Tiểu luận Những năm tháng ra đi tìm đường cứu nước của chủ tịch Hồ Chí Minh

Trong chuyến hành trình 30 năm đi tìm đường cứu nước cho dân tộc mình từ năm 1911 cho đến năm 1941 , ông đã tới nhiều quốc gia khác nhau để trực tiếp quan sát những chuyển biến tại các n

Sinh viên: Giang Thụy Khánh Ngân

Lớp 23- Khóa 36

Môn học: Tư tưởng Hồ Chí Minh

Đề tài:

HỒ CHÍ MINH VÀ HÀNH TRÌNH TÌM ĐƯỜNG CỨU NƯỚC TÓM TẮT SƠ LƯỢC VỀ TIỂU SỬ

Hồ Chí Minh là một nhà cách mạng, một trong những người đặt nền móng và lãnh đạo công cuộc đấu tranh giành độc lập, toàn vẹn lãnh thổ cho Việt Nam Ông là người viết và đọc bản Tuyên ngôn Độc lập Việt Nam khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ngày 2 tháng 9 năm 1945 tại quảng trường Ba Đình, Hà Nội, là Chủ tịch nước trong thời gian 1945 – 1969, Chủ tịch Ban Chấp hành Trung ương Đảng Lao động Việt Nam trong thời gian 1951 – 1969, kiêm Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng từ 10/1956 đến 1960 Cuộc đời Hồ Chí Minh là một cuộc hành trình huyền thoại Trong chuyến hành trình 30 năm đi tìm đường cứu nước cho dân tộc mình (từ năm 1911 cho đến năm 1941) , ông đã tới nhiều quốc gia khác nhau để trực tiếp quan sát những chuyển biến tại các nước châu Phi, châu Âu, châu Á, Bắc Mỹ và Trung Đông - một việc mà không có lãnh tụ nào khác làm được trong thế kỷ 20

LÒNG YÊU NƯỚC VÀ QUYẾT ĐỊNH RA ĐI TÌM ĐƯỜNG CỨU NƯỚC

Chủ tịch Hồ Chí Minh (sinh ngày 19 tháng 5 năm 1890 – mất ngày 2 tháng 9 năm 1969) tên khai sinh là Nguyễn Sinh Cung là con trai thứ của nhà nho Nguyễn Sinh Sắc Quê ông ở làng Sen xứ Nghệ Ông sinh trưởng và lớn lên trong một gia đình trí thức truyền thống nhưng nghèo khó , cơ hàn Thưở nhỏ, lòng yêu nước của Người đã bắt đầu từ những lời ru của mẹ Tình yêu ấy theo Người đến cả cuộc đời vì dân vì nước Khi súng Tây vẫn nổ, xóm làng mù mịt trong bom đạn, nước nhà đắm chìm trong cảnh nô lệ, bi thương đầy nước mắt, Nguyễn Sinh Cung càng thấm sâu nỗi đau xót mất nước Ngôi nhà của cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc là nơi thường diễn ra cuộc gặp mặt giữa những nhà yêu nước và thế là lại nung nấu trong trái tim chàng trai trẻ những tình cảm, suy nghĩ về một ước mơ cháy lòng: giành lấy đất nước cho dân ta

Trong giai đoạn cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, phong trào yêu nước của nhân dân ta phát triển mạnh mẽ Nổi lên những phong trào yêu nước của các nhà nho, tầng lớp tiểu tư sản trí thức mà tiêu biểu là phong trào Đông Du của Phan Bội Châu, phong trào Đông kinh nghĩa thục của Phan Chu Trinh, các phong trào của Việt Nam nghĩa đoàn, Hội Hưng Nam, Đảng Thanh niên… Các phong trào đã tạo nên những tiếng vang trong xã hội nhưng đã nhanh chóng bị thực dân Pháp đàn áp hoặc bế tắc về đường lối Lúc bấy giờ cha2ng trai Ng~ Sinh Cung chỉ mới 15 tuổi Anh đã sớm hiểu biết và rất đau xót trước cảnh thống khổ của đồng bào Lúc này, Người đã có tư tưởng đánh đuổi thực dân Pháp, giải phóng đồng bào Anh đã tham gia công tác bí mật, nhận công việc liên lạc Anh khâm phục các cụ Phan Đình Phùng, Hoàng Hoa Thám, Phan Chu Trinh và Phan Bội Châu, nhưng không hoàn toàn tán thành cách làm của họ

Qua việc nghiên cứu những bài học lịch sử của các bậc cha ông và khảo nghiệm trong thực tiễn, Nguyễn Tất Thành thấy rằng mọi cách thức tiến hành ở trong nước, hay đi

ra nước ngoài, sang Trung Quốc, hay Nhật Bản đều không thể thành công Những con đường mà các bậc sĩ phu đã đi đều bị kết thúc bằng những thất bại đau đớn Phải tìm con đường khác, con đường mới; phải đi ra nước ngoài nhưng theo một hướng khác

Đó là kết luận rất quan trọng của người thanh niên trẻ Anh với lòng yêu nước mãnh

liệt và một cách suy nghĩ táo bạo, một trí tuệ hết sức minh mẫn quyết khám phá bằng được con đường đi đến giải phóng cho đồng bào

