Riêng tôi 22 năm đứng trên bục giảng, bản thân không ngừng phấn đấuhọc hỏi: Học ở bậc thầy cô, học ở trường lớp, học ở đồng chí, đồng nghiệp ,học ởsách báo, ở mọi phương tiện và luôn luô
Trang 1I.PHẦN: MỞ ĐẦU
Dân tộc Việt Nam ta có một nền văn hóa, một bề dày lịch sử lâu đời Đó
là những ngày đầu của vua Hùng dựng nước cho đến những năm tháng đấu tranhgiữ nước và xây dựng Tổ quốc Từng chặng đường, từng giai đoạn đã ghi lạinhững mốc son chói lọi, là niềm tự hào của cả dân tộc Việt Nam Ai đã đi quanhững chặng đường ấy luôn cảm thấy yêu quê hương và con người Việt Nambiết chừng nào Thế hệ trẻ hôm nay sẽ viết tiếp những trang sử vàng cho dântộc bằng tài năng, trí tuệ và nhiệt huyết của mình Để làm được điều đó, trướchết các em phải yêu thích lịch sử quê hương, bởi vì “ Yêu Sử chính là làm chotâm hồn ta luôn hướng về đất nước”
Ngay từ bậc tiểu học, ở lớp 4, lớp 5, các em đã được học lịch sử qua mộtphân môn rõ rệt mà không lồng ghép chung với bất cứ phân môn nào Cóchăng , đó là sự bổ sung thêm kiến thức Sử cho các em từ các phân môn khác( ví dụ: phân môn kể chuyện, đạo đức, tập làm văn, tập đọc….) Điều này càngcho chúng ta thấy, việc dạy Sử trong nhà trường là điều cần thiết và quan trọngkhông thể lơ là Vậy làm thế nào để các em yêu thích môn lịch sử, các em tự tìmđến với lịch sử của dân tộc Và đây cũng chính là niềm trăn trở của tất cả chúng
ta, những người làm công tác “ trồng người”
Môn lịch sử có vai trò rất quan trọng và có ý nghĩa lớn lao trong giáo dụchọc
sinh tình yêu quê hương đất đặc biệt là lịch sử nước nhà
Mỗi học sinh,sinh viên cần tinh thông sử học,quán triệt những bài họcxương máu lịch sử,thấm nhuần những tinh hoa lịch sử hào hùng của dân tộc vì
có liên quan chặt chẽ đến vận mệnh của đất nước
Do vậy ,kiến thức lịch sử phải là một phần hồn cơ bản của dân tộc chứađựng trong tâm thức của mỗi con người.Vì thế hệ thanh niên học sinh hiệnnay,sau này sẽ là lực lượng nòng cốt xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Bởi vậy,mỗithầy cô cần dạy như thế nào để giúp các em biết rõ về lịch sử nước nhà,yêu quêhương đất nước
Riêng tôi 22 năm đứng trên bục giảng, bản thân không ngừng phấn đấuhọc hỏi:
Học ở bậc thầy cô, học ở trường lớp, học ở đồng chí, đồng nghiệp ,học ởsách báo, ở mọi phương tiện và luôn luôn tự hoàn thiện mình để góp một phầnnho nhỏ cho việc dạy và học trong nhà trường ,cũng như ngành giáo dục huyệnnhà đạt hiệu quả.Tôi mong những đồng nghiệp của mình cùng có suy nghĩ nhưtôi để làm cho các em yêu thích môn học lịch sử và học đạt kết quả cao
Lý do chọn đề tài
Trang 21.1.Cơ sở lý luận:
Môn lịch sử là môn học có vị trí, ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với việcgiáo dục thế hệ trẻ Học lịch sử để biết được cội nguồn của dân tộc, quá trìnhđấu tranh anh dũng và lao động sáng tạo của ông cha Học lịch sử để biết quýtrọng những gì mình đang có, biết ơn những người làm ra nó và biết vận dụngvào cuộc sống hiện tại để làm giàu thêm truyền thống dân tộc
Nhưng hiện nay,số đông học sinh chưa thực sự chủ động tích cực tronggiờ học lịch sử: Các em xem lịch sử là môn phụ nên không chú ý trong giờ học
sử, lười học bài… nên kết quả học sử cũng thường thấp hơn các môn học khác.Băn khoăn trước thực trạng đó , là một giáo viên có nhiều năm công tác trongnghề thường dạy lớp 4 ;5 ,tôi đã tìm tòi,đổi mới trong dạy học lịch sử và dạy đạthiệu quả ở phân môn học này Đó là lí do tôi chọn viết sáng kiến kinh nghiệmvới đề tài Dạy tốt phân môn lịch sử lớp 5.Nhằm chia sẻ một chút kinh nghiệmcủa mình với đồng nghiệp
1.2Cơ sở thực tiễn:
- Mỗi chúng ta sinh ra và lớn lên trên đất nước Việt Nam Mỗi người đềumang trong mình dòng máu Lạc Hồng , chúng ta đều là con một mẹ , sốngchung một mái nhà nước Việt Vậy tại sao con em chúng ta không hiểu biết gì
về lịch sử nước ta Không biết không hiểu sao yêu mến được ? Tất cả phải làm sao cho các em biết - hiểu – yêu mến -tự hào về lịch sử dân tộc Trách
nhiệm nặng nề, vẻ vang này là của mỗi giáo viên Người giáo viên là người lãnh
sứ mệnh cao cả đó Là cầu nối để đưa các em đến gần hơn với những trang lịch
sử hào hùng của ông cha ta Nhưng làm được điều đó trước hết người giáo viênphải có kiến thức , am hiểu về lịch sử dân tộc và bản thân người giáo viên đã
yêu mến -tự hào Thì mới thực sự làm tròn trách nhiệm vẻ vang đó.
