giáo trình mô đun thu hoạch và tiêu thụ sầu riêng

Cuốn giáo trình này hướng dẫn cách xác định thời điểm để thu hoạch sầu riêng, măng cụt cho phù hợp với mục đích sử dụng; Hướng dẫn thu hoạch; Phân loại; Bảo quản và tiêu thụ sầu riêng,

GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN

THU HOẠCH VÀ TIÊU THỤ SẦU RIÊNG, MĂNG CỤT

MÃ SỐ: MĐ 07 NGHỀ: TRỒNG SẦU RIÊNG, MĂNG CỤT

Trình độ: Sơ cấp nghề

TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN

Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dẫn dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo

Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm

MÃ TÀI LIỆU: MĐ 07

LỜI GIỚI THIỆU

Bộ giáo trình của nghề “Trồng sầu riêng, măng cụt” trình độ sơ cấp

nghề có 07 mô đun Một trong những mô đun đó là “Thu hoạch và tiêu thụ sầu

riêng, măng cụt” Cuốn giáo trình này hướng dẫn cách xác định thời điểm để thu

hoạch sầu riêng, măng cụt cho phù hợp với mục đích sử dụng; Hướng dẫn thu hoạch; Phân loại; Bảo quản và tiêu thụ sầu riêng, măng cụt sao cho đạt hiệu quả kinh tế cao nhất

Quá trình biên soạn giáo trình, chúng tôi đã nhận được sự chỉ đạo, hướng dẫn của Vụ Tổ chức Cán bộ - Bộ Nông nghiệp và PTNT; Sự hợp tác, giúp đỡ của các nhà khoa học, các cơ sở, các nông dân sản xuất sầu riêng, măng cụt giỏi; Sự tham gia đóng góp ý kiến của các nhà giáo, để chúng tôi xây dựng chương trình và biên soạn giáo trình Toàn bộ mô đun được phân bố giảng dạy trong 06 bài như sau:

Bài 1 Xác định thời điểm thu hoạch sầu riêng

Bài 2 Thu hoạch sầu riêng

Bài 3 Xác định thời điểm thu hoạch măng cụt

Bài 4 Thu hoạch măng cụt

Bài 5 Phân loại và bảo quản sầu riêng, măng cụt

Bài 6 Tiêu thụ sầu riêng, măng cụt

Các bài trong mô đun có mối quan hệ chặt chẽ với nhau Tạo điều kiện cho học viên thực hiện được mục tiêu học tập và áp dụng vào thực tế trồng sầu riêng, măng cụt tại cơ sở Mô đun này liên quan mật thiết với các mô đun: Chuẩn bị trước khi trồng; Chuẩn bị cây giống, Trồng cây sầu riêng/măng cụt, Chăm sóc và Phòng trừ dịch hại

Các thông tin trong giáo trình có giá trị hướng dẫn giáo viên thiết kế, tổ chức giảng dạy và vận dụng phù hợp với điều kiện, bối cảnh thực tế của từng vùng trong quá trình dạy học

Trong quá trình biên soạn chương trình, giáo trình Dù đã hết sức cố gắng nhưng chắc chắn không tránh khỏi những khiếm khuyết Chúng tôi rất mong nhận được ý kiến đóng góp từ các nhà giáo, các chuyên gia, người sử dụng lao động và người lao động trực tiếp trong lĩnh vực trồng sầu riêng, măng cụt để chương trình, giáo trình được điều chỉnh, bổ sung cho hoàn thiện hơn, góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả và đáp ứng được nhu cầu học nghề trong thời kỳ đổi mới

Xin chân thành cảm ơn!

MỤC LỤC

LỜI GIỚI THIỆU ……… ……… 3

Mô đun: THU HOẠCH VÀ TIÊU THỤ SẦU RIÊNG, MĂNG CỤT 6 Bài 1: Xác định thời điểm thu hoạch sầu riêng ………. 7

