TÌNH HÌNH KINH TẾ CHÍNH TRỊ – XÃ HỘI THẾ GIỚI ĐẦU THẾ KỈ XXI ĐẾN NAY

TÌNH HÌNH KINH TẾ CHÍNH TRỊ – XÃ HỘI THẾ GIỚI ĐẦU THẾ KỈ XXI ĐẾN NAYTÌNH HÌNH KINH TẾ CHÍNH TRỊ – XÃ HỘI THẾ GIỚI ĐẦU THẾ KỈ XXI ĐẾN NAYTÌNH HÌNH KINH TẾ CHÍNH TRỊ – XÃ HỘI THẾ GIỚI ĐẦU THẾ KỈ XXI ĐẾN NAYTÌNH HÌNH KINH TẾ CHÍNH TRỊ – XÃ HỘI THẾ GIỚI ĐẦU THẾ KỈ XXI ĐẾN NAYTÌNH HÌNH KINH TẾ CHÍNH TRỊ – XÃ HỘI THẾ GIỚI ĐẦU THẾ KỈ XXI ĐẾN NAYTÌNH HÌNH KINH TẾ CHÍNH TRỊ – XÃ HỘI THẾ GIỚI ĐẦU THẾ KỈ XXI ĐẾN NAYTÌNH HÌNH KINH TẾ CHÍNH TRỊ – XÃ HỘI THẾ GIỚI ĐẦU THẾ KỈ XXI ĐẾN NAYTÌNH HÌNH KINH TẾ CHÍNH TRỊ – XÃ HỘI THẾ GIỚI ĐẦU THẾ KỈ XXI ĐẾN NAYTÌNH HÌNH KINH TẾ CHÍNH TRỊ – XÃ HỘI THẾ GIỚI ĐẦU THẾ KỈ XXI ĐẾN NAYTÌNH HÌNH KINH TẾ CHÍNH TRỊ – XÃ HỘI THẾ GIỚI ĐẦU THẾ KỈ XXI ĐẾN NAY

PHẦN A :

I Vấn đề khủng bố

1 Sự kiện ngày 11 tháng 9 năm 2001

Tịa Tháp Đơi đang bốc cháy

Sự kiện 11 tháng 9, thường được viết tắt 9/11

hoặc sự kiện 911 theo lối viết ngày tháng tại Mỹ, là một

loạt tấn cơng khủng bố tự sát cĩ phối hợp tại Hoa Kỳ diễn

ra vào thứ Ba, ngày 11 tháng 9 năm 2001, trong đĩ một nhĩm khơng tặc gần như cùng một lúc cướp bốn máy bay hành khách hiệu Boeing đang trên đường bay nội địa trongnước Mỹ Nhĩm khơng tặc lái hai máy bay bay đâm thẳng vào Tịa Tháp Đơi của Trung tâm Thương mại Thế giới tạiManhattan, Thành phố New York – mỗi chiếc đâm vào một trong hai tịa tháp cao nhất, cách nhau khoảng 18 phút Trong vịng hai tiếng đồng hồ, cả hai tịa tháp bị sụp

đổ Một khơng tặc khác lái chiếc máy bay thứ ba đâm vào tổng hành dinh của Bộ Quốc phịng Hoa Kỳ tại Lầu Năm Gĩc ở Quận Arlington, Virginia Máy bay thứ tư rớt xuống một sân nơng thơn ở Quận Somerset, Pennsylvania, cách Pittsburgh 129 km (80 dặm) về phía Đơng, sau khi hành khách chống cự Theo con số chính thức được cơng bố, cĩ 2.986 người bị liệt kê là thiệt mạng trong những cuộc tấn cơng, bao gồm các khơng tặc

Ủy ban Quốc gia về vụ Khủng bố tại Hoa Kỳ (Ủy ban 11/9) phát biểu trong bản báo cáo cuối cùng rằng cả 19 người bắt cĩc tiến hành tấn cơng là những tay khủng bố, và mỗi người đều cĩ liên quan với tổ chức Hồi giáo Al-Qaeda Bản báo cáo cho rằng Osama bin Laden, người Saudi, là thủ lĩnh của Al-Qaeda và cuối cùng ơng là người cĩ tội về cuộc tấn cơng, trong khi Khalid Shaikh Mohammed thực sự

là người đặt kế hoạch cho cuộc tấn cơng Chính phủ của nhiều nước khác, cũng như nhiều nguồn tin tức,

đã đi đến hoặc phát biểu kết luận giống vậy Osama bin Laden từ chối dứt khốt là ơng cĩ liên quan với những cuộc tấn cơng đĩ trong hai lời tuyên bố vào năm 2001 [1]; nhưng về sau, trong một lời tuyên bố bằng video năm 2004, ơng thừa nhận là cĩ liên quan trực tiếp đến những cuộc khủng bố [2]

Ủy ban 11/9 báo cáo rằng những khơng tặc đã biến những máy bay thành bom tự sát lớn nhất trong lịch sử Cuộc khủng bố ngày 11 tháng 9 là một trong những sự kiện quan trọng nhất đã diễn ra vào

thế kỷ 21, tính vào những sự kiện kinh khủng về kinh tế, xã hội, chính trị, văn hóa, và quân sự dẫn sau ở Hoa Kỳ và nhiều nơi khác trên thế giới.

a) Dieãn bieán vuï taán coâng

Máy bay không tặc đâm vào tòa tháp đôi WTC

Vụ tấn công khởi phát với việc cướp bốn chiếc máy bay thương mại Với sức chứa gần 91.000 lít (24.000 gallon) cho các động cơ phản lực của mỗi chiếc, những chiếc máy bay này được biến thành những quả

bom lửa đang bay Chuyến bay 11 của hãng hàng không American Airlines đâm vào mé bắc của toà Tháp Bắc WTC vào lúc 8:46:40 sáng giờ

địa phương (12:46:40 UTC) Lúc 9:03:11 sáng giờ địa phương (13:03:11

UTC), chuyến bay 175 của hãng hàng không United Airlines đâm vào toà

Tháp Nam, được truyền hình trực tiếp bởi các máy quay trước đó đang

hướng ống kính về phía Tháp Bắc Chuyến bay 77 của hãng American Airlines lao vào Ngũ Giác Đài vào lúc 9:37:46 sáng giờ địa phương

