồng

7 Phủ (tủ) gốc cho cây mới trồng

Tủ gốc để giữ ẩm độ đất ổn định, duy trì sự hoạt động hữu hiệu của tầng rễ sát mặt đất, giảm số lần tưới, tránh cỏ mọc và chống xói mòn Khi lớp phủ hoai mục sẽ trở thành nguồn dinh dưỡng cho cây và cải tạo đất theo hướng có lợi Tuy nhiên, cần lưu ý là lớp phủ hữu cơ này cũng là môi trường tốt cho mối phát triển

và các loại côn trùng có hại ẩn nấp Do đó, cần theo dõi thường xuyên để có biện pháp phòng trừ khi cần thiết

- Vật liệu tủ: Cỏ, rơm rạ khô, lá cây khô

- Cách tủ: Tủ quanh gốc cây một lớp dày khoảng 5-10 cm và cách xa gốc khoảng

10 - 20cm trong mùa khô để giảm sự bốc thoát hơi nước (hình 3.132)

Ở những vùng khan hiếm nước, về mùa khô có thể dùng nilon để che phủ

vùng đất quanh gốc cây sau khi tưới đủ nước

Hình 2.1.24 Phủ (tủ) gốc cho cây mới trồng

B Câu hỏi và bài tập thực hành

Bài tập 1: Nhận dạng một số giống xoài

Bài tập 2: Thực hành việc trồng mới cây con đúng quy trình

C Ghi nhớ

- Đặc điểm thực vật học và đặc điểm của các giống xoài phổ biến

- Các kỹ thuật xử lý hố, đặt cây, lấp đất, cắm cọc, tưới nước, che nắng đảm bảo cho cây sinh trưởng tốt sau khi trồng

Bài 2: Tưới và tiêu nước cho xoài

Thời gian: 10 giờ Mục tiêu:

- Trình bày được cách xác định độ ẩm đất, thời điểm tưới và tiêu nước cho cây xoài ;

- Tưới và tiêu nước phù hợp với yêu cầu nước của cây xoài

A Nội dung

1 Xác định nhu cầu nước của cây

Nước là yếu tố rất quan trọng đến sự sinh trưởng, phát triển của cây xoài và

có ảnh hưởng nhiều đến sự phát sinh gây hại của dịch hại Tưới nước hợp lý là sự thay đxoài lượng nước thích hợp với từng giai đoạn sinh trưởng phát triển của cây xoài Tưới nước hợp lý sẽ tạo điều kiện cho cây xoài sinh trưởng tốt, tăng sức chống chịu sâu bệnh, nâng cao năng suất và phẩm chất quả xoài

Cây xoài cần một lượng mưa phân bố đều từ 1.500 - 2.000 mm/năm Cây xoài cần nhiều nước nên lượng mưa phải cao và đặc biệt phải phân bố đều trong năm, mùa khô không quá 3 tháng, nếu mùa khô kéo dài cần có sự hỗ trợ thêm của các biện pháp canh tác như tưới nước vào mùa khô, che tủ đất… nhìn chung lượng mưa 2000 mm/năm và phân bố đều trong năm và không mưa khi quả già, chín là thích hợp nhất Bởi khi quả bước vào giai đoạn già, chín nếu mưa nhiều sẽ làm nhão cơm

- Khi cây còn nhỏ, chưa ra hoa kết quả:

+ Cần tưới đủ ẩm cho cây

+ Thiếu nước, cây có thể chết héo

+ Thừa nước rễ không phát triển được, có thể bị thối và chết

Vào giai đoạn này nhu cầu về ẩm độ của cây xoài là 65 - 80% độ ẩm tối đa

Ở giai đoạn mới trồng nếu tưới kịp thời và đầy đủ, cây con sẽ nhanh bén rễ, phát triển xanh tốt

- Khi cây ra hoa, kết quả:

+ Yêu cầu về lượng nước tưới nhiều hơn giai đoạn còn nhỏ

+ Trong một năm tùy theo thời kỳ phát triển, yêu cầu về ẩm độ cũng khác nhau:

Trước khi ra hoa cây yêu cầu ẩm độ thấp

Khi đã đậu quả, đặc biệt khi quả lớn nhanh yêu cầu ẩm độ cao 70 – 90% Nếu thiếu nước quả sẽ bị rụng và làm giảm sản lượng cũng như chất lượng quả

Tuy vậy, cũng không yêu cầu ẩm độ tối đa vì sẽ ức chế hoạt động của rễ và quả cũng bị rụng do rễ không hút đủ dinh dưỡng nuôi cây và khi cây đang thiếu nước mà ta lại tưới nhiều nước làm cây bị sốc nước nên hoa, quả sẽ rụng

Khi quả sắp chín, yêu cầu về ẩm độ lại thấp (khoảng 50 – 60%) Nếu ẩm độ cao sẽ làm giảm chất lượng quả và quả chín muộn

Mặc dù nước ta có khí hậu nhiệt đới gió mùa nóng và ẩm với lượng mưa từ

1500 - 2000 mm/năm nhưng lượng mưa này không được phân phối đều ở tất cả các tháng trong năm mà chủ yếu tập trung vào mùa mưa từ tháng 4 đến tháng 9, những tháng còn lại mưa rất ít thậm chí có thể không mưa vào đỉnh điểm mùa khô nên vẫn không đủ cung cấp ẩm độ theo nhu cầu của cây mà ta phải cung cấp thêm cho cây bằng việc tưới nước

Như vậy, tưới nước là công việc không thể thiếu của người làm vườn

và việc xác định khi nào tưới, tưới như thế nào, tưới bao nhiêu thì đủ là rất cần thiết:

- Dùng máy đo độ ẩm hoặc dùng tay kiểm tra độ ẩm đất trong từng giai đoạn sinh trưởng phát triển của cây xoài để xác định lượng nước tưới cũng như phương pháp tưới phù hợp

- Hoặc quan sát tầng đất mặt và độ cương nước của cành lá, nhất là ở các bộ phận non Dễ quan sát nhất là thời gian giữa trưa, khi cây thoát hơi nước nhiều nhất và nếu đất thiếu ẩm thì lá dễ héo

Nếu độ ẩm đất nhỏ hơn yêu cầu của cây thì phải tiến hành tưới nước Ví dụ: Giai đoạn cây con mà độ ẩm đất là 50% thì phải tưới ngay để đưa độ ẩm lên 65 – 80% Nhưng nếu giai đoạn chín mà độ ẩm đất là 80% thì phải tiêu nước ngay

2 Tưới nước cho xoài

2.1 Các phương pháp tưới cho xoài

2.1.1 Tưới bằng những dụng cụ đơn giản

Dùng thùng, xô tưới nước cho từng gốc xoài

Phương pháp này rất đơn giản, chỉ cần cho nước vào hệ thống mương trong vườn và dùng những dụng cụ đơn giản như xô, thùng tưới hay dụng cụ tự chế để tưới đủ ẩm cho xoài

Hình 2.2.1 Tưới bằng bình tưới vòi sen 2.1.2 Tưới bằng dây mềm

Dùng ống nhựa mềm có gắn bơm tưới để phun nước vào gốc cây (Hình 2.2.2)

Đối với phương pháp tưới bằng dây mềm thì cần chuẩn bị máy bơm, hệ thống điện, đường ống dẫn nước và dây tưới Trước hết, cần lắp hệ thống điện, sau

đó đặt máy bơm ở ngoài vườn trồng để bơm nước, cần tưới đến khu vực nào thì lắp đặt đường ống dẫn nước đến đó và cần tưới cho cây nào thì nối ống dây mềm với đường ống dẫn nước đến cây đó

Tưới thủ công và bán thủ công rất dễ thực hiện nhưng tốn nhiều công sức và khó có thể áp dụng trên diện tích lớn