2 Mục đích nghiên cứu đề tài.
Góp phần nâng cao chất lượng dạy và học đối vơi vấn đề bồi dưỡng phần môn lịchk sử lớp 5 trong trường tiểu học.
Chỉ đạo rèn kỹ nang nói đúng, nói hay, Tất cả phải làm sao cho các em
biết - hiểu – yêu mến -tự hào về lịch sử dân tộc Việt Nam.
3/ Khách thể và đối tượng nghiên cứu
3.1 Khách thể nghiên cứu.
Học sinh khối lớp 5 trường tiểu học
3.2:Đối tượng nghiên cứu:
Chỉ đạo việc đổi mới phương pháp dạy bồi dưỡng môn lịch sử cho họcsinh khối lớp 5 trong trường tiểu học
4 Nhiệmvụ nghiên cứu:
Trang 3Mục tiêu của môn lịch sử lớp 5 : :
Học xong lịch sử lớp 5 học sinh có một số kiến thức cơ bản về:
Các sự kiện,nhân vật lịch sử tiêu biểu,tương đối có hệ thống theo dòng thờigian lịch sử Việt Nam nửa thế kỉ XIX đến nay
- Đặc điểm môn lịch sử lớp 5 là cung cấp cho học sinh một số kiến thức cơ bảnthiết thực về các sự kiện , nhân vật lịch sử tiêu biểu,sắp xếp theo thứ tự thờigian, đại diện cho các thời kỳ lịch sử , không chứa đựng huyền thoại , truyềnthuyết hay phóng tác , hư cấu lịch sử Về mức độ chỉ giới hạn ở mức biết lịch
sử , còn yêu cầu về hiểu lịch sử chỉ ở mức rất sơ đẳng , chủ yếu xem xét ý nghĩacủa các sự kiện , các nhân vật lịch sử đối với xã hội
5/ Giới hạn của đề tài
Số lượng: 29 em học sinh lớp 5A
Thời gian thực hiện: Từ tháng 9 năm 2014 đến cuối tháng 04 năm 2015
6.Các phương pháp nghiên cứu:
Bước đầu hình thành và rèn luyện cho học sinh các kỹ năng :
* Quan sát các sự vật , hiện tượng; thu thập,tìm kiếm tư liệu lịch sử từsách giáo khoa và các nguồn khác
* Nêu thắc mắc đặt câu hỏi trong quá trình học tập và chọn thông tin đểgiải đáp
* Nhận biết các sự kiện,bảng thống kê
* Trình bày lại kết quả học tập bằng lời nói , bài viết
* Vận dụng kiến thức đã học vào cuộc sống
Góp phần bồi dưỡng và phát triển ở học sinh những thái độ và thói quen:
Ham học hỏi , tìm hiểu để biết về môi trường xung quanh các em yêu
thiên nhiên , con người, quê hương, đất nước
Tôn trọng bảo vệ cảnh quan thiên nhiên và di tích lịch sử ,văn hóa của quêhương,đất nước
Từ những giờ học trên lớp , các em biết , hiểu- yêu mến - tự hào hơn về
đất nước, con người Việt Nam Từ đó các em thấy được trách nhiệm vinh dựcủa người đội viên đối với quê hương đất nước, với tổ quốc than yêu Để làmrạng danh nước Việt trên toàn cầu
- Sách giáo khoa lớp 5 biên soạn phù hợp với tâm lý nhận thức của họcsinh tiểu học Không quá tải về kiến thức Tạo điều kiện cho giáo viên đổi mớiphương pháp dạy học Giúp học sinh tự rèn tại lớp , tại nhà Nhằm giúp học sinh
có ý thức tự giác trong học tập
- SGK lịch sử 5 trình bày những sự kiện,nhân vật lịch sử tiêu biểu,phảnánh những dấu ấn về sự phát triển của các giai đoạn lịch sử,những thành tựu
Trang 4trong sự nghiệp dụng nước(kinh tế,chính trị,văn hóa,…) và giữ nước(chốngngoại xâm) của dân tộc ta từ nửa sau thế kỉ XIX đến nay.