A Nội dung ……… …….……. 7

1.1 Đặc điểm chín của quả ……….……… …

1.2 Căn cứ biểu hiện chín của quả trên cây chín … … …….…

1.3 Căn cứ từ thời gian ra hoa đậu quả đến quả chín … …

1.4 Xác định thời điểm thu hoạch sầu riêng ………

1.5 Chọn phương thức thu hoạch sầu riêng ………

7 10 10 12 12 B Câu hỏi và bài tập thực hành ……… … 13

C Ghi nhớ ……… 14

Bài 2: Thu hoạch sầu riêng … ………….…. 15

A Nội dung ……… 15

2.1 Thu quả sầu riêng ……… …… …

2.2 Xếp quả đã thu vào dụng cụ ……… ……

2.3 Gom quả mới thu ……… ………

2.4 Vận chuyển sầu riêng về nơi chứa ………… ………

15 20 20 21 B Câu hỏi và bài tập thực hành ………… ……… …… 24

C Ghi nhớ ……… 25

Bài 3: Xác định thời điểm thu hoạch măng cụt ………. 26

A Nội dung……… …… 26

3.1 Đặc điểm chín của quả măng cụt ……… …………

3.2 Căn cứ để xác định độ chín của quả ……… …

3.3 Quan sát biểu hiện chín của quả trên cây ……….……

3.4 Xác định thời điểm thu hoạch măng cụt ……….……

3.5 Chọn phương thức thu hoạch măng cụt ……… …

26 32 34 35 35 B Câu hỏi và bài tập thực hành ……… ……… 36

C Ghi nhớ ……… 37

ĐỀ MỤC TRANG

Bài 4: Thu hoạch măng cụt ……….………. 38

A Nội dung ……… …………. 38

4.1 Xác định quả để thu ……… …………

4.2 Thu quả măng cụt ……… …………

4.3 Xếp quả đã thu vào dụng cụ ……… ………

4.4 Vận chuyển măng cụt về kho chứa ……… ………

38 39 41 42 B Câu hỏi và bài tập thực hành ……… ……… 42

C Ghi nhớ ……… 43

Bài 5: Phân loại và bảo quản sầu riêng, măng cụt ……… 44

A Nội dung………. 44

5.1 Phân loại quả sầu riêng, măng cụt ………

5.2 Xử lý quả sầu riêng để bảo quản ……… …………

5.3 Đóng gói sầu riêng, măng cụt ……… ………

5.4 Bảo quản sầu riêng, măng cụt ……… …………

5.5 Kiểm tra định kỳ trong quá trình bảo quản …………

5.6 Xử lý những bất thường trong quá trình bảo quản …………

44 48 51 54 55 56 B Câu hỏi và bài tập thực hành ……… …… 57

C Ghi nhớ ……… 57

Bài 6: Tiêu thụ sầu riêng, măng cụt ……….… 58

A Nội dung ……… ………. 58

6.1 Xác định giá bán tại thời điểm thu hoạch ………

6.2 Bán sầu riêng, măng cụt ……….…… …

6.3 Tính hiệu quả trồng sầu riêng, măng cụt ………

58 58 66 B Câu hỏi và bài tập thực hành ……… ……… 68

C Ghi nhớ……… 69

HƯỚNG DẪN GIẢNG DẠY MÔ ĐUN ……… …… 70

I Vị trí, tính chất của mô đun ……… 70

II Mục tiêu mô đun ……… …… 70

III Nội dung chính của mô đun ……… 70

IV Hướng dẫn thực hiện bài tập, bài thực hành ……… 71

V Yêu cầu về đánh giá kết quả học tập ……… 71

TÀI LIỆU THAM KHẢO ……… ….…… 78

Danh sách ban chủ nhiệm ……….… ……… 79

Danh sách hội đồng nghiệm thu ……… ………….…… 80

MÔ ĐUN: THU HOẠCH VÀ TIÊU THỤ SẦU RIÊNG, MĂNG CỤT

Mã mô đun: 07

Giới thiệu mô đun

Mô đun “Thu hoạch và tiêu thụ sầu riêng, măng cụt” có thời gian đào tạo là

60 giờ trong đó có 14 giờ lý thuyết, 40 giờ thực hành và 06 giờ kiểm tra Môđun này trang bị cho người học các kiến thức và kỹ năng nghề để thực hiện các công việc: Xác định thời điểm thu hoạch; Chọn phương thức thu hoạch; Chuẩn bị thu hoạch; Thu hoạch; Bảo quản sau thu hoạch và tiêu thụ sầu riêng, măng cụt đạt chất lượng và hiệu quả cao

Mô đun bao gồm 6 bài học, mỗi bài học được kết cấu theo trình tự giới thiệu kiến thức lý thuyết, các bước thực hiện công việc, phần câu hỏi bài tập và ghi nhớ Ngoài ra giáo trình có phần hướng dẫn giảng dạy mô đun nêu chi tiết

về nguồn lực cần thiết gồm trang thiết bị và vật tư thực hành, cách thức tiến hành, thời gian, tiêu chuẩn sản phẩm mà học viên phải đạt được qua mỗi bài tập

Bài 01: XÁC ĐỊNH THỜI ĐIỂM THU HOẠCH SẦU RIÊNG

Mã bài: MĐ 07-01

Mục tiêu:

- Hiểu biết được sự chín của quả sầu riêng;

- Xác định được thời điểm thu hoạch sầu riêng phù hợp với mục đích sử dụng và đạt chất lượng cao nhất

- Chọn được phương thức thu hoạch sầu riêng phù hợp với điều kiện thực tế trồng sầu riêng