Hình 2.2.2 Tưới bằng dây mềm 2.1.3 Tưới nhỏ giọt

Tưới nhỏ giọt là phương pháp tưới thấm nước từ từ vào trong đất, nước đi ngay vào hệ thống rễ, không phí nước vào những vùng không có sự sinh trưởng

Do nước chỉ tưới ngay vùng có rễ nên lượng nước ít hơn, nhưng lại luôn giữ được lượng nước ổn định, ít mất nước do gió và nắng (Hình 2.2.3)

Dòng nước chảy rất chậm và sử dụng hiệu quả qua hệ thống tưới nhỏ giọt cho phép tưới trên diện tích rộng hơn so với phương pháp truyền thống từ cùng một nguồn nước

Bên cạnh đó, tưới nhỏ giọt không cần áp suất lớn để cung cấp nước, hạn chế

cỏ dại

Hình 2.2.3 Mô hình hệ thống tưới nhỏ giọt cho xoài Thông qua hệ thống tưới nhỏ giọt (Hình 2.2.3) phân bón có thể được cung cấp thường xuyên cho cây với lượng nhỏ nên hiệu suất sử dụng sẽ rất cao, từ đó cũng tiết kiệm được phân bón và công lao động Đây là hệ thống có thể áp dụng rất tốt cho cây xoài Nhưng chi phí ban đầu hơi cao

Ngược lại, ống chôn dưới đất dùng được lâu năm hơn, giảm đáng kể lượng nước mất đi do bốc hơi nhưng phải tốn công đào - đặt - lấp và có khó khăn khi tìm đoạn bị nghẽn hoặc hư hỏng

Hình 2.2.6 Kiểu tưới nhỏ giọt có ống

để trên mặt đất

Hình 2.2.7 Kiểu tưới nhỏ giọt có

ống chôn dưới đất

Vật liệu cần có

- Nguồn nước mặt hoặc nước ngầm

- 1 máy bơm thông thường động cơ điện hay dầu, xăng, có khả năng bơm nước lên độ cao 3,5 m Có thể lắp thêm rơle tự đóng mở (đối với hệ thống bơm điện để tự động bơm nước vào bồn)

- Ống nhựa PV cứng đường kính 30 – 40 mm hay 60 mm làm ống dẫn nước chính và loại đường kính 16 - 21 mm làm ống dẫn phụ

Hình 2.2.8 Một số kiểu vòi nhỏ giọt trên thị trường

- Các phụ kiện lắp ráp hệ thống ống gồm các co, khúc nối thẳng, khúc nối chữ T, khúc nối giảm đường kính ống, ống van cánh bướm và keo để dán các khúc nối

- Ống nhựa dẻo đường kính 5 mm – 16 mm và một trong những loại vòi phun tia li tâm, phun tia cố định, nhỏ giọt (Hình 2.2.8) Có thể chế đầu nhỏ giọt bằng ống

và van của hệ thống truyền "nước biển" trong bệnh viện

- Vật liệu làm bồn nước gồm:

+ 4 hoặc 6 trụ xi măng, cây vuông hay cây tròn cũng được, dài 3 - 4 m, kèm theo các tấm đan dày làm miếng kê chống lún, chống mục cho cột

+ Một số cây làm dằng chéo các cột Ít nhất cần có 8 cây đà dọc, ngang và 3-

4 cây đà chịu lực đáy bồn nước

+ Ván làm vách thành và đáy bồn nước dày hơn 2 cm 1 tấm vải bạt xe (mủ sọc) và một tấm mủ trong loại dày làm lòng hồ 2 lớp

+ Một khớp nối răng bằng thau hoặc bằng nhựa có đường kính phù hợp nối với đường kính ống chính; khớp này dùng để làm cửa lấy nước vì vậy cần có 2 miếng đệm mê-ka và 2 miếng đệm cao su chống rò rỉ nước