* Nội dung chương trình lịch sử lớp 5 :
Phân môn lịch sử ở lớp 5 cũng được không nằm ngoài cơ sở trên gồm
29 bài SKG ,2 tiết lịch sử địa phương) ;2 tiết ôn tập và 2 tiết kiểm tra Học kì I vàcuối năm Được dạy học trong 35 tuần
- Xây dựng chủ nghĩa xã hội trong cả nước (từ 1975 đến nay)
* Với các nhân vật lịch sử và sự kiện chính sau:
- Nhân vật lịch sử:Trương Định, Nguyễn Trường Tộ,Tôn Thất Thuyết;Phan Bội Châu , Nguyễn Tất Thành …
- Sự kiện lịch sử: Hơn 80 năm chống thực dân Pháp (1858 - 1945), XôViết Nghệ Tĩnh, các cuộc khởi nghĩa và hoạt động yêu nước chống thực dânPháp đầu thế kỉ 20, thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam, Cách mạng tháng Támnăm 1945 và tuyên ngôn Độc lập (2/9/1954); Chín năm kháng chiến chống Pháp(1945 - 1954): các chiến dịch quân sự lớn ( Tình hình nước ta sau cách mạngtháng Tám có những thuận lợi song khó khăn chồng chất đó là giặc đói, giặcdốt, ngoại xâm và nội phản, đẩy nước Việt Nam dân chủ cộng hoà rơi vào tìnhthế “ ngàn cân treo sợi tóc” Dưới sự lãnh đạo của Đảng đứng đầu là chủ tịch HồChí Minh đã có những biện pháp diệt giặc đói bằng biện pháp cấp bách là lálành đùm lá rách, hủ gạo tiết kiệm ngày đồng tâm Biện pháp lâu dài là tăng giasản xuất)
Chiến thắng Điện Biên Phủ Hiệp định Giơ- ne-vơ chấm dứt chiến tranhĐông Dương; Kháng chiến chống Mỹ và xây dựng đất nước (1954 - 1975); Xâydựng Chủ nghĩa xã hội trong cả nước (năm 1975 đến nay)
Các tấm gương anh hùng:La Văn Cầu,Phan Đình Giót,Nguyễn Viết
Sinh,…
Trong hướng dẫn điều chỉnh nội dung dạy học lích sử đã giảm đi một sốyêu cầu khó (tường thuật) chỉ yêu cầu HS kể một số sự kiện.Riêng bài Nhà máyhiện đại đầu tiên của nước ta(trang 45) và bài Chiến thắng “Điện Biên Phủ trênkhông”(trang 51) cho dạy nội dung tự chọn
Trang 5* Chương trình lịch sử lớp 5 giúp học sinh lĩnh hội được một số tri thức
ban đầu và thiết thực về xã hội Đó là các sự kiện và nhân vật tiêu biểu tronglịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc Từ đó hình thành và phát triển ở họcsinh các kỹ năng quan sát, mô tả, phân tích, so sánh, đánh giá mối quan hệ giữacác sự kiện trong xã hội, đồng thời vận dụng các tri thức đã học vào thực tiễncuộc sống Qua đó khơi dậy và bồi dưỡng tình yêu đất nước, hình thành thái độđúng đắn đối với bản thân, gia đình, cộng đồng, kích thích tính ham hiểu biếtkhoa học của học sinh Để từ đó các có lòng tự hào dân tộc phát huy mọi khảnăng để xây dựng một tương lai xứng đáng với lịch sử của dân tộc
Phương pháp giảng dạy phân môn lịch sử lớp 5
Trong sự nghiệp giáo dục hiện nay , theo tinh thần đổi mới phương phápdạy học, trong đó người giáo viên luôn giữ vai trò tổ chức chỉ đạo, học sinh tíchcực chủ động nắm tri thức , tạo cho học sinh sự tham gia hứng thú và tráchnhiệm Người giáo viên đảm nhận vai trò xây dựng kế hoạch ,hướng dẫn hoạtđộng và hợp tác Người học được người dạy theo sát giúp đỡ trong quá trình họcnên tích cực tự giác và thể hiện sự năng động trong hoạt động học tập , kết quảcuối cùng là học sinh đã tiếp thu được những nguồn tri thức mới Bằng sự khámphá của bản thân với sự định hướng , giúp đỡ của giáo viên.Tự mình khám phá
ra tri thức học sinh sẽ cảm nhận được sự hứng thú say mê và yêu mến môn họchơn ngàn lần những gì học sinh tiếp nhận một cách thụ động từ giáo viên
- Một số phương pháp và hình thức tổ chức :
Phương pháp
* Nêu và giải quyết vấn đề
* Dạy học hợp tác trong nhóm nhỏ
* Khai thác kiến thức từ kênh hình
* Hình thành khái niệm và biểu tượng lịch sử
* Kể chuyện lịch sử
* Phương pháp vấn đáp
- Vận dụng và kết hợp các phương pháp trên nguyên tắc : học sinh được
tự hoạt động để phát hiện , nhận thức kiến thức
Hình thức tổ chức:
- Tổ chức học sinh thu nhập, tìm kiếm và chọn lựa các thông tin về lịch sử Trên cơ sở các nguồn tri thức (Sách giáo khoa, tranh ảnh, bản đồ, sơ đồ ,phương tiện nghe nhìn, …)Và vốn hiểu biết của học sinh, giáo viên hướng dẫnhọc sinh quan sát, phân tích, so sánh, hệ thống hoá kiến thức bước đầu khái quáthoá , tìm ra mối liên hệ giữa các sự vật , hiện tượng