A Nội dung

1 Đặc điểm chín của quả

Quả sầu riêng khi chín, màu vỏ quả ít thay đổi nên rất khó xác định quả chín trên cây Chính vì vậy, muốn xác định độ chín của quả trên cây để thu hoạch phù hợp với mục đích sử dụng còn khó khăn hơn, cho nên cần phải biết một số đặc điểm biểu hiện chín của ở quả trên cây như sau

1.1 Hình dạng quả

Sau ra hoa đậu quả khoảng 3,5 tháng khi quả căng tròn, khoảng cách các gai trên vỏ quả lớn hơn những ngày trước đó (hình 7.1.1) là quả sắp chín (chuẩn bị thu hoạch được)

Hình 7.1.1 Quả bắt đầu căng tròn

1.2 Màu sắc vỏ quả

Tùy theo từng giống,

thường là màu sắc vỏ quả từ

màu xanh chuyển sang màu

chạy từ trên cuống xuống tới

rốn quả ở giữa mỗi múi quả

Hình 7.1.4 Đường thẳng trên vỏ quả tự tách

1.4 Tầng rời cuống

quả

Một đặc điểm nữa là

phần nối giữa cuống quả và

thân cây (hình 7.1.5) còn gọi

là “tầng rời” hay “tróc đĩa”,

lớn phình ra rất rõ và to hơn

cuống quả Khi để chín tự

nhiên (chín sinh lý) trên cây

phần này rất dễ rời ra, cho

nên quả sầu riêng chín là từ

rụng

Hình 7.1.5 Phần nối giữa cuống quả

Mặc dù chất lượng quả chín lúc này ngon nhất, nhưng thu để làm hàng hóa đại trà hay vận chuyển đi xa rất khó khăn, vì khi rụng xuống đất, quả dễ bị dập nát và quả quá chín nên khó bảo quản và khó để lâu được

Muốn thu quả chín sinh lý thì trước thu khoảng một tháng, nên dùng dây treo quả vào cây/cành (hình 7.1.6) để lúc quả chín sẽ không bị rơi xuống đất, ảnh hưỏng chất lượng quả

Hình 7.1.6 Treo quả sầu riêng lên cành

1.5 Mùi thơm

Tầng rời (tróc đĩa)

Quả sầu riêng khi chín rất thơm, tuy nhiên để khi quả có mùi thơm mới thu hoạch thì quả đã quá chín, kho khăn để bảo quản làm hàng hóa

2 Căn cứ biểu hiện chín của quả trên cây

Các biểu hiện như cây bắt đầu có một vài quả chín gọi là chín bói, kế tiếp sẽ

có đợt quả chin rộ, căn cứ vào các biểu hiện này, cũng có thể xác định được thu hoạch phù hợp với mục đích sử dụng

2.1 Quả chín bói

Sau khi ra hoa, đậu quả rộ

khoảng 100-105 ngày, trên cây có

một vài quả ra hoa, đậu quả trước

và chín thì được gọi là chín bói

3 Căn cứ từ thời gian ra hoa đậu quả đến quả chín

Tùy từng giống và điều kiện chăm sóc, thời gian từ ra hoa đậu quả đến khi quả già cho thu hoạch khoảng 105-120 ngày

Chính vậy, sau khi sầu riêng ra hoa đậu quả khoảng 3-3,5 tháng, phải quan sát sự biến đổi của quả trên cây để nhận biết sự chín của quả, để xác định thời gian thu hoạch cho phù hợp Muốn biết được số ngày từ sau khi ra hoa, có thể

kẻ bảng theo dõi như bảng 7.1 sau đây:

Bảng 7.1.1 Bảng theo dõi thời gian từ sầu riêng ra hoa đến khi quả chín

Ngày Tháng/năm Ghi chú

Bảng 7.1.1 là bảng mẫu để theo dõi số ngày từ khi ra hoa, đậu quả của sầu riêng Từ bảng mẫu, chúng ta có thể điền ngày ra hoa đậu quả trong thực tế để theo dõi Bất kỳ ngày nào, nhìn vào bảng thì chúng ta biết được là sầu riêng đã

ra hoa, đậu quả được bao nhiêu ngày

Ví dụ nhìn vào bảng 7.1.1, ngày 12 tháng 10 năm 2012 là sầu riêng đã ra hoa, đậu quả được 90 ngày, ngày 22 tháng 10 năm 2012 là sầu riêng đã ra hoa, đậu quả được 100 ngày…

Ở khoảng thời gian từ sau khi ra hoa đậu quả được 100 ngày là có thể bắt đầu quan sát sự chín của quả trên cây để xác định ngày thu hoạch

4 Xác định thời điểm thu hoạch sầu riêng

Sau khi có được các thông tin trên, tùy theo mục đích sử dụng, có thể quyết định ngày thu hoạch sầu riêng

Nếu ăn tươi, nên thu hoạch trước chín 2 ngày là vừa

Nếu vận chuyển đi xa nên thu hoạch trước chín 5-7 ngày

5 Chọn phương thức thu hoạch sầu riêng

Tùy theo cây cao hay thấp, lâu năm hay mới cho thu hoạch, phương tiện của cơ sở mà lựa chọn phương thức thu hoạch cho phù hợp như:

- Cắt quả bằng dao hay kéo chuyên dụng

- Lấy quả treo trên cây tự rụng hay nhặt quả rụng rơi xuống đất

B Câu hỏi và bài tập thực hành

1 Các câu hỏi: Hãy khoanh tròn vào phương án trả lời đúng của các câu sau đây

Câu 1 Sau khi cây sầu riêng ra hoa, đậu quả khoảng 100-105 ngày, trên

cây có một vài quả ra hoa, đậu quả trước và chín thì được gọi là chín bói

c) Quan sát màu sắc quả

d) Cả a, b và c

Câu 4 Thu đợt quả sầu riêng (rộ) để làm hàng hóa, nên thu hoạch

trước chín sinh lý 5-7 ngày?

a) Đúngb) Sai

Câu 5 Quả sầu riêng khi chín sinh lý thì quả tự rời khỏi cuống, đúng hay sai?

c) Cả a và b.

Câu 7 Muốn thu sầu riêng khi chín sinh lý (khi chín quả tự rời khỏi

cuống) đảm bảo chất lượng cần áp dụng biện pháp nào sau đây?

a) Nhặt quả tự rụng

b) Treo quả trên cây

c) Cả a và b

2 Bài tập/bài thực hành: Kẻ bảng theo dõi từ khi sầu riêng ra hoa đến

sau 120 ngày cây ra hoa Quan sát thay đổi của quả trên cây từ sau ra hoa

100 ngày và đề nghị ngày thu hoạch Biết rằng sầu riêng ra hoa vào ngày 15 tháng 02 năm 2012

- Mục tiêu: Học viên thực hiện được: Kẻ bảng và điền ngày cây sầu riêng

ra hoa đến sau 120 ngày ra hoa vào bảng Nêu thời điểm bắt đầu quan sát sự biến đổi của biểu hiện chín của quả trên cây và xác định ngày thu hoạch

- Nguồn lực: Giấy A4, thước kẻ dài 50 cm, bút chì, bút bi và tẩy, bảng mẫu theo dõi thời gian từ ra hoa đến sau ra hoa đến thu hoạch Vườn sầu riêng các loại: Bắt đầu ra hoa, sau ra hoa 100 ngày đến khi có thể thu hoạch Dụng cụ

an toàn: thang trèo cây, dây bảo hiểm

- Cách thức tiến hành: Chia lớp thành các nhóm nhỏ, mỗi nhóm có 5 học viên, nhận một bộ dụng cụ gồm Giấy A4, một thước kẻ dài 50 cm, một bút chì, một bút bi, một tẩy, một bảng mẫu theo dõi số ngày từ ra hoa, đậu quả đến chín của sầu riêng Mỗi nhóm nhận một vườn có cây sầu riêng bắt đầu ra hoa, sau ra hoa 100 ngày và có thể thu hoạch được

- Nhiệm vụ của nhóm khi thực hiện bài thực hành: Chuẩn bị nguồn lực, kẻ bảng theo dõi, quan sát biến đổi của quả trên cây và đề xuất ngày thu hoạch

- Thời gian hoàn thành: 8 giờ/1 nhóm học viên

- Kết quả và tiêu chuẩn sản phẩm cần đạt được: Các nhóm học viên kẻ bảng theo dõi thời gian sinh trưởng đúng mẫu, điền đúng ngày tháng của đầu bài đã cho vào bảng: Ngày 01/02/2012 là ngày ra hoa, ngày 14/6/2012 là ngày sau ra hoa được 120 ngày, ngày 25/5/2012 là thời điểm bắt đầu quan sát sự biến đổi của biểu hiện chín của quả trên cây và từ ngày 10/6-15/6 là khoảng để thu hoạch sầu riêng

Bài 2: THU HOẠCH SẦU RIÊNG

Mã bài: MĐ 07-02 Mục tiêu:

- Thu hái sầu riêng và vận chuyển (hay tổ chức vận chuyển) về nơi bảo quản đúng quy trình kỹ thuật;

- Học viên có ý thực về an toàn lao động trong khi thu hái quả

A Nội dung

1 Thu quả sầu riêng

1.1 Xác định quả trên cây để thu hoạch

Trên cây có nhiều quả, các quả thường không chín cùng nhau, vì chúng không ra hoa, đậu quả cùng nhau, quả đậu trước lớn trước, quả đậu sau lớn sau (hình 7.2.1) Chính vây, trước khi thu phải quan sát quả để xác định quả già đúng mục đích thu hoạch, tránh không thu phải quả bị non