Bắt đầu con đường cứu nước , Người lấy tên là Nguyễn Tất Thành Tháng 5 năm

1909, Nguyễn Tất Thành từ giã Huế theo cha vào huyện Bình Khê thuộc tỉnh Bình Định (nay là huyện Tây Sơn, tỉnh Bình Định) nhân ông Nguyễn Sinh Sắc được cử nhận chức tri huyện ở đó Để tiếp tục việc học tập, từ tháng 9 năm 1909, Nguyễn Tất Thành được cha gửi đến Quy Nhơn để học tại Trường tiểu học Pháp - bản xứ Quy Nhơn theo chương trình lớp cao đẳng Vào một ngày đầu thu (tháng 8-1910), Nguyễn Tất Thành tạm biệt Quy Nhơn, đi vào Sài Gòn

Lần theo ven biển đi đến Phan Rang, Người thấy một cảnh tượng đau lòng mà mấy năm sau, Người còn nhắc lại với một người bạn: Những người Pháp ở Pháp phần nhiều là tốt Song những người Pháp thực dân rất hung ác, vô nhân đạo Ở đâu chúng

nó cũng thế Ở ta, tôi cũng thấy chuyện như thế xảy ra ở Phan Rang Bọn Pháp cười sặc sụa trong khi đồng bào ta chết đuối vì chúng nó Đối với bọn thực dân, tính mạng của người thuộc địa da vàng hay da đen cũng không đáng một đồng xu

Từ nửa sau tháng 9-1910 đến trước tháng 2-1911, Nguyễn Tất Thành dạy học ở Trường Dục Thanh (Phan Thiết) Thời gian đầu, thầy Thành ở nhờ nhà cụ Hồ Tá Bang, sau chuyển ra ở cùng với học sinh nội trú của trường tại nhà Ngư trong vườn cụ Nguyễn Thông Thầy Thành được phân công dạy chữ Hán và chữ quốc ngữ cho học sinh lớp nhì Thầy dạy rất tận tâm, hết lòng thương yêu, chăm sóc học sinh Thầy đã trao đổi tâm tư về thân phận người dân mất nước nhiệm vụ cứu nước của mỗi người dân Việt Nam, trước hết là thanh niên có học thức với các thầy giáo và học sinh Vấn

đề thầy Thành đặt ra cũng là nỗi băn khoăn chung của thầy và trò, nên đã có ngay được sự đồng cảm sâu sắc, cùng nhau đào sâu chí căm thù và bồi dưỡng lòng tự hào

về truyền thống yêu nước của dân tộc, bày mưu tính kế đánh đuổi quân thù

Sau mấy tháng dạy học ở Trường Dục Thanh, Nguyễn Tất Thành rời trường đi vào Sài Gòn, thực hiện hoài bão từng nung nấu là tìm cách đi sang Pháp và các nước phương Tây để xem "họ làm như thế nào rồi trở về giúp đồng bào chúng ta"

Trước ngày 2 tháng 6 năm 1911, Nguyễn Tất Thành bàn với một số người bạn thân về chuyến đi ra nước ngoài Anh nói: tôi muốn đi ra ngoài, xem nước Pháp và các nước khác Sau khi xem xét họ làm như thế nào, tôi sẽ trở về giúp đồng bào chúng ta Nhưng nếu đi một mình, thật ra cũng có điều mạo hiểm, ví như khi đau ốm Anh muốn đi với tôi không?

Khi người bạn hỏi lấy đâu ra tiền mà đi, anh Thành vừa nói vừa giơ hai bàn tay:

- Đây, tiền đây chúng ta sẽ làm việc Chúng ta sẽ làm bất cứ việc gì để sống

và để đi

CUỘC HÀNH TRÌNH

Ngày 2 tháng 6 năm 1911, Nguyễn Tất Thành xin làm việc ở tàu Amiran Latusơ Tơrêvin, một tàu lớn vừa chở hàng vừa chở khách của hãng Năm Sao đang chuẩn bị rời Cảng Sài Gòn đi Mác Xây, Pháp

Ngày 3 tháng 6 năm 1911, Nguyễn Tất Thành bắt đầu làm việc ở tàu Amiran Latusơ Tơrêvin, nhận thẻ nhân viên của tàu với tên mới: Văn Ba

Ngày 5 tháng 6 năm 1911, từ Bến Nhà Rồng, ông lấy tên Văn Ba, lên đường sang Pháp với nghề phụ bếp trên chiếc tàu buôn Đô đốc Latouche-Tréville, với mong muốn học hỏi những tinh hoa và tiến bộ từ các nước phương Tây Người thanh niên 21 tuổi

ấy ra đi với mục đích to lớn Hơn mười năm sau chính anh đã trả lời nhà báo, nhà thơ Nga ÔXip Mandenstan rằng: Vào trạc tuổi mười ba, lần đầu tiên tôi được nghe những

từ TỰ DO - BÌNH ĐẲNG - BÁC ÁI Đối với chúng tôi, người da trắng nào cũng là người Pháp Người Pháp đã nói thế và từ thuở ấy, tôi muốn làm quen với nền văn minh Pháp, muốn tìm xem những gì ẩn giấu đằng sau những từ ấy

Một lần khác, trả lời nhà văn Mỹ Anna luy Xtirông, Người nói: Nhân dân Việt Nam, trong đó có ông cụ thân sinh ra tôi, lúc này thường hỏi nhau ai là người giúp mình thoát khỏi ách thống trị của Pháp Người này nghĩ là Nhật, người khác nghĩ là Anh, có người lại cho là Mỹ Tôi thấy phải đi ra nước ngoài xem cho rõ Sau khi xem xét họ làm ăn ra sao, tôi sẽ trở về giúp đồng bào tôi