Trang 6- Lịch sử là việc đã xảy ra, có thật và tồn tại khách quan Nhận thức lịch
sử phải thông qua các “dấu vết” của quá khứ, nhũng chứng cứ về sự tồn tại củacác sự kiện, hiện tượng, nhân vật đã diễn ra, do đó việc đầu tiên thiết yếu khôngthể bỏ qua là cho học sinh tiếp nhận thông tin từ sử liệu (Hiện vật , tranh ảnh,bản đồ …)thông qua đó học sinh tái hiện được sự việc đã diễn ra
- Có thể tổ chức cho học tập cả lớp , theo nhóm hoặc cá nhân với mụcđích tăng cường khả năng độc lập suy nghĩ , sáng tạo của học sinh, đồng thờiphát triển mối giao lưu , tương tác giữa thầy và trò, giữa trò và trò
- Cần vận dụng tối đa các điều kiện , phương tiện ở địa phương để tổ chứccho học sinh học ngoài lớp, cho học sinh tham quan các di tích lịch sử,văn hoá,các dấu vết quá khứ ,…
Mỗi phương pháp dạy học đều có tác dụng tích cực đối với học sinh , giúphọc sinh nắm vững kiến thức và phát triển kỹ năng thái độ Không có phươngpháp nào là vạn năng cả, chính vì vậy trong một tiết dạy để đạt hiệu quả cao
nhất đòi hỏi người giáo viên cần phải có sự sử dụng phối hợp hợp lý các
phương pháp dạy học khác nhau Với điều kiện cơ sở vật chất và trình độ tiếp nhận của học sinh Khi dạy lịch sử cần lựa chọn hình thức và phương pháp phù hợp với tình hình giảng dạy chung và đặc trưng riêng của các bài lịch sử
Trang 7Kiến thức lịch sử ở tiểu học không được trình bày theo một hệ thống chặtchẽ mà chỉ chọn ra những sự kiện, hiện tượng nhân vật lịch sử tiêu biểu cho mộtgiai đoạn lịch sử nhất định đưa vào chương trình phân môn lịch sử
Tuy vậy, những kiến thức trong phân môn lịch sử vẫn đảm bảo tính hệthống và tính logic của lịch sử ở mức độ thích nhất định
Ở nước ta nói chung việc dạy, học môn lịch sử chưa đạt hiệu quả cao.Cụthể kết quả thi tuyển vào đại học,cao đẳng năm 2011 thống kê cho biết có đếnhơn 98 % thí sinh bị điểm liệt dưới trung bình,trong đó có hàng nghìn điểm 0môn lịch sử.Những ai quan tâm đến giáo dục đều cảm thấy trăn trở về vấn đềnày.Vì sao như vậy?
Có nhiều nguyên nhân: Do giáo viên dạy,do học sinh học,do Chươngtrình lịch sử mỗi tuần chỉ dạy có một tiết,bài thì dài,chủ yếu là nghe,ghichép ,đọc sách giáo khoa nên học sinh học mà không nhớ nổi bài hoặc nhớ mộtcách không đầy đủ chính xác về các nhân vật,sự kiện lịch sử dẫn đến trả bài các
em không thuộc, thi thì không nhớ nên làm không được bài.Có khi không nắmđược câu hỏi muốn hỏi gì.Ví dụ câu hỏi :
- Em hãy nêu ý nghĩa Chiến dịch Việt Bắc Thu- đông 1947.(Lớp 5)
Thay vì các em nêu đúng như thầy cô đã dạy:
Ý nghĩa : Ta đánh bại cuộc tấn công quy mô của địch lên Việt Bắc ,phá
tan âm mưu tiêu diệt cơ quan đầu não chủ lực của ta,bảo vệ được căn cứ địa kháng chiến.
Các em nêu luôn cả diễn biến của trận đánh
- Đối với các câu hỏi khác nhiều em nhớ không đúng sự kiện ,nhân vật
- Một số học sinh học vẹt nên thi không nắm được yêu cầu của câu hỏiviết lan man những gì mình thuộc dẫn đến kết quả không cao
Ở Trường Tiểu học Ngan Dừa cũng rất nhiều học sinh điểm thi lịch sử thấphơn các phân môn , môn học khác
Riêng lớp 5A (năm học 2014-2015) do tôi dạy , khi tôi mới nhận các
em qua trao đổi và thông qua 1 số tiết dạy lịch sử đầu năm, tôi nhận thấythực trạng
học sinh ở lớp chỉ có khoảng 4 em học môn này một cách tích cực có thểđạt loại giỏi , khoảng 11 em học khá, còn lại 15 em học rất thụ động
*Thuận lợi:
- Bản thân có nhiều năm công tác trong nghề, có nhiều kinh nghiệm tronggiảng dạy
GV nắm được chương trình lịch sử ở các lớp
Trang 8- Hiện nay các nguồn thông tin từ sách báo, truyền hình ,truyền thanh,mạngIn-tơ - nét…khá phong phú Tôi cũng thường hay đọc tìm hiểu về tư liệu,tàiliệu,xem phim lịch sử,nhân chứng sống trong sách, báo ,chương trình trên ti vinên cũng giúp cho tôi tự học hỏi nâng cao tay nghề, mở mang thêm về kiếnthức lịch sử để dạy học sinh.