Hình 7.2.1 Xác định quả trên cây để thu

- Nếu quan sát thấy vỏ

quả chuyển từ màu xanh

Cách làm này có ưu điểm là

chất lượng quả chín ngon

nhưng nhược điểm rất tốn

công sức, thời gian thu

hoạch kéo dài

Hình 7.2.3 Gõ thăm từng quả trên cây

Đối với các giống sầu

riêng cơm vàng, hạt lép, khi

dùng để ăn tươi, thu các quả

sau ra hoa, đậu quả từ

114-118 ngày Nếu dùng để bảo

quản vận chuyển đi xa, thu

các quả sau ra hoa, đậu quả

từ 110-113 Các quả này đều

có vỏ chuyển từ màu xanh

sang màu đồng vàng nhạt

(hình 7.2.4)

Hình 7.2.4 Xác định quả để thu

1.2 Xác định độ chín

cơm quả

Chúng ta quan sát thấy

quả có mùi thơm nhẹ, thịt

quả mềm, màu vàng ươm

cần để mũi kéo vào rốn

quả, lay nhẹ, các đường

phân cách ở các giữa múi

sẽ tách ra để lộ phần thịt

quả (hình 7.2.6)

Đó là toàn bộ đặc

điểm của quả sầu riêng lúc

thu hoạch có chất lượng

quả ngon nhất

Hình 7.2.6 Sầu riêng khi chin rất dễ tách vỏ

Còn nếu thu hái sớm

hơn thì vỏ quả còn xanh,

cơm còn trắng (hình 7.2.7),

ăn không ngọt, không

thơm, cơm của quả dễ bị

sượng

Hình 7.2.7 Cơm của sầu riêng thu non

1.3 Thu (hái) quả

Sau khi quan sát xác định quả sầu riêng có thể thu hoạch được, tiến hành thu hoạch Lúc thu quả ở trên cao, phải dùng thang (hình 7.2.8) để trèo lên cây hái quả

Hình 7.2.8 Thang để trèo lên cây hái quả

Khi đứng trên cây hái quả

phải chú ý đến sự an toàn, tìm

chỗ đứng vững vàng và phải có

điểm tựa chắc chắn như hình

7.2.9

Hình 7.2.9 Chú ý an toàn khi trèo cây hái quả

Thu quả ở các cành

cây thấp, vừa tầm thu hái

thì không phải trèo lên cây

mà có thể đứng dưới đất

(hình 7.2.10) để cắt quả

Hình 7.2.10 Cây thấp khi thu không phải trèo

cây

Thu (hái) quả sầu

riêng (cắt quả sầu riêng rời

khỏi cành, cây): Khi cắt tay

nghịch cầm cuống quả sầu

riêng, tay thuận cầm dụng

cụ cắt ở phần cuống quả

bên trên vị trí tay cầm để

tách lấy quả sầu riêng

+ Người thu sầu riêng

thuận tay phải (hình

7.2.11)

Hình 7.2.11 Cắt quả sầu riêng (người thuận tay phải)

+ Người thu sầu riêng

thuận tay trái (hình 7.2.12)

Hình 7.2.12 Cắt quả sầu riêng (người thuận tay trái)

2 Xếp quả đã thu

vào dụng cụ

Các quả sầu riêng đã

được thu xong, xếp vào

dụng cụ mang theo bên

Hình 7.2.13 Hai người cùng thu sầu riêng

3 Gom quả mới thu

Khi dụng cụ mang

theo người đầy quả đã thu

thì ngang sầu riêng tập kết

(hình 7.2.14) ở một nơi

nhất định để chờ chuyển về

nơi bảo quản

Hình 7.2.14 Tập kết quả đã thu ở một nơi nhất định

Sầu riêng thu xong, đã

được gom thành đống

(hình 7.2.15) để chờ vận

chuyển về nơi bảo quản

Hình 7.2.15 Sầu riêng được gom sau thu hoạch

4 Vận chuyển sầu

riêng về nơi chứa

4.1 Xếp sầu riêng để

vận chuyển

Trước khi đưa lên

phương tiện vận chuyển,

xếp sầu riêng vào các dụng

cụ nhỏ (hình 7.2.16) để

mang vác lên phương tiện

vận chuyển cho dễ dàng

Hình 7.2.16 Xếp sầu riêng vào các dụng cụ

Nếu xếp quả sầu riêng

đầy các dụng cụ nên dùng

dây giữ các quả sầu riêng

(hình 7.2.17), tránh để quả

bị rớt

Hình 7.2.17 Bó các quả sầu riêng bằng sợi dây

Hình 7.2.19 Vận chuyển sầu riêng bằng xe gắn máy

- Thu hoạch nhiều phải vận chuyển bằng phương tiện vận chuyển lớn như máy kéo (hình 7.2.20), ô tô tải

Hình 7.2.20 Vận chuyển sầu riêng bằng máy kéo

4.2 Để sầu riêng vào kho nơi chứa

Sau khi vận chuyển sầu riêng đã thu hoạch về, xếp vào kho để phân loại (hình 7.2.21)

