tóm tắt luận án tiến sĩ phát triển năng lực suy luận thống kê cho sinh viên cao đẳng chuyên nghiệp

- Nghiên cứu một số loại hình suy luận thống kê phù hợp mà sinh viên cao đẳng chuyên nghiệp thường hay sử dụng để xử lí các tập số liệu.. - Nghiên cứu cách tiếp cận trong dạy học thống k

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

1.1 Vai trò của thống kê

Thống kê ngày càng trở nên quan trọng trong cuộc sống thực tiễn của xã hội Thống kê cung cấp những thông tin về sự phát triển kinh tế - xã hội trong tương lai của đất nước trong mối liên hệ với thế giới bên ngoài Những thông tin thống kê này là cực kì cần thiết, là tiền đề giúp nhà nước lãnh đạo, chỉ đạo nền kinh tế, làm căn cứ để hoạch định chính sách phát triển kinh tế - xã hội Không những thế, nó còn là công cụ sắc bén, hiệu quả để nhận thức xã hội

Khoa học thống kê không chỉ là công cụ để quản lí, phản ánh cái đã có mà còn là công cụ để tiên đoán, dự đoán tình hình, xu hướng phát triển của hiện tượng kinh tế - xã hội trong tương lai Đây là một trong những đặc điểm quan trọng của thông tin kinh tế - xã hội, nó vừa đảm bảo độ tin cậy cao, sức thuyết phục lớn giúp cho các nhà quản lí giải quyết có hiệu quả những vấn đề thực tiễn đặt ra

1.2 Đặc điểm sinh viên cao đẳng chuyên nghiệp

1.3 Vị trí, vai trò và ý nghĩa của học phần thống kê trong đào tạo sinh viên cao đẳng chuyên nghiệp

Thống kê có một vị trí, vai trò quan trọng trong chương trình đào tạo sinh viên cao đẳng chuyên nghiệp Nó không những cung cấp, trang bị cho sinh viên những kỹ năng ban đầu về thu thập và xử lí số liệu thống kê mà còn là nền tảng tri thức giúp sinh viên học tốt nhiều môn học cơ sở chuyên ngành và thực sự hữu ích cho các em để hoàn thành những nhiệm vụ chuyên môn sau này

Mặt khác, bất kì học phần nào trong chương trình đào tạo trình độ cao đẳng cũng có nhiệm vụ là thông qua đặc điểm của học phần, phối hợp với các học phần khác, các hoạt động khác để giáo dục sự phát triển toàn diện cho sinh viên Vì vậy, học phần thống kê ngoài mục đích trang bị kiến thức thống kê còn có nhiệm vụ quan trọng là phát triển các năng lực trí tuệ cho sinh viên

1.4 Những đòi hỏi của thực tiễn cuộc sống

Chúng ta đang sống trong thời đại "bùng nổ thông tin", thông tin thống kê

có thể nói đang "bủa vây" chúng ta từ nhiều hướng và ngày càng trở nên "tràn ngập" trong cuộc sống của mỗi công dân Để có thể tiếp nhận và xử lí khối lượng thông tin khổng lồ đó, mỗi công dân nhất thiết phải có năng lực sàng lọc, suy xét, phân tích để rút ra những kết luận hữu ích phục vụ cho nhu cầu công việc của bản

thân cũng như của doanh nghiệp Năm 1991, Raja Roy Singh đã khẳng định: "Để đáp ứng được những đòi hỏi mới được đặt ra cho sự bùng nổ kiến thức và sáng tạo kiến thức mới, cần phải phát triển năng lực tư duy, năng lực giải quyết vấn đề

và tính sáng tạo Các năng lực này có thể quy gọn về năng lực giải quyết vấn đề"

[99]

Nhiều cơ quan doanh nghiệp đòi hỏi nhân viên của mình phải có kỹ năng suy luận định lượng, kỹ năng suy luận thống kê để giải quyết linh hoạt những bài toán xuất hiện trong cuộc sống, trong quá trình lao động và sản xuất kinh doanh

Nhu cầu này đang dần trở thành một xu hướng, một tiêu chí đánh giá năng lực sinh viên khi tốt nghiệp, nó đặt ra nhiệm vụ quan trọng và hết sức nặng nề cho ngành giáo dục trên bước đường đổi mới phương pháp dạy và học, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo, hướng đến đào tạo tiếp cận năng lực người học 1.5 Nhu cầu và xu hướng đổi mới giảng dạy thống kê

Trong những năm gần đây có nhiều nhà giáo dục toán có tên tuổi trên thế giới cùng đồng lòng kêu gọi đổi mới trong dạy học thống kê Các nhà giáo dục toán cho rằng giảng dạy thống kê nên tập trung vào hiểu biết thống kê, suy luận thống kê và

tư duy thống kê, và xem đây là mục đích của giáo dục toàn vẹn, là hướng đổi mới cần thiết trong dạy học thống kê

1.6 Xác định đề tài nghiên cứu của luận án

Để phát triển những năng lực suy luận thống kê, nhiều nhà giáo dục toán đã tìm cách phát triển suy luận thống kê, tư duy thống kê thay vì dạy các kiến thức riêng lẻ Mục đích của giáo dục toán hiện đại là quan tâm đến việc sử dụng càng nhiều dữ liệu và khái niệm, giảm bớt lí thuyết, kỹ thuật và nuôi dưỡng cách học tích cực với mục đích dành cho suy luận thống kê Nghiên cứu của luận án dựa trên việc dạy và học thống kê ở các Trường Cao đẳng Giao thông Vận tải II, Đại học Duy Tân, Đại học Đông Á, Cao đẳng Đức Trí trên địa bàn thành phố Đà Nẵng, chưa được đẩy nhanh để phù hợp với các tình huống và yêu cầu thực tế Người ta biết rất

ít về việc sinh viên cao đẳng chuyên nghiệp học thống kê như thế nào, các khái niệm bị hiểu nhầm, những gì được giảng dạy và đánh giá đã thể hiện ra sao Sinh viên có khả năng áp dụng suy luận thống kê để giải quyết các tình huống liên quan đến nghề nghiệp sau này chưa được chú ý đến

Từ những lí do trên, chúng tôi chọn đề tài nghiên cứu: Phát triển năng lực suy luận thống kê cho sinh viên cao đẳng chuyên nghiệp

2 Mục đích nghiên cứu

Mục đích của luận án là tìm biện pháp sư phạm phát triển năng lực suy luận thống kê cho sinh viên cao đẳng chuyên nghiệp, qua đó góp phần nâng cao chất lượng dạy học thống kê và chất lượng đội ngũ lao động trình độ cao đẳng chuyên nghiệp

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích nghiên cứu, luận án thực hiện các nhiệm vụ sau:

- Nghiên cứu cơ sở lí luận về suy luận thống kê, đặc điểm và các thành tố cơ bản của suy luận thống kê

- Nghiên cứu một số loại hình suy luận thống kê phù hợp mà sinh viên cao đẳng chuyên nghiệp thường hay sử dụng để xử lí các tập số liệu

- Nghiên cứu cơ sở lí luận về năng lực suy luận thống kê của sinh viên cao đẳng chuyên nghiệp

- Nghiên cứu phương pháp đánh giá năng lực suy luận thống kê của sinh viên cao đẳng chuyên nghiệp một cách đáng tin cậy

- Nghiên cứu cách tiếp cận trong dạy học thống kê và một số biện pháp sư phạm phát triển năng lực suy luận thống kê cho sinh viên cao đẳng chuyên nghiệp

- Thực nghiệm sư phạm để đánh giá tính khả thi và hiệu quả của các biện pháp sư phạm đã đề xuất

4 Giả thuyết khoa học

Nếu làm sáng tỏ được cơ sở khoa học của suy luận thống kê và năng lực suy luận thống kê thì có thể đề xuất được các biện pháp sư phạm và sử dụng chúng một cách hợp lí nhằm phát triển năng lực suy luận thống kê cho sinh viên trong các trường cao đẳng chuyên nghiệp

5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

5.1 Đối tượng nghiên cứu

- Quá trình dạy học toán ở các trường cao đẳng chuyên nghiệp

- Nhiệm vụ phát triển năng lực trí tuệ cho sinh viên cao đẳng chuyên nghiệp trong quá trình dạy học toán

6 Phương pháp nghiên cứu

6.1 Nghiên cứu lí luận

6.2 Điều tra, quan sát

6.3 Thực nghiệm sư phạm

7 Những điểm mới của luận án và những luận điểm đưa ra bảo vệ

7.1 Những điểm mới của luận án

Về mặt lí luận

- Làm rõ khái niệm suy luận thống kê; đề xuất các loại hình suy luận thống kê

mà sinh viên cao đẳng chuyên nghiệp cần được trang bị

- Đề xuất các thành tố năng lực suy luận thống kê của sinh viên cao đẳng chuyên nghiệp

- Đề xuất khung đánh giá năng lực suy luận thống kê của sinh viên cao đẳng chuyên nghiệp

- Xây dựng một số biện pháp sư phạm góp phần phát triển năng lực suy luận thống kê cho sinh viên cao đẳng chuyên nghiệp

Về mặt thực tiễn

Các kết quả nghiên cứu của luận án sẽ tạo cơ sở cho việc đưa ra các biện pháp sư phạm góp phần phát triển năng lực suy luận thống kê cho sinh viên cao đẳng chuyên nghiệp Sinh viên có khả năng áp dụng những loại hình suy luận thống kê để phục vụ các môn cơ sở, cơ sở chuyên ngành, đồng thời giải quyết các tình huống liên quan đến nghề nghiệp của mình sau khi ra trường cũng như khả năng ứng phó với các vấn đề bắt gặp trong thực tiễn cuộc sống Qua đó, bồi dưỡng tư duy phê phán, khả năng suy xét, phản biện khi các em đối diện với tập

số liệu thống kê

7.2 Những luận điểm đưa ra bảo vệ

- Cần thiết phải phát triển năng lực suy luận thống kê cho sinh viên cao đẳng chuyên nghiệp

- Nội hàm của khái niệm suy luận thống kê; đặc điểm của suy luận thống kê; các loại hình suy luận thống kê mà sinh viên chuyên nghiệp cần được trang bị và phát triển; các thành tố năng lực suy luận thống kê và khung đánh giá năng lực suy luận thống kê của sinh viên cao đẳng chuyên nghiệp

- Một số biện pháp sư phạm góp phần phát triển năng lực suy luận thống kê cho sinh viên cao đẳng chuyên nghiệp

8 Cấu trúc luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, luận án được bố cục 4 chương như sau:

Chương 1 Tổng quan vấn đề nghiên cứu

Chương 2 Suy luận thống kê và năng lực suy luận thống kê của sinh viên cao đẳng

chuyên nghiệp

Chương 3 Một số biện pháp sư phạm góp phần phát triển năng lực suy luận thống

kê cho sinh viên cao đẳng chuyên nghiệp

Chương 4 Kết quả thực nghiệm sư phạm

Chương 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.1 Về khoa học thống kê

1.1.1 Lịch sử phát triển của thống kê

1.1.2 Hoạt động thống kê

1.2 Sơ lược về lịch sử của vấn đề nghiên cứu

1.2.1 Lịch sử nghiên cứu về hiểu biết thống kê

1.2.2 Lịch sử nghiên cứu về suy luận thống kê

1.2.3 Lịch sử nghiên cứu về tư duy thống kê

1.3 Kết luận chương 1

Chương 2 SUY LUẬN THỐNG KÊ VÀ NĂNG LỰC SUY LUẬN THỐNG KÊ

CỦA SINH VIÊN CAO ĐẲNG CHUYÊN NGHIỆP

2.1 Khái niệm chung về suy luận

2.2 Khái niệm suy luận thống kê

Kết hợp với các nghiên cứu và phân tích trong mục 1.1.2, chúng tôi cho rằng:

Suy luận thống kê là loại suy luận dựa trên dữ liệu thống kê để nhận biết, lí giải, phân tích và đưa ra các kết luận có ý nghĩa thống kê cũng như để phát hiện

ra quy luật thống kê của một đám đông cùng loại

Theo chúng tôi, suy luận thống kê là một quá trình gồm nhiều giai đoạn, các giai đoạn đó kế tiếp nhau có mối quan hệ tương hỗ lẫn nhau, có thể được minh họa qua sơ đồ 2.1