- Học các lớp chính trị,cảm tình Đảng,học tập và làm theo tấm gương đạođức Hồ Chí Minh giúp cho bản thân càng có ý thức trách nhiệm hơn trongnhiệm vụ của mình
- Ngoài ra còn được sự chỉ đạo sâu sát của ban giám hiệu nhà trường vềchuyên môn
- Nội dung sách giáo khoa phù hợp với trình độ nhận thức của học sinh
-Luôn được sự ủng hộ động viên giúp đỡ của anh em đồng nghiệp , nhất làanh chị trong khối 5
- Đồ dùng dạy học cũng được trang bị, một số đồ dung tự làm đạt hiệu quảcao
- Trang thiết bị phục vụ cho môn học còn ít , giáo viên chưa đi sâu
nghiên cứu tài liệu giảng dạy Các hình thức dạy học còn đơn điệu, khô cứng Bản thân giáo viên có phần xem nhẹ phân môn này so với Toán và Tiếng Việt
- Do giáo viên chỉ dùng một phương pháp đã cũ là thuyết trình cốt sao chohọc sinh chỉ cần nhớ tên nhân vật và sự kiện lịch sử là đủ Chính vì vậy học sinhkhông hứng thú trong các giờ lịch sử và đặc biệt không hình dung được sinhđộng về các sự kiện lịch sử đã diễn ra cách các em rất xa Từ đó dễ tạo cho các
em có thói quen ỷ lại, thụ động, dễ quên và trì trệ trong tư duy
- Riêng tôi có giọng kể,thuật chưa được hay lắm
- Do quan niệm sai lệch về vị trí, chức năng của môn lịch sử trong đờisống xã hội Một số học sinh có thái độ xem thường bộ môn lịch sử, coi đó làmôn học phụ Dẫn đến hậu quả học sinh không nắm đựơc những sự kiện lịch sử
cơ bản, nhớ sai, nhầm lẫn kiến thức lịch sử là hiện tượng khá phổ biến trongthực tế ở lớp,ở trường
- Gia đình các em học sinh lo cho kinh tế gia đình nên chưa có sự quantâm nhiều đến việc học của học sinh lúc ở nhà như đọc bài,học bài
Trang 9- Do ảnh hưởng của thời kì hội nhập, của phim truyện nước ngoài, củamạng Internet, của các trò chời điện tử… Đã ảnh hưởng không nhỏ đến nhữnghọc sinh thiếu động cơ thái độ học tập, sao nhãng việc học hành ít đọc sách, íthọc bài, nhất là bộ môn lịch sử.
Trên đây là một số tình hình thực tế dạy học môn lịch sử lớp 5 mà tôi đãgặp phải Tất nhiên còn nhiều tồn tại ở giáo viên và học sinh Vậy khi hướngdẫn học sinh lĩnh hội kiến thức môn lịch sử như thế nào để phát huy được tínhtích cực của học
II NỘI DUNG
Nguyên nhân những tồn tại trên :
Qua một số năm giảng dạy ở khối lớp 5 (Môn TNXH trước đây – mônlịch sử và địa lý những năm thay sách ), trao đổi cùng bạn bè đồng nghiệp vàthăm dò ý kiến của học sinh tôi nhận thấy : Học sinh hiểu biết rất mơ hồ về lịch
sử Thậm chí còn nhầm lẫn giữa nhân vật lịch sử nước nhà với nhân vật lịch sửtronh phim ảnh, không hứng thú khi đến giờ học lịch sử Tình trạng trên theo ýkiến bản thân tôi là do những nguyên nhân sau :
Nguyên nhân khách quan : Phim ảnh sách truyện về lịch sử của ta còn
nghèo nàn đơn điệu , không phong phú, sức hấp dẫn chưa cao Nhiều thể loạichưa phù hợp với lứa tuổi thiếu nhi, các em bị ảnh hưởng nhiều bởi phim truyệnnước ngoài,…
Nguyên nhân chủ quan :Trang thiết bị phục vụ cho môn học còn nghèo nàn
, giáo viên chưa đi sâu nghiên cứu tài liệu giảng dạy , chưa nhiệt tình trong bàidạy Các hình thức dạy học còn đơn điệu, khô cứng Bản thân giáo viên có phầnxem nhẹ phân môn này so với Toán và Tiếng Việt, chính vì thế khi tham gia cáchội thi giáo viên rất dè dặt khi lựa chọn phân môn Lịch sử
2 Biện pháp thực hiện:
Từ đặc trưng và mục tiêu của phần lịch sử trong chương trình tiểu học tôi nhậnthấy : Để có một tiết học lịch sử thành công, phát huy được tính tích cực củahọc sinh đòi hỏi phải có sự chuẩn bị thật kỹ của người dạy và người học
sinh là một điều mà tôi và các đồng nghiệp rất quan tâm
Trang 10sự hướng dẫn của giáo viên) vì hoạt động của trò là quá trình tự giác, tích cực,
tự vận động, nhận thức và phát triển nhưng phải được điều khiển
Tôi đã thực hiện các biện pháp đổi mới như sau:
Trong giờ sử giáo viên cho HS đóng vai diễn tả lại lời nói của các nhânvật lịch sử
Cho HS xem đoạn phim tài liệu,phim tư liệu,phim lịch sử
Tổ chức cho HS tham quan di tích lịch sử,bảo tàng,thực địa –nơi diễn ratrận đánh
Mời nhân chứng lịch sử kể chuyện cho các em nghe
GV dặn HS các ngày lễ lớn cần đón xem trên ti vi vì thường chiếu lại cácđoạn phim tư liêu,tài liệu…
Học sinh có thói quen ít chịu học bài nên tôi thường dạy nói nhiều lần nộidung cần nhớ để giúp các em nhớ trọng tâm của bài tại lớp rồi dặn các em
Khi dạy đến ngày lễ.kỉ niệm lịch sử nước nhà GV cho HS nhắc lại
GV hỏi HS :
Hôm nay là ngày gì? Em biết gì về ngày này?
GV nhấn mạnh lại để khắc sâu kiến thức cho các em
Sưu tầm tranh ảnh,tư liệu,đọc nhiều sách ,báo,tư liệu về lịch sử
Dạy lịch sử địa phương tôi pho to tài liệu Nội dung giáo dục địa phương
cho các em để HS dễ tiếp thu bài :
Bài 1 Đấu tranh cách mạng giành chính quyền về tay nhân dân xã.
(1936-1945)
Trang 11Bài 2 Trong cuộc kháng chiến chống Pháp bảo vệ Tổ quốc (1945-1954)
Giáo viên cũng trang bị cho mình tài liệu để dạy như Lịch sử Đảng bộ xã
Khi dạy một số bài, giáo viên có lồng ghép tích hợp giáo dục học sinh học tập vàlàm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh
Như các bài:Quyết chí ra đi tìm đường cứu nước;Đảng cộng sản ViệtNam ra đời; Bác Hồ đọc Tuyên ngôn độc lập; Vượt qua tình thế hiểm nghèo;
“Thà hi sinh tất cả chứ nhất định không chịu mất nước”.Chiến thắng Biên giớithu- đông 1950…
1 Hướng dẫn học sinh cách học bộ môn lịch sử theo từng loại bài:
Với loại bài dạy về nhân vật lịch sử: Giáo viên yêu cầu học sinh sưu tầmtranh ảnh hoặc tư liệu về cuộc sống và sự nghiệp của nhân vật lịch sử đó Kếthợp với đọc sách giáo khoa trước ở nhà để nắm được nội dung của bài mới vềcuộc sống và sự nghiệp của nhân vật lịch sử trước khi đến lớp
Trước khi nhắc đến nhân vật lịch sử nào đó, giáo viên cần cung cấp đểhọc sinh biết được những nét sơ lược về bối cảnh lịch sử (không gian, thời gian)
Học sinh được trình bày cơ sở hiểu biết đã có của mình
Cô và trò chuẩn bị sưu tầm tư liệu, tranh ảnh, bản đồ, tài liệu lịch sử:Như trên đã trình bày, một trong những phương pháp dạy học không thểthiếu được khi dạy phân môn lịch sử là phương pháp trực quan Những phươngtiện trực quan được sử dụng nhiều để dạy môn lịch sử là:
Giáo viên cần đối chiếu với những phương tiện mà nhà trường đã trang
bị để giáo viên bà học sinh chủ động trong bài dạy, cùng phối kết hợp với phụ
Trang 12huynh học sinh trong việc sưu tầm, đóng góp cho nhà trường Chủ động đề nghịvới Ban giám hiệu cho học sinh khối lớp 5 được đi tham quan di tích lịch sửhoặc bảo tàng lịch sử ở địa phương ,gần địa phương ,ở nơi khác hoặc yêu cầuphụ huynh học sinh tạo điều kiện tự đưa con em mình đi tham quan những nơiđó.