Hình 7.2.21 Các giỏ sầu riêng được chuyển về kho

Trường hợp thu nhiều phải chuyển bằng ô tô tải hay máy kéo, khi về đến kho có thể xếp sầu riêng thành đống để chờ phân loại (hình 7.2.22)

Hình 7.2.22 Xếp sầu riêng thành đống để chờ phân loại

B Câu hỏi và bài tập thực hành

1 Các câu hỏi: Hãy khoanh tròn vào phương án trả lời đúng của các câu sau đây

Câu 1 Người ta thường thu sầu riêng bằng cách nào sau đây

a) Nhặt quả tự rụng khi chín sinh lýb) Cắt quả bằng dao hay kéo chuyên dụngc) Cả a, b

Câu 2 Để thu sầu riêng đảm bảo độ già, phù hợp với mục đích tiêu thụ, cần phải làm gì?

c) Quan sát màu sắc và gai ở vỏ quả trước thu

b) Quan sát tầng rời cuống quả và đường thẳng ở giữa múi vỏ quảc) Lấy dao gõ vào quả

c) Chở bằng máy kéo hay ô tô tải.

d) Cả 3 phương tiện trên

- Cách thức tiến hành: Chia lớp thành các nhóm nhỏ, mỗi nhóm có 5 học viên, nhận một bộ dụng cụ gồm Dao cắt quả (dao có cán để gõ thăm quả) Dụng

cụ đựng quả Dụng cụ an toàn: thang trèo cây, dây bảo hiểm Vườn có cây sầu riêng có quả thu hoạch được

- Nhiệm vụ của nhóm khi thực hiện bài thực hành: Chuẩn bị dụng cụ, quan sát, ghi nhận đặc điểm và thu 20 quả sầu riêng

- Thời gian hoàn thành: 4 giờ/1 nhóm học viên

- Kết quả và tiêu chuẩn sản phẩm cần đạt được: Các nhóm học viên quan sát, đánh giá và thu hái 20 quả sầu riêng đúng độ chín dùng để ăn tươi (thu xong để tự nhiên 1-2 ngày là chín ăn được, không phải xử lý quả sau thu hái)

Bài 3: XÁC ĐỊNH THỜI ĐIỂM THU HOẠCH MĂNG CỤT

Mã bài: MĐ 07-03

Mục tiêu:

- Hiểu biết được sự chín và các độ chín của quả măng cụt;

- Xác định được thời điểm thu hoạch măng cụt phù hợp với mục đích sử dụng và đạt chất lượng cao nhất

- Chọn được phương thức thu hoạch măng cụt phù hợp với điều kiện thực tế trồng măng cụt

A Nội dung:

1 Đặc điểm chín của quả măng cụt

1.1 Các độ chín của quả

măng cụt

Quả măng cụt khi chín thì có

những biến đổi về màu sắc của

vỏ quả, căn cứ sự biến đổi màu

sắc của vỏ quả có 7 độ chín sau

đây

- Độ chín 1: Trên mặt vỏ

quả xuất hiện chấm đỏ tím li ti,

còn gọi là điểm son (hình 7.3.1);

Hình 7.3.1 Mặt vỏ quả xuất hiện vài chấm đỏ tím

Hình 7.3.7 Vỏ quả có màu tím đen thẫm

Nếu sử dụng cho ăn tươi và bán ở thị trường gần thì nên thu hái ở các độ chín 5 (hình 7.3.8a), độ chín 6 (hình 7.3.8b), độ chín 7 (hình 7.3.8c);

Hình 7.3.8 Độ chín 5 (a), độ chín 6 (b), độ chín 7 (c) của quả

Nếu vận chuyển đi xa thì nên thu hái ở các độ chín 3 (hình 7.3.9a) và độ chín 4 (hình 7.3.9 b).

Hình 7.3.9 Độ chín 3 (a) và độ chín 4 (b) của quả

Với quả dùng để xuất khẩu (trong điều kiện bảo quản lạnh), nên thu hái ở

độ chín 1 và 2 Tuy nhiên, khi thu thì trên cây không chỉ có quả chín ở độ 1 và

2 thì thu toàn bộ các quả đã chín từ độ 1, sau đó mang về lựa những quả chín ở

độ 1 và 2 để riêng (hình 7.3.10)

Hình 7.3.10 Lựa riêng quả măng cụt chín ở độ 1 và 2

Tóm lại, tùy mục đích sử dụng, xác định thời điểm thu hoạch măng cụt cho phù hợp để đạt được năng suất, chất lượng cao nhất Nhìn chung, có thể thu hoạch từ 104-108 ngày sau khi ra hoa đậu quả với măng cụt vụ sớm; muộn hơn khoảng 1 tuần đối với chính vụ và nên thu trước mùa mưa để hạn chế quả bị sượng