+ Cần 1 lưới lọc nước thô kiểu cái túi gắn vào phía trên cửa lấy nước

+ Một số vật liệu làm mái che bồn nước bằng chất liệu có sẵn, tole hoặc lá

Thực hiện

- Dựng hệ thống cột, dằng chéo, đà ngang, dọc, sử dụng khoan bắt ốc hoặc đinh 7-10 cm, dùng dây dọi, ống bọt nước để cân chỉnh các chiều thẳng đứng

và mặt phẳng ngang

- Đóng ván từ trong lòng bồn ra phía ngoài bằng đinh 5cm tạo cho vách bồn

và đáy bồn thật phẳng, ở một tấm ván đáy có chứa lỗ lấy nước

- Trải tấm vải mủ sọc và tấm vải mủ trong, ém kỹ cho sát vào góc và thành bồn

- Tại vị trí lỗ định sẵn ở miếng ván đáy hồ, tiến hành tạo cửa lấy nước (đục thấu 2 lớp vải mủ) bằng đục tròn, luồn khớp nối răng trong ở dưới lên (đã lắp miếng đệm mê-ka và đệm cao su) tương tự lắp ống ra ngoài, siết thật chặt

Hình 2.2.9 Bồn nước bằng nhựa Hình 2.2.10 Lắp hệ thống ống dẫn chính Hiện nay trên thị trường có các loại bồn nhựa có dung tích lớn hơn hoặc bằng 1m3 có nắp đậy rất tiện cho việc lắp đặt bồn và không phải thiết kế mái che cũng có thể được sử dụng rất tốt

Nối hệ thống tưới vào máy:

+ Lắp hệ thống ống dẫn chính theo chiều dài thửa đất

+ Nối ống dẫn chính sang ống phụ theo líp bằng khớp nối chữ T giảm đường kính

+ Lắp các ống nhánh tới các gốc cây và lắp vòi phun hay dụng cụ nhỏ giọt

Hình 2.2.11 Ống nước được nối ngầm

Hình 2.2.15 Lắp đặt hệ thống tưới nước

tự động bằng năng lượng mặt trời

Hình 2.2.16 Cho nước chảy ra từ hệ

thống tưới nhỏ giọt

Lưu ý: Các vòi phun và lỗ nhỏ giọt hướng lên phía trên để tránh cặn làm tắc

ống và dễ kiểm tra lưu lượng nước tưới, nơi gần nguồn bố trí lỗ nhỏ giọt nhỏ hơn

nơi cuối nguồn Sau đó, hoàn thiện hệ thống và tiến hành tưới nước (hình 4.28)

Bảo quản và vận hành

- Tất cả đường ống chính và phụ cần được chôn sâu 20 - 30 cm để kéo dài tuxoài thọ của ống, đoạn cuối của ống nhánh cũng cần được che phủ tránh nắng và rêu phát triển trong ống

- Thường xuyên giặt rửa lưới lọc nước trên bồn

- Sau mùa tưới, mở khóa đầu các ống nhánh, xả bỏ cặn sình toàn bộ hệ thống 2.1.4 Tưới phun

Tưới phun mưa là hình thức đưa nước tưới lên cao khỏi mặt đất và để nước rơi tự do xuống kiểu mưa rơi Hình thức tưới này có thể áp dụng cho hầu hết các loại đất khác nhau hoặc các địa hình từ bằng phẳng đến thay đxoài phức tạp nơi

mà các hình thức tưới mặt đất khác khó áp dụng hoặc áp dụng không hiệu quả Đây là phương pháp tưới bằng cách phun nước từ dưới mặt đất lên tán cây qua hệ thống máy bơm, ống dẫn nước với các vòi phun cố định, tự động xoay được với góc 360o, được đặt cao khỏi mặt đất 0,5 - 1,0m (dưới dạng phun sương hay phun mù) thường áp dụng tưới cho cây con trong vườn ươm hoặc vòi phun hạt

to di động cầm tay dùng để tưới cây xoài vào những ngày nắng nóng oi bức (phun vào 16 - 18 giờ chiều) để tăng ẩm độ không khí, giảm độ nóng cho quả, cho cây, chống hiện tượng rụng quả do thời tiết khắc nghiệt