- Cho HS đi thực địa
- Mời nhân chứng sống kể chuyện cho HS nghe về trận đánh
Giáo viên phải nêu được vấn đề vừa có tính khái quát vừa có tính cụ thể
để học sinh tư duy và nhận thức được vấn đề mà giáo viên đưa ra, hướng họcsinh vào vấn đề cần giải quyết
Muốn định hướng mục tiêu, xác định nhiệm vụ học tập được tốt, phần nêuvấn đề của giáo viên phải đạt các yêu cầu :
* Lời dẫn phải xúc tích, giàu tính khái quát và giàu hình ảnh Giáo viên cóthể khéo léo liên hệ giữa bài cũ và bài mới.(Đây là một trong những yếu tố lôicuốn sự hứng thú của người học)
* Phải đề cập được cốt lõi của bài học
* Gợi trí tò mò của học sinh
Ví dụ bài : Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời
Phần giới thiệu giáo viên nói:Đảng ta đã được thành lập trong thời giannào? Đảng đã ra đời ở đâu? Trong hoàn cảnh như thế nào? Ai là người giữ vaitrò quan trọng trong việc thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam? Bài học hôm nay
sẽ giúp các em trả lời những câu hỏi này
Dạy học trên lớp:
Việc hướng dẫn học sinh cách học bộ môn lịch sử theo từng loại bài: việcthày và trò chuẩn bị sưu tầm tài liệu, tranh ảnh, tư liệu lịch sử tất cả đều nhằmphục vụ cho việc dạy học ở trên lớp với mục đích qua bài học học sinh phát huyđược tính tích cực của mình thông qua phân môn lịch sử
Trước kia chúng ta thường quan niệm học lịch sử là phải học thuộc, nạpvào bộ nhớ của học sinh theo lối thầy (cô) đọc, trò chép, học thuộc lòng theothầy,cô theo sách giáo khoa là đạt yêu cầu
Nhưng học tập lịch sử theo quan niệm hiện đại không phải là theo cáchtrên mà là: học sinh thông qua làm việc với sử liệu mà tạo ra hình ảnh lịch sử, tựxậy dựng, tự hình dung về quá khứ lịch sử đã diễn ra
Cơ sở nhận thức cá thể, độc lập đó, bằng các biện pháp tương tác xã hội (họctheo nhóm, học cả lớp, đối thoại thầy trò )mà học sinh xây dựng sự nhận thứcđúng đắn về môn lịch sử Muốn làm đuợc điều đó khi dạy học trên lớp, giáoviên cần phải tiến hành qua các bước sau:
Trang 13 Tôn trọng tính chân thật của lịch sử
Không kể chuyện quá dài, lấn át cả thời gian học sinh tiếp xúcvới cứ liệu lịch sử
Khi giới thiệu về bối cảnh lịch sử tôi thường kể cho học sinh nghe một câuchuyện mà phần kết thúc là nội dung chính các em sẽ phải tìm hiểu ở trong bàihọc nên thời gian kể chuyện chỉ gần 5 phút Câu chuyện tôi kể không đòi hỏi các
em phải nhớ toàn bộ nội dung, song yêu cầu các em nắm được những tình tiếtchính và đó là cơ sở để tiến hành những hoạt động kế tiếp
Học sinh làm việc với SGK (đọc thầm) để có những hình ảnh cụ thể về sựkiện, hiện tượng lịch sử
Tổ chức đàm thoại để tìm hiểu mục đích hay nguyên nhân diễn ra sự kiện …Dẫn dắt học sinh đi dần tới nội dung chính của bài.Thường là những câu hỏi liênquan tới phần mà mà các em vừa đọc thầm ,những câu hỏi tương đối dễ Vì vậygiáo viên nên ưu tiên cho những học sinh nhút nhát , học sinh yếu giúp các emmạnh dạn trong giờ học
Ví dụ: Bài “Thu- Đông 1947, Việt Bắc “ Mồ chôn giặc Pháp ”
- Để giảng nguyên nhân xuất hiện chiến dịch, tôi treo bản đồ hành chính ViệtNam, để học sinh chỉ được 6 tỉnh thuộc căn cứ địa Việt Bắc từ đó nắm vữngđược vị trí của căn cứ địa Việt Bắc trên bản đồ Việt Nam
- Học sinh đọc sách giáo khoa,tìm hiểu nguyên nhân, mục đích của chiếndịch.Học sinh trả lời cá nhân
- Giáo viên chốt và dẫn dắt học sinh tìm hiểu về diễn biến và ý nghĩa lịch sử củachiến dịch
*) Tổ chức cho học sinh làm việc ( Tự giải quyết các nhiệm vụ học tập
mà giáo viên nêu ra thông qua hoạt động nhóm )
Quan niệm dạy học mới, dạy học là quá trình phát triển ,học sinh tự khámphá ,phát hiện, tự tìm ra chân lý nên việc tổ chức cho học sinh trình bày ý kiến,thảo luận trong nhóm để rút ra những ý kiến chung sẽ làm cho học sinh hứng thúhơn Qua việc học hỏi, hợp tác mà tri thức trở nên sâu sắc, bền vững, dễ nhớ vànhớ lâu
Để giảng về diễn biến của chiến dịch:
Tôi giới thiệu lược đồ của chiến dịch để học sinh nắm được.Kết hợp khaithác tranh ảnh, lược đồ, bản đồ…
Trang 14Vì đó là những phương tiện giúp học sinh tái hiện những sự kiện lịch sửtrong quá khứ.Nhờ tự các em tìm kiếm, diễn tả bằng lời diễn biến chiến dịch có
sự hỗ trợ của kênh hình sẽ giúp các em nhớ kỹ, hiểu sâu,những kiến thức lịch sử
mà học sinh thu nhận được.Góp phần tạo biểu tượng và khái niệm lịch sử , đồngthời còn phát triển trí óc quan sát, trí tưởng tượng tư duy và ngôn ngữ của họcsinh
Phát huy tính tích cực chủ động và độc lập suy nghĩ của học sinh, tạo tính
tự tin trong học tập
Tổ chức cho học sinh báo cáo kết quả thảo luận
Giáo viên cho học sinh nhận xét đánh giá ý kiến của các nhóm , cần bổsung gì hoặc học sinh có thể có câu hỏi giao lưu cùng bạn
Sau mỗi nhóm thảo luận xong giáo viên nên khéo léo dùng kiến thức mà họcsinh đã biết để liên hệ giữa câu hỏi nhóm này với nhóm khác ,giúp học sinhthấy công việc của nhóm mình và của bạn có liên hệ chặt chẽ với nhau khôngthể tách rời –công việc mình làm không thể thiếu Điều này giúp các em tự tin
và mạnh dạn hơn trong giờ học và cử đại diện trình bày lại diễn biến theo phiếuhọc tập của nhóm mình Các nhóm khác nhận xét bổ sung nếu thiếu
Có thể cho các học sinh thi đua với nhau bằng cách trực tiếp lên chỉ lược
đồ để nói lại diễn biến của chiến dịch theo lời văn của mình
Trang 15Giáo viên làm trọng tài đánh giá hướng dẫn các em tới nhận định đúngvàchốt lại vấn đề cần nắm chắc.Giáo viên cần có tranh ảnh tư liệu sưu tầm được đểlàm bằng chứng cho những báo cáo của học sinh, điều này làm các em sẽ vôcùng thích thú, sự khen ngợi của giáo viên cũng tạo hưng phấn giúp học sinhhọc tốt hơn.
Bước thứ nhất: Giáo viên cần phải định hướng được mục đích, nêu nhiệm vụ
nhận thức của tiết học
Ví dụ: Bài “Chiến dịch Việt Bắc thu – đông 1947” phần giới thiệu bàigiáo viên nói: Sau tiếng súng mở đầu ở Hà Nội ngày 19-12-1946 quân dân ta đãphá tan kế hoạch tấn công Việt Bắc của địch trong chiến dịch thu-đông 1947 Vìsao lại xuất hiện chiến dịch này? Diễn biến của chiến dịch ra sao? Ý nghĩa củachiến dịch là gì? Chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu qua bài hôm nay “Chiến dịchViệt Bắc thu – đông năm 1947”
Bước thứ hai: Học sinh đọc tài liệu sách giáo khoa, xem tranh ảnh nghiên cứu
đọc thêm tư liệu, trao đổi thảo luận nhóm, cá nhân Học sinh làm phiếu học tập đại diện nhóm trình bày, các bạn trong lớp nghe và góp ý kiến
-Cuối tiết học ,giáo viên có thể đặt những câu hỏi về nguyên nhân thất bạihay thành công của chiến dịch Từ bài học, giáo dục học sinh những suy nghĩ vàtình cảm đúng đắn, khơi gợi trong các em lòng tự hào dân tộc và xây dựng chocác em ý thức học tập để sau này lớn lên em sẽ làm gì để xứng đáng với những
gì mà cha ông đã để lại cho các em
*’Định hướng mục tiêu bài dạy, xác định nhiệm vụ học tập với học sinh
Bằng cách dẫn chuyện , giáo viên trước khi nhắc đến nhân vật lịch sử nào
đó, cần cung cấp để học sinh biết được những nét sơ lược về bối cảnh lịch sử(không gian, thời gian) mà nhân vật hoạt động Thường là kết mở rộng bằng một
số câu hỏi gợi sự hứng thú , trí tò mò ở học sinh : Nhân vật đó là ai ? Đã có cốnghiến gì cho đất nước ? Những việc Ông làm có ảnh hưởng gì đến công cuộc giảiphóng đất nước? Chúng ta cùng tìm hiểu qua bài …
Ví dụ : Khi dạy bài :Phan Bội Châu và phong trào Đông Du
Ở phần này giáo viên có thể nêu : Ông sinh năm 1867 mất 1940 Quê Ông
ở làng Đan Nhiệm, tỉnh Nghệ An Ông lớn lên khi đất nước đã bị thực dân Phápxâm lược Ông là người thông minh, học rộng, tài cao, có ý đánh đuổi giặcPháp.Với suy nghĩ của ông : Nhật Bản là một nước châu Á “ Đồng văn đồngchủng”,nên hy vọng vào sự giúp đỡ của Nhật để đánh Pháp Vậy Ông đã làm gì
để thực hiện được mong ước đó ? Ông là ai? Chúng ta cùng tìm hiểu qua bài :Phan Bội Châu và phong trào Đông Du