1.2 Biểu hiện đợt quả chín trên cây

a Quả chín bói

Sau khi đậu quả khoảng

105-110 ngày, trên cây có một số ít quả

ra hoa, đậu quả trước và chín thì

được gọi là quả chín bói (hình

7.3.11)

Hình 7.3.11 Cây có quả chín bói

b Đợt quả chín rộ

Khi hầu hết các quả trên cây

đều chín (hình 7.3.12) thì được gọi

là đợt quả chín rộ, các quả này ra

hoa, đậu quả gần cùng thời gian

Lúc này thu hoạch chỉ phải chừa

những quả quá non lại mà thôi

Hình 7.3.12 Hầu hết quả trên vỏ có điểm son (hồng)

1.3 Độ chín phù hợp để thu quả

Nếu thu non lúc vỏ quả còn

xanh hay mới chuẩn bị chuyển

Hình 7.3.14 Cơm quả bị cứng khi thu non

Thu quả quá già (quá

chín) khi màu vỏ quả tím sẫm

(hình 7.3.15) thì cơm quả hay

bị trong (hình 7.3.16 )

Hình 7.3.15 Quả quá già - vỏ quả tím sẫm

Hình 7.3.16 Cơm quả bị trong khi thu quả quá già

Thu quả đúng độ chín (khi màu

vỏ vừa chuyển qua màu đỏ, hình

7.3.17) là thích hợp nhất, thu ở độ chín

này thì cơm quả không bị cứng và

cũng không bị trong (hình 7.3.18)

Hình 7.3.17 Thu quả đúng độ chín

Hình 7.3.18 Cơm quả bình thường khi thu đúng lúc

2 Căn cứ để xác định độ chín của quả

2.1 Căn cứ thời gian ra hoa

Chúng ta phải quan

sát và ghi chép ngày cây

ra hoa, đậu quả (hình

2.2 Ghi nhận từ ra hoa đến có thể thu hoạch quả

Muốn ghi nhận được số ngày từ khi măng cụt ra hoa đến quả chín để thu hoạch, Chúng ta kẻ bảng như ví dụ bảng 7.3.1 sau đây

Bảng 7.3.1 Bảng ghi nhận thời gian từ măng cụt ra hoa đến khi quả chín

Ngày Tháng/năm Ghi chú

Bảng 7.3.1 là bảng mẫu, tùy theo măng cụt ra hoa vào ngày nào, chúng ta điền ngày đó vào bảng để theo dõi Sau khi ra hoa khoảng 100 ngày thì năng quan sát biến đổi màu vỏ quả trên cây để xác định ngày thu hoạch cho phù hợp.

Ví dụ ở bảng 7.3.1 măng cụt ra hoa ngày 15 tháng 01 năm 2012, ngày 15 tháng 2 năm 2012, nhìn vào bảng 7.2 thì biết được măng cụt đã ra hoa, đậu quả được 30 ngày; Ngày 15 tháng 4 năm 2012 là đã ra hoa, đậu quả được 91 ngày… Từ bảng ghi chép này, rất dễ biết được măng cụt đã ra hoa, đậu quả được bao nhiêu ngày

3 Quan sát biểu hiện chín của quả trên cây

Hầu hết quả măng cụt trên cây có màu vỏ đang biến đổi từ màu xanh vàng đến vàng nhạt (hình 7.3.23) Lúc này còn khoảng một tuần nữa là măng cụt sẽ chín ở độ 2 và độ 3

Hình 7.3.23 Hầu hết quả trên cây có màu vỏ từ xanh vàng đến vàng nhạt

4 Xác định thời điểm thu hoạch măng cụt

Khi biết được đặc điểm và các biểu hiện chín của măng cụt thi tùy theo mục đích sử dụng, có thể quyết định ngày thu hoạch phù hợp để măng cụt có chất lượng quả cao nhất

5 Chọn phương thức thu hoạch măng cụt

5.1 Liệt kê các phương thức thu hoạch

- Bẻ quả bằng tay

- Lấy quả bằng sào

- Trèo cây hái quả

- Đứng dưới đất lấy quả

5.2 Chọn lựa phương thức thu hoạch phù hợp

Tùy theo cây cao hay thấp, lâu năm hay mới cho thu hoạch và phương tiện của cơ sở mà lựa chọn phương thức thu hoạch cho phù hợp.

B Câu hỏi và bài tập thực hành

1 Các câu hỏi: Hãy khoanh tròn vào phương án trả lời đúng của các câu sau đây

Câu 1 Thu hoạch măng cụt bị non thì cơm quả dễ bị cứng, đúng hay sai?

Bài thực hành 7.3.1: Lập bảng theo dõi từ khi ra hoa, đậu quả đến khi

chín của măng cụt Biết rằng măng cụt ra hoa, đậu quả ngày 15 tháng 12 năm 2012

- Mục tiêu: Học viên thực hiện được: Kẻ bảng và điền ngày cây sầu riêng

ra hoa đến sau 120 ngày ra hoa vào bảng Nêu thời điểm bắt đầu quan sát sự biến đổi của biểu hiện chín của quả trên cây và xác định ngày thu hoạch

- Nguồn lực: Giấy A4, thước kẻ dài 50 cm, bút chì, bút bi và tẩy, bảng mẫu theo dõi thời gian từ ra hoa đến sau ra hoa đến thu hoạch Vườn sầu riêng

các loại: Bắt đầu ra hoa, sau ra hoa 100 ngày đến khi có thể thu hoạch Dụng cụ

an toàn: thang trèo cây, dây bảo hiểm

- Cách thức tiến hành: Chia lớp thành các nhóm nhỏ, mỗi nhóm có 5 học viên, nhận một bộ dụng cụ gồm Giấy A4, một thước kẻ dài 50 cm, một bút chì, một bút bi, một tẩy, một bảng mẫu theo dõi số ngày từ ra hoa, đậu quả đến chín của sầu riêng Mỗi nhóm nhận một vườn có cây sầu riêng bắt đầu ra hoa, sau ra hoa 100 ngày và có thể thu hoạch được

- Nhiệm vụ của nhóm khi thực hiện bài thực hành: Chuẩn bị nguồn lực, kẻ bảng theo dõi, quan sát biến đổi của quả trên cây và đề xuất ngày thu hoạch

- Thời gian hoàn thành: 8 giờ/1 nhóm học viên

- Kết quả và tiêu chuẩn sản phẩm cần đạt được: Các nhóm học viên kẻ bảng theo dõi thời gian sinh trưởng đúng mẫu, điền đúng ngày tháng của đầu bài đã cho vào bảng: Ngày 01/02/2012 là ngày ra hoa, ngày 14/6/2012 là ngày sau ra hoa được 120 ngày, ngày 25/5/2012 là thời điểm bắt đầu quan sát sự biến đổi của biểu hiện chín của quả trên cây và từ ngày 10/6-15/6 là khoảng để thu hoạch sầu riêng

C Ghi nhớ:

Xác định độ chín của măng cụt và quyết định ngày thu hoạch

Bài 4: THU HOẠCH MĂNG CỤT

Mã bài: MĐ 07-04 Mục tiêu:

- Xác định đúng độ chín của quả khi thu phù hợp với mục đích sử dụng và thu hái măng cụt đúng quy trình kỹ thuật;

- Xếp quả mới thu vào dụng cụ để quả không bị dập nát, dính nhựa (mủ) bên ngoài vỏ quả;

- Có ý thức về an toàn lao động trong khi thu (hái) quả

A Nội dung

1 Xác định quả để thu

Muốn xác định được quả để thu đúng độ chín theo mục đich sử dụng, chúng ta cần phải dựa vào một số căn cứ sau

1.1 Căn cứ thời gian ra hoa, đậu quả

Ghi ngày tháng cây măng cụt ra hoa, đậu quả như bảng 7.2 Sau ra hoa đậu quả từ 110-120 ngày là có thể thu măng cụt tùy theo mục đích sử dụng

1.2 Căn cứ màu sắc của vỏ quả trên cây

Vỏ quả măng cụt khi chín sẽ biểu hiện ở nhiều độ chín khác nhau Chính vậy, phải quan sát màu của vỏ quả trên cây (hình 7.4.1) nhằm xác định chính xác quả để thu phù hợp với mục đích sử dụng

Hình 7.4.1 Quan sát sự biến đổi của vỏ quả trên cây măng cụt

Tùy mục đích sử dụng, chúng ta thu hoạch măng cụt ở độ chín phù hợp để đạt được năng suất, chất lượng cao nhất

2 Thu quả măng cụt

Hình 7.4.2 Đứng dưới đất để hái quả

Cây cao, phải trèo lên cây để hái, khi trèo lên cây phải chú ý sự an toàn để hái quả, không nên đứng hái quả như hình 7.4.3 dưới đây sẽ rất nguy hiểm

Hình 7.4.3 Đứng hái quả trên cây không an toàn

2.2 Thu (hái) quả

- Khi hái quả phải

thật cẩn thận và giảm đến

mức thấp nhất sự xây xát,

va chạm mạnh trên quả,

dùng tay nhẹ nhàng bẻ

quả (hình 7.4.4) Nên hái

quả vào lúc chiều mát

hoặc sáng sớm

Hình 7.4.4 Dùng tay nhẹ nhàng bẻ quả

Hoặc dùng sào tre làm lồng để thu quả (hình 7.4.5) Khi hái quả phải thật cẩn thận, tránh sự va chạm mạnh trên quả, không giựt làm quả rớt xuống đất sẽ khó bảo quản sau này

Hình 7.4.5 Dùng sào tre làm lồng hải quả