(13:37:46 UTC) Chiếc phi cơ thứ tư, chuyến bay 93 của hãng hàng không

United Airlines, rơi xuống một cánh đồng gần Shanksville và thị trấn

Stonycreek thuộc hạt Somerset, bang Pennsylvania vào lúc 10:03:11 sáng giờ địaphương (14:03:11 UTC), xác vụn của chiếc máy bay đã được tìm thấy cách đó tám dặm Người ta tin rằng máy bay bị rơi có thể là do bọn không tặc cố ý làm như thế, nhưng cũng có thể là do hành khách trên máybay đánh trả lại bọn không tặc làm chúng không còn kiểm soát được chiếcmáy bay Trong số những người có mặt trên bốn chuyến bay định mệnh này, không ai còn sống sót

Một số hành khách và nhân viên phi hành đoàn đã cố liên lạc bằngđiện thoại từ những chuyến bay bất hạnh này Họ báo cho biết có nhiều tên không tặc đang có mặt trên máy bay Sau này, FBI nhận diện được tổng cộng có 19 không tặc, bốn trên chuyến bay 93 của hãng United Trên ba chuyến bay còn lại, mỗi chuyến có năm không tặc

Lúc đầu, nhân thân của 19 không tặc không rõ ràng 14 ngày sau vụ tấn công, đài BBC dựa trên những điều tra ban đầu cung cấp bởi FBI, đưa tin rằng 4 trong số 19 không tặc vẫn còn sống

Khói bốc lên từ Ngũ Giác Đài

Trong số những người có mặt trong Trung tâm Thương mại Thế giới vào lúc nơi này bị tấn công, ước tính có khoảng

200 người, tuyệt vọng vì bị nhấn chìm trong khói và sức nóng của nhiên liệu phản lực đang bốc cháy, liều mạng nhảy ra khỏi toà tháp đôi rực lửa để hứng chịu cái chết thảm khốc khi rơi xuống đường phố và trên mái của những toà cao ốc lân cận,

hàng chục mét thấp hơn bên dưới Phản ứng tương tự cũng được ghi nhận khi những nạn nhân của vụ cháy tàu General Slocum (xảy ra năm 1981 với hơn 1.000 người chết), và vụ hoả hoạn tại xưởng may Triangle Shirtwaiste (năm 1911 với hơn 100 thương vong) tìm lấy cái chết khi cố tìm cách thốt khỏi tình thế nguy cấp Nhiều người khác đang ở các tầng lầu cao hơn điểm va chạm (nơi máy bay đâm vào tồ nhà) cố chạy ngược lên mái tồ nhà với hi vọng sẽ được trực thăng đến cứu Nhưng khơng cĩ kế hoạch cứu hộ nào được lập ra cho một tình huống như thế Những người khác bị chặn lại bởi cửa đã bị khố chặt khi họ đang cố leo lên mái tồ nhà Cĩ ít nhất 1.366 người bị kẹt ngay tại hoặc bên trên điểm

va chạm của tồ tháp phía bắc, khơng ai cịn sống sĩt Chỉ cĩ 18 người cố xoay sở để thốt ra kịp lúc từ bên trên khu vực va chạm của tịa tháp phía nam trước khi nĩ đổ xuống

Một tịa nhà bị sụp đổ tại Ngũ Giác Đài

Chiếc máy bay thứ tư

Cĩ những suy đốn cho rằng chiếc máy bay thứ tư, chuyến

bay 93 của hãng United Airlines, bị bọn khơng tặc dự định

cho đâm vào Điện Capitol hoặc Tồ Bạch Ốc ở Washington, D.C

Những gì được ghi lại trong hộp đen cho thấy những hành khách, do Todd Beamer, Jeremy Glick và Mark Bingham lãnh đạo, cố gắng dành quyền kiểm sốt máy bay từ tay bọn khơng tặc mặc dù bọn chúng, trong một nỗ lực bất thành, cho phi cơ lắc mạnh nhằm khống chế nhĩm hành khách này Theo băng ghi âm của dịch vụ khẩn cấp 911, một hành khách trên chuyến bay 93 yêu cầu người điện thoại viên cùng cầu nguyện với anh trước khi nhĩm hành khách này tìm cách chiếm lại chiếc phi cơ Sau khi

cầu nguyện xong, người hành khách chỉ thốt lên “let’s roll” “Let’s roll” sau này trở thành tiếng hơ

xung trận của binh sĩ chiến đấu chống Al Qaeda tại Afghanistan

Đường bay của UA93

Khơng lâu sau đĩ, chiếc máy bay rơi xuống một cánh đồnggần Shanksville thuộc thị trấn Stonycreek, hạt Somerset, tiểu bang Pennsylvania vào lúc 10:30:11 sáng giờ địa phương

(14:03:11UTC) Cĩ những bất đồng về thời điểm chính xác máy bay rơi, dựa vào những chấn động được ghi nhận cho thấy cĩ thể xảy ra lúc 10:06 Uỷ ban 9/11 báo cáo rằng quân sư của al-Qaeda (đã bị bắt), Khalid Shikh Mohamed, khai rằng mục tiêu tấn cơng của chuyến bay 93 là Điện Capitol, trụ sở Quốc hội Hoa Kỳ, được dành cho bí danh “Khoa Luật”

b) Tử vong và thiệt hại

Khi các khu ngoại ơ chung quanh Thành phố New York biết tin thảm hoạ đang xảy ra quá gần, nhiều trường học đĩng cửa, di tản hoặc tự phong toả Những khu học chính khác ngăn khơng cho học sinh xem truyền hình bởi vì nhiều em cĩ cha mẹ đang làm việc trong tồ tháp đơi Ở các bang New Jersey và Connecticut, các trường tư đều được di tản Trường học tại Scardale, bang New York bị đĩng cửa Tại Greenwich, tiểu bang Connecticut, khoảng 15 dặm phía bắc Thành phố New York, hàng trăm

học sinh cĩ quan hệ trực tiếp với những nạn nhân của vụ tấn cơng Greenwich, một trong những thị trấn giàu nhất thế giới, cĩ nhiều cư dân tử vong hơn bất cứ thị trấn nào trong vùng.

Theo tường thuật của hãng thơng tấn Associated Press, thành phố đã nhận diện hơn 1.600 tử thi, nhưng khơng thể làm được như thế với số tử thi cịn lại (khoảng 1.100 người) Bản tường thuật cũng nĩi rằng thành phố cĩ “khoảng 10.000 xuơng và các phần mơ chưa thể xác nhận là phù hợp với danh sách tửvong” (AP, ngày 23 tháng 1 năm 2005)

Tờ rơi tìm người thân thất lạc gắn tại các tịa nhà trong khu vực

Đơn vị tính cho con số tử vong là số ngàn: 265 người trên bốn chiếc máy bay; 2.595 nạn nhân, trong đĩ cĩ 343 lính cứu hoả Thành phố New York, 23 cảnh sát New York, 37 cảnh sát quan thuế trong tồ tháp đơi WTC; và 125 nhân viên dân chính và quân sự của Ngũ Giác Đài Tổng cộng cĩ ít nhất 2.986 người thiệt mạng Thêm vào đĩ, tồ Tháp đơi cao 110 tầng của Trung tâm Thương mại Thế giới, cùng với năm tồ nhà khác thuộc khu vực WTC, gồm cĩ tồ nhà số 7 của WTC, tồ nhà chọc trời khung bằng thép cao 48 tầng cách đĩ một khu phố, khơng hề bị máy bay đụng vào, và bốn trạm tàu điện ngầm hoặc bị sụp đổ hồn tồn hoặc bị thiệt hại nặng nề Tính tổng cộng, trên Đảo Manhattan, cĩ 45 tồ nhà bị thiệt hại Các thiết bị truyền thơng như tháp truyền hình, truyền thanh, radio hai chiều bị thiệt hại đến mức khơng cịn sửa chữa được Tại Arlington, một phần của tồ nhà Ngũ Giác Đài bị hư hại nghiêm trọng do hoả hoạn, một phần khác bị sụp đổ

c) Trách nhiệm

Chính phủ Hoa Kỳ qui trách nhiệm cho tổ chức khủng bố al-Qaeda về vụ tấn cơng 9/11 Tổ chứcnày từng nhận đã tấn cơng các mục tiêu quân sự và dân chính của Hoa Kỳ tại châu Phi và Trung Đơng Osama bin Laden, bác bỏ mọi dính líu cũng khơng nhận mình đã biết trước cuộc tấn cơng Trước đĩ, binLaden đã tuyên bố thánh chiến chống lại Hoa Kỳ Sau thảm hoạ này, chính phủ Hoa Kỳ cơng bố al-Qaeda và bin Laden là thủ phạm chính

Hai ngày sau cuộc tấn cơng, lính chữa cháy nhìn lên phế tích của tịa Tháp Nam

Tháng 11 năm 2001, lực lượng Hoa Kỳ cho phục hồi một băng video tìm thấy trong một căn nhà bị phá huỷ tại Jalalabad, Afghanistan,cuộn băng cho thấy Osama bin Laden đang nĩi chuyện với Khaled al-Harbi Trong cuộn băng, bin Laden thừa nhận đã lập kế hoạch cho cuộctấn cơng Trong thế giới Hồi giáo, người ta tỏ vẻ hồi nghi về tính xác thực của cuộn băng này: ”Phĩng viên tại Trung Đơng của đài BBC, Frank Gardner, nĩi rằng trên đường phố trong thế giới Ả Rập, nhiều người tin rằng đây chỉ là một thủ thuật tuyên truyền của chính phủ Mỹ” Cuốn băng được phát sĩng trên nhiều mạng tin tức khác nhau trong tháng 12 năm 2001

Ngày 16 tháng 9 năm 2001, Osama bin Laden đáp trả bằng cách đọc một bản tuyên bố, “Tơi nhấn mạnh rằng tơi khơng tiến hành điều này, nĩ được thực hiện bởi các cá nhân với mục tiêu riên của họ” Bản tuyên bố được phát sĩng trên kênh vệ tinh Al Jazeera của Qatar, cũng được phát sĩng trên mạng lưới tin tức của Hoa Kỳ và thế giới Phản ứng thứ hai của bin Laden xuất hiện vào ngày 28 tháng

11 trên Daily Ummat, một tờ nhật báo của Pakistan, “Tơi đã nĩi rằng tơi khơng dính líu đến các cuộc tấncơng 11 tháng 9 tại Mỹ Là một người Hồi giáo, tơi cố làm hết sức mình để khỏi phải nĩi dối Tơi khơngbiết gì về vụ tấn cơng, cũng khơng hề xem việc tàn sát phụ nữ và trẻ em vơ tội, cùng những nhân mạng khác là một hành động thích đáng Hồi giáo nghiêm cấm việc gây tổn hại cho phụ nữ, trẻ em vơ tội và những người khác Một hành vi như thê bị cấm đốn ngay cả khi đang ở trong trận chiến”

Tuy nhiên, khơng lâu sau cuộc bầu cử tổng thống Hoa Kỳ năm 2004, trong một thơng báo ghi

âm sẵn, bin Laden cơng khai thừa nhận sự dính líu của al-Qaeda vào vụ tấn cơng, và nhận cĩ quan hệ trực tiếp với vụ tấn cơng Ơng ta nĩi rằng cuộc tấn cơng được thực hiện bởi vì “chúng tơi là một dân tộc

tự do khơng chịu chấp nhận bất cơng, và chúng tơi muốn dành lại tự do cho dân tộc chúng tơi”

Theo kết luận của Uỷ ban 9/11 trong bản tường trình ngày 22 tháng 6 năm 2004, cuộc tấn cơng được lập kế hoạch và tiến hành bởi các đặc vụ của al-Qaeda Uỷ ban cho rằng al-Qaeda chi một khoản tiền từ 400.000 USD – 500.000 USD để lập kế hoạch và tiến hành vụ tấn cơng, nhưng nguồn gốc số tiền trên vẫn chưa được xác minh

d) Động cơ

Osama bin Laden

Theo nguồn tin chính thức từ chính phủ Hoa Kỳ, vụ tấn cơng 11 tháng

9 là phù hợp với những gì Al-Qaeda tự nhận là sứ mạng của mình Al-Qaeda bịnghi ngờ dính líu vào những vụ đánh bom các sứ quán Mỹ tại Kenya và Tanzania, tổ chức này cũng nhận trách nhiệm vụ tấn cơng khu trục hạm USS Cole của Hải quân Hoa Kỳ tại Yemen năm 2000

Theo Hoa Kỳ, sự kiện 9/11 là một phần trong kế hoạch "giết người Mỹ

ở tất cả những nơi nào trên thế giới cĩ thể" mà bin Laden đưa ra Chiến dịch

khủng bố này lợi dụng niềm tin tơn giáo và khởi phát từ một giáo lệnh (fatwa) ban hành năm 1998 bởi

bin Laden, Âymn al-Zawahiri, Abu-Yasir Rifa’i Ahmad Taha, Shaykh Mir Hamzah, và Fazlur Rahman Giáo lệnh này cáo buộc Hoa Kỳ:

 Bĩc lột nguồn tài nguyên vùng bán đảo Ả Rập

 Lũng đoạn nền chính trị của các quốc gia trong vùng

 Ủng hộ những chế độ và các vương triều bĩc lột người dân trong khu vực Trung Đơng, tức là áp bức nhân dân

 Đặt các căn cứ quân sự tại bán đảo Ả Rập, tức là xâm phạm đất thánh của người Hồi giáo, nhằm mục tiêu đe doạ các nước Hồi giáo láng giềng

 Âm mưu tạo mối bất hồ giữa các quốc gia Hồi giáo để làm suy yếu sức mạnh chính trị của khối này

 Ủng hộ Israel và nỗ lực hướng sự quan tâm của quốc tế khỏi việc chiếm đĩng Palestine

Cuộc chiến vùng vịnh, kế đĩ là lệnh cấm vận và các vụ oanh tạc Iraq thực hiện bởi Hoa Kỳ, gần đây được trích dẫn như là chứng cớ cho những cáo buộc của bản giáo lệnh Đối với thái độ bất đồng của những người Hồi giáo ơn hồ, giáo lệnh sử dụng các văn bản Hồi giáo nhằm biện minh cho những hành động bạo lực chống lại quân đội và cơng dân Mỹ cho đến khi tình hình được thay đổi: tuyên bố rằng

“tồn thể chức sắc suốt trong dịng lịch sử Hồi giáo hồn tồn đồng ý rằng thánh chiến (jihad) là bổn

phận của mỗi cá nhân khi kẻ thù tìm cách huỷ diệt các quốc gia Hồi giáo”

Những thơng báo của Al-Qaeda ghi nhận được từ sau 11 tháng 9 hỗ trợ cho sự suy đốn này Trong một băng video năm 2004, rõ ràng là thừa nhận trách nhiệm trong vụ tấn cơng, bin Laden nĩi rằng những hành động này là để “phục hồi sự tự do cho dân tộc chúng ta”, để “trừng phạt kẻ xâm lược”

và để phá hoại nền kinh tế nước Mỹ bin Laden tuyên bố rằng mục tiêu kéo dài của cuộc thánh chiến là

“làm chảy máu nước Mỹ đến khi nước này kiệt sức”

Cả Hoa Kỳ và Al-Qaeda đều cố trình bày cuộc tranh chấp này là cuộc chiến giữa Thiện và Ác

Ayman al Zawahiri

Bản báo cáo của Uỷ ban 9/11 khẳng định rằng thái độ thù nghịch của Khalid Shaikh Mohamed, người được xem là “kiến trúc sư trưởng” của vụ tấn cơng 9/11, xuất phát từ “sự bất đồng dữ dội với chính sách ngoại giao của Hoa

Kỳ ủng hộ Israel” Động cơ tương tự cũng được qui cho tên khơng tặc lái máy bay đâm vào tồ tháp đơi WTC: Mohamed Atta được miêu tả bởi Ralph Bodenstein – người từng du hành, làm việc và nĩi chuyện với anh ta – như là

“hồn tồn tin rằng Hoa Kỳ muốn bảo vệ Israel”

Tuy nhiên, giáo lệnh năm 1998 của bin Laden được ban hành vào thời điểm ra đời thoả hiệp Oslo về Israel và Palestine, khi các bên tin rằng cuộc tranh chấp đang đến lúc chấm dứt bằng các thỏa hiệp

Ngược lại, chính phủ Bush cho rằng Al-Qaeda bị thúc đẩy bởi lịng căm thù tinh thần tự do và dân chủ thể hiện bởi nước Mỹ, trong khi những nhà phân tích độc lập cho rằng động cơ chính của Al-Qaeda là khuyến khích tinh thần đồn kết Hồi giáo bằng cách tập chú vào một kẻ thù chung, như thế về lâu về dài giúp dọn đường cho sự hình thành một trật tự thế giới mới theo cung cách Hồi giáo quá khích

e) Phản ứng quốc tế

Vụ tấn cơng tạo ra những phản ứng khác nhau trong nền chính trị tồn cầu Phản ứng của các chính phủ và phương tiện truyền thơng trên khắp thế giới là gay gắt lên án hành động khủng bố, với những hàng tít trên nhật báo Pháp Le Monde, tĩm lược thái độ đồng cảm của quốc tế:”Ngày hơm nay Tất cả chúng ta đều là người Mỹ” và hàng triệu người trên thế giới tổ chức thắp nến tưởng niệm nạn nhân Chỉ khoảng một tháng sau vụ tấn cơng, Hoa Kỳ dẫn đầu một liên minh quân sự quốc tế tiến vào Afghanistan

để săn đuổi các lực lượng vũ trang của al-Qaeda hầu đánh đổ chính phủ Taliban vì cớ chứa chấp bọn khủng bố Chính quyền Pakistan quyết định đứng về phía Hoa Kỳ trong cuộc chiến chống Osama bin

Laden và al-Qaeda Nước này dành cho Hoa Kỳ một số phi trường và căn cứ quân sự làm hậu cứ cho chiến dịch tấn cơng vào Afghanistan, cùng lúc cho bắt giữ hơn 600 nghi can là thành viên al-Qaeda và giải giao những người này cho Hoa Kỳ Hoa Kỳ cũng được sự ủng hộ lớn của nhiều quốc gia trên thế giới, kể cả Nga và Trung Quốc, trong việc hợp tác chống khủng bố tồn cầu.y2

f) Công luận tại Hoa Kỳ

Tượng Nữ thần Tự do và Tịa Tháp đơi sau khi bị tấn cơng

Vụ tấn cơng tác động mạnh mẽ bao trùm lên tồn thể dân chúng Mỹ Người ta bày tỏ lịng biết ơn đối với những nhân viên duy trì an tồn cơng cộng, nhất

là lính cứu hoả Những người này đã bày tỏ lịng dũng cảm khác thường giữa tình thế hiểm nghèo nơi hiện trường và trong con số tử vong cao chưa từng cĩ mà họ phải gánh chịu khi thi hành nhiệm vụ Thị trưởng thành phố New York, Rudolph Giuliani, dành được sự

ngưỡng mộ tồn quốc vì những hoạt động khơng mệt

mỏi của ơng trong lúc này Giuliani được tạp chí TIME

chọn làm Nhân vật của Năm 2001, và cĩ những lúc uy tín của ơng cịn cao hơn cả Tổng thống Hoa Kỳ George W Bush

Thành phố New York đã bị trọng thương bởi vụ tấn cơng và sẽ luơn luơn mang theo mình nhữngvết sẹo vật chất và tâm sinh lý kể từ thảm hoạ này Dấy lên một làn sĩng hiến máu ngay sau ngày 11 tháng 9 Theo một tường trình trên Tạp chí Hiệp hội Y khoa Mỹ ra ngày 7 tháng 5 năm 2003: “ số máuđược hiến tặng trong những tuần lễ sau vụ tấn cơng 9/11 cao hơn nhiều so với cùng kỳ trong năm 2000 (2.5 lần trong tuần lễ đầu tiên sau vụ tấn cơng; 1.3 – 1.4 lần trong tuần thứ hai và tuần thứ tư sau vụ tấn cơng)”

Xảy ra một số vụ quấy nhiễu và tấn cơng chống lại người Trung Đơng và những người “trơng giống người Trung Đơng”, nhất là người Sikh Tổng cộng cĩ chín người thiệt mạng trên lãnh thổ Hoa Kỳ như

là nạn nhân của những hành động trả đũa Balbir Singh Sodhi, một trong số những nạn nhân, bị bắn chếtngày 15 tháng 9 Sodhi, giống những nạn nhân khác, là một người Sikh nhưng bị hiểu lầm là người Hồi giáo

g) Thiệt hại kinh tế

Cuộc tấn cơng ngay lập tức gây ra những tác hại nghiêm trọng trên nền kinh tế của nước Mỹ và trên thị trường thế giới Thị trường Chứng khốn New York (NYSE), Thị trường Chứng khốn Mỹ và NASDAQ đĩng cửa trong ngày 11 tháng 9 và ngưng hoạt động cho đến ngày 17 tháng 9 Cơ sở vật chất

và những trung tâm xử lý dữ liệu từ xa của NYSE khơng bị thiệt hại bởi vụ tấn cơng, nhưng các cơng ty thành viên, khách hàng và thị trường khơng thể liên lạc được vì những thiệt hại lớn mà các cuộc tấn cơng gây ra cho các phương tiện truyền thơng gần WTC Khi thị trường chứng khốn mở cửa trở lại vào

ngày 17 tháng 9 năm 2001, sau thời gian đĩng cửa lâu nhất kể từ Cuộc Đại Suy thối (Great

Depression) năm 1929, chỉ số Dow Jones (Dow Jones Industrial Average – DJIA) tuột xuống 684 điểm,

tức 7,1%, chỉ cịn 8920 điểm, sự tuột dốc chưa từng xảy ra chỉ trong vịng một ngày Đến cuối tuần, chỉ

số DJIA rơi tự do 1369,7 điểm (14,3%), lần tuột giảm lớn nhất trong vịng một tuần trong lịch sử của chỉ

số này Thị trường chứng khốn Hoa Kỳ mất 1,2 ngàn tỉ USD Đến năm 2005, phố Wall và phố

Broadway gần Thị trường Chứng khốn New York vẫn được canh gác cẩn thận nhằm ngăn ngừa một vụ tấn cơng tương tự vào tồ nhà này

Hoạt động kinh tế khu Hạ Manhattan, khu vực kinh doanh lớn

thứ ba tại Hoa Kỳ (sau Midtown Manhattan và Chicago Loop) bị tàn

phá ngay sau đĩ 30% (28.7 triệu ft vuơng) của khu văn phịng quận Manhattan Hạ hoặc bị thiệt hại hoặc bị huỷ diệt Phần lớn những nơi bị huỷ hoại là những khu xếp hạng A

Cơng cuộc tái thiết vẫn bị kìm hãm do thiếu sự đồng thuận về thứ tự ưu tiên Điển hình, Thị trưởng Bloomberg xem cuộc vận động đăng cai Thế vận hội mùa hè 2012 của thành phố New York là trọng tâm cho kế hoạch phát triển của ơng từ năm 2002 cho đến giữa năm

2005, trong khi Thống đốc Pataki ủng hộ Cơng ty Phát triển Hạ Manhattan, cơng ty này bị chỉ trích vì khơng làm được gì nhiều dù đã được cấp một ngân quỹ khổng lồ dành cho cơng cuộc tái thiết

Bầu trời khu vực Bắc Mỹ bị đĩng cửa trong vài ngày sau vụ tấn cơng, các chuyến bay bị cắt giảm đáng kể cho đến khi cĩ lệnh mới Hệ quả của vụ tấn cơng là làm suy giảm các hoạt động hàng khơng đến gần 20%, tăng mức độ nghiêm trọng của các vấn đề tài chính cho ngành cơng nghiệp hàng khơng dân dụng vốn đã gặp nhiều khĩ khăn

Trong nhiều tiếng đồng hồ sau vụ tấn cơng, người ta phải cho di tản cư dân và người làm việc ở các tồ tháp cao trong các khu vực đơ thị trên khắp nước Mỹ, kể cả Los Angeles, tại thành phố này lượng xe lưu thơng giảm đến mức thấp nhất từ trước đến nay, trong khi những khu doanh nghiệp tại trung tâm các đơ thị cũng trở nên hoang vắng

h) Cứu hộ và phục hồi

Phải mất hằng tháng mới cĩ thể hồn tất các nỗ lực cứu hộ và phục hồi Chỉ với cơng tác dập tắt những ngọn lửa đang cháy âm ỉ trong đống đổ nát của tồ nhà WTC người ta phải mất hằng tuần, cịn việc dọn dẹp thì mãi đến tháng 5 năm 2002 mới xong Những khán đài bằng gỗ được dựng tạm dành cho

du khách đến thăm và quan sát những đội cơng nhân xây dựng đang miệt mài dọn dẹp những lỗ hỗng khổng lồ trước đây là tồ tháp đơi Ngày 30 tháng 5 năm 2002, các khán đài này cũng đĩng cửa

Nhiều quỹ cứu trợ được thành lập cấp tốc nhằm trợ giúp nạn nhân vụ tấn cơng, cung cấp những

hỗ trợ tài chính cho những người sống sĩt và gia đình nạn nhân Sau hạn chĩt, ngày 11 tháng 9 năm

2003, cĩ 2.833 đơn xin bồi thường đã được tiếp nhận trong số 2.986 nạn nhân được thống kê

i) Cuộc chiến chống khủng bố của Hoa Kì

Nhiều người Mỹ cho rằng vụ tấn công khủng bố 11/9 “đã vĩnh viễn làm thay đổi thế giới”: nước

Mỹ đang bị đặt trong nguy cơ bị tấn công khủng bố mà trước đây đất nước này chưa từng bị Hoa Kỳ tuyên chiến chống khủng bố với mục tiêu đem Osama bin Laden ra trước công lý và ngăn chặn sự xuất hiện của những mạng lưới khủng bố khác Các mục tiêu này sẽ được thực hiện bằng những phương tiện như cấm vận kinh tế và quân sự đối với các quốc gia được xem là dung dưỡng thành phần khủng bố, cùng lúc gia tăng các biện pháp giám sát toàn cầu và chia sẻ thông tin tình báo Liên minh quân sự do Hoa Kỳ cầm đầu tiến hành tấn công Afghanistan Cùng với Hoa Kỳ, các quốc gia khác đang đối phó vớicác hoạt động khủng bố như Philippines và Indonesia cũng gia tăng sự chuẩn bị về mặt quân sự TT Bush cũng được sự ủng hộ lớn của nhiều quốc gia trên thế giới, kể cả Nga(cũng bị khủng bố bởi các nhóm Hồi giáo cực đoan) và Trung Quốc, trong việc hợp tác chống khủng bố toàn cầu

Nhiều nước khác, trong đó có Anh, Pháp, Đức, Trung Quốc, Nga, Indonesia, Pakistan, Jordan, Mauritius, Uganda và Zimbabwe thông qua luật “chống khủng bố” và cho đóng băng các tài khoản ngânhàng của các doanh nghiệp hoặc cá nhân bị tình nghi có liên quan đến al-Qaeda Các cơ quan tình báo

và thi hành pháp luật tại một số quốc gia như Ý, Malaysia, Indonesia và Philippines bắt giữ nhiều nghi can khủng bố với mục đích đập tan những nhóm vũ trang trên toàn thế giới Chiến dịch này dấy lên

nhiều tranh cãi khi những người chỉ trích như Uỷ ban Bill of Rights Defense cho rằng những hạn chế

truyền thống trên các hoạt động theo dõi của liên bang nay đã bị bãi bỏ bởi Đạo luật PATRIOT; các tổ

chức quyền tự do công dân như American Civil Liberties Union (ACLU) và Liberty cho rằng một số

quyền con người đang bị huỷ bỏ Hoa Kỳ cho thiết lập một trại giam tại vịnh Guantanamo, Cuba để cầmgiữ những “binh sĩ thù địch bất hợp pháp” Tính hợp pháp của các trại giam này hiện đang bị tra vấn bởi một số quốc gia thành viên của Liên minh Âu châu, Tổ chức các quốc gia châu Mỹ và Tổ chức Ân xá Quốc tế

Bên trong nước Mỹ, Tổng thống Bush tiến hành một đợt tái cấu trúc chính phủ lớn nhất trong lịch sử đương đại của đất nước này với quyết định thành lập Bộ An ninh Nội địa Quốc hội thông qua

đạo luật USA PATRIOT (Uniting and Strengthening America by Providing Appropriate Tools Required

to Intercept and Obstruct Terrorism – Thống nhất và Củng cố nước Mỹ bằng cách Cung ứng những

Phương tiện Thích ứng Cần có để Ngăn chặn Khủng bố), giải thích rằng đạo luật này sẽ giúp dò tìm và truy tố những phần tử khủng bố và tội phạm khác trong tưong lại Các nhóm bảo vệ quyền tự do của

công dân phê phán đạo luật PATRIOT, nói rằng đạo luật này cho phép các cơ quan thi hành pháp luật

xâm phạm sự riêng tư của công dân và hạn chế quyền giám sát tư pháp trên các cơ quan thi hành pháp luật và trên công tác thu thập tin tình báo Chính phủ Bush viện dẫn biến cố 11/9 như là lý do để tiến hành một chiến dịch bí mật của Cơ quan An ninh Quốc gia nhằm “theo dõi các liên lạc bằng điện thoại

và thư điện tử giữa Hoa Kỳ và nước ngoài mà không cần sự cho phép của toà án”

Biến cố 9/11 đã đem lại nhiều ủng hộ trong dư luận người Mỹ cho chính sách cứng rắn của Tổng thống Bush Sau ngày vụ khủng bố xảy ra, sự ủng hộ của dân chúng Mỹ và uy tín của ông Bush, đang từ

ở mức trung bình trên 50% dân chúng Mỹ ủng hộ, bỗng vọt lên ở mức cao trên 90%, đây là mức uy tín cao nhất trong lịch sử của dân chúng Mỹ dành cho một vị tổng thống Tuy nhiên, chỉ số uy tín này đã giảm đáng kể, khi thu-chi ngân sách bị thâm hụt nghiêm trọng và quân đội Mỹ sa lầy và thất bại trong việc bình định tại Iraq, đến năm 2005, mức ủng hộ của dân chúng dành cho TT Bush có lúc xuống còn 34% Chính sách cứng rắn của Mỹ, mặc dù vì lợi ích chung là chống khủng bố nhưng đã tạo hình ảnh nước Mỹ "hiếu chiến" và đã gây mâu thuẫn với đồng minh Lần đầu tiên các đồng minh then chốt của

Mỹ trong khối NATO mẫu thuẫn với Mỹ rất gay gắt và tìm cách tạo 1 thế đối trọng khác trong khu vực

Chính quyền Bush nhận thức rõ điều này và đã bắt đầu cĩ những điều chỉnh trong các kế sách ngoại giao.

2 Các hình thái của chủ nghĩa khủng bố toàn cầu 2003

Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ

Văn phịng Điều phối viên chống khủng bố

Cơng bố ngày 29 tháng 4 năm 2004

LỜI GIỚI THIỆU

Đại sứ Cofer Black

Điều phối viên Văn phịng chống khủng bố

"Kết quả mà chúng ta đã đạt được cho đến ngày hơm nay là nhờ lịng kiên nhẫn, sự quyết tâm và nhữnghành động tập trung Và đĩ là chiến lược của chúng ta trong thời gian tới Cuộc chiến chống khủng bố làmột hình thái khác của chiến tranh, được tính bằng mỗi vụ bắt giữ, mỗi cơ sở khủng bố bị triệt hạ, vàtừng chiến thắng An ninh của chúng ta được đảm bảo bởi lịng kiên nhẫn và niềm tin chắc chắn củachúng ta vào thắng lợi của tự do Và Hợp chủng quốc Hoa Kỳ sẽ khơng từ bỏ cho đến khi giành thắng

lợi trong cuộc chiến này"

Tổng thống George W.Bush ngày 14 tháng 12 năm 2003 sau khi Saddam Hussein bị bắt

Năm 2003, những kẻ khủng bố đã tấn cơng vào nhiều mục tiêu trên tồn thế giới, thậm chí ngay cả Iraq cũng đã trở thành mặt trận trung tâm của cuộc chiến tồn cầu chống chủ nghĩa khủng bố và là trọng tâm của những cuộc tấn cơng đẫm máu chống lại thường dân Al-Qaida và các nhĩm khủng bố khác đã một lần nữa tuyên bố rõ ràng là chúng tiếp tục theo đuổi những việc làm sai trái khơng tuân thủ bất kỳ luật lệnào - của con người hay thần thánh Năm qua đã chứng kiến những tội ác tàn bạo chống lại cộng đồng quốc tế, các tổ chức nhân đạo, và những người đang hết lịng giúp đỡ nhân loại

 Một quả bom trong một chiếc xe tải chở xi măng đã phát nổ tại trụ sở Liên Hợp Quốc tại Baghdad vào tháng 8, giết chết đại diện đặc biệt của Liên Hợp Quốc Sergio Vieira de Mello

và 22 người khác

 Ủy ban Quốc tế Baghdad của Hội chữ Thập đỏ đã bị đánh bom tháng 10

 Trụ sở tổ chức Cứu tế Cơng giáo tại Nassiryah đã bị phá hủy trong trận đánh bom ngày 12 tháng 11

 Một vụ nổ xảy ra gần văn phịng tổ chức Cứu trợ Trẻ em của Hoa Kỳ tại Kabul vào tháng 11,

cơ quan này đã và đang trợ giúp về giáo dục, y tế, và kinh tế cho trẻ em và gia đình tại Afghanistan trong hơn 20 năm qua.

Các nhà thờ, giáo đường Do Thái và nhà thờ Hồi giáo đều trở thành mục tiêu tấn cơng của những kẻ khủng bố trong năm 2003 Trong những đồ vật thu được của những kẻ khủng bố Al-Qaida năm ngối cĩcác cuốn Kinh Koran cĩ chứa bom Rõ ràng, những hành động này chứng tỏ những kẻ khủng bố là kẻ thù của tất cả mọi người bất kể tơn giáo

Thế giới phải tiếp tục đoàn kết chống lại mối đe dọa khủng bố Về phần mình, Hoa Kỳ tiếp tục cam kết thực hiện Chiến lược Quốc gia Chống khủng bố Chúng ta sẽ:

 Đánh bại các tổ chức khủng bố trên phạm vi toàn cầu bằng cách tấn công vào nơi ẩn náu của chúng; vào những tên trùm khủng bố; bộ phận chỉ huy, và thông tin của chúng; sự hỗ trợ vật chất; và tài chính

 Từ chối không tiếp tục bảo trợ, hỗ trợ và cho phép cư trú đối với những kẻ khủng bố

 Giảm bớt những điều kiện căn bản mà những kẻ khủng bố có thể tìm cách tận dụng để tồn tại

 Bảo vệ nước Mỹ, công dân của chúng ta, và lợi ích trong nước và ở nước ngoài của chúng ta.

 Sử dụng tất cả các công cụ mà chúng ta có thể: về ngoại giao, thực thi luật pháp, tình báo, tài chính và quân sự.

Ngoại giao

Bằng con đường ngoại giao, Bộ Ngoại giao thúc đẩy hợp tác quốc tế chống khủng bố phục vụ cho lợi ích của chính chúng ta cũng như của các đối tác của chúng ta Chúng ta tăng cường khả năng của đồng minh của chúng ta để đấu tranh chống mối đe dọa khủng bố và tạo điều kiện thuận lợi để phá hủy mạng lưới khủng bố và bắt giữ những kẻ tình nghi

Trong năm qua, các quốc gia trên thế giới tiếp tục gia tăng các nỗ lực chống khủng bố và tăng cường hợp tác cả song phương và khu vực để ngăn chặn các cuộc tấn công OAS, Liên minh châu Âu, OSCE, ASEAN, APEC và các tổ chức khác đã có những bước đi cụ thể đấu tranh chống chủ nghĩa khủng bố hiệu quả hơn và hợp tác với nhau trong cuộc chiến này Kẻ từ ngày 11 tháng 9, NATO đã có bước tiến lớn trong việc chuyển đổi năng lực quân sự của mình theo hướng làm cho Liên minh có thể chuyển quân

và triển khai nhanh chóng hơn để chống lại mối đe dọa khủng bố NATO hiện tại đang đóng góp một phần quan trọng cho cuộc chiến toàn cầu chống chủ nghĩa khủng bố thông qua việc lãnh đạo Lực lượng Quốc tế Hỗ trợ An ninh (ISAF) tại Afghanistan Những đóng góp chống khủng bố khác của Liên minh bao gồm theo dõi hoạt động khủng bố trên biển tại Địa Trung Hải, tổ chức một đơn vị phòng thủ về Hóahọc-Sinh học-Phóng xạ-Hạt nhân, và một đơn vị tình báo nhằm tăng cường việc chia sẻ thông tin tình báo

Tại cuộc họp Thượng đỉnh G-8 năm 2003 ở Evian, Pháp, các nhà lãnh đạo đã thành lập một Nhóm hành động chống khủng bố của các nước tài trợ nhằm mở rộng và phối hợp đào tạo và hỗ trợ cho các nước có mong muốn - nhưng không có đủ khả năng - đấu tranh chống khủng bố, đặt trọng tâm vào các lĩnh vực trọng yếu như kiểm soát tài chính, thuế và sự nhập cư của những kẻ khủng bố, buôn lậu vũ khí trái phép,

và cảnh sát và thực thi luật pháp Tại phiên họp thường kỳ thứ tư của Ủy ban chống khủng bố liên Mỹ (CICTE), các quốc gia thành viên đã nhất trí với một kế hoạch làm việc toàn diện không chỉ nhằm củng

cố kiểm soát biên giới và tài chính mà còn giải quyết các nguy cơ đối với an ninh cảng biển và hàng không cũng như an ninh mạng máy tính Tháng 6, Tổng thống Bush tuyên bố Sáng kiến chống khủng bốĐông Phi trị giá 100 triệu đô-la để mở rộng và đẩy nhanh các nỗ lực chống khủng bố với Kenya,

Ethiopia, Djibouti, Uganda, Tanzania, và các nước khác

Thực thi luật pháp

Sự hợp tác thực thi luật pháp tăng đáng kể giữa các quốc gia sau vụ tấn công ngày 11/9 tiếp tục được mởrộng trong năm 2003.

Al-Qaida không còn là một tổ chức như trước kia nữa, phần lớn là nhờ sự hợp tác này Hầu hết các nhânvật lãnh đạo cao cấp của nhóm này đã bị chết hoặc bị bắt giam, các thành viên đang bỏ chạy, và khả năng của chúng bị suy giảm đáng kể Hơn 3.400 kẻ tình nghi Al-Qaida đã bị bắt hay giam giữ trên toàn thế giới Tại Hoa Kỳ, các kẻ tình nghi khủng bố quốc tế liên tục phải đối mặt với luật pháp:

 Tháng 2, Bộ Tư pháp tuyên bố bản cáo trạng đối với kẻ lãnh đạo Nhóm chiến binh Hồi giáo Jihad Palestine ở khu vực Bắc Mỹ, Sami Al-Arian, và bảy tên đồng phạm khác Bản cáo trạng buộc tội chúng đã điều hành một doanh nghiệp kinh doanh gian lận để hỗ trợ nhiều hoạt động khủng bố bạo lực kể từ năm 1984 Al-Arian và ba kẻ khác đã bị bắt

 Tháng 3, Bộ Tư pháp tuyên bố cáo trạng và bắt ba thành viên tổ chức Quân đội Giải phóng Rwanda vì tội giết hại dã man hai khách du lịch người Mỹ năm 1999

 Tháng 5, một công dân nhập quốc tịch Hoa Kỳ, Iyman Faris, bị buộc tội điều tra khảo sát một chiếc cầu tại Thành phố New York cho al-Qaida, và tháng 10 bị tuyên án 20 năm tù vì cung cấp hỗ trợ vật chất cho nhóm đó và có âm mưu cung cấp cho chúng thông tin về các mục tiêu có thể tấn công ở Hoa Kỳ

 Cũng trong tháng 5, Bộ Tư pháp đã tuyên bố cáo trạng gồm 50 tội đối với hai người Yemen

vì đã đánh bom tàu chiến USS Cole tháng 10/2000 giết 17 thủy thủ Mỹ và làm bị thương hơn 40 người khác

 Tháng 11, hai kẻ tình nghi Yemen đã được dẫn độ từ Đức tới Hoa Kỳ vì bị buộc tội có âm mưu hỗ trợ vật chất cho al-Qaida và HAMAS

 Trong năm qua, nhiều thành viên của các cơ sở khủng bố bị triệt hạ ở Detroit, Portland, Buffalo và Seattle đã nhân tội hoặc bị tuyên án vì có âm mưu hỗ trợ vật chất cho những kẻ khủng bố, trong đó có al-Qaida và Taliban.

Thông tin tình báo

Cùng với việc tăng cường chia sẻ thông tin tình báo giữa các quốc gia, những kẻ khủng bố đang bị truy đuổi và các âm mưu đã bị đập tan

Tháng 3, tên trùm điều hành hoạt động al-Qaida và là kẻ chủ mưu vụ tấn công khủng bố 11/9, Khalid Sheikh Mohammed, đã bị bắt tại Pakistan và được giao cho cơ quan có thẩm quyền của Hoa Kỳ

Tháng 8, tên phó chỉ huy của hắn là Riduan bin Isomuddin, hay còn gọi là Hambali đã bị bắt tại Thái Lan và được trao cho cơ quan có thẩm quyền của Hoa Kỳ Hambali được cho là có trách nhiệm chính trong vụ tấn công khủng bố tại Bali làm hơn 200 người thiệt mạng

Thông tin thu thập được từ những kẻ thù bị bắt và những kẻ khủng bố tình nghi bị giam giữ tiếp tục được khai thác hiệu quả trên toàn thế giới

Tháng 1/2003, Tổng thống Bush tuyên bố thành lập Trung tâm Tổng hợp Thông tin Đe dọa Khủng bố,

và đã bắt đầu hoạt động từ tháng 5 vừa qua Trung tâm này phân tích các thông tin liên quan đến các lời

đe dọa được thu thập trong nước và ở nước ngoài nhằm đưa ra một bức tranh toàn cảnh về đe dọa khủng

bố và đảm bảo thông tin được chia sẻ giữa các cơ quan của Hoa Kỳ

Tháng 9, Bộ trưởng Tư pháp John Ashcroft, Bộ trưởng Bộ An ninh Nội địa Tom Ridge, Ngoại trưởng Colin Powell, Giám đốc FBI Robert Mueller, và Giám đốc CIA George Tenet tuyên bố thành lập Trung tâm Truy tìm Khủng bố nhằm tập hợp danh sách theo dõi những kẻ khủng bố và hỗ trợ hoạt động liên tục cho hàng nghìn nhân viên truy tìm của liên bang trên khắp đất nước và trên thế giới

Tài chính

Cộng đồng thế giới đang tiến hành một chiến dịch chưa từng có nhằm phá vỡ lưu chuyển tài chính cho mạng lưới khủng bố và làm tê liệt khả năng vận hành của chúng trên phạm vi toàn cầu Hoa Kỳ đang hợp tác chặt chẽ với các chính phủ khác và các thể chế quốc tế nhằm phong tỏa các tài sản của bọn khủng bố ở hải ngoại, tiến hành các biện pháp phòng ngừa để ngăn không cho tài sản rơi vào tay bọn khủng bố, và đào tạo và trợ giúp cho các chính phủ mong muốn cải thiện năng lực thể chế của họ để có thể thực hiện các chiến lược chống rửa tiền

Tất cả các nước trên thế giới đã bày tỏ sự ủng hộ đối với cuộc chiến chống cung cấp tài chính cho khủngbố: 173 quốc gia đã ban hành lệnh phong tỏa tài sản của bọn khủng bố, hơn 100 nước đã ban hành luật mới để đấu tranh chống cung cấp tài chính cho khủng bố, và 84 nước đã thiết lập các đơn vị tình báo về tài chính để chia sẻ thông tin

Nhóm đặc trách về Tài chính (FATF) gồm 31 thành viên, một tổ chức tiêu chuẩn của thế giới trong đấu tranh chống rửa tiền, đã chấp nhận những khuyến nghị cho các nước mong muốn bảo vệ hệ thống tài chính của mình trước những kẻ tài trợ cho khủng bố Hơn 90 nước và lãnh thổ không phải là thành viên của FATF đã nộp bản báo cáo tự đánh giá cho FATF về việc tuân thủ các đề nghị này

Khoảng 350 tổ chức và cá nhân khủng bố đã bị nêu đích danh trong Lệnh hành pháp số 13224, do Tổng thống Bush ký ngày 23/9/2001, nhằm phong tỏa tài sản của những kẻ khủng bố và những kẻ tài trợ cho chúng và cho phép chính phủ xác định, chỉ rõ và phong tỏa các tài sản tại Hoa Kỳ của những kẻ hỗ trợ tài chính cho các nhóm khủng bố

Cơ quan tài chính chống khủng bố của Bộ Ngoại giao và Nhóm làm việc liên ngành về chống tài trợ chokhủng bố đã phối hợp với nhau cung cấp hỗ trợ kỹ thuật và đào tạo cho các chính phủ trên thế giới mongmuốn tăng cường khả năng điều tra, xác định và ngăn chặn dòng chảy tiền tệ đến tay các nhóm khủng bố

Hoa Kỳ đã phong tỏa khoản tài sản khoảng 36 triệu đô-la của Taliban, al-Qaida, và các tