Nhiễm Trùng Ngoại Khoa (BS. Đỗ Đình Công)

MỤC TIÊU• 1-Định nghĩa được – nhiễm trùng ngoại khoa • 2-Chẩn đoán được – áp xe nóng, áp xe lạnh, nhọt, nhọt chùm, viêm hạch bạch huyết cấp, nhiễm trùng vết thương • 3-Nhận thức được

NHIỄM TRÙNG NGOẠI KHOA

Bs Đỗ Đình Công

Tổ Bm ngọai Bv NDGĐ

8424423, 0903754943,ddc5504@yahoo.com

MỤC TIÊU

• 1-Định nghĩa được

– nhiễm trùng ngoại khoa

• 2-Chẩn đoán được

– áp xe nóng, áp xe lạnh, nhọt, nhọt chùm, viêm hạch bạch huyết cấp, nhiễm trùng vết thương

• 3-Nhận thức được

– tính đa dạng, phức tạp của bệnh nhằm tăng

cường công tác dự phòng

Định nghĩa

• NTNK

– là biến chứng

• của chấn thương hay của vết thương

• sau những can thiệp phẫu thuật

Những trường hợp NT cần phải phẫu thuật

• Hoại tử mô mềm

• NT của các xoang trong cơ thể:

– viêm phúc mạc, viêm mủ màng phổi– viêm mủ màng tim

• NT cơ quan, tổ chức khép kín:

– áp xe, viêm mủ khớp

• NT mảnh ghép

– mảnh ghép thóat vị bẹn, kết hợp xương

NT sau phẫu thuật, chấn thương hay vết thương

• NT vết mổ, vết thương

• Viêm phúc mạc sau mổ

• NT mảnh ghép

• NT bệnh viện

• NTNK là sự mất thăng bằng

– sức đề kháng của cơ thể

– khả năng gây bệnh của vi sinh vật

• Nhiễm trùng trong ngoại khoa

– là một bài toán không có tuổi

– luôn được thảo luận

– không bao giờ được giải quyết một cách dứt

điểm

– hiện nay nó đang tạo ra nhiều mối lo ngại năng nề

Điều kiện phát sinh

• Ổ thuận lợi

– khác với NT nội khoa

– ổ thuận lợi cho NT

• phần cơ thể bị dập nát

• ổ tắc huyết

Điều kiện phát sinh

• Ngõ vào

Vi sinh vật xâm nhập cơ thể – từ bên ngoài qua da, niêm mạc

• nhọt, viêm mô tế bào, vết thương

– vi khuẩn ở bên trong cơ thể

• vỡ ruột hay thủng túi mật

– sau động tác chẩn đoán hay điều trị

• vết mổ, soi bọng đái, tiêm thuốc, chọc dò dịch não tủy

Điều kiện phát sinh

• Sức đề kháng

– sự nguyên vẹn của cơ quan

• yếu tố bảo vệ tại chỗ ngăn chận sự xâm nhập của vi khuẩn vào cơ thể

– yếu tố toàn thân

• đóng vai trò quan trọng tong khi vi khuẩn đã xâm nhập vào tổ chức

– sức đề kháng của bệnh nhân gồm 2 yếu tố

Điều kiện phát sinh

sức đề kháng

• Yếu tố bảo vệ tại chỗ

– lớp biểu mô

• nhiều tầng và sừng hóa của da

• niêm mạc của đường hô hấp; tiêu hóa; tiết niệu

• sự nguyên vẹn không cho vi khuẩn xâm nhập tác dụng rửa của nước mắt; nước tiểu

• hoạt động của nhung mao của đường hô hấp

• sóng nhu động trên ống tiêu hoá

• chất nhày và pH trong lòng ống tiêu hoá

• hệ thống miễn dịch của bề mặt như IgA

Điều kiện phát sinh

• Yếu tố toàn thân

– mất khả năng hoạt động / giết chết

– bao gồm

• thực bào, hệ thống miễn dịch, hệ thống bổ thể, hệ thống đông máu

– Yếu tố toàn thân thay đổi

• theo tuổi, tình trạng dinh dưỡng

• sau chấn thương, sau mổ, bị phỏng

• u ác tính, sau hóa trị hay sử dụng thuốc ức chế miễn dịch,

• vài bệnh lý nội tiết

Điều kiện phát sinh Khả năng phá hoại

• Độc lực của vi sinh vật

– số lượng, đường xâm nhập, đặc tính riêng của vi khuẩn

– ngoại độc tố (vi khuẩn uốn ván, bạch hầu)

– chất nội độc tố (vi khuẩn gram âm)

Điều kiện phát sinh

• Kỹ thuật mổ

– nhẹ nhàng

– cắt lọc mô hoại tử

– tôn trọng nguyên tắc vô trùng

– phân biệt thì hữu trùng; vô trùng

– thực hiện một cách hoàn hảo

Tác nhân gây nhiễm trùng ngoại khoa

– giới động vật như amip

– giới thực vật như Mycobactérium

– virus

– vi khuẩn

– hóa chất

PHÂN LOẠI NHIỄM TRÙNG NGOẠI KHOA

• Mô mềm

– NT của da, tổ chức dưới da hay lớp cơ

• Viêm mô tế bào Viêm bạch mạch

• Áp xe nóng Áp xe lạnh

• Hoại thư sinh hơi Uốn ván

• Xoang trong cơ thể

• Viêm phúc mạc Áp xe trong ổ bụng

• Tràn mủ màng phổi Viêm mủ khớp

• Viêm mủ màng tim

PHÂN LOẠI NHIỄM TRÙNG NGOẠI KHOA

• Nhiễm trùng mảnh ghép

– của van tim, khớp, mạch máu

• Nhiễm trùng vết thương hay vết mổ

• Nhiễm trùng bệnh viện

– Tổ chức y tế Hoa kỳ

– 2 triệu trường hợp / năm

– 150.000 trường hợp tử vong

– Kéo dài thời gian điều trị (từ 2 đến 16 ngày)

– tiêu tốn thêm hàng tỉ đô la

• Bệnh lý tương ứng của từng cơ quan

NGUYÊN TẮC ĐIỀU TRỊ

• kết hợp

– sức đề kháng của cơ thể

– điều trị nội khoa

– vật lý trị liệu, vỗ lưng, vận động sớm

– uống nhiều nước, loãng đàm

– bất động và kê chi cao

• phẫu thuật

– để tháo mủ, cắt lọc mô hoại tử, lấy dị vật

– khâu nối hay cô lập ống tiêu hoá

Áp xe nóng

• một ổ mủ cấp tính khu trú

• trong các phần mềm của cơ thể

• 4 triệu chứng cơ bản

– sưng – nóng – đỏ - đau

• Nguyên nhân

– Tụ cầu, Liên cầu

– Trực khuẩn, Phế cầu

– Vi khuẩn kỵ khí

– hóa chất

• nhựa thông, iot, nitrat bạc

cấu tạo áp xe nóng

• Vách bao: cấu tạo bởi 3 lớp

– Lớp trong : nơi tiếp xúc ổ mủ, là mạng lưới fibrin giam giữ các bạch cầu và vi khuẩn

– Lớp giữa : tổ chức liên kết non, chỉ có những mạch máu mới tạo.

– Lớp ngoài : làmột tổ chức xơ, một hàng rào ngăn cản giữa những mô NT và mô lành

• Bọng chứa mủ

– Mủ đặc dính, màu kem sữa, không mùi: áp xe do tụ cầu – Mủ loãng, mủ pha thanh dịch: áp xe do liên cầu

– Mủ loãng xám bẩn, mùi thối: do vi khuẩn yếm khí

Triệu chứng lâm sàng

Tiến triển

• Giai đoạn viêm lan tỏa

– đau nhức, liên tục tăng dần, khu trú

– dấu hiệu NT toàn thân

– 4 triệu chứng cơ bản

• Cứng ở trung tâm và đóùng bánh ở viền ngoài

• Nóng Đỏ Đau khi sờ ấn

• Kèm theo

– Một ngõ vào: là một vết thương nhỏ, một chỗ tiêm dưới da hay

bắp thịt – Những dấu hiệu lan tỏa: viêm bạch mạch, viêm hạch

• Cơ địa

– đái tháo đường.

– suy dinh dưỡng, suy thận

Triệu chứng lâm sàng

Tiến triển

• Giai đoạn tụ mủ (sau năm bảy ngày)

– Đau nhịp đập theo mạch, / mất ngủ

– Dấu hiệu toàn thân nặng hơn

– SL bạch cầu tăng / bạch cầu đa nhân

– Mảng cứng khu trú lại, giới hạn rõ dần, có

dạng – sờ thấy mềm ở trung tâm

• dấu chuyển sóng (fluctuation)

Aùp xe lạnh

• trực khuẩn Eberth

• Giai đoạn đầu

– Là một củ lao (tuberculome)

• khối u nhỏ, cứng, không đau, không có dấu hiệu viêm tấy

• Khối u này có thể tồn tại nhiều tháng Nếu không được điều trị, củ lao sẽ biến thhành tổ chức bã đậu rồi thành mủ.

• b.Giai đoạn áp xe:

• ổ mủ: mủ loãng / mô hoại tử / bã đậu

• Thành của ổ mủ gồm 2 lớp:

– Lớp trong gồm các tổ chức hoại tử còn sót lại, lẫn với các mạch máu tân tạo

– Lớp ngoài có những thương tổn lao đang tiến triển

Triệu chứng

• 3 giai đoạn

– Giai đoạn đầu

– Giai đoạn có mủ

– Giai đoạn rò mủ

Viêm tấy lan tỏa

• Viêm tấy lan toả (VTLT)

– là tình trạng viêm cấp tính của mô tế bào

– 2 đặc điểm:

• Xu hướng lan toả mạnh, không giới hạn

• Hoại tử các mô bị xâm nhập

• Giải phẫu bệnh

– Viêm tấy trong 2 ngày đầu

• không có mủ

– ổ mủ nhỏ rải rác

• bóc tách các khoang tế bào, lan toả, làm hoại tử nhiều mô, ngấm đầy một loại mủ màu vàng xanh

Triệu chứng và tiến triển

• Triệu chứng toàn thân

– Rét run và sốt cao (40-41o)

– mệt nhọc, buồn nôn, mất ngủ

– Li bì

Triệu chứng

• gần cửa vào của vi khuẩn

• sưng phồng lên và lan rộng

– phù nề và đau nhức

– da bóng đỏ

– đốm tái bầm

tiến triển

• Tối cấp diễn

– không được điều trị kịp thời

– tình trạng nhiễm khuẩn và nhiễnm độc nặng

– dẫn đến tử vong trong vòng 24-48h

• Tiến tới giai đoạn hoại tử

– Tình trạng toàn thân ổn định

– mô hoại tử rụng đi một cách tự nhiên hay được mổ

• Biến chứng khác

– viêm khớp mủ, viêm tắc tĩnh mạch

– viêm màng phổi mủ, viêm nội tâm mạc

– nhiễm trùng huyết / nhiễm khuẩn mủ huyết

– lành sẹo xấu

Viêm mạch lympho

• Khởi đầu

– qua vết thương

– vi khuẩn lọt vào bạch mạch nông ở dưới da (viêm bạch mạch lưới)

• kế tiếp

– lan đến các ống góp bạch huyết

– (viêm bạch mạch sâu hay bạch mạch thân) – (viêm hạch bạch huyết)

Triệu chứng lâm sàng

• Đau nhức ở một ngón tay hay ngón chân

– nơi bị vết thương

– Đau kiểu nóng bỏng, đau dọc theo chi

• sốt 38o5 – 390C, mệt mỏi, nhức đầu, ớn lạnh

• Khám

– Chỗ vết thương sưng nề.

