Nâng cao hiệu quả dạy học bộ môn lịch sử ở trường THPT qua việc tổ chức các cuộc tìm hiểu về lịch sử

Nâng cao hiệu quả dạy học bộ môn lịch sử ở trường THPT qua việc tổ chức các cuộc tìm hiểu về lịch sử

LỜI CẢM ƠN

Lê-nin đã nói: “Học! Học nữa! Học mãi!” Quả đúng là như

vậy! Học tập là một quá trình lâu dài của mỗi cá nhân kể từ thuở ấu

thơ cho đến hết cuộc đời Nhưng với tôi, quãng đời đẹp nhất thời đi

học là quãng đời sinh viên với biết bao kỷ niệm Bốn năm học sắp

sửa trôi qua, chúng tôi_những sinh viên Lịch sử khóa học 31 đã

trưởng thành hơn rất nhiều Cùng chung sống trong đại gia đình

khoa Lịch Sử, chúng tôi đã được các thầy cô dạy bảo thật tận tình

không chỉ về những kiến thức chuyên môn mà cả những bài học làm

người thật sâu đậm và đằm thắm Những bài học để trở thành những

thầy cô giáo có ích cho xã hội… Tôi tin rằng, không chỉ tôi mà tất cả

các bạn sinh viên cùng khóa học và tất cả sinh viên đã và đang học

tập tại khoa Lịch sử dù có ở bất cứ nơi đâu cũng sẽ đều nhớ về đại

gia đình này Ở đó có những người thầy, người cô thật gần gũi và

thắm tình yêu thương!

Qua khóa luận tốt nghiệp này, cho tôi được gửi lời tri ân tới

toàn thể các thầy cô giáo trong khoa Lịch sử trường Đại học sư

phạm thành phố Hồ Chí Minh_những người thầy, người cô đã tận

tình dạy giỗ chúng tôi trong 4 năm học vừa qua Và qua đây tôi cũng

xin được gửi lời cảm ơn chân thành tới Thạc sĩ Đào Thị Mộng

Ngọc_người đã trực tiếp hướng dẫn tôi thực hiện khóa luận tốt

nghiệp! Đồng thời, tôi cũng xin được gửi lời cảm ơn chân thành nhất

tới PGS-TS Ngô Minh Oanh và các thầy cô trong tổ Lý luận và

phương pháp dạy học Lịch sử, cùng các bạn đồng môn đã giúp đỡ

tôi trong quá trình học tập và thực hiện khóa luận tốt nghiệp này!

Kính chúc quý thầy cô cùng toàn thể các bạn sức khỏe, niềm

hạnh phúc và sự thành công! Xin chân thành cảm ơn!

Sinh viên thực hiện

Lò Đức Quốc Trường

NHẬN XÉT CỦA GIÁO VIÊN HƯỚNG DẪN

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

NHẬN XÉT CỦA GIÁO VIÊN PHẢN BIỆN

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

NHẬN XÉT CỦA HỘI ĐỒNG GIÁM KHẢO

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

MỤC LỤC

MỤC LỤC 5

MỞ ĐẦU 6

I Lý do chọn đề tài 6

II.Lịch sử nghiên cứu vấn đề 9

III Phạm vi nghiên cứu 11

IV Phương pháp nghiên cứu 12

V Bố cục 12

CHƯƠNG I: TÌNH HÌNH DẠY-HỌC MÔN LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG THPT VIỆT NAM HIỆN NAY NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY HỌC MÔN LỊCH SỬ - MỘT YÊU CẦU CẤP THIẾT 14

I Tình hình dạy – học môn Lịch sử ở trường THPT Việt Nam hiện nay 14

II.Nâng cao hiệu quả dạy học bộ môn Lịch sử ở trường THPT – Một yêu cầu cấp thiết 20

CHƯƠNG II: NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY HỌC MÔN LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG THPT QUA VIỆC TỔ CHỨC CÁC CUỘC THI TÌM HIỂU VỀ LỊCH SỬ 27

I Quan niệm về các cuộc thi tìm hiểu nói chung 27

I.1 Quan niệm về các cuộc thi tìm hiểu 27

I.2 Giới thiệu một số cuộc thi tìm hiểu đã được tổ chức 27

II.Nâng cao hiệu quả dạy học Lịch sử ở trường THPT qua việc tổ chức các cuộc thi tìm hiểu về lịch sử 33

II.1 Ý nghĩa của việc tổ chức các cuộc thi tìm hiểu về lịch sử trong dạy học môn Lịch sử ở trường THPT 33

II.2 Cách thức tổ chức một cuộc thi tìm hiểu về lịch sử ở trường THPT 38

III Một số cuộc thi tìm hiểu về lịch sử đã được tổ chức 52

CHƯƠNG III : VẬN DỤNG TỔ CHỨC “CUỘC THI TÌM HIỂU VỀ ĐẢNG VÀ BÁC HỒ” Ở TRƯỜNG THPT 61

I Lý do chọn tổ chức “Cuộc thi tìm hiểu về Đảng và Bác Hồ” 61

II.Cách thức tổ chức cuộc thi tìm hiểu về Đảng và Bác Hồ tại trường THPT 69

II.1 Công tác chuẩn bị 69

II.2 Phổ biến cuộc thi 71

II.3 Tổ chức cuộc thi 72

III Tổ chức cuộc thi tìm hiểu về Đảng và Bác Hồ ở một số trường THPT trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh 72

IV Kết quả thu được từ cuộc thi 73

KẾT LUẬN 78

TÀI LIỆU THAM KHẢO 81

PHỤ LỤC 83

MỞ ĐẦU

I Lý do chọn đề tài

Trong đời sống xã hội, lịch sử đóng một vai trò vô cùng quan trọng, nó vừa là một công cụ của công tác sư phạm, lại có tác dụng giáo dục trí tuệ và tình cảm Tri thức lịch sử là một trong những bộ phận quan trọng nhất của nền văn hóa chung của nhân loại và không có bộ phận quan trọng này thì không thể coi việc giáo dục con người đã hoàn thành đầy đủ Bác Hồ, lúc sinh thời đã rất quan tâm đến việc học và

truyền bá kiến thức lịch sử nước nhà Câu thơ mở đầu trong quyển “Lịch sử nước ta” của Bác được xem là “Tuyên ngôn”, “Lời chỉ dẫn sư phạm” trong giáo dục lịch sử nói

chung, trong dạy học Lịch sử ở trường phổ thông nói riêng:

"Dân ta phải biết sử ta, Cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam"

Trước hết phải “biết” và trên cơ sở ấy để “tường” (“hiểu sâu sắc”) lịch sử, từ

nguồn gốc dân tộc, từ thuở ban đầu dựng nước và rút ra những bài học, kinh nghiệm quý báu cho cuộc sống hiện tại và tương lai… Lịch sử không chỉ góp phần phát triển trí tuệ mà trong một chừng mực không nhỏ, còn là công cụ giáo dục tình cảm , đạo đức, phẩm chất Đó là giáo dục lòng yêu nước, trung thành với dân tộc, với cách mạng, với Đảng…; là việc noi gương người xưa để hành động trong ngày nay Vì vậy, từ xưa,

lịch sử được xem là “triết lí của việc noi gương” (lịch sử treo “một tấm gương sáng”

để người đời sau noi theo, qua những bài học kinh nghiệm rút ra từ quá khứ)

Lịch sử có vai trò to lớn như vậy, nhưng hiện nay trong xã hội và nhà trường, môn Lịch sử vẫn còn bị xem là môn phụ Học sinh thì học chiếu lệ, dạy học Lịch sử thì chưa được quan tâm đúng mức Giới trẻ hầu như chỉ tiếp cận với lịch sử đất nước qua các bài giảng của thầy cô trong nhà trường và sách giáo khoa Lịch sử Trong khi đó, học sinh lại biết nhiều về lịch sử Trung Hoa qua các con đường đa dạng và dễ tiếp nhận Làm sao không bị hấp dẫn bởi những trang lịch sử Trung Hoa được trình bày sinh động qua những bộ phim dã sử đầy kịch tính cùng những diễn viên nổi tiếng, xinh đẹp? Thật ngạc nhiên khi lịch sử nước ta không thiếu những vị anh hùng, những tích

trạng nguyên nhưng không được khai thác thành những bộ phim hay, những tác phẩm

dễ xem, dễ hiểu Vậy thực trạng đó bắt nguồn từ đâu? Đã có rất nhiều ý kiến thể hiện

sự quan tâm đặc biệt đến vấn đề dạy sử và học sử từ trước đến nay Đặc biệt trong những năm gần đây, khi nhìn vào kết quả học tập nói chung ở các khối trường phổ thông và nhìn vào kết quả của các kỳ thi đại học nói riêng, toàn xã hội đã không thể không chú ý đến bộ môn Lịch sử Một thực trạng đó là: Kết quả học tập môn lịch sử của học sinh rất yếu kém và đáng báo động Vậy nguyên nhân là do đâu? Phải chăng

dạy sử và học sử hiện nay chưa tìm ra một “kim chỉ nam” chuẩn xác để định một hướng đi chung? Như vậy, chúng ta thấy rằng: Dạy sử và học sử hiện nay đang thu hút

sự chú ý của toàn xã hội

Xuất phát từ thực trạng đó, Bộ Giáo dục - Đào tạo và các ban ngành liên quan

đã có những biện pháp để nâng cao hiệu quả dạy sử và học sử ở trường phổ thông Đã

và đang có rất nhiều cá nhân và tổ chức chú ý đến vấn đề này Đặc biệt, đội ngũ những nhà giáo, mà trực tiếp nhất là các thầy cô giáo dạy sử hiện nay cũng đang nỗ lực để tìm

ra con đường và biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả dạy và học môn Lịch sử Và trên thực tế đã xuất hiện nhiều quan niệm, phương pháp dạy và học Lịch sử mới đáp ứng phần nào những đòi hỏi đó Tuy vậy, khoa học luôn đòi hỏi phải tìm ra nhiều con đường, biện pháp mới để áp dụng vào thực tiễn cho kết quả cao Vì thế, việc tìm ra những con đường, biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả học tập và giảng dạy bộ môn lịch sử là hết sức quan trọng và cần thiết trong giai đoạn hiện nay và trong thời gian sắp tới

“Với tinh thần không chờ đợi và cầu toàn chúng ta có thể làm ngay đƣợc những

gì để nâng cao hiệu quả dạy học lịch sử thì các thầy cô dạy sử cũng không nề hà”1

Đó

cũng là những trăn trở, suy tư của PGS.TS Ngô Minh Oanh (Trưởng khoa Lịch Sử) và các thầy cô giáo trong khoa Lịch sử trường Đại học sư phạm thành phố Hồ Chí Minh Mỗi thầy cô giáo hay nhiều nhà giáo dục, nhà khoa học, những người quan tâm đến nền giáo dục đều có những suy nghĩ và hành động thực tế để góp phần chung tay đưa môn Lịch Sử được đạt đúng với vị trí và vai trò của nó

1 PGS.TS Ngô Minh Oanh (Chủ biên)_“Con đường và biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học Lịch sử ở trường phổ thông”, NXB ĐHSP tp HCM, trang 2

Là một sinh viên đang học tập, nghiên cứu về bộ môn Lịch sử và trong năm tới đây sẽ bắt đầu là một giáo viên trực tiếp tham gia vào quá trình giảng dạy bộ môn Lịch

sử ở trường THPT, tôi cũng đang có những suy nghĩ về việc dạy sử và học sử hiện nay Tôi cũng mong muốn tìm sẽ tìm ra con đường, biện pháp tích cực, hiệu quả áp dụng cho công việc của mình sau này và tìm ra được nhiều hướng đi hơn cho tư duy của bản thân trong quá trình giảng dạy bộ môn Lịch Sử ở trường phổ thông

Ở các trường phổ thông hiện nay, nhiều quan niệm, phương pháp dạy học, nhiều phương tiện kỹ thuật mới đã được áp dụng và bước đầu đã mang lại những hiệu quả thiết thực cho quá trình giảng dạy và học tập bộ môn Quá trình sử dụng công nghệ thông tin trong dạy học bộ môn là một xu thế tất yếu hiện nay và trong tương lai

đã mang lại những hiệu quả to lớn Hay áp dụng nguyên tắc dạy học liên môn, dạy học nêu vấn đề, dạy học theo nhóm…cũng đã góp phần tích cực vào quá trình tìm ra con đường, biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học môn Lịch Sử Trong những năm gần đây, đặc biệt là ở các thành phố lớn, một hướng góp phần nâng cao hiệu quả dạy học bộ môn ở trường THPT là việc tổ chức các cuộc thi tìm hiểu về lịch sử Đó có thể coi là một biện pháp góp phần “tích cực hóa” các hoạt động của học sinh Việc tổ chức các cuộc thi phù hợp với học sinh các khối lớp hoặc học sinh toàn trường sẽ gây được hứng thú cho học sinh đối việc việc đọc tài liệu tham khảo, tạo cho mỗi học sinh, mỗi tập thể lớp, khối lớp tinh thần thi đua với nhau để đạt thành tích cao… Như vậy, nâng cao hiệu quả dạy học bộ môn Lịch sử ở trường THPT qua việc tổ chức các cuộc thi tìm hiểu về Lịch sử cũng là một hướng đi nhằm nâng cao hiệu quả dạy học bộ môn và góp phần thu hút đông đảo sự quan tâm của học sinh, phụ huynh, gia đình và xã hội

Với những lý do trên, tôi quyết định lựa chọn đề tài: “Nâng cao hiệu quả dạy

học bộ môn Lịch sử ở trường THPT qua việc tổ chức các cuộc thi tìm hiểu về lịch sử” để thực hiện bài khóa luận tốt nghiệp của mình Từ việc tìm hiểu về thực trạng của

việc dạy và học môn Lịch sử hiện nay, tôi nêu ra một “hướng đi mới” góp phần vào

quá trình tìm ra những con đường, biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học bộ môn ở

trường THPT hiện nay

II Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Mong muốn tìm ra những con đường, biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả dạy học bộ môn Lịch sử ở trường phổ thông là vấn đề chung của những nhà giáo dục - đào tạo và nhiều tổ chức, ban ngành có liên quan Đã có nhiều bài viết, nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề này Tất cả những bài viết, những công trình nghiên cứu ấy đều hướng tới việc tìm hiểu thực trạng của việc dạy và học Lịch sử hiện nay, từ đó đi tìm nguyên nhân và cuối cùng nêu ra những đề xuất, giải pháp nhằm khắc phục thực trạng của việc dạy và học bộ môn Lịch sử Những công trình nghiên cứu ấy là tâm huyết của nhiều nhà giáo dục có trách nhiệm với nghề nghiệp của bản thân và tương lai của đất nước

Giáo trình “Phương pháp dạy học Lịch sử”_GS Phan Ngọc Liên (Chủ biên)

cũng đã trình bày nhiều vấn đề về lý luận, quan niệm tư tưởng, tri thức về nghiệp vụ…Ở đó cũng trình bày một số biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả dạy học bộ môn Cuốn sách phản ánh tình hình thực tế của công tác giảng dạy Lịch sử ở trường phổ thông và việc rèn luyện nghiệp vụ Đây là nguồn tư liệu hết sức quý báu cho những giáo viên giảng dạy bộ môn Lịch sử, giúp người tiếp cận nó đúc rút được về mặt lý luận và kinh nghiệm dạy học để tác nghiệp…

Với mong muốn góp phần nhỏ giúp giáo viên lịch sử ở các trường PT có thể thực hiện công việc dạy học của mình đạt kết quả tốt và giúp sinh viên, học sinh…có nguồn tài liệu tham khảo, GS Nguyễn Thị Côi cùng các đồng nghiệp đã viết cuốn sách

“Các con đường, biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học lịch sử ở trường PT” Nội

dung gồm 2 phần: Phần I (4 chương): Trên cơ sở những vấn đề lý luận cần thiết, tác

giả đi sâu gợi mở các con đường, biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học lịch sử ở phổ

thông; Phần II: Bài học lịch sử trong thực tiễn dạy học ở trường phổ thông Tác giả đi

sâu giới thiệu, phân tích những bài học lịch sử trong thực tiễn dạy học ở trường phổ thông đã được đánh giá đạt hiệu quả

Cuốn sách “Con đường và biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học lịch sử ở

trường phổ thông” - PGS.TS Ngô Minh Oanh (Chủ biên) và các tác giả thuộc tổ Lí

luận và Phương pháp dạy học Lịch sử, khoa Lịch sử trường Đại học sư phạm thành

phố Hồ Chí Minh xuất bản tháng 1/2006 đã trình bày một số con đường và biện pháp nâng cao hiệu quả dạy và học lịch sử ở trường THPT như:dạy học lịch sử theo hướng tích cực hoá hoạt động nhận thức của học sinh; vận dụng nguyên tắc dạy học liên môn

để nâng cao hiệu quả học tập dạy học lịch sử; sử dụng kiến thức lịch sử thế giới để dạy tốt lịch sử Việt Nam ở trường THPT, sử dụng công nghệ thông tin trong dạy học Lịch sử…

Những công trình nghiên cứu trên đây đã góp phần phục vụ rất hữu ích cho công việc nghiên cứu, giảng dạy và học tập của nhiều giáo viên bộ môn, sinh viên các trường Đại học – Cao đẳng (những người có ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả học tập

bộ môn Lịch sử ở trường THPT) Trong những năm gần đây, với sự phát triển của khoa học công nghệ và truyền thông, thì việc nâng cao hiệu quả dạy học bộ môn đã gặp được những thuận lợi nhất định Đó là việc ứng dụng công nghệ thông tin vào quá trình dạy và học bộ môn Lịch sử Những ứng dụng ấy đã phần nào mang lại những kết quả tích cực Giáo viên phổ thông sử dụng phần mềm Powerpoint để đưa nội dung bài giảng và những minh họa sinh động như hình ảnh, các thước phim tư liệu trong quá trình giảng dạy… từ đó đã thu hút sự chú ý học tập của học sinh nhiều hơn Với xu hướng đó, nhiều công trình nghiên cứu về việc ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học Lịch sử, xây dựng thư viện điện tử trực tuyến trên các trang web… đã được thực hiện Khoa Lịch Sử, trường Đại học sư phạm thành phố Hồ Chí Minh có những bài tiểu luận, khóa luận tốt nghiệp trình bày về các vấn đề liên quan đến việc ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học Lịch sử như: Sinh viên Lưu Văn Hóa với đề tài

“Ứng dụng công nghệ thông để nâng cao hiệu quả dạy - học bộ môn Lịch Sử ở trường THPT hiện nay” (Tiểu luận năm học 2007 – 2008); Sinh viên Lê Thị Hà và

Lê Thị Anh Thư với đề tài: “Ứng dụng công nghệ thông tin để xây dựng thư viện

điện tử hỗ trợ việc dạy và học Lịch sử ở trường THPT hiện nay” (Khóa luận tốt

nghiệp năm học 2007 - 2008)… Những đề tài như vậy đã góp phần tìm hiểu và nghiên cứu các vấn đề liên quan đến việc ứng dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy bộ môn Lịch sử ở trường THPT

Ngoài ra, các quan niệm như: Dạy học nêu vấn đề; Dạy học liên môn; Dạy học

lấy học sinh làm trung tâm… cũng được nghiên cứu và trình bày trong nhiều công

trình khoa học Những công trình ấy cũng đã góp phần tích cực vào việc tìm ra con đường, biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học bộ môn Lịch sử ở trường trung học phổ thông

Với mong muốn tiếp tục tìm ra con đường, biện pháp, những hướng đi mới

nhằm nâng cao hiệu quả dạy học bộ môn Lịch sử ở trường THPT, đề tài: “Nâng cao

hiệu quả dạy học bộ môn Lịch sử ở trường THPT qua việc tổ chức các cuộc thi tìm hiểu về lịch sử” cũng nhằm vào múc đích đó Việc tổ chức các cuộc thi không còn xa

lạ với nhiều người “Hội thi nghiệp vụ sư phạm” được tổ chức hàng năm ở khoa Lịch

Sử trường Đại học sư phạm thành phố Hồ Chí Minh, cuộc thi “Sinh viên học sử biết

điều hay” do Nhà văn hóa sinh viên tổ chức, cuộc thi “Hát sử ca” trên báo Tuổi trẻ…

và rải rác ở một số trường THPT cũng có tổ chức các cuộc thi kiến thức cho học sinh các khối lớp với những chủ đề khác nhau… Những cuộc thi này thực sự thu hút được đông đảo sự quan tâm chú ý và tham gia của sinh viên, học sinh ở các trường Đại học – Cao đẳng, trường Trung học phổ thông… Tuy vậy, những cuộc thi như vậy vẫn còn rất ít, quy mô và hình thức tổ chức chưa phong phú, đa dạng

“Nâng cao hiệu quả dạy học bộ môn Lịch sử ở trường THPT qua việc tổ

chức các cuộc thi tìm hiểu về lịch sử” là một vấn đề mới mẻ, ít có tài liệu đề cập tới

Đề tài hướng vào việc tìm hiểu thực trạng của việc dạy học Lịch sử hiện nay, nêu ra nguyên nhân và từ đó hướng tới một biện pháp mới là tổ chức các cuộc thi trong dạy học bộ môn Lịch sử ở trường THPT, với việc đi sâu vào nghiên cứu các bước tiến hành tổ chức một cuộc thi tìm hiểu về Lịch sử ở trường THPT và có những thực nghiệm minh họa cụ thể…

III Phạm vi nghiên cứu

Đề tài hướng tới việc tìm ra một biện pháp mới nhằm nâng cao hiệu quả học tập

bộ môn lịch sử ở trường THPT hiện nay Chương I của đề tài góp phần tìm hiểu thực

trạng của việc dạy và học bộ môn Lịch sử ở trường THPT hiện nay, từ thực trạng ấy đặt ra vấn đề: Nâng cao hiệu quả dạy học bộ môn Lịch sử ở trường THPT – Một yêu

cầu cấp thiết Chương II của đề tài hướng vào việc đưa ra khái niệm về các cuộc thi,

tìm hiểu về mục đích, nội dung một số cuộc thi đã được tổ chức, nêu lên ý nghĩa, tầm quan trọng của việc tổ chức các cuộc thi tìm hiểu về Lịch sử ở trường THPT và cách

thức tiến hành tổ chức một cuộc thi tìm hiểu về Lịch sử ở trường THPT Chương III

của đề tài hướng vào việc vận dụng tổ chức cuộc thi tìm hiểu về Lịch sử ở một số trường THPT trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh

IV Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện đề tài này, phương pháp được sử dụng chủ yếu là phương pháp giáo dục học, phương pháp lịch sử kết hợp với phương pháp logic, tổng hợp, phân tích,

để trình bày các vấn đề Ngoài ra phương pháp liệt kê, sưu tầm tài liệu cũng được sử dụng khi tiến hành bài khóa luận này

V Bố cục

chương, cụ thể như sau:

CHƯƠNG I – TÌNH HÌNH DẠY-HỌC MÔN LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG THPT VIỆT

NAM HIỆN NAY NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY HỌC MÔN LỊCH SỬ - MỘT YÊU CẦU CẤP THIẾT

I – Tình hình dạy học môn Lịch Sử ở trường THPT Việt Nam hiện nay

II – Nâng cao hiệu quả dạy học môn Lịch Sử - Một yêu cầu cấp thiết

CHƯƠNG II - NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY HỌC MÔN LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG

THPT QUA VIỆC TỔ CHỨC CÁC CUỘC THI TÌM HIỂU VỀ LỊCH SỬ

I – Quan niệm về các cuộc thi tìm hiểu nói chung

I.1 – Quan niệm về các cuộc thi tìm hiểu

I.2 – Giới thiệu một số cuộc thi tìm hiểu đã được tổ chức

II – Nâng cao hiệu quả dạy học Lịch sử ở trường THPT qua việc tổ chức các cuộc thi tìm hiểu về lịch sử

II.1 – Ý nghĩa của việc tổ chức các cuộc thi tìm hiểu về lịch sử trong dạy học môn Lịch sử ở trường THPT

II.2 - Cách thức tổ chức một cuộc thi tìm hiểu về lịch sử ở trường THPT

II.2.1 - Cách thức tổ chức một cuộc thi tìm hiểu về lịch sử nói chung

II.2.2 - Cách thức tổ chức một số cuộc thi tìm hiểu về lịch sử cụ thể

III - Một số cuộc thi tìm hiểu về lịch sử đã được tổ chức

CHƯƠNG III – VẬN DỤNG TỔ CHỨC “CUỘC THI TÌM HIỂU VỀ ĐẢNG VÀ

BÁC HỒ” Ở TRƯỜNG THPT

I – Lý do chọn tổ chức “Cuộc thi tìm hiểu về Đảng và Bác Hồ”

II – Cách thức tiến tổ chức cuộc thi

III – Tổ chức “Cuộc thi tìm hiểu về Đảng, Bác Hồ” ở một số trường THPT trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh

IV – Kết quả thu được từ cuộc thi

CHƯƠNG I: TÌNH HÌNH DẠY-HỌC MÔN LỊCH SỬ Ở

TRƯỜNG THPT VIỆT NAM HIỆN NAY NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY HỌC MÔN LỊCH SỬ - MỘT YÊU CẦU CẤP THIẾT

I Tình hình dạy – học môn Lịch sử ở trường THPT Việt Nam hiện nay

Đoàn kết và nâng cao tinh thần tự hào dân tộc nhằm tập hợp sức mạnh của lực lượng toàn dân để tiến hành cách mạng đã được Đảng ta và đứng đầu là Chủ tịch Hồ Chí Minh đề ra và vận dụng tốt trong cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc, thống nhất đất nước

Để khơi gợi lòng tự hào dân tộc, ngay từ năm 1942 Bác Hồ kính yêu đã viết bài

kêu gọi “Nên biết sử ta" và bài diễn ca “Lịch sử nước ta” Bài diễn ca gồm 104 câu

thơ lục bát, dễ thuộc, dễ hiểu, phù hợp với dân ta lúc đó với trên 90% dân số mù chữ,

đã góp phần tạo nên sức mạnh thần kỳ: Dưới sự lãnh đạo của Đảng, nhân dân ta đã phát huy tinh thần tự hào dân tộc, đoàn kết đấu tranh giành độc lập tự do cho Tổ quốc; thực hiện thắng lợi 2 cuộc kháng chiến trường kỳ và giành thắng lợi vĩ đại sau hơn 20

năm đổi mới “Dân ta phải biết sử ta Cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam” - Câu

thơ đầu trong bài diễn ca của Bác Hồ là lời kêu gọi, lời răn dạy cho muôn thế hệ con cháu nước nhà Thế nhưng như nhận định của Đại tướng Võ Nguyên Giáp trong một

Diễn đàn về Sử học:“ Lớp trẻ của chúng ta đã không còn quan tâm tới lịch sử dân

tộc ” Và kết quả thi tuyển sinh đại học môn Lịch sử trong những năm gần đây đã

minh chứng nhận định của Đại tướng và thực sự gây “sốc” đối với xã hội

GS-NGND Phan Huy Lê - Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam đã nhận

định: “Vấn đề đánh giá thực trạng dạy, học môn Lịch sử hiện nay không phải bây giờ

mới đặt ra nhưng giờ đây đã được dư luận quan tâm nhiều trên các phương tiện truyền thông, đặc biệt là sau kỳ thi vào đại học vừa qua Kết quả thi tuyển sinh môn Lịch sử đã thực sự gây “sốc” đối với toàn thể xã hội: Tỷ lệ thí sinh có điểm thi dưới trung bình chiếm hơn 80%, trong đó, hơn 60% có điểm thi dưới 1 (1/10) Qua đó cho

thấy, kiến thức bộ môn Lịch sử của học sinh bậc phổ thông, đặc biệt là bậc trung học phổ thông quá yếu” 2 Đó là một vấn đề mà cả xã hội đang quan tâm

Nhìn vào kết quả của việc học tập bộ môn Lịch sử, đặc biệt là qua các kỳ thi tuyển, chúng ta có thể thấy rõ về thực trạng đó Ở trường THPT, trong các môn thi tốt nghiệp, có lẽ môn Lịch sử gây nên sự chú ý nhiều nhất của dư luận và lập được nhiều

“kỷ lục” trong thi cử của nước ta: là môn thi có điểm bình quân thấp nhất trong các môn thi tốt nghiệp THPT nhiều năm gần đây

Liên tiếp trong các năm vừa qua, từ năm 2004 - 2008, môn Lịch sử được chọn

là một trong sáu môn thi tốt nghiệp THPT Dù rằng môn Lịch sử luôn là môn thi có kết quả xếp hạng thấp theo điểm bình quân các môn thi tốt nghiệp THPT, nhưng kết quả này hoàn toàn không có dấu hiệu bi quan nào cả Điểm bình quân cả nước của môn sử thi tốt nghiệp THPT năm 2006 là 6,37, năm 2007 là 6,19 Các địa phương có điểm bình quân môn sử thấp nhất vẫn còn trên trung bình, năm 2006 là Cà Mau (5,45 điểm), năm 2007 là Tuyên Quang (5,06 điểm)

Trong các môn thi tuyển ở Đại học năm 2006 thì môn Sử có điểm số thấp nhất Trường ĐH Sư phạm Hà Nội có gần 700 bài thi môn Sử bị điểm 0; chỉ có 9% bài thi đạt từ điểm 6 trở lên Kết quả thi tuyển sinh môn Lịch sử của trường ĐH sư phạm thành phố Hồ Chí Minh qua bảng phân loại dưới đây theo tỷ lệ điểm số chúng ta có thể thấy các bài thi không đạt yêu cầu (điểm dưới 5), đa số thuộc về loại kém

Yếu (3 – 3,4)

Trung bình (6 – 6)

Khá (6,5 – 8)

Giỏi (8,5 – 10)

Tỷ lệ

(%)

Xếp hạng

Tỷ lệ (%)

Xếp hạng

Tỷ lệ (%)

Xếp hạng

Tỷ lệ (%)

Xếp hạng

Tỷ lệ (%)

Xếp hạng

số 107.000 bài thi khối C trong kỳ thi tuyển sinh ĐH-CĐ 2007 được thống kê, chỉ có

Kết quả này chênh lệch rất lớn so với kỳ thi tốt nghiệp THPT mới diễn ra một tháng trước đó

Hay như trong một phóng sự do Đài truyền hình Việt Nam thực hiện vào đầu tháng 10.2006, khi phóng viên phỏng vấn 5 học sinh trung học phổ thông về bức tượng

Lý Thái Tổ (cạnh hồ Hoàn Kiếm), thì kết quả chỉ có 1 em trả lời đúng, 2 em không

biết và 2 em trả lời sai Lần khác, khi được hỏi Quốc hiệu “Việt Nam” bắt đầu từ khi

nào thì phần lớn các em không biết Trong khi khách du lịch quốc tế đến tham quan đất nước ta có nhiều hiểu biết về lịch sử Việt Nam thì chính con em chúng ta, những chủ nhân đất nước Việt Nam thế kỷ XXI lại không biết và cũng chẳng mấy quan tâm Một thực trạng đáng buồn và cần báo động là ở trường học phổ thông, phần lớn học sinh coi môn Lịch sử là môn học khô khan, không sáng tạo, là thuần tuý học thuộc các

sự kiện

Trong các kỳ đại hội của Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam (vào các năm 2000, 2005), Hội đã dành hẳn một phần báo cáo để trình bày về kết quả học tập và đưa ra những cảnh báo về tình trạng học môn Lịch sử của học sinh phổ thông Năm 2003, tại một Diễn đàn Sử học với sự tham dự của các nhà sử học của Trung ương, địa phương,

các nhà biên soạn sách giáo khoa và cả một số giáo viên dạy môn Lịch sử, đã dành riêng một ngày bàn về thực trạng, nguyên nhân dạy và học môn Sử ở cấp phổ thông, đánh giá về chương trình, sách giáo khoa, phương pháp giảng dạy bộ môn này, đồng thời đưa ra một số kiến nghị với các cấp có thẩm quyền Tham dự Diễn đàn, Đại tướng

Võ Nguyên Giáp đã phát biểu: "Tôi có đứa cháu “sợ” học môn Lịch sử nhưng rất

thích xem các bộ phim lịch sử Trung Quốc; thuộc vanh vách tên tuổi các nhân vật thuộc về lịch sử Trung Quốc nhưng khi nói về Trần Hưng Đạo, vị tướng đời Trần của

ta thì không biết Lớp trẻ của chúng ta đã không còn quan tâm tới lịch sử dân tộc" 5

"Bức xúc" là tâm trạng chung của các nhà giáo, nhà nghiên cứu khi tham dự hội

thảo "Thực trạng - giải pháp nâng cao chất lượng dạy và học môn lịch sử trong

trường PT theo hướng đổi mới phương pháp dạy học" 6

GV Nguyễn Kim Tường

Vy, tổ trưởng môn sử, trường THPT Nguyễn Hiền nêu lên những nỗi bức xúc đầu tiên:

"Từ gia đình - nhà trường đến xã hội đều có thái độ coi thường các môn khoa học xã hội, xem đây là môn phụ, không thể giúp HS có tương lai tươi sáng, học nhiều chỉ phí thời gian Ở nhiều quốc gia phát triển, lịch sử là môn thi bắt buộc trong các kì thi tú tài thì ở VN, nhiều trường, ngay cả ban giám hiệu cũng cho rằng lịch sử là môn học bài, không cần đào sâu suy nghĩ Nếu môn Sử được chỉ định thi tốt nghiệp mới được tăng tiết để dò bài cho HS, nếu không thì thường xuyên bị cắt giảm tiết nhường thời gian cho môn khác" 7

Cũng đồng tình với ý kiến trên, Giảng viên Nguyễn Thị Kim Dung và Cao Thị

Lan Chi, khoa Lịch sử, trường ĐH Sư phạm TP.HCM phân tích: “Lịch sử là môn ít

tiết nhất trong các môn học lớp 12, chứng tỏ sự quan tâm đầu tư cho môn này ở trường trung học còn hạn chế và yêu cầu đối với giáo viên cũng không cao Thêm nữa, chỉ có một số ít học sinh thực sự thích và có khả năng theo ngành khoa học xã hội Đa

số thí sinh còn lại chỉ chọn khối C như một giải pháp tình thế khi không có khả năng thi khối A, B, D” 8

Giảng viên Nguyễn Thuận Quý, trường ĐH Sư phạm Đồng Tháp góp thêm ý

kiến: "HS chƣa có thái độ đúng đắn, tích cực trong quá trình học sử Kết quả là sau

khi tốt nghiệp PT các em hiểu biết về lịch sử rất mờ nhạt, chƣa tích lũy đƣợc những kiến thức cơ bản Mà có biết chăng chỉ là sự hiểu biết không theo thứ tự không gian, thời gian Có em lấy sự kiện này ghép vào thời gian nọ, sự kiện ở địa điểm này gắn vào địa điểm khác" 9

Đó thực sự là những ý kiến, những nhận định khách quan về thực trạng dạy và học môn Lịch sử Nó như một hồi chuông báo động về tình hình dạy và học bộ môn Lịch sử trong giai đoạn hiện nay

Ngoài ra cũng có một thực tế khác mà chúng ta cần ghi nhận Chương trình và

bộ sách giáo khoa môn Lịch sử mới rõ ràng là tốt hơn hẳn so với chương trình và bộ sách giáo khoa cũ Đội ngũ giáo viên luôn luôn tận tâm và có năng lực Thiết bị dạy học ngày càng hiện đại Ngày càng có nhiều giáo viên ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học theo tinh thần đổi mới Ở Hà Nội, nhiều học sinh lớp 6, lớp 7, lớp 10 và lớp 11 rất thích học Sử Tại trường THCS Trưng Vương - quận Hoàn Kiếm - Hà Nội,

có năm học, khi được hỏi: Lớn lên em sẽ làm nghề gì?, thì quá nửa học sinh trả lời là thích làm nhà khảo cổ học! Có được điều đó là do cô giáo Nguyễn Thu Hà đã truyền

Việc dạy học Lịch sử địa phương đã được triển khai và thu được một số kinh nghiệm Ở Hà Nội, nhiều học sinh cấp THCS và đầu cấp THPT đã say sưa sưu tầm tư liệu về các di tích lịch sử văn hóa Học sinh lớp 11 nghiên cứu về Văn hóa ẩm thực Hà Nội, trang phục của người Hà Nội xưa và nay Học sinh lớp 12 tìm hiểu về Công nghệ

và Khoa học trong lịch sử Thăng Long - Hà Nội, nền giáo dục của Thăng Long - Hà Nội qua các thời kì lịch sử Rất nhiều tiết học lịch sử địa phương được tiến hành một cách sinh động nhờ HS sưu tầm tư liệu và chuẩn bị chu đáo Khó khăn và hạn chế là

đa số học sinh lớp 9 và lớp 12 không thích học Sử, nhất là phần Lịch sử Việt Nam từ năm 1919 đến nay Giáo viên gặp không ít khó khăn khi dạy Lịch sử Việt Nam cận hiện đại Một nguyên nhân quan trọng của tình trạng trên là các sách lịch sử của chúng

9 http://vietbao.com.vn

10 Hoàng Hương, “Dạy và học lịch sử: Bức xúc!”, Báo Tuổi trẻ số ra ngày ngày 9-11-2005

ta viết về thời kì này còn thiếu toàn diện, nặng về chính trị và quân sự Giai đoạn về kháng chiến chống Pháp 1946-1954 và kháng chiến chống Mĩ 1954-1975 vẫn còn một chiều và đơn điệu Tư liệu về kinh tế văn hóa Việt Nam thời cận hiện đại còn thiếu Có

lẽ phải một thời gian dài nữa, chúng ta mới có những bộ sử về Việt Nam cận hiện đại được viết một cách toàn diện và khoa học hơn

Bài học kinh nghiệm rút ra từ những thất bại, từ những trận đánh ta bị thua chưa được làm rõ Phần lịch sử Việt Nam từ năm 1930 đến nay có quá nhiều nội dung trùng lặp với Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam Đó là khó khăn rất lớn cho GV và HS khi dạy và học Lịch sử ở lớp 9 và lớp 12 Việc dạy học theo chương trình đồng tâm ở cấp THCS và cấp THPT đã bộc lộ nhiều hạn chế Đó là một trong những nguyên nhân gây nhàm chán cho thầy và trò khi học một số bài ở cấp THPT Với cùng một nội dung bài học, nhiều tiết học ở cấp THCS sâu sắc và hấp dẫn hơn ở cấp THPT Có hiện tượng đáng buồn trên, một phần còn do trình độ của từng giáo viên khi dạy những vấn đề cụ thể

Trong chương trình và sách giáo khoa hiện hành, nhìn chung, phần Lịch sử thế giới có nhiều ưu điểm hơn phần Lịch sử Việt Nam Tuy vậy, sách giáo khoa của chúng

ta hiện nay còn thiếu những nhận định xác đáng về Chủ nghĩa tư bản hiện đại, thiếu

những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu để nâng cao chất lượng những bài viết về văn hóa, khoa học kĩ thuật

Cách đây 10 năm, khi giới giảng dạy sử học ở nước ta tổ chức Đại hội thành lập Hội nghề nghiệp của mình vào năm 1996 thì trong số những đồng nghiệp nước ngoài

gửi lời chào mừng có một bức thư của tiến sĩ Rainer Riemenschneider từ Viện Georg -

Echert của CHLB Đức đưa ra một thông điệp rất đáng lưu ý Ông viết: "Chúng ta đang sống ở một thời đại mà mọi việc đều chuyển động nhanh chóng và đi vào chiều sâu Điều này tạo nên một thách thức đối với các nhà sử học, nhà nghiên cứu cũng như những nhà giáo dục của chúng ta trên toàn thế giới Chắc hẳn chúng ta không thay đổi được quá khứ, những gì đang diễn ra buộc chúng ta phải có một cái nhìn mới

về quá khứ Bước tiến của môn học đòi hỏi chúng ta luôn luôn phải tìm hiểu những

11 http://giaoduc.edu.vn

vấn đề lịch sử dưới ánh sáng nhìn từ quá khứ đến hiện tại để chuẩn bị tương lai cho thế hệ trẻ của chúng ta, những người mà một ngày gần đây sẽ nhận trách nhiệm đối với vận mệnh của Trái Đất và thế giới

Nhiệm vụ nặng nề chính là chỗ ấy Dĩ nhiên mục đích đầy ước vọng này của nghề nghiệp chúng ta phải có nhiều điều kiện thuận lợi để có thể hoàn thành tốt Một trong những điều kiện quan trọng nhất là những nhà cầm quyền ở tất cả các nước phải thừa nhận giá trị của nghề nghiệp chúng ta, phải làm cho việc giảng dạy lịch sử trở thành một trong những ưu tiên, trong những nỗ lực của cả dân tộc Tương lai của nhân loại không thể tách khỏi sự hiểu biết và ý thức về bản thân mình, tức là về lịch sử của mình" 12

Từ ấy chúng ta thấy rằng tình hình này khó có thể cải thiện nếu chúng ta không

thay đổi nhận thức và hành động, mà chính thông điệp của tiến sĩ Rainer

Riemenschneider là một lời giải đáp sâu sắc

Như vậy, thực trạng của việc dạy học bộ môn lịch sử ở trường THPT hiện nay rất cần sự quan tâm, chú ý của cả xã hội Trong đó, việc tìm ra những con đường, biện

pháp nâng cao hiệu quả dạy – học bộ môn là một điều “cốt yếu” Và đã có rất nhiều

cuộc hội thảo khoa học, nhiều diễn đàn…được tổ chức để nhìn vào thực trạng, đi tìm nguyên nhân, nêu ra giải pháp cho công việc dạy – học bộ môn Lịch sử hiện nay

II Nâng cao hiệu quả dạy học bộ môn Lịch sử ở trường THPT – Một yêu cầu cấp thiết

Như đã nói ở trên, nhiều cuộc hội thảo khoa học, nhiều diễn đàn…được tổ chức

để nhìn vào thực trạng, đi tìm nguyên nhân, nêu ra giải pháp cho công việc dạy – học

bộ môn Lịch sử hiện nay

Vậy nguyên nhân dẫn đến thực trạng của việc dạy và học Lịch sử như hiện nay bắt nguồn từ đâu?

12 Dương Trung Quốc, “Thách thức đối với việc dạy và học sử”, Báo Lao Động , Thứ ba, ngày 22/08/2006

Cũng còn những nguyên nhân khác, GS, NGND Vũ Dương Ninh, ĐH Quốc gia

Hà Nội đã đau đớn nhận xét: “Dư luận xã hội xôn xao, có cả bất bình, khi được biết

điểm môn Sử trong những kỳ thi tuyển sinh đại học gần đây quá thấp, thấp đến mức không thể hiểu nổi Song những người trong ngành thì không ngạc nhiên lắm, coi đó như một sự bộc lộ đau đớn của căn bệnh “ung thư” đã tiềm ẩn từ lâu!” 13

Về căn bệnh

“ung thư Sử” này, GS Vũ Dương Ninh đã nêu ra nhiều điểm khá bi, hài Chẳng hạn

như việc tổ chức viết sách giáo khoa Việc viết sách giáo khoa hiện nay là "công việc

tay trái", các tác giả vừa phải đảm nhiệm công việc chính ở trường của mình, vừa phải

tranh thủ thời gian làm nhiệm vụ viết sách giáo khoa Một cuốn sách giáo khoa lịch sử hiện nay dày chừng 300 trang mà có đến hơn 10 tác giả, phân nhiều cấp bậc: Tổng chủ biên, chủ biên, đồng chủ biên… Nếu chia đều thì mỗi tác giả viết chưa đầy 30 trang

Đó là chưa kể các khâu viết sách, thẩm định sách … đều tiến hành vội vàng cho đúng

kế hoạch đón đầu năm học, đúng kế hoạch của nhà xuất bản

Còn PGS.TS Ngô Minh Oanh, Trưởng khoa Lịch sử trường ĐH Sư phạm

TPHCM nêu ý kiến: “Môn học bị coi nhẹ, những người dạy sử cũng không được tôn

trọng Nhiều thầy cô bức xúc về việc đánh giá thiếu công bằng giữa giáo viên dạy sử với giáo viên các môn khác trong việc cân nhắc, đề bạt hay trong bình xét các danh hiệu thi đua Một số trường còn bố trí giáo viên không được đào tạo chuyên ngành để dạy môn lịch sử Việc bố trí giảng dạy trái ngành càng làm cho chất lượng dạy học môn sử thêm tồi tệ và người ta càng có cớ để coi thường môn Sử và người dạy sử”14

Có thể chỉ ra một số nguyên nhân cơ bản sau đây15:

Một là, chúng ta chưa đặt đúng vị trí, chức năng của môn Lịch sử trong hệ

thống các môn học ở phổ thông, hầu như chỉ tập trung vào các môn Toán, Lý, Hoá, Văn - Tiếng Việt khiến học sinh có xu hướng coi nhẹ môn Lịch sử Điều này thể hiện rõ ràng nhất khi biết năm học nào không thi môn sử thì nhiều trường cho học nhanh môn sử để dành thời gian cho các môn học khác Trên lý thuyết và thực tế, môn Lịch sử, đặc biệt là Lịch sử dân tộc tức môn Quốc sử, không chỉ trang bị vốn kiến thức

cơ bản rất cần thiết cho thế hệ trẻ mà còn góp phần hoàn thiện nhân cách, bản lĩnh con người Việt Nam Nếu không chú ý, mỗi công dân của chúng ta khi học hết cấp phổ thông, trong đầu óc sẽ mang những khoảng trống vắng hay mờ nhạt về lịch sử, nghĩa

là không hiểu biết về quá khứ dân tộc, về các giá trị mà ông cha đã đổ máu để giành giữ được thì thật vô cùng nguy hiểm Đặc biệt, nền giáo dục của chúng ta phấn đấu hết năm 2010 sẽ phổ cập toàn bộ bậc học trung học cơ sở, sau đó, các em sẽ có sự phân hoá, số đông đi học nghề hay vào học phân ban để lên đại học, cao đẳng, số theo nghề

Sử không bao nhiêu Điều đó có nghĩa là môn Lịch sử cấp trung học cơ sở có trách nhiệm trang bị tri thức và truyền thống lịch sử cho công dân của đất nước, nếu chúng

ta không coi trọng việc dạy, học môn học này ở cấp phổ thông nói chung, nhất là cấp trung học cơ sở, sẽ phải trả giá cho kết quả đào tạo trong nhiệm vụ chuẩn bị cho lớp trẻ vào đời

Hai là, trong ngành giáo dục, còn tồn tại quan niệm quy kết trách nhiệm chán

ghét môn Sử tại học sinh, do vậy mà tìm cách áp đặt, bắt buộc các em học Lịch sử mà không biết rằng làm như thế là duy ý chí Việc tăng thời lượng hoặc tăng dung lượng môn học cũng đều gây tác dụng ngược lại Kết quả học sử kém ở phổ thông không phải do học sinh, càng không phải do nội dung lịch sử, mà do người lớn chúng ta, do những nguyên nhân nằm trong chương trình, sách giáo khoa và trong phương pháp dạy

sử

Ba là, do sự kết hợp giữa nhà trường, gia đình và xã hội còn chưa tốt Do ảnh

hưởng của nền kinh tế thị trường, phần lớn nhiều gia đình đều hướng cho con em mình chú ý đầu tư vào các môn học tự nhiên để chọn một ngành nghề mang lại nguồn thu nhập cao… Đó cũng là một nguyên nhân dẫn đến các môn học thuộc khối ngành xã hội bị đánh giá thấp, trong đó có bộ môn Lịch sử Vai trò của xã hội rất quan trọng Xét về phương diện nào đó, học Lịch sử nên hiểu theo nghĩa rộng, bao gồm cả trường học và trên các kênh thông tin, môi trường văn hoá, giáo dục của xã hội Ngày xưa, khi tuyệt đại bộ phận nhân dân không được đi học thì môi trường xã hội giữ vai trò rất quan trọng, qua vốn văn hoá dân gian, qua các sinh hoạt văn hoá cộng đồng, các lễ hội thấm đượm tính lịch sử đã chuẩn bị cho lớp trẻ bước vào đời Ngày nay, trong xã hội hiện đại yêu cầu tạo lập môi trường giáo dục cho thế hệ trẻ càng giữ vai trò quan

trọng với rất nhiều kênh thông tin, nhưng tiếc rằng những kênh truyền thông về lịch sử mang tính hấp dẫn đối với lớp trẻ còn ít quá, tuy gần đây có những cố gắng cần cổ vũ Nói chung cho đến nay, chúng ta cũng chưa có nhiều kịch bản, những bộ phim hay về

đề tài lịch sử Việt Nam, chưa có nhiều truyện tranh, tiểu thuyết lịch sử góp phần giáo dục lịch sử cho thế hệ trẻ

Bốn là, việc dạy và học môn Lịch sử ở nước ta chưa tận dụng được hệ thống

bảo tàng là những bộ sử bằng hiện vật rất phong phú và mang tính cảm thụ trực tiếp rất phù hợp với tuổi trẻ Theo tôi biết chỉ có Bảo tàng Dân tộc học đã thu hút được tuổi trẻ với những hình thức trưng bày và trình diễn lý thú, còn hệ thống bảo tàng khá phong phú của chúng ta từ cấp trung ương đến địa phương chưa phát huy được tác dụng giáo dục đối với học sinh và các trường học, các thầy, cô giáo cũng không quan tâm tổ chức cho học sinh tham quan bảo tàng Ngay cả môn lịch sử địa phương đã quy định trong chương trình cũng không mấy trường thực hiện được

Năm là, còn nhiều vấn đề về chương trình, sách giáo khoa, đội ngũ giáo viên và

phương pháp giảng dạy Nền giáo dục của chúng ta đã trải qua nhiều lần cải cách, sách giáo khoa có khá hơn sau mỗi lần cải cách nhưng vẫn chưa tương xứng với vai trò, vị trí, chức năng của môn Lịch sử trong trường phổ thông Về nội dung, thực chất sách giáo khoa lịch sử bậc phổ thông là tóm tắt lịch sử viết cho người lớn, nhất là giáo trình bậc đại học, cho học sinh phổ thông Lấy sách viết cho người lớn tóm lược lại cho trẻ con học thì dĩ nhiên không phù hợp với lứa tuổi, không thể gây hứng thú học tập ở các

em Cách trình bày trong sách giáo khoa cũng cứng nhắc, thiếu sinh động, thậm chí bản đồ, ảnh minh hoạ chưa được tuyển chọn chuẩn xác, cũng là nguyên nhân góp phần làm cho học sinh chán ghét học lịch sử Chương trình và sách giáo khoa do Bộ Giáo dục và Đào tạo chủ trì, về phương diện khoa học, cũng chưa cập nhật được những thành tựu mới của khoa học lịch sử trong nước và trên thế giới Ví dụ lịch sử miền Nam Trung Bộ và Nam Bộ vẫn bỏ trống, vương triều Mạc không có bài riêng như các vương triều khác, nội dung văn hoá và quan hệ giao lưu văn hoá vẫn chưa làm nổi bật Cách viết sách giáo khoa vẫn nặng về tư liệu, sự kiện hay có lúc lại sa đà vào phân tích nguyên nhân thắng lợi các cuộc kháng chiến gần na ná như nhau và lặp đi lặp lại Nội dung sống động nhất của lịch sử là phải gắn với cuộc sống, cuộc sống qua các thời kỳ

lịch sử và cuộc sống hôm nay, lại chưa được quan tâm và phát huy Tóm lại là cách trình bày lịch sử khô khan, nặng nề và như vậy, học sinh không thích học là hệ quả tất yếu

Việc đổi mới phương pháp dạy học tuy gần đây có nêu lên và một số thầy, cô giáo cố gắng thực hiện, nhưng vẫn chưa thay đổi được bao nhiêu lối truyền thụ một chiều, vẫn nặng về đọc - chép

Bộ môn lịch sử luôn giữ một vai trò quan trọng trong chương trình đào tạo học sinh THPT và bộ môn lịch sử rất có ưu thế trong việc giáo dục thế hệ trẻ Do nhạn thức chưa đầy đủ hoặc phiến diện về vai trò, ý nghĩa, chức năng của bộ môn lịch sử, nhiều người và thậm chí cả những nhà quản lý giáo dục đã tỏ thái độ coi thường , không đối

xử với môn lịch sử bình đẳng như với các môn học khác Đó là một nguyên nhân dân đến thực trạng học tập bộ môn lịch sử như hiện nay

Ở nước ta, với truyền thống dân tộc hàng ngàn năm nên khoa học lịch sử đã thu hút sự quan tâm tìm hiểu và nghiên cứu của nhiều người Bộ môn lịch sử đã được đưa vào giảng dạy trong nhà trường Việt Nam từ lâu Bộ môn lịch sử ngày càng giữ một vị trí quan trọng trong nền giáo dục nước ta Vì vậy, việc xây dựng chương trình, biên soạn sách giáo khoa và tài liệu tham khảo cho giáo viên và học sinh, việc đào tạo đội ngũ giáo viên ngày càng được coi trọng Nhờ thế mà chất lượng và số lượng đội nhũ giáo viên lịch sử ngáy càng tăng đã dáp ứng được phần nào yêu cầu đào tạo của hiện nay

Với sự phát triển ngày càng cao của nền kinh tế thị trường thì trong xã hội hiện nay môn học Lịch sử nói riêng và các môn học thuộc ngành khoa học xã hội không được đánh giá cao Đó là một thực tế Đa phần học sinh khi đăng ký dự thi đại học đều lựa chọn các ngành nghề thuộc khối ngành khoa học tự nhiên Việc xác định vai trò của bộ môn lịch sử đã ảnh hưởng không nhỏ đến sự phát triển chung của bộ môn lịch

sử

Việc đào tạo đội ngũ giáo viên dạy học lịch sử hiện nay ở khoa sử các trường Đại học – Cao đẳng sư phạm còn chưa sát với thực tế giảng dạy ở trường PT Nhìn chung còn nghiêng về phần lý thuyết mà ít về phần thực hành… Ở trường PT thì môn lịch sử được coi là môn phụ, không được các nhà quản lý ở trường phổ thông quan tâm

chú ý…Thậm chí nhiều trường còn bố trí giáo viên không được đào tạo chuyên ngành

để dạy môn lịch sử… Chính những điều đó làm cho chất lượng dạy học môn lịch sử rất kém chất lượng và xã hội càng có cớ để coi thường môn lịch sử

Hiện nay, ở một số trường THPT, việc cải cách và đổi mới phương pháp dạy học lịch sử đã được áp dụng nhưng nhìn trên diện rộng thì việc cải cách và đổi mới về phương pháp dạy học lịch sử chưa được tiến hành đồng bộ Trong khi đó học sinh ngày càng tiếp cận với những kiến thức tiên tiến từ các phương tiện truyền thông hiện đại… Vì vậy, nếu chất lượng của đội ngũ giáo viên không kịp thời nâng cao sẽ dẫn đến tâm lý học tập chán nản ở học sinh phổ thông

Việc dạy và học môn lịch sử hiện nay đặt ra nhiều yêu cầu cấp bách cần tiến hành đổi mới về cả phương pháp dạy và học Yêu cầu hiểu biết lịch sử, yêu cầu cuộc sống hiện tại và tương lai đặt ra cho toàn xã hội, ngành giáo dục và nhất là đội ngũ giáo viên lịch sử nhiều nhiệm vụ cấp bách Vì vậy tìm ra con đường, biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả dạy và học bộ môn lịch sử sẽ góp phần giải quyết những yêu cầu câp bách trên

Hội đồng về “Giáo dục thế kỷ XXI” của UNESCO Liên hiệp quốc đã đưa ra

khuyến cáo về 4 trụ cột của giáo dục:

16 PGS.TS Ngô Minh Oanh (Chủ biên)_ “Con đường và biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học Lịch sử ở trường THPT”, NXB ĐHSP tp HCM 2006, trang 4

Xã hội ngày càng phát triển thì năng lực nhận thức của mỗi cá nhân về những gì

đã từng xảy ra trong quá khứ, đang diễn ra ở hiện tại và nhìn nhận những khuynh hướng phát triển trong tương lai là điều hết sức cần thiết đối với mỗi cá nhân Năng lực nhận thức của mỗi người được hình thành qua quá trình học tập và trải nghiệm từ thực tiễn cuộc sống, trong đó quá trình giáo dục giữ một vai trò đặc biệt quan trọng Trong

đó, bộ môn Lịch sử giữ một vị trí nhất định trong quá trình giáo dục Việc học tập bộ môn Lịch sử giúp mỗi cá nhân nhận thức rõ hơn về mối quan hệ giữa quá khứ - hiện tại – tương lai và từ đó thấy được khuynh hướng của sự phát triển của sự vật, hiện tượng

Nhìn vào thực trạng dạy học bộ môn Lịch sử, đặc biệt là nhìn vào kết quả của

bộ môn, thì việc tìm ra những con đường, biện pháp nâng cao hiệu quả dạy và học lịch

sử ở trường phổ thông đã trở thành một nhu cầu cấp thiết hiện nay không chỉ đối với ngành giáo dục mà còn đối với toàn xã hội

CHƯƠNG II: NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY HỌC MÔN LỊCH

SỬ Ở TRƯỜNG THPT QUA VIỆC TỔ CHỨC CÁC CUỘC THI TÌM HIỂU VỀ LỊCH SỬ

I Quan niệm về các cuộc thi tìm hiểu nói chung I.1 Quan niệm về các cuộc thi tìm hiểu

Cuộc thi tìm hiểu nói chung là hệ thống cách thức, biện pháp tác động vào các đối tượng cụ thể, kích thích họ tích cực tìm hiểu, tiếp thu, rèn luyện và thể hiện năng lực hành động, năng lực hiểu biết về một chủ đề nhất định, đạt những chỉ tiêu nhất định do ban tổ chức hội thi đặt ra

Ở các trường Đại học – Cao đẳng, THCN, Trung học phổ thông, cuộc thi là một trong những phương thức hoạt động hấp dẫn của Nhà trường, tổ chức Đoàn - Hội nhằm giáo dục bồi dưỡng rèn luyện Sinh viên, học sinh về truyền thống, phẩm chất đạo đức, lối sống, về kỹ năng nghiệp vụ để giải quyết những vấn đề do thực tiễn cuộc sống đặt ra hay do nhiệm vụ học tập lao động, công tác, nhiệm vụ chính trị ở địa phương, đơn vị đòi hỏi…

Thông qua các cuộc thi đó nhằm tuyên truyền ảnh hưởng, uy tín của Nhà trường, tổ chức Đoàn - Hội đối với toàn xã hội, đối với công tác giáo dục thế hệ trẻ Điều đó là đặc biệt quan trọng đối với sự nghiệp giáo dục của chúng ta

I.2 I.2 Giới thiệu một số cuộc thi tìm hiểu đã được tổ chức

Nước ta trong nhiều năm qua đã tổ chức các cuộc thi tìm hiểu rất bổ ích ở nhiều ban ngành, cơ quan và tổ chức trên địa bàn cả nước Và ở mỗi tỉnh thành, đơn vị, cơ quan cũng đều có tổ chức các cuộc thi với những hình thức phong phú, đa dạng

Nhất là ở các trường Đại học– Cao đẳng – Trung học chuyên nghiệp và các trường THPT ở Việt Nam, những cuộc thi với nhiều mục đích – ý nghĩa khác nhau đã

được tổ chức như: Hội thi thuyết trình, thi hùng biện, thi đố kiến thức, các cuộc thi vui chơi khác…

I.2.1 Hội thi thuyết trình

 Khái niệm:

- Hội thi thuyết trình thường được sử dụng trong việc tuyên truyền về chủ trương chính sách, nghị quyết của Đảng; tuyên truyền về một nội dung giáo dục mà tổ chức Đoàn muốn định hướng cho đoàn viên, thanh niên

- Đây là hình thức thi thường được sử dụng trong trường hợp đối tượng dự thi

là cá nhân

 Yêu cầu:

- Lựa chọn nội dung thi phù hợp với từng đối tượng tham gia, đây sẽ là điều kiện tiên quyết cho sự thành công của hội thi Bởi mỗi đối tượng khác nhau sẽ có sự quan tâm về các vấn đề khác nhau Tìm hiểu đúng vấn đề mà đoàn viên, thanh niên quan tâm sẽ thu hút được sự tham gia đông đảo và có chất lượng của đoàn viên, thanh niên

- Mời ban giám khảo là người am hiểu và có uy tín về nội dung của hội thi để

có sự đánh giá chính xác, khách quan về chất lượng, kết quả của người dự thi, cũng như kịp thời có sự điều chỉnh, định hướng các nhận thức chưa đúng của người dự thi

I.2.2 Hội thi hùng biện

 Khái niệm:

- Hội thi hùng biện thường được sử dụng nhằm mục đích nắm tình hình diễn biến tư tưởng, nhận thức chính trị của đoàn viên, thanh niên đối với một vấn đề chính trị xã hội cụ thể, từ đó có sự điều chỉnh định hướng tư tưởng trong đoàn viên, thanh niên kịp thời Chính vì vậy mà hội thi hùng biện bao giờ cũng được giới hạn ở một nội dung, một vấn đề cụ thể, nhất định

- Tương tự như hội thi thuyết trình, hình thức này cũng thường được sử dụng với đối tượng dự thi là cá nhân

 Yêu cầu:

- Xuất phát từ khái niệm trên, yêu cầu đặt ra đối với công tác tổ chức hội thi hùng biện là việc lựa chọn đề tài hùng biện phù hợp với mục đích và đối tượng của hội thi Đề tài hùng biện phải là vấn đề chính trị – xã hội nóng bỏng mà đoàn viên, thanh niên đang quan tâm, thu hút được sự quan tâm, tham gia của đông đảo đoàn viên, thanh niên Nếu không đảm bảo yêu cầu tổ chức Đoàn sẽ không nắm được diễn biến tư tưởng, cũng như nhận thức của đoàn viên, thanh niên đối với các vấn đề chính trị xã hội nóng bỏng, từ đó sẽ không có định hướng kịp thời

- Cần mời ban giám khảo là những người có uy tín trong xã hội để đảm bảo sự khách quan trong kết quả hội thi cũng như kịp thời định hướng cho đoàn viên, thanh niên nếu thí sinh dự thi có biểu hiện lệch lạc về nhận thức

I.2.3 Tổ chức thi đố kiến thức

 Khái niệm:

Thi đố kiến thức là một hình thức giáo dục sinh động, phong phú và hấp dẫn

Có nhiều cách thức tổ chức thi đố kiến thức khác nhau như: đố vui, trắc nghiệm, hái hoa dân chủ, một số hình thức mới như: chiếc nón kỳ diệu, đường lên đỉnh Olympia, hành trình văn hóa, vui để học Tùy theo đối tượng cụ thể và điều kiện tổ chức mà chúng ta lựa chọn hình thức thi đố kiến thức cho phù hợp

 Yêu cầu:

- Tổ chức thi đố kiến thức cũng cần xác định giới hạn nội dung cụ thể của hội thi về một lĩnh vực nhất định, ví dụ hội thi tìm hiểu Nghị quyết Đại hội Đảng lần IX, Nghị quyết Đại hội Đoàn thành phố lần VII, hội thi tìm hiểu về một văn bản pháp luật (luật lao động, luật phòng chống ma túy, luật bảo vệ và chăm sóc trẻ em, luật an toàn giao thông đường bộ)

I.2.4 Các cuộc thi vui chơi tổ chức trong phòng, hội trường

a) Thi hát liên khúc

Chọn chủ đề như mưa, nắng, sông, biển, hoa, tuổi trẻ Chia nhóm, các nhóm lần lượt hát các bài hát có nội dung theo chủ đề được chọn, nhóm nào hát trùng với các bài hát đã hát trước đó hoặc không tìm được bài hát nào nữa coi như thua cuộc

- Thi phát và nhận tín hiệu Morse, Semafore

- Thi hành quân theo dấu đường

- Thi dịch và thực hiện theo mật thư

- Thi các trò chơi nhỏ (những trò chơi qui định trong khi hành quân theo dấu đường và thực hiện mật thư)

b) Thi kỹ năng dựng lều

- Thi cắm trại nhanh: Các nhóm dự thi với số lượng người như nhau, các điều kiện các phương tiện như nhau nhưng phải đảm bảo dựng lều đúng kỹ thuật và nhanh nhất

- Thi trại đẹp: Đẹp bao gồm sự thông minh sáng tạo trong cách trình bày, đúng

kỹ thuật qui định, hình thức hài hoà cân đối, trật tự, vệ sinh nội vụ gọn gàng, sạch sẽ

Tuỳ hoàn cảnh cụ thể, tuỳ điều kiện cở vật chất và tuỳ từng đối tượng cụ thể mà đưa ra các cuộc thi cho phù hợp, có hiệu quả giáo dục cao Không nên tổ chức các cuộc thi như cá cược, ganh đua hay vụ lợi làm ảnh hưởng đến những giá trị truyền thống tốt đẹp vốn có của các Hội thi

I.2.6 Hội thi thanh lịch

a) Mục đích ý nghĩa

- Thông qua hội thi giúp thanh niên nâng cao nhận thức về chính trị, văn hoá, xã hội từ đó có thái độ hành vi đúng đắn trong học tập, lao động, công tác và trong cuộc sống hàng ngày

- Hội thi thanh lịch là môi trường và cơ hội tốt nhất để thanh thiếu nhi được bộc

lộ, được thể hiện hết những khả năng, năng lực của mình cả về nhận thức, cả về kỹ năng ứng xử giao tiếp trong công việc và trong cuộc sống

- Hội thi thanh lịch còn là diễn đàn của tuổi trẻ về nếp sống văn hoá, về những giá trị văn hoá truyền thống của dân tộc và thời đại

- Là một phương thức có hiệu quả để đoàn kết tập hợp thanh thiếu nhi Thông qua hội thi, tổ chức Đoàn, Hội, Đội được củng cố, xây dựng và phát triển Hội thi thu hút các ban ngành, các đoàn thể các lực lượng xã hội cùng quan tâm đến công tác thanh thiếu nhi, có những giải pháp tích cực, đồng bộ, có hiệu quả trong sự nghiệp chăm lo giáo dục, rèn luyện thế hệ trẻ

b) Đối tƣợng tham gia

Mọi thanh thiếu nhi có thể tham gia hội thi, được lựa chọn từ chi đoàn, chi hội, chi đội, nhóm, câu lạc bộ, từ các đơn vị học tập, lao động, công tác

Nếu số lượng tham gia thi đông thì hội thi có thể tiến hành nhiều vòng loại với nhiều hình thức khác nhau để từ đó tuyển chọn số người cần thiết tham gia thi chung khảo

c) Những nội dung cơ bản

Căn cứ vào từng đối tượng, từng lĩnh vực khác nhau mà đề ra nội dung cho phù hợp Có thể tạm đưa ra những nội dung chính sau:

- Thi nhận thức: Thông qua hệ thống câu hỏi để kiểm tra mức độ nhận thức của thí sinh về nghề nghiệp chuyên môn, về chính trị, văn hoá, xã hội

- Thi ứng xử: Những tình huống đưa ra trong hội thi nhằm đánh giá khả năng ứng xử của thí sinh có chính xác thông minh và linh hoạt không

- Thi năng khiếu: đó là sự bộc lộ những khả năng của thí sinh về mọi mặt Nội dung này sẽ giúp cho hội thi thêm phần hấp dẫn, sinh động

- Thi thời trang là nét đặc trưng cho các hội thi thanh lịch Đó là những trang phục tự chọn, trang phục bắt buộc mà thí sinh phải thể hiện sao cho hợp thời trang, hợp mốt được cộng đồng chấp nhận

- Ngoài ra còn có thể thi hùng biện hay thi kỹ năng hoạt động xã hội

I.2.7 Thi cán bộ Đoàn giỏi

Thi cán bộ Đoàn giỏi (Bí thư chi đoàn) là một trường hợp đặc biệt của hội thi thanh lịch Tuy nhiên, các nội dung thi cần được điều chỉnh cho thích hợp với đối tượng dự thi

- Phần nhận thức: Kiểm tra sự hiểu biết của thí sinh về các chủ trương công tác của Đoàn, nhiệm vụ chính trị của địa phương

- Phần ứng xử: nêu các tình huống về nghiệp vụ công tác Đoàn (như bầu cử trong Đại hội, chuyển sinh hoạt Đoàn cho một đoàn viên nào đó, giới thiệu đoàn viên

ưu tú cho Đảng, )

- Phần năng khiếu, có thể là năng khiếu văn nghệ, thể thao, có thể là khả năng nói trước công chúng Có thể kiểm tra về kỹ năng tổ chức một số hoạt động cụ thể do Đoàn cơ sở tổ chức

Từ những cuộc thi kể trên, chúng ta có thể thấy được rằng có rất nhiều cuộc thi

đã được tổ chức với nhiều hình thức phong phú, đa dạng Mỗi cuộc thi được tổ chức ra với những mục đích – ý nghĩa khác nhau, tùy theo yêu cầu do ban tổ chức đặt ra Những cuộc thi như vậy thực sự mang lại những ý nghĩa nhất định Tổ chức các cuộc thi nhân các ngày lễ lớn một mặt nhằm thu hút, tập hợp đoàn kết đông đảo các cá nhân,

tổ chức, trong đó đặc biệt là học sinh, sinh viên, thanh niên vào tổ chức Đoàn, đáp ứng nhu cầu nguyện vọng của thanh niên, ôn lại truyền thống lịch sử vẻ vang của dân tộc, của đơn vị và địa phương mình, kích thích tính tích cực chính trị xã hội của họ Đồng thời qua những cuộc thi như vậy sẽ tạo ra những sân chơi hết sức bổ ích để mỗi cá nhân tổ chức có cơ hội tham gia học hỏi, tìm tòi và giao lưu với nhau giữa các cá nhân,

Cuộc thi cũng là môi trường tạo cơ hội cho cá nhân bộc lộ năng khiếu, năng lực

và kiểm nghiệm khả năng trình độ của mình về một vấn đề nào đó, từ đó góp phần điều chỉnh nhận thức hành vi của mình trong học tập, lao động công tác và trong cuộc sống hàng ngày

Cuộc thi còn là diễn đàn để các cá nhân bày tỏ quan điểm, nhận thức, tình cảm của mình về các vấn đề mà họ quan tâm (theo chủ đề cuộc thi) Thông qua đó các cấp, các ngành, các đoàn thể và toàn xã hội thấy rõ trách nhiệm của mình

Việc giáo dục trong nhà trường là một giai đoạn học, đây là một giai đoạn hết sức quan trọng Nhà trường phổ thông không đặt mục tiêu cung cấp đủ kiến thức cho người học để sống và làm việc cả cuộc đời, mà phải trang bị cho người học một vốn tri thức cơ bản cộng với năng lực tự mình chủ động tìm kiếm những tri thức cần thiết trong suốt cuộc đời Vốn tri thức ấy học sinh tiếp nhận những gì? Tiếp nhận như thế nào? Những phương pháp dạy học nào có thể bồi dưỡng năng lực tìm kiếm và sáng tạo cho người học? Đó quả là những câu hỏi đã và đang tiếp tục được trả lời Trong đó, việc khơi gợi ở học sinh khả năng tự tìm tòi, khám phá, bộc lộ và phát huy khả năng của bản thân là một yếu tố vô cùng quan trọng Và với bộ môn Lịch sử nói chung và nhiều môn học khác ở trường THPT, thì việc tổ chức các cuộc thi tìm hiểu sẽ góp phấn thúc đẩy những khả năng đó của học sinh

Trên thực tế, hoạt động tổ chức các cuộc thi tại trường THPT ở Việt Nam vẫn chưa được thực hiện có quy mô và đáp ứng nhu cầu của học sinh Khó khăn lớn nhất ảnh hưởng đến điều đó là do khung thời gian quy định trong khóa trình đào tạo của từng bộ môn ở trường THPT Nhất là đối với bộ môn Lịch sử, khung thời gian giành cho bộ môn là rất ít Các bộ môn thuộc khối ngành tự nhiên và ngoại ngữ được ưu tiên đặc biệt Nhưng trong quãng thời gian sắp tới, khi không còn tổ chức kỳ thi đại học thì việc sắp xếp lại khung thời gian sẽ được điều chỉnh phù hợp với yêu cầu Bộ môn Lịch

sử ở nước phát triển luôn được coi là bộ môn chính, có tầm ảnh hưởng đặc biệt trong

xã hội và rất được học sinh yêu thích Như vậy, chúng ta thấy bộ môn Lịch sử giữ một vai trò hết sức quan trọng trong quá trình giáo dục Trong đời sống xã hội, lịch sử giữ một vai trò quan trọng, nó vừa là công cụ của công tác sư phạm, lại có tác dụng giáo dục trí tuệ và tình cảm “Tri thức lịch sử là một trong những bộ phận quan trọng nhất

của nền văn hóa chung của nhân loại và không có bộ phận quan trọng này thì không thể coi việc giáo dục con người đã hoàn thành đầy đủ”17

Ở trường phổ thông, việc trang bị cho học sinh những kiến thức lịch sử cơ bản

là điều hết sức cần thiết Bộ môn Lịch sử “đã được giao một nhiệm vụ cực kỳ quan

trọng (chứa đựng những mục tiêu hết sức to lớn) để đáp ứng tôn chỉ và mục đích của

hệ thống giáo dục phổ thông: giáo dục nhân cách xã hội chủ nghĩa cho học sinh, bào gồm thế giới quan của chủ nghĩa Mác – Lênin; phẩm chất chính trị, đạo đức và lý tưởng cách mạng; lòng yêu nước xã hội chủ nghĩa và tinh thần quốc tế chân chính; ý thức và đông cơ lao động để xây dựng và bảo vệ Tổ quốc…”18

Giúp học sinh học tập lịch sử góp phần tạo cho trí tuệ của các em những phẩm chất nhất định, giúp cho các em hiểu biết sâu sắc sắc hơn về cuộc sống xung quanh, khơi gợi những khả năng tiềm ẩn trong mỗi học sinh… Bộ môn Lịch sử giữ nắm giữ một ưu thế đặc biệt quan trọng mà không phải bộ môn nào cũng có thể thực hiện được,

đó là việc giáo dục truyền thống lịch sử hào hùng của dân tộc cho thế hệ trẻ Bởi vậy, nếu tận dụng tốt các thế mạnh riêng của bộ môn sẽ thu hút được sự chú ý đặc biệt cho học sinh phổ thông trong quá trình giảng dạy Từ đó kết quả bộ môn sẽ được cải thiện

Và chính yếu tố ấy sẽ dẫn đến sự thay đổi “hợp lý hơn” trong cách nhìn, cách đánh giá

về vai trò của người giáo viện lịch sử ở trường phổ thông

Trở lại với vấn đề nâng cao hiệu quả dạy học bộ môn Lịch sử ở trường THPT, cùng với nhiều con đường, biện pháp khác, thì việc nâng cao hiệu quả dạy học môn Lịch sử qua việc tổ chức các cuộc thi tìm hiểu là một biện pháp, một hướng đi mới nhằm mang lại những kết quả học tập tốt hơn cho học sinh ở trường THPT Hiểu rõ mục đích – ý nghĩa, nắm vững cách thức tiến hành, nội dung tổ chức các cuộc thi phù hợp, đúng đắn với những yêu cầu đặt ra sẽ có những tác động tích cực đến việc học tập

bộ môn Lịch sử và có tầm quan trọng đặc biệt

Trước hết, việc tổ chức các cuộc thi tìm hiểu kết hợp với quá trình giảng dạy bộ

môn Lịch sử ở trường THPT cùng các môn học khác sẽ thúc đẩy học sinh tích cực, chủ động, tự giác tìm hiểu các nguồn tài liệu liên quan đến chủ đề của cuộc thi; luyện tập

để nâng cao nhận thức, trình độ và có được những kỹ năng hoạt động tập thể cần thiết trong một môi trường thể hiện sự thi đua với nhau

Thứ hai, tổ chức các cuộc thi tìm hiểu kết hợp với quá trình giảng dạy bộ môn

Lịch sử ở trường THPT còn là nơi để học sinh bày tỏ quan điểm, nhận thức, tình cảm của mình về các vấn đề mà họ quan tâm (theo chủ đề cuộc thi)

Thứ ba, tổ chức các cuộc thi tìm hiểu với những cơ cấu giải thưởng hấp dẫn,

gắn với việc trao các danh hiệu cá nhân, tập thể như: “Nhà sử học trẻ tuổi”, “Lớp học

Hồ Chí Minh”… sẽ thu hút đông đảo các em học sinh tham gia vào hoạt động tập thể

của Nhà trường, trong đó nó góp phần thu hút sự tham gia, chú ý của phụ huynh học sinh Cũng từ đó mà các em học sinh bộc lộ, phát huy năng khiếu, năng lực và kiểm nghiệm khả năng trình độ của mình về một vấn đề nào đó, từ đó góp phần điều chỉnh nhận thức hành vi của mình trong học tập, lao động công tác và trong cuộc sống hàng ngày

Thứ tư, việc tổ chức các cuộc thi tìm hiểu kết hợp với quá trình giảng dạy bộ

môn Lịch sử ở trường THPT cùng các môn học khác là “chiếc gương soi” để Nhà

trường THPT phần nào đánh giá kết quả dạy học bộ môn Lịch sử

Thứ năm, việc tổ chức các cuộc thi tìm hiểu kết hợp với quá trình giảng dạy bộ

môn Lịch sử ở trường THPT có một ý nghĩa đặc biệt quan trọng Với thế mạnh của mình là chứa đựng một nội dung kiến thức rộng lớn, những sự kiện lịch sử không chỉ diễn ra trong quá khứ, hiện tại mà những kiến thức ấy ngày càng được tăng thêm qua thời gian, tức là những sự kiện lịch sử tiếp tục diễn ra trong hiện tại và tương lai Mỗi năm học ở trường THPT chia thành hai học kỳ, trong đó ở từng tháng thường có những ngày lễ kỷ niệm lớn đối với những anh hùng của dân tộc, đối với lịch sử dân tộc

và thế giới… trong năm Vì vậy, Nhà trường cùng với giáo viên bộ môn Lịch sử phối hợp với BCH đoàn trường PT tổ chức các cuộc thi phù hợp với chủ đề của từng tháng vừa nhằm mục đích kỷ niệm, vừa mang lại những ý nghĩa tích cực đối với học sinh như đã trình bày ở trên

Có thể thống kê những ngày lễ lớn trong năm gắn với ý nghĩa của mỗi tháng

qua bảng sau đây:

Ngày lễ -

Ý nghĩa

Tháng

Tháng 1 - Ngày 1/1 - Tháng 1 có ngày 1/1 là ngày Tết dương

lịch

Tháng 2

- Ngày 3/2/1930,

- Ngày 27/2/1955

- Ngày 3/2/1930, Đảng Cộng sản Việt Nam

ra đời Đảng đã lãnh đạo cách mạng Việt Nam giành được nhiều tháng lợi to lớn trong quá trình chống giặc ngoại xâm bảo

vệ Tổ quốc và quá trình xây dựng đất nước… Sau ngày đất nước giành độc lập, Nhà nước và nhân dân ta thường tổ chức lễ

- Kỷ niệm ngày Quốc tế phụ nữ 8/3

- Tháng Thanh niên, tháng này gắn liền với các hoạt động kỷ niệm ngày thành lập Đoàn TNCS Hồ Chí Minh 26/3/1931

Tháng 4

đặc biệt là ngày giải phóng Sài Gòn 30/4/1975…

Tháng 6 Ngày 1/6/1950 - Ngày Quốc tế thiếu nhi 1/6

Tháng 7 Ngày 27/7/1947 - Ngày Thương binh liệt sỹ 27/7

Tháng 8 - Ngày 19/8/1945;

- Tháng 8 gắn với các ngày kỷ niệm lớn của dân tộc, ngày 19/8/1945 Cách mạng tháng Tám thành công

dân Việt Nam 22/12/1944

Bảng thống kê những ngày lễ lớn trong năm của dân tộc và ý nghĩa

II.2 Cách thức tổ chức một cuộc thi tìm hiểu về lịch sử ở trường THPT

II.2.1 Cách thức tổ chức một cuộc thi tìm hiểu về lịch sử nói chung

Như phần trên đã trình bày, ưu thế của bộ môn Lịch sử là chứa đựng một nội dung kiến thức phong phú với các sự kiện lịch sử, nhân vật lịch hết sức sinh động và đặc biệt trong mỗi năm học lại có nhiều ngày lễ kỷ niệm … Vì vậy, tận dụng những ưu thế đó nhà trường, giáo viên bộ môn Lịch sử phối hợp với BCH đoàn trường có thể tổ chức các cuộc thi với những yêu cầu, mục đích và ý nghĩa nhất định Về cách thức tổ chức một cuộc thi rất phong phú và đa dạng (xem phần giới thiệu về các cuộc thi), nhưng chung quy lại thì một cuộc thi được tiến hành theo các bước sau đây:

1 Công tác chuẩn bị

Công tác chuẩn bị là khâu đầu tiên đảm bảo cho sự thành công của một cuộc thi Công tác chuẩn bị tốt, chu đáo sẽ dẫn đến những thuận lợi khi cuộc thi diễn ra và thu được nhiều thành công ngoài kết quả dự kiến Và ngược lại, nếu công tác chuẩn bị khong tốt, không chu đáo thì cuộc thi sẽ diễn ra không suôn sẻ và có thể gây nên những “tác dụng phụ” ngoài dự kiến Công tác chuẩn bị cần đảm bảo những yếu tố:

- Xây dựng kế hoạch tổ chức cuộc thi: Kế hoạch phải thật chi tiết, xác định rõ

chủ đề của cuộc thi, mụch đích - yêu cầu, qui mô thời gian, địa điểm, đối tượng, thành

phần dự thi; các nội dung chính của cuộc thi, thể lệ cuộc thi; Ban tổ chức, Ban giám khảo cuộc thi; các giải thưởng của cuộc thi và biện pháp thực hiện

- Giáo viên bộ môn Lịch sử phối hợp với BCH đoàn trường sau khi thực hiện các bước trên sẽ báo cáo chủ trương, kế hoạch cuộc thi với Hiệu trưởng nhà trường và Phó Hiệu trưởng phụ trách chuyên môn; báo cáo và xin ý kiến chỉ đạo Tranh thủ sự trợ giúp kinh phí vật chất và các điều kiện khác của các ngành, các đoàn thể, các tổ chức kinh tế - xã hội khác

- Triệu tập cuộc họp cán bộ Đoàn mở rộng và các đại diện của các đơn vị tham gia cuộc thi quán triệt chủ trương phổ biến kế hoạch, bàn biện pháp thực hiện

- Các cá nhân tham gia cuộc thi tiến hành công tác chuẩn bị tham gia cuộc thi

- Tuỳ thuộc vào tính chất và yêu cầu của cuộc thi mà ban tổ chức cuộc thi có thể tiến hành tập huấn kỹ cho đối tượng tham gia cuộc thi về những vấn đề cơ bản nhất

để đảm bảo chất lượng và sự thống nhất trong quá trình thực hiện các nội dung của hội thi

- Chọn địa điểm, thời gian thích hợp với chủ đề của cuộc thi Xây dựng, duyệt

và thực hiện, trang trí cho cuộc thi…đảm bảo nêu bật được chủ đề, tính hấp dẫn của hội thi

- Thiết kế chương trình công diễn của cuộc thi, tổ chức tổng duyệt (nếu thấy cần thiết) hoặc phổ biến cho các đối tượng dự thi để có kế hoạch thực hiện đúng theo kịch bản