Sơ đồ 2.1 Quá trình suy luận thống kê

2.3 Đặc điểm của suy luận thống kê

Suy luận thống kê luôn luôn xuất hiện trong bối cảnh thế giới thực, phụ thuộc vào bối cảnh và bị bối cảnh tác động ngược lại đến suy luận thống kê

Suy luận thống kê mang tính bao quát, ngôn ngữ rộng và xảy ra hàng ngày trên mọi lĩnh vực hoạt động của cuộc sống Nó thực sự cần thiết trong quản lí nhà nước, trong cuộc sống lao động sản xuất của mọi công dân và các doanh nghiệp Dựa trên luật số lớn, những kết quả của suy luận thống kê vì thế mang tính xác suất Tuy nhiên, các kết quả đó vẫn có ý nghĩa trong hoạt động thực tiễn, nếu được áp dụng trong những điều kiện nhất định thì chúng vẫn có thể chấp nhận được để đưa đến những hành động đúng

2.4 Mối quan hệ giữa hiểu biết, suy luận và tư duy thống kê

Sơ đồ 2.2 sau sẽ thể hiện mối qua hệ giữa hiểu biết thống kê, suy luận thống

kê và tư duy thống kê:

Sơ đồ 2.2 Mối quan hệ giữa hiểu biết, suy luận và tư duy thống kê

2.5 Một số suy luận toán học tham gia vào quá trình suy luận thống kê

2.5.1 Suy luận suy diễn

2.5.2 Suy luận quy nạp

2.5.3 Suy luận hợp lí, suy luận có lí

2.6 So sánh suy luận thống kê và suy luận toán học

Kỹ năng tính toán thống

Suy luận thống kê

Tư duy thống kê

Hiểu biết thống kê

Lí giải, giải thích

Mô hình hóa thông tin thống kê

Rút ra kết luận

Xây dựng giả thuyết

Suy luận thống kê và suy luận toán học có nhiều điểm giống nhau Tuy nhiên, do yêu cầu, nhiệm vụ của mỗi môn học là nguồn gốc tạo nên sự khác nhau và dẫn đến một số sai lầm trong suy luận Việc giảng dạy trong cả hai môn học có thể được dẫn dắt và tạo thuận lợi bởi bối cảnh Trong khi thực hành thống

kê phụ thuộc nhiều vào bối cảnh thế giới thực còn thực hành toán học lại có xu hướng xa rời bối cảnh thế giới thực Sự phụ thuộc vào bối cảnh trong suy luận thống kê có thể dẫn đến những sai lầm trong suy luận Một số sai lầm đó rất khó khắc phục ngay cả đối với các chuyên gia giỏi và dày dạn kinh nghiệm

2.7 Mô hình phát triển suy luận thống kê

2.7.1 Cơ sở xây dựng mô hình phát triển suy luận thống kê

Việc xây dựng mô hình phát triển suy luận thống kê chúng tôi dựa trên các cơ

sở sau: - Quá trình hoạt động thống kê.- Từ mô hình phát triển nhận thức của Biggs

và Collis [55], [63] - Từ cơ sở tâm lí học, giáo dục học

2.7.2 Mô hình phát triển suy luận thống kê

Trong đó:

2.7.2.1 Thu thập và mô tả dữ liệu

Có hai loại suy luận này hình thành và phát triển thông qua hoạt động thu

thập và mô tả dữ liệu thống kê Chúng tôi cho rằng, suy luận từ thu thập dữ liệu là loại suy luận thống kê liên quan đến công tác chuẩn bị dụng cụ, nhân lực và thời gian thích hợp cho từng loại hoạt động thu thập dữ liệu riêng biệt Còn suy luận

từ mẫu đại diện là một loại suy luận thống kê cho biết cách lấy mẫu theo nguyên tắc xác suất và những gì có thể ảnh hưởng đến một mẫu; biết cách chọn mẫu đại diện hoặc không đại diện cho đối tượng nghiên cứu; biết hoài nghi với những kết luận rút ra từ mẫu cỡ nhỏ hay thiên vị

2.7.2.2 Tổ chức dữ liệu

Dữ liệu thu được qua khảo sát thăm dò thường là dữ liệu thô, muốn sử dụng được chúng ta phải tổ chức lại dữ liệu Muốn sắp xếp, phân loại hoặc tóm tắt dữ liệu, sinh viên phải biết phân biệt dữ liệu thu được là loại dữ liệu định tính hay định lượng, rời rạc hay liên tục, để từ đó lựa chọn hình thức sắp xếp, phân loại thích hợp Không những thế, sinh viên phải hiểu được ý nghĩa của những con số thống kê trong đánh giá chất lượng sản phẩm, trong đối chứng thực nghiệm Quá

Phân tích dữ liệu Suy luận thống kê

Mô tả dữ liệu

Trình bày dữ liệu

Tổ chức dữ liệu Kết luận

Thu thập dữ liệu

trình suy luận này xuất hiện trong hoạt động tổ chức dữ liệu của sinh viên, nó liên quan trực tiếp đến dữ liệu thô thu thập được Chúng tôi gọi loại suy luận này

là suy luận từ dữ liệu Như vậy, suy luận từ dữ liệu là loại suy luận thống kê liên quan đến nhận biết dữ liệu thuộc loại định tính hay định lượng, rời rạc hay liên tục và ý nghĩa của những con số thống kê thu thập được trong đánh giá chất lượng sản phẩm hay đối chứng

gọi là suy luận từ các biểu diễn dữ liệu thống kê Vậy theo chúng tôi, suy luận từ các biểu diễn dữ liệu thống kê là loại suy luận thống kê liên quan đến việc hiểu ý nghĩa của đồ thị thống kê; biết lựa chọn một loại đồ thị phù hợp để biểu diễn cho một loại dữ liệu; hiểu cách đọc và giải thích một đồ thị thống kê; suy ra được các yếu tố ngẫu nhiên trong một phân bố để nhận ra các tham số đặc trưng mẫu

Quá trình tổ chức và trình bày dữ liệu cũng hình thành và phát triển một

loại suy luận nữa đó là suy luận từ các tham số đặc trưng Suy luận từ các tham

số đặc trưng là một loại suy luận thống kê liên quan đến việc hiểu các tham số đặc trưng và ý nghĩa của chúng đối với tập dữ liệu; hiểu được việc sử dụng các

số đặc trưng của mẫu cỡ lớn để dự đoán sẽ chính xác hơn mẫu cỡ nhỏ; biết được các tham số đặc trưng của các tập dữ liệu sẽ hữu ích cho việc so sánh các tập dữ liệu đó với nhau

2.7.2.4 Phân tích, diễn giải dữ liệu và kết luận

Quá trình phân tích và diễn giải dữ liệu là một quá trình quan trọng và cốt lõi

nhất để hình thành nên suy luận thống kê cho chủ thể Quá trình này bao gồm việc thừa nhận các mô hình, xu hướng của dữ liệu và suy luận để đưa ra dự đoán, kết luận từ dữ liệu thống kê

Trong quá trình phân tích và diễn giải dữ liệu, hình thành nên loại suy luận khi sinh viên kiểm tra, đánh giá và lí giải mối quan hệ giữa hai biến số, biết xác định và giải thích các mối quan hệ, giải thích một bảng hai chiều khi xem xét mối quan hệ song phương, nắm bắt mối quan hệ nhân quả, tương hỗ giữa hai biến số Quá trình suy luận này chúng tôi gọi là suy luận từ sự kết hợp các dữ liệu Chúng

tôi cho rằng, suy luận từ sự kết hợp các dữ liệu là loại suy luận thống kê liên quan đến việc kiểm tra, đánh giá và lí giải mối quan hệ giữa hai biến số; xác định và giải thích các mối quan hệ, giải thích một bảng dữ liệu hai chiều khi xem xét mối quan hệ nhân quả giữa hai biến số

Tổng hợp cả quá trình thống kê từ thu thập, mô tả dữ liệu đến phân tích, diễn giải để đưa đến những kết luận, khẳng định có ý nghĩa, sinh viên sẽ nhận thấy những kết luận đó đều mang tính xác suất, thể hiện của sự không chắc chắn

Từ việc lấy mẫu, tính đại diện của mẫu, độ lớn của mẫu, phương thức lấy mẫu

để phân tích kết luận cho tổng thể Tất cả sự bấp bênh đó sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình phân tích để đề xuất giả thuyết, đưa đến kết luận thống kê Quá trình này tác động trực tiếp đến suy luận của sinh viên Chúng tôi gọi loại hình suy luận hình thành trong môi trường của sự không chắc chắn này là suy luận từ sự không

chắc chắn Suy luận từ sự không chắc chắn là loại suy luận thống kê liên quan đến việc hiểu và sử dụng các ý tưởng của sự tình cờ, ngẫu nhiên, cơ hội và sự không chắc chắn; biết đưa ra các đánh giá về các sự kiện không chắc chắn; biết tất cả các khả năng xảy ra là không đồng đều nhau; biết sử dụng phương pháp phù hợp

để xem xét tính giống nhau của các sự kiện khác nhau

2.7.3 Ý nghĩa của việc nhận thức mô hình phát triển suy luận thống kê trong dạy học thống kê

2.7.4 Một số loại hình suy luận thống kê mà sinh viên cần được trang bị thông qua dạy học thống kê

2.7.4.1 Dự đoán thống kê

a Khái niệm chung về dự đoán

Theo chúng tôi, dự đoán là một hình thức của tư duy nhằm phản ánh sự vật, hiện tượng trong tương lai trên cơ sở những tri thức và kinh nghiệm đã có

b Phương thức dự đoán

Chúng tôi cho rằng có nhiều phương thức để tiến hành dự đoán, nhưng dù theo phương thức nào đi chăng nữa thì dự đoán cũng đi theo một phương thức chung được mô tả qua sơ đồ 2.4 sau:

Sơ đồ 2.4 Quá trình dự đoán

c Dự đoán thống kê: Trong nghiên cứu của chúng tôi trên đối tượng sinh

viên các trường chuyên nghiệp, các em được học thống kê toán, một số chuyên

ngành được học nguyên lí thống kê, thống kê xã hội học, nên chúng tôi xem dự đoán thống kê là một hình thức của tư duy nhằm phản ánh sự vật, hiện tượng trong tương lai dựa trên số liệu thống kê và kinh nghiệm đã có

Ví dụ 2.9 Một doanh nghiệp dự định đưa một sản phẩm mới vào tiêu thụ ở một vùng dân cư có 2500000 người Nghiên cứu thị trường đối với 3500 người thấy có

3 Chứng minh giả thuyết

4 Tri thức mới

b Dự đoán số lượng khách hàng tiềm năng mà doanh nghiệp hy vọng sẽ có được ở thị trường mới là bao nhiêu?

2.7.4.2 Suy diễn thống kê, quy nạp thống kê

Chúng ta biết rằng "quy luật phân phối xác suất của các thống kê đặc trưng mẫu phản ánh mối liên hệ chặt chẽ giữa các tham số của mẫu với các tham số tương ứng của tổng thể nghiên cứu" [46] cho nên các suy luận thống kê rút ra đó có

sự tham gia của suy luận suy diễn và suy luận quy nạp Chúng tôi gọi hai loại hình

này của suy luận thống kê là suy diễn thống kê và quy nạp thống kê Như vậy, suy diễn thống kê là suy đoán về một bộ phận của tổng thể dựa trên tập dữ liệu thống

kê đã biết của toàn bộ tổng thể đó Ngược lại, quy nạp thống kê là suy đoán về toàn

bộ tổng thể dựa trên tập dữ liệu thống kê đã biết của một bộ phận của tổng thể đó

2.7.4.3 Một số loại hình suy luận thống kê cần trang bị cho sinh viên cao

đẳng chuyên nghiệp Mười loại suy luận thống kê đó được mô tả qua sơ đồ 2.6 sau:

2.7.5 Tác động của suy luận thống kê đến sinh viên cao đẳng chuyên nghiệp

2.8 Năng lực suy luận thống kê của sinh viên chuyên nghiệp

2.8.1 Các nhóm kỹ năng suy luận thống kê của sinh viên chuyên nghiệp

Theo các nhà tâm lí học, kỹ năng được hiểu theo nhiều khía cạnh khác nhau Trên khía cạnh hành động, kỹ năng được hiểu là cách thức hành động một việc nào

đó và đạt được kết quả khi hành động Trên khía cạnh thứ hai, kỹ năng được hiểu là việc vận dụng những tri thức, kỹ xảo và kinh nghiệm đã có để tiến hành những hành

động nào đó Từ đó, chúng tôi cho rằng kỹ năng suy luận thống kê là khả năng con người suy luận hoặc thực hiện một hoạt động mang lại kết quả bằng cách lựa chọn,

KẾT LUẬN

Suy luận từ sự không chắc chắn

Suy luận

từ dữ liệu

Suy luận từ các biểu diễn dữ liệu

Suy luận từ các tham số đặc trưng

Suy luận

từ sự kết hợp các

dữ liệu

Suy luận từ thu thập dữ liệu

Suy diễn thống kê

Dự đoán thống kê Quy nạp

thống kê

vận dụng những tri thức thống kê và kinh nghiệm đã có để nhận biết, lí giải, ứng dụng và rút ra các kết luận có ý nghĩa thống kê từ dữ liệu thống kê

Căn cứ vào cơ sở tâm lý học, giáo dục học, lý thuyết dạy học và mô hình phát triển suy luận thống kê, chúng tôi phân chia các kỹ năng suy luận thống kê thành từng nhóm kỹ năng tương ứng với từng loại hình suy luận thống kê cần sử dụng đến trong từng khâu của mô hình phát triển suy luận thống kê như sau:

2.8.1.1 Nhóm kỹ năng suy luận thống kê từ hoạt động thu thập và mô tả

Kỹ năng 3: Biết cách lấy mẫu đại diện và ảnh hưởng của mẫu đến tổng thể

Kỹ năng 4: Đọc hiểu dữ liệu thô thu được qua hoạt động thu thập dữ liệu

2.8.1.2 Nhóm kỹ năng suy luận thống kê từ hoạt động tổ chức và trình bày dữ liệu thống kê

Kỹ năng 5: Nhận biết dữ liệu là định tính hay định lượng, rời rạc hay liên tục để lựa chọn hình thức sắp xếp, phân loại thích hợp

Kỹ năng 6: Nhận biết và hiểu ý nghĩa của những con số thống kê

Kỹ năng 7: Mô hình hóa dữ liệu thống kê để tìm kiếm các mối quan hệ và xu hướng phát triển của hiện tượng nghiên cứu

Kỹ năng 8: Hiểu và giải thích hợp lý từ các bảng biểu và biểu đồ thống kê

2.8.1.3 Nhóm kỹ năng suy luận thống kê từ hoạt động phân tích, diễn giải

và kết luận

Kỹ năng 9: Sử dụng suy luận quy nạp, suy luận suy diễn để rút ra các kết luận

Kỹ năng 10: Sử dụng các thiết bị điện tử hỗ trợ phân tích số liệu để rút ra các kết luận với độ tin cậy cao

Kỹ năng 11: Sử dụng kỹ thuật thống kê cơ bản để giải thích hoặc rút ra các kết luận cho tổng thể

Kỹ năng 12: Đánh giá và rút ra các kết luận chính xác, hợp lí từ các mô hình hóa

2.8.1.4 Nhóm kỹ năng vận dụng suy luận thống kê vào thực tiễn cuộc sống

Kỹ năng 15: Nhận định tính hợp lí của các vấn đề liên quan đến số liệu thống kê trên các phương tiện truyền thông hay trong các hoạt động thực tiễn

Kỹ năng 16: Vận dụng suy luận thống kê và những kiến thức thống kê để giải quyết các vấn đề từ thực tiễn cuộc sống liên quan đến số liệu thống kê

2.8.2 Năng lực suy luận thống kê

Năng lực nói chung và năng lực của sinh viên nói riêng thường được biểu hiện qua các đặc trưng sau:

- Năng lực tồn tại và phát triển thông qua hoạt động

- Năng lực được bộc lộ qua thao tác thành thạo các kỹ năng trong hành động

- Các cá nhân khác nhau sẽ có năng lực khác nhau

- Năng lực hoàn toàn có thể bồi dưỡng phát triển thông qua giáo dục đào tạo

Vì vậy, chúng tôi cho rằng: Năng lực suy luận thống kê là sự tích hợp các kỹ năng suy luận thống kê, tác động một cách tự nhiên lên các nội dung thống kê trong bối cảnh thực tiễn liên quan đến số liệu thống kê để giải quyết những vấn đề

mà bối cảnh đó đặt ra

2.8.2.1 Mô hình phát triển năng lực suy luận thống kê

2.8.2.1.1 Cơ sở xây dựng mô hình

2.8.2.1.2 Mô hình phát triển năng lực suy luận thống kê

Sơ đồ 2.7 Mô hình phát triển năng lực suy luận thống kê

2.8.2.2 Nhóm năng lực suy luận thống kê từ hoạt động thu thập và mô tả

dữ liệu

a Năng lực 1: Năng lực suy luận về công tác chuẩn bị cho hoạt động thu thập dữ liệu.

b Năng lực 2: Năng lực suy luận từ mẫu đại diện

2.8.2.3 Nhóm năng lực suy luận thống kê từ hoạt động tổ chức và trình bày

- Khái niệm về đọc hiểu thông tin thống kê

- Năng lực đọc hiểu thông tin thống kê từ bảng biểu, biểu đồ

2.8.2.4 Nhóm năng lực suy luận thống kê từ hoạt động phân tích, diễn giải

Ví dụ 2.20 Khảo sát thuỷ văn phục vụ lập báo cáo nghiên cứu khả thi một dự án đầu tư xây dựng ta có bảng thống kê lượng mưa trung bình (mm) tháng và năm tại khu vực Đà Nẵng như sau:

Bảng 2.9 Phân bố lượng mưa ở Đà Nẵng

Tháng

Địa điểm

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12

Cả năm

Câu hỏi 1: Nhận xét về tổng lượng mưa năm ở khu vực Đà Nẵng, chiều hướng gia

tăng của lượng mưa?

Câu hỏi 2: Nếu cho biết giới hạn tổng lượng mưa tháng là 100mm, thì mùa mưa ở

khu vực Đà Nẵng bắt đầu từ tháng nào? Cao nhất vào tháng nào?

Câu hỏi 3: Cho biết phân bố lượng mưa theo thời gian ở khu vực Đà Nẵng như thế

nào?

b Năng lực 6: Đánh giá sự hạn chế của các nghiên cứu, như độ tin cậy và tính hiệu quả cao của đo lường, sự thích hợp của hình thức thực nghiệm, kích thước mẫu và các đặc trưng mẫu

Ví dụ 2.21 Ở một nước nọ, người ta tiến hành những cuộc thăm dò dư luận để tìm

ra mức độ ủng hộ cho ứng cử viên tổng thống trong lần bầu cử sắp đến Bốn tờ báo thực hiện thăm dò độc lập trên toàn quốc Bốn kết quả thăm dò được công bố ra như sau:

Tờ báo thứ nhất: công bố 36,5% ủng hộ (thăm dò được tiến hành vào ngày 7 tháng

03, với một mẫu ngẫu nhiên gồm 500 cư dân có quyền bầu cử)

Tờ báo thứ 2: công bố tỉ lệ ủng hộ 41% (thăm dò được tiến hành vào ngày 23 tháng

03, với một mẫu ngẫu nhiên gồm 500 cư dân có quyền bầu cử)

Tờ báo thứ 3: công bố tỉ lệ ủng hộ 39% (thăm dò được tiến hành vào ngày 23 tháng

03, với một mẫu ngẫu nhiên gồm 1000 cư dân có quyền bầu cử)

Tờ báo thứ 4: công bố 44,5% ủng hộ (thăm dò được tiến hành vào ngày 23 tháng

03, với 1000 độc giả gọi điện đến để bầu chọn)

Tờ báo nào có kết quả thăm dò tốt nhất để dự đoán mức độ ủng hộ tổng thống nếu cuộc bầu cử được tổ chức ngày 28 tháng 03? Hãy đưa ra lí giải cho câu trả lời của bạn

c Năng lực 7: Trực giác thống kê

d Năng lực 8: Tìm đoán, phát hiện vấn đề

e Năng lực 9: Phân tích tiên đoán

g Năng lực 10: Thực nghiệm để dự đoán thống kê

Ví dụ 2.22 Trước nay sản phẩm lốp ô tô do công ty DRC sản xuất chiếm 42% thị phần Hiện nay trước sự cạnh tranh quyết liệt của thị trường sản phẩm, ban giám đốc