– Một vùng đỏ, nóng

• những lằn chỉ đỏ kết thành mạng lưới

• sờ ấn lên trên lâu da hơi tái đi và gây đau thốn (viêm bạch lưới)

viêm thân bạch mạch

• Ở phía trên

– lằn đỏ sẫm, thẳng,

– song song với nhau (có khi có một số ngành nối với nhau)

– sờ cho cảm giác giống như những sợi dây cộm, cứng, ấn rất đau

– (viêm thân bạch mạch)

• Primary herpes

simplex virus

infection of the palm with lymphangitis of the forearm

Viêm hạch lympho cấp tính

• Giải phẫu bệnh

– giai đoạn cương tụ

• (viêm hạch bạch huyết cấp sung huyết)

• hạch to

– giai đoạn viêm hóa mủ

– hạch biến thành một ổ mủ

• diễn tiến

– viêm xung quanh hạch

– viêm tấy hạch

Triệu chứng lâm sàng

• Đau vùng hạch bị viêm

– làm giảm vận động

• Bệnh nhân bị nhức đầu, sốt nhẹ

• Khám thấy

– Hạch to, đau

– chắc, bờ tròn, chưa dính với da, ấn rất đau)

– Đường bạch mạch

• lằn chỉ dài hay kết thành mạng lưới

• da có màu đỏ.

• Cửa ngõ xâm nhập của vi khuẩn

– vết chọc nhỏ / vết thương

– vết thương đã liền sẹo

Triệu chứng lâm sàng

• Viêm xung quanh hạch

– Khối hạch dính chùm với nhau

– không di động được

– thành một đám quánh lan tỏa cứng và đau

– da ửng đỏ

• Viêm tấy hạch

– Đau càng ngày càng tăng, làm mất ngủ

– Toàn thân

– Khối hạch sưng to, đỏ, đau khi sờ

– chủ yếu là da tấy đỏ lan rộng

• Viêm hạch

lympho ở

nách

Nhọt

• Nhọt

– nhiễm khuẩn phát triển từ chân lông– tụ cầu khuẩn vàng

• Nhiễm khuẩn lan

– quanh chân lông

– phần biểu bì xung quanh

– tạo ra một đám tổ chức hoại tử / ngòi – ngòi :

• tụ cầu khuẩn, bạch cầu

– Viêm mạch lympho hay viêm hạch lympho

– Nhiễm khuẩn huyết

• Viêm tắc tĩnh mạch

– nhọt mặt, / môi trên (đinh râu)

– viêm tắc tĩnh mạch gốc, tĩnh mạch mắt, đặc biệt là tĩnh mạch xoang hang

– gây tử vong

– người tiểu đường

– suy dinh dưỡng

Giải phẫu bệnh

• Mảng tím đỏ, to nhỏ khác nhau

• Giai đoạn nốt phỏng

– có các nốt phỏng chứa nước màu hồng hồng

• Giai đoạn loét

– nốt phỏng vỡ ra / loét tròn nhỏ

– rải đều như một tổ ong hay một hoa sen

• Giai đoạn vỡ ngòi

– cầu da còn lại giữa các ổ loét bị phá hủy

– ổ loét to như miệng núi lửa

– chứa đầy những đám ngòi.

epidermoid cyst

• HIDRADENITIS SUPPURATIVA

Nhiễm trùng vết thương

• Vết thương

– vết mổ của cuộc phẫu thuật

– vết thương do sang chấn

• NT ở trên lớp cân

Bệnh án

• Phần thông tin bệnh nhân

• Lý do vào viện

– Đau Sưng Chảy mủ– Sốt Mệt Hôn mê

• Hỏi

– Đau

• Nhiều: mất ngủ nhịp đập

• Dãn tĩnh mạch chi dưới

• Vết thương, ổ nhiễm cũ

Bệnh án

• Khám

– Nhìn

• Màu da Mảng đỏ Khối u

• Lóet Chảy mủ Vết mổ

• Lằn chỉ

– Sờ

• Sưng Nóng Đỏ Đau

• Mất màu khi ấn

• Khối u Viêm tấy quanh u

• Dấu chuyển sóng