Trong khoảng thời gian làm việc trên tàu, có một lần ông Bùi Quang Chiêu kỹ sư canh nông người Việt vào quốc tịch Pháp, đi vé tàu hạng nhất cùng với gia đình sang Pháp du lịch, trông thấy anh Thành liền gọi anh lại bảo : « Tại sao con lại làm cái nghề khó nhọc này ? Bỏ nghề này đi Con nên chọn một nghề khác, danh giá hơn

».Không, anh Thành đã chọn cách đi riêng của anh Lao động đối với anh là phương tiện để đi tìm chân lý Sự nghiệp của anh bắt đầu bằng đôi bàn tay trắng Nhưng đôi tay sẽ làm nên tất cả, bất chấp gian nguy và khổ cực, bất chấp sóng dữ và những chân trời xa lạ không có người quen Người thanh niên có chí lớn và sự táo bạo ấy cũng là người Việt Nam yêu nước đầu tiên tự dấn mình vào con đường « vô sản hóa » Tuổi trẻ, khi tình yêu Tổ quốc đã bùng lên, bao giờ cũng đẹp, đầy dũng khí và niềm tin Anh Thành lăn mình vào cuộc sống của quần chúng vô sản chính là đang tạo ra cho lòng anh mảnh đất thuận lợi cho giác ngộ giai cấp nẩy mầm

Ngày 8-6, tàu tới Xin-ga-po thuộc địa Anh Ngày 14-6, tàu tới Cô-lôm-bô, lại thuộc địa Anh Ngày 30-6, tàu tới Po Xa-ít, vẫn thuộc địa Anh Thời ấy mặt trời không bao giờ lặng trên đế quốc Anh Ngày 6-7, tàu cập bến Đa-răng trong cảng Mác-xây Đây là đất Pháp đầu tiên mà anh trông thấy và đặt chân lên, nơi đầu tiên trông đời anh thấy có những người Pháp gọi anh bằng «ông

» Một ngày ở lại Mác-xây, đi thăm phố xá, anh Ba nhận xét : Thì ra, người Pháp ở bên Pháp không ác như thực dân Pháp ờ Việt Nam Thì ra, bên Pháp cũng có người nghèo như bên ta Sau một thời gian ngắn ở đây, nhà yêu nước trở lại tàu đô đốc Latouche-Tréville Rồi con tàu rời tới Le Havre,

Dunkirk và trở lại Marseille 3 tháng sau đó Nguyễn Tất Thành đã viết một lá thư cho Tổng thống Cộng hòa Pháp, xin được tham dự Trường Thuộc địa (Colonial) với tư cách là một thực tập sinh Trường này được thành lập vào năm 1889 để đào tạo các quan chức chính phủ đảm nhiệm các vị trí ở Đông Dương khi đó Nguyễn Tất Thành nuôi hi vọng đây có thể là con đường hướng tới tự do ở đất nước mình

Trong khi chờ câu trả lời, Nguyễn Tất Thành trở lại Sài Gòn, với hi vọng được gặp cha Nhưng mọi nỗ lực tìm kiếm cha đều thất bại Các anh chị em đã tham gia phong trào phản kháng vũ trang và chị gái đã bị binh lính thực dân bắt hai lần Cha của Nguyễn Tất Thành cũng bị bắt giam năm 1912 và khi được thả ông bị người Pháp vẫn tiếp tục theo dõi

Trở lại tàu, Nguyễn Tất Thành tới Marseille lần thứ ba và nhận được tin trường Colonial đã từ chối mình

Ngày 15-7, tàu anh Ba tới Lơ Ha-vrơ, một cảng ờ miền Bắc nước Pháp, để sửa chữa, đưa tất cả thủy thủ, nhân viên sang làm ở một tàu khác của hãng

để trở lại Đông Dương Anh Ba không theo, bèn lên bộ đi làm thuê Cách bến

Lơ Ha-vrơ khoảng hai ki-lô-mét ngay bên cạnh biển, có một thị trấn xinh đẹp xây trên một ngọn đồi nhìn thẳng xuống cảng La Ha-vrơ Đấy là thị trấn

Xanh-tơ An-đrét-xơ Dọc những con đường yên tĩnh đầy bóng râm uốn khúc lưng đồi là những biệt thự nhiều cây và vườn hoa Anh Ba được thuê làm vườn cho viên chủ tàu Lúc ấy, cách chỗ anh ở vừa đúng 200 ki-lô-mét, cũng có một người Nga yêu nước đến ở Pháp Đấy là Lê-nin, lãnh tụ của phong trào cách mạng Nga, ngụ tại nhà số 4, phố Ma-ri Rô-dơ, quận 14, Pa-ri

Anh bỏ nghề làm vuờn ở Xanh-tơ An-drét-xơ, trở lại làm nghề thủy thủ trên một tàu chở hàng của hãng Năm Sao chạy vòng quanh châu Phi Người ta cho anh biết : khí hậu châu Phi rất khắc nghiệt, tàu chở hàng chạy không êm như tàu chờ khách, đi rất mệt, hành trình lại dài mà anh Ba một thân một mình, không có bầu bạn Anh Ba hăng hài ra đi và anh nói : « Tôi là thanh niên, tôi khỏe, tôi chịu được Tôi chỉ muốn đi xem các nước »

Với sự giúp đỡ của người chủ tàu, Nguyễn Tất Thành nhận được việc làm tại Messageries Maritimes (công ty hàng hải cũ của Pháp), đi khắp các thuộc địa

ở châu Phi Trong một lần dừng ở Dakar, Nguyễn Tất Thành thấy một nhóm người châu Phi bị người Pháp yêu cầu lặn xuống cảng trong mưa bão để cứu các thuyền nhỏ Nhiều người đã bị chết đuối Nguyễn Tất Thành sau đó viết:

“Người Pháp ở Pháp đều tốt Nhưng người Pháp ở thuộc địa lại bạo tàn và

vô nhân đạo Ở đâu cũng vậy Tôi đã chứng kiến sự đối xử tương tự ở Phan Rang Người Pháp đã cười phá lên đầy vui vẻ trong khi những người yêu nước của chúng ta đang bị chết đuối Đối với thực dân, mạng sống của một người châu Á, châu Phi không là gì”

Nguyễn Tất Thành đã lênh đênh trên biển trong một thời gian dài, nhờ vậy

mà tới được nhiều nơi như Rio de Janeiro, Buenos Aires, New York cùng Boston Trong khi ở Boston, Nguyễn Tất Thành đã viết thư cho cụ Phan Chu Trinh và thông báo đang làm phụ bếp tại Khách sạn Parker House Đi và quan sát, sống với những người cùng khổ ở các chân trời khác nhau, từ Địa Trung Hải, qua kênh Xu-ê, biển Đỏ đến Ấn Độ Dương rồi Đại Tây Dương, anh Ba thấy rõ ở đâu nhân dân thuộc địa cũng khổ và anh càng thấy tính cấp bách của sự phá xiềng

Giữa tháng 12 năm 1912, Nguyễn Tất Thành tới nước Mỹ, cùng với việc lao động kiếm sống, Người dành phần lớn thời gian cho học tập, nghiên cứu cách mạng tư sản Mỹ năm 1776 nước Mỹ, nơi sinh ra bản Tuyên ngôn độc lập năm 1776 với những lời bất hủ : « Tất cả mọi người sinh ra đều có quyền bình đẳng Tạo hóa cho họ những quyền không ai có thể xâm phạm được ; trong những quyền ấy, có quyền được sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc »

Nhưng anh nhanh chóng nhìn thấy phía sau tượng thần Tự Do ở lối vào cảng Niu-oóc là tôi ác man rợ của chủ nghĩa đế quốc Mỹ Anh đi làm thuê ở Brúc-clin và anh thường xuyên đến thăm khu người da đen ở Hác-lem Anh vô cùng xúc động trước điều kiện sống của người da đen và anh phẫn nộ đến

cùng cực trước hành động hung ác của bọn phân biệt chủng tộc Mỹ Chủ nghĩa tư bản đã làm sống lại chế độ nô lệ ngay trên nước Mỹ, và người da đen mà anh được tận mắt thấy phải chịu những nổi thống khổ ghê gớm về tinh thần và vật chất Anh quan tâm đến số phận của màu da có nhiều đau khổ ấy Hình ảnh bọn đế quốc tra tấn, hành hạ người da đen làm anh không bao giờ nguôi căm giận : một đám đông người da trắng lôi ra một người da den, xô đẩy, đấm đá, giày xéo, đánh đập, chửa rủa, trói người da den vào gốc cây, tưới dầu xăng vào người, bẻ dần từng chiếc răng và móc mắt người đó,

gí miếng sắt nung đỏ vào lưỡi rồi châm lửa đốt Người da đen bị nướng chín, thui vàng, cháy thành than trong tiếng vỗ tay reo hò của bọn giết người Những người da trắng nào dám bên vực người da đen cũng bị đối xử tàn nhẫn như thế Anh Ba phải thốt lên : « Văn minh là như vậy đó sao ! » Anh thông cảm vô cùng với những người da đen, giống người bị áp bức và bóc lột nặng nề nhất Anh đi đến kết luận : tất cả bọn đế quốc đều phản đông và tàn

ác Anh đi với một tư duy sâu sắc và cuộc khảo sát phong phú ấy vào buổi đầu thế kỷ là vốn quý của anh và cũng là của cách mạng Việt Nam Anh đã nhìn thấy biết bao nhiêu đất nước và cuộc sống khác nhau, biết bao nhiêu màu da và nỗi khổ khác nhau Vào tuồi 25, anh đã là người đi nhiều nhất trong những người Việt Nam ở bất cứ thời nào Anh đi cho Dân tộc và Dân tộc qua anh nhích gần đến thế giới và loài người Những chặng đường anh đi vào thời điểm ấy là lịch sử cả một thế giới đang chuyển động mạnh

Sau khi ở Hoa Kỳ một năm (cuối 1912-cuối 1913), người từ Mỹ trở về Anh,

Nguyễn Tất Thành rời Boston và đến London Công việc đầu tiên của Nguyễn Tất Thành tại đây là quét dọn tuyết tại một trường học, nhưng do không thể chống chọi được với cái giá lạnh đóng băng trong suốt nhiều giờ, Thành đã tìm một công việc

khác, đó là làm than Nhưng công việc này thậm chí còn cực nhọc hơn công việc trước, phải ở trong tầng hầm tối, nóng kinh hoàng từ sáng sớm cho tới đêm khuya.

Câu chuyện được kể lại theo tư liệu sưu tầm của nhà báo Hồng Hà trong quyển sách

“Thời thanh niên của Bác Hồ” và theo lời kể của ông Nam, ông từng là thành viên trong Ban chấp hành Công đoàn cứu quốc hải ngoại và từng là bạn thân của Bác suốt những ngày họ cùng làm việc tại tiệm ăn Các-tơ-tông nổi tiếng của Luân Đôn bấy giờ Sau hàng tháng trời lênh đênh trên biển khơi, anh Ba đến Mác-xây rồi tới Lơ Havrơ Sau đó, anh lại theo con tàu của hãng Năm Sao tiếp tục hành trình đến Đông Dương, vòng quanh châu Phi rồi lại sang Mỹ Vào cuối năm 1913, Bác Hồ lúc này lấy tên Nguyễn Tất Thành đã rời Mỹ sang Anh

“Anh lên bộ đi kiếm việc làm ở Luân Đôn Nhưng dường như thành phố nhiều sương

mù ấy không ưu đãi anh Để sống giữa những ngày đông buốt rét nhất, anh phải đi cào tuyết cho một trường học Hai ngày sau, anh phải chuyển sang một nghề khác: đổ than, đốt lò cho một chủ người Anh”

Bác từng tâm sự với ông Nam :

“Công việc cào tuyết là một công việc rất mệt nhọc Mình mẩy tôi đẫm mồ hôi mà tay chân thì lạnh cóng và cuốc được đống tuyết cũng rất khó khăn vì tuyết trơn Sau tám

giờ làm công việc này, tôi mệt lử và đói bụng…”

“…Sau đó tôi tìm được một việc khác Lần này thì phải đốt lò Cả ngày không nhìn thấy mặt trời và lửa lò nóng hầm hập Từ năm giờ sáng, tôi chui xuống hầm để nhóm

lửa Ở đây thật đáng sợ! Luôn luôn ở trong cảnh tranh tối tranh sáng Tôi không biết người ta làm cái gì ở tầng trên vì không bao giờ tôi lên đấy…”

Ngày làm việc mệt nhọc, khó khăn, đêm Bác về phòng Giữa hoàn cảnh khí hậu khắc nghiệt lạnh buốt da thịt, rét cóng cả người, không như ở quê nhà nhưng Bác chẳng hề

từ bỏ ước mơ của mình Mỗi sáng trước khi đi làm, Bác đặt một viên gạch trong lò sưởi của chủ nhà rồi tối trở về, Bác lấy ra để dưới giường nằm Viên gạch hồng đã sưởi ấm cho Người trong những ngày đông giá rét tại Luân Đôn Dù tiền công rẻ mạt, Bác vẫn cố gắng làm việc dành dụm để có tiền học thêm tiếng Anh với một giáo sư người Ý Dẫu hoàn cảnh gian khổ vẫn không làm chùn bước người trai có chí lớn

trong tác phẩm “Người đi tìm hình của nước”, Chế Lan Viên cũng đã nhắc lại điều

này : “…Có nhớ chǎng, hỡi gió rét thành Ba Lê?

Một viên gạch hồng, Bác chống lại cả một mùa bǎng giá

Và sương mù thành Luân Đôn, ngươi có nhớ Giọt mồ hôi Người nhỏ giữa đêm khuya?”

Rồi không lâu sau Nguyễn Tất Thành được thuê làm phụ bếp ở khách sạn Carlton tại Haymarket Kỹ năng và phong cách của Nguyễn Tất Thành đã gây ấn tượng được với đầu bếp nổi tiếng Escoffier và Thành được chuyển từ rửa bát sang làm bánh Tranh thủ thời gian rảnh rỗi, Nguyễn Tất Thành học tiếng Anh và tham gia vào Hiệp hội công nhân nước ngoài, hiệp hội có mục đích cải thiện điều kiện làm việc ở các nhà máy của Anh

Năm 1917 Nguyễn Tất Thành nghỉ việc ở khách sạn Carlton và qua eo biển Anh tới Pháp Lúc bấy giờ, Cách mạng tháng mười Nga thành công Đó là sự kiện có ảnh hưởng quyết định đến tư tưởng cứu nước và hoạt động yêu nước của NTT Người hòa mình trong phong trào đấu tranh chính trị sôi nổi của nước Pháp và tham gia Đảng Xã hội Pháp, sống và hoạt động ở Pháp cho đến năm 1923 Sau những năm bôn ba, làm đủ nghề để kiếm sống, hòa mình trong phong trào quần chúng, người lao động ở các nước đế quốc tư bản, Người đã nhận rõ ở đây cũng có hai loại người: người giàu và người nghèo, người áp bức và người bị áp bức

Các hoạt động chính trị của Nguyễn Tất Thành trong những năm tháng ở London vẫn còn chưa được biết đến Phải khi trở lại Pháp, Nguyễn Tất Thành bắt đầu tham dự các cuộc họp của Đảng Xã hội Pháp Nguyễn Tất Thành định thành lập cơ quan liên lạc với các nhóm công nhân giữa Anh Quốc và Pháp Các hoạt động công đoàn của Nguyễn Tất Thành nhanh chóng đưa ông liên hệ với các chính trị gia cánh tả và các nhà văn Tại cuộc họp hàng tuần của họ, Nguyễn Tất Thành thỉnh thoảng được mời phát biểu để nói về điều kiện ở Đông Dương Khi đứng lên giữa cuộc họp, Nguyễn Tất Thành không phải là một con người bình thường, ông được chú ý bởi “đôi mắt đen

bừng sáng mỗi khi ông nói và dường như xuyên thấu tâm hồn của người quan sát”

Giới chức Pháp ở Đông Dương ngày càng để ý tới hoạt động của Thành Vào tháng 6/1917, toàn quyền Đông Dương đã thành lập một cơ quan tình báo để theo dõi tất cả các cá nhân được xem là mối nguy hiểm an ninh cho thuộc địa châu Á này cũng như trong lòng nước Pháp Họ đã tuyển những người Việt Nam biết nói tiếng Pháp làm điệp viên để theo dõi các hoạt động hàng ngày của Thành

Mùa đông năm 1918, ngay sau Chiến tranh Thế giới thứ nhất, là một mùa đông vô cùng khắc nghiệt, thiếu nhiên liệu, chất đốt nghiêm trọng trên toàn nước Pháp Vào ban đêm người ta phải mang rèm cửa ra để ủ ấm thêm Nạn thất nghiệp lan tràn khắp nơi Thành lúc đó đang sống với cụ Phan Chu Trinh và đã giúp đỡ cụ trong studio phục chế ảnh

Vào đầu năm 1919 Nguyễn Tất Thành biết được tin về Hội nghị Hòa bình Quốc tế được tổ chức ở Versailles Ông đã chuẩn bị một đơn kiến nghị gửi đến Ngoại trưởng

Mỹ với hi vọng có sự can thiệp để giải phóng Việt Nam khỏi chế độ thuộc địa Ngày

19 tháng 6 năm 1919, thay mặt Hội những người An Nam yêu nước, Nguyễn Tất Thành đã mang tới Hội nghị Hòa bình Versailles bản Yêu sách của nhân dân An Nam gồm 8 điểm để kêu gọi lãnh đạo các nước Đồng Minh áp dụng các lý tưởng của Tổng thống Wilson cho các lãnh thổ thuộc địa của Pháp ở Đông Nam Á, trao tận tay tổng thống Pháp và các đoàn đại biểu đến dự hội nghị Bản yêu sách này do một nhóm các nhà ái quốc Việt Nam sống ở Pháp, trong đó có Phan Châu Trinh, Phan Văn Trường

và Nguyễn Tất Thành, cùng viết, và được ký tên chung là Nguyễn Ái Quốc Từ đây, Nguyễn Tất Thành công khai nhận mình là Nguyễn Ái Quốc và sử dụng tên này trong suốt 30 năm sau đó Giữa năm 1919, người Pháp đã “liệt” Nguyễn Ái Quốc là “người nổi loạn nguy hiểm nhất”, đe dọa đến an ninh Pháp ở Đông Dương

Tháng 7 năm 1920, Nguyễn Ái Quốc đọc Luận cương về vấn đề dân tộc và thuộc địa của Lenin Được sự giúp đỡ của nhiều đồng chí cách mạng Pháp, trong đó

có Mácxen Casanh, Pôn Vayăng, Cutuyariê, Mông-mút-xô… Người càng thấy

rõ hơn Quốc tế thứ ba và bản luận cương của Lênin thật sự đáp ứng nguyện vọng tha thiết của Người là độc lập cho Tổ quốc, tự do cho đồng báo Từ bản luận cương của Lênin, Người đã tìm thấy phương hướng và đường lối cơ bản của phong trào cách mạng giải phóng dân tộc, trong đó có cách mạng Việt Nam Sau này, Người đã nhắc lại cảm tưởng của mình khi được đọc luận cương của Lênin: “Luận cương của Lênin làm cho tôi rất cảm động phẩn khởi, sáng tỏ, biết bao! Tôi vui mừng đến phát khóc lên Ngồi một mình trong buồng mà tôi nói to lên như đang nói trước quần chúng đông đảo: “Hỡi đồng bào bị đọa đày đau khổ! Đây là cái cần thiết cho chúng ta, đây là con đường giải phóng chúng ta”” Từ đó, Người hoàn toàn tin theo Lênin và Quốc Tế thứ ba

Ông tham dự Đại hội lần thứ 18 của Đảng Xã hội Pháp tại Tours (từ 25 đến 30 tháng

12 năm 1920) với tư cách là đại biểu Đông Dương của Đảng Xã hội Pháp, ông trở thành một trong những sáng lập viên của Đảng Cộng sản Pháp và tách khỏi đảng Xã hội

Như vậy năm 1920 đã đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong sự nghiệp cách mạng của Nguyễn Ái Quốc, Người đã tìm ra con đường cứu nước cho dân tộc ta, đó là: kết hợp độc lập dân tộc với chủ nghĩa xã hội, kết hợp tinh thần yêu nước với tinh thần Quốc tế vô sản Người đã đi từ chủ nghĩa yêu nước đến chủ nghĩa Mác- Lênin

Sau khi tìm được con đường cứu nước đúng đắn, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đã tập trung mọi nỗ lực vào việc truyền bá chủ nghĩa Mác-Lênin trong phong trào công nhân

và phong trào yêu nước Việt Nam, chuẩn bị những tiền đề về chính trị, tư tưởng và tổ chức cho sự ra đời của một Đảng cách mạng tiền phong của giai cấp công nhân Việt Nam

Năm 1921, ông cùng một số nhà yêu nước của các thuộc địa Pháp lập ra Hội Liên hiệp Thuộc địa (Union intercoloniale - Association des indigènes de toutes les colonies) nhằm tập hợp các dân tộc bị áp bức đứng lên chống chủ nghĩa đế quốc Năm 1922, ông cùng một số nhà cách mạng thuộc địa lập ra báo Le Paria (Người cùng khổ), làm chủ nhiệm kiêm chủ bút, nhằm tố cáo chính sách đàn áp, bóc lột của chủ nghĩa đế quốc nói chung và thực dân Pháp nói riêng Tác phẩm "Bản án chế độ thực dân Pháp" bằng tiếng Pháp (Procès de la colonisation française) do Nguyễn Ái Quốc viết được xuất bản năm 1925, đã tố cáo chính sách thực dân tàn bạo của Pháp và đề cập đến phong trào đấu tranh của các dân tộc thuộc địa.

Thời kỳ ở Liên Xô lần thứ nhất

Tháng 6 năm 1923, Nguyễn Ái Quốc đến Moskva học tập tại trường Đại học Phương Đông Tại đây ông đã dự Hội nghị lần thứ nhất Quốc tế Nông dân (họp

từ ngày 12 đến ngày 15 tháng 10 năm 1923), ông được bầu vào Ban chấp hành và Đoàn Chủ tịch Quốc tế Nông dân Tại Đại hội lần thứ 5 Đệ Tam Quốc tế (họp từ ngày 17 tháng 6 đến ngày 8 tháng 7 năm 1924), ông được cử làm ủy viên Ban Phương Đông, phụ trách Cục Phương Nam.

Năm 1924, tại thành phố Moskva, ông viết và nộp cho tổ chức Đệ Tam Quốc tế một bản Báo cáo về tình hình Bắc Kỳ, Trung Kỳ và Nam Kỳ Nhận thấy phong trào đấu tranh giai cấp tại Việt Nam có sự khác biệt với phong trào đấu tranh giai cấp bên Tây phương đương thời, ông có nhận xét về các tầng lớp địa chủ, tăng lữ, của Việt Nam như sau:“

Những địa chủ ở đây chỉ là những tên lùn tịt bên cạnh những người trùng tên với

họ ở châu Âu và châu Mỹ (…) Không có vốn liếng gì lớn…, đời sống của địa chủ cũng chẳng có gì là xa hoa”, “An Nam chưa bao giờ có tăng lữ…”.

Thời kỳ ở Trung Quốc (1924-1927)

Qua gần 4 năm tích cực hoạt động trong phong trào cộng sản và công nhân quốc tế, không ngừng rèn luyện và nâng cao trình độ lý luận, khả năng tuyên truyền, tổ chức, với cương vị là ủy viên Ban Đông Phương phụ trách cục Phương Nam của Quốc Tế Cộng Sản, Nguyễn Ái Quốc đã đến Quảng Châu (Trung Quốc) với mục đích tạo ra một địa bàn hoạt động mới để gây dựng phong trào cách mạng trong các tầng lớp nhân dân ở Đông Nam Á theo đường lối của Quốc Tế Cộng Sản

Cuối năm 1924, Nguyễn Ái Quốc rời Liên Xô tới Quảng Châu, lấy tên là Lý Thụy, làm phiên dịch trong phái đoàn cố vấn của chính phủ Liên Xô bên cạnh chính phủ Trung Hoa Dân quốc, do Mikhail Markovich Borodin làm trưởng đoàn

Tháng 6 năm 1925, ông thành lập tổ chức Việt Nam Thanh niên Cách mạng Đồng chí Hội ở Quảng Châu (Trung Quốc) để truyền bá chủ nghĩa Marx-Lenin (thường được phiên âm là Mác–Lê-nin) vào Việt Nam Cuốn Đường Kách mệnh, mà ông là tác giả, tập hợp các bài giảng tại các lớp huấn luyện chính trị của Việt Nam Thanh niên Cách mạng Đồng chí Hội, được xuất bản năm 1927.[21]

Cùng năm 1925, ông tham gia thành lập Hội Liên hiệp các dân tộc bị áp bức ở Á Đông, do Liêu Trọng Khải, một cộng sự thân tín của Tôn Dật Tiên, làm hội trưởng và ông làm bí thư Do Tưởng Giới Thạch khủng bố các nhà cách mạng cộng sản Trung Quốc và Việt Nam, ông rời Quảng Châu đi Hương Cảng, rồi sang Liên Xô Tháng 11 năm 1927, ông được cử đi Pháp, rồi từ đó đi dự cuộc họp Đại hội đồng của Liên đoàn chống đế quốc từ ngày 9 đến ngày 12 tháng 12 năm 1927 tại Brussel, Bỉ

Những năm 1928, 1929

Mùa thu 1928, ông từ châu Âu đến Xiêm La, với bí danh Thầu Chín để tuyên truyền

và huấn luyện cho Việt kiều tại Xiêm

Cuối năm 1929, ông rời khỏi Vương quốc Xiêm La và sang Trung Quốc

Thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam

Ngày 3 tháng 2 năm 1930, tại Cửu Long (九龍, Kowloon) thuộc Hương Cảng, ông thống nhất ba tổ chức đảng cộng sản thành Đảng Cộng sản Việt Nam (sau đó đổi tên

là "Đảng Cộng sản Đông Dương", rồi đổi thành "Đảng Lao Động Việt Nam" và nay là

"Đảng Cộng sản Việt Nam")

Từ khi có đảng lãnh đạo, phong trào cách mạng tại Việt Nam chuyển dần từ tự phát sang tự giác và giành được nhiều thắng lợi to lớn nâng dần chất và lượng

Tháng 3 năm 1930, ông trở lại Xiêm La trong một thời gian ngắn, sau đó quay lại Trung Hoa

Những năm 1931 - 1933

Năm 1931, dưới tên giả là Tống Văn Sơ (Sung Man Ch'o), Nguyễn Ái Quốc bị nhà cầm quyền Hương Cảng bắt giam với ý định trao cho chính quyền Pháp ở Đông Dương Tờ L'Humanité số ra ngày 9 tháng 8 năm 1932 đưa tin Nguyễn Ái Quốc đã chết vì bệnh lao phổi trong trạm xá nhà tù tại Hồng Kông đồng thời tố cáo đây là âm mưu của thực dân Pháp câu kết với thực dân Anh nhằm ám sát người lãnh đạo của Đảng Cộng sản Đông Dương[24] Nhưng sau đó nhờ sự biện hộ và giúp đỡ tận tình của luật sư Frank Loseby[25], Tống Văn Sơ được thả ngày 28 tháng 12 năm 1932 Ông đi Thượng Hải rồi bí mật quay trở lại Liên Xô

Thời kỳ ở Liên Xô lần thứ hai

Ông đến Moskva vào mùa xuân năm 1934 Với bí danh Lin, Nguyễn Ái Quốc học ở Trường Quốc tế Lenin (1934-1935) Ông dự Đại hội lần thứ 7 Đệ Tam Quốc tế (từ ngày 25 tháng 7 đến ngày 20 tháng 8 năm 1935) với vai trò quan sát viên của ban thư

ký Dalburo với tên Linov[26] Theo tài liệu của một số nhà sử học, ông bị buộc ở Liên Xô cho đến năm 1938 và bị giam lỏng ở đó do bị nghi ngờ về lý do ông được nhà cầm quyền Hương Cảng trả tự do[27] Trong những năm 1931-1935, ông đã bị Trần Phú và sau đó là Hà Huy Tập phê phán về đường lối cải lương "liên minh với tư sản và địa chủ vừa và nhỏ", không đúng đường lối đấu tranh giai cấp của Đệ Tam Quốc tế[28][29]

Trong, một bức thư kể cho tổ chức Đệ Tam Quốc tế hay về phong trào cách mạng vô sản tại Đông Dương được viết vào tháng 3 năm 1935, Nguyễn Ái Quốc bị phê phán nặng nề Bức thư này có ghi nhận về “tàn dư của tư tưởng dân tộc cách mạng pha trộn với chủ nghĩa cải lương, chủ nghĩa duy tâm của đảng của các đồng chí Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên và của đồng chí Nguyễn Ái Quốc” Trong thư này cũng có đoạn: “Những tàn dư ấy rất mạnh và tạo thành một chướng ngại nghiêm trọng cho sự phát triển chủ nghĩa cộng sản Cuộc tranh đấu không nhân nhượng chống những học thuyết cơ hội này của đồng chí Nguyễn Ái Quốc và của Đảng Thanh niên là rất cần thiết (…) Chúng tôi đề nghị đồng chí Lin viết một cuốn sách để tự phê bình những khuyết điểm đã qua” [20]

Theo Giáo sư-Tiến sĩ sử học Mạch Quang Thắng, lý do Nguyễn Ái Quốc bị phê phán trong bức thư nêu trên là vì tổ chức Đệ Tam Quốc tế có những tư tưởng thiên về hướng tả, không đúng đắn, cùng lắm thì cũng thiếu thực dụng đối với hoàn cảnh của các xứ nằm dưới chế độ thực dân thời bấy giờ Nói cách khác, Đệ Tam Quốc tế cho rằng, trong đấu tranh giai cấp thì tất cả các lực lượng không thuộc về giai cấp vô sản đều phải bị chống đối Theo nhìn nhận của Giáo sư Nguyễn Quang Thắng thì quan điểm thiên về hướng tả của Đệ Tam Quốc tế như sau“

Chống đế quốc, chống phong kiến, chống tư sản, chống tôn giáo, chống lực lượng xã hội dân chủ Chống tất cả, chỉ độc có công nông là cách mạng mà thôi (…) Quốc tế Cộng sản hừng hực khí thế xông lên, tưởng là cách mạng nhưng kỳ thực không phải vậy ”

—Nguyễn Quang Thắng[20]

Trong khi nhà cách mạng Nguyễn Ái Quốc thì đề cao chủ nghĩa dân tộc, ông cho rằng: [20]“Chủ nghĩa dân tộc là động lực lớn của đất nước Chính nó đã gây nên cuộc nổi dậy chống thuế năm 1908, nó dạy cho những người culi biết phản đối, nó làm cho những người “nhà quê” phản đối ngầm trước thuế tạp dịch và thuế muối Cũng chủ nghĩa dân tộc đã luôn luôn thúc đẩy các nhà buôn An Nam cạnh tranh với người Pháp

và người Trung Quốc; nó đã thúc giục thanh niên bãi khóa, làm cho những nhà cách mạng trốn sang Nhật Bản và làm vua Duy Tân mưu tính khởi nghĩa năm 1917 ”

—Nguyễn Ái Quốc

Từ năm 1938 đến đầu năm 1941

Năm 1938, ông trở lại Trung Quốc Trong vai thiếu tá Bát Lộ quân Hồ Quang,

Nguyễn Ái Quốc đến công tác tại văn phòng Bát Lộ quân Quế Lâm, sau đó đi Quý Dương, Côn Minh rồi đến Diên An, căn cứ đầu não của Đảng Cộng sản Trung Quốc

và Hồng quân Trung Quốc mùa đông 1938

VỀ NƯỚC

Sau 30 năm bôn ba tìm đường cứu nước, trước yêu cầu mới của tình hình và được Quốc tế Cộng sản chấp nhận, ngày 28 tháng 1 năm 1941, Nguyễn Ái Quốc lên đường

về nước Khi bước tới cột mốc 108 trên biên giới Việt - Trung (thuộc xã Trường Hà, huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng), Người đứng lặng hồi lâu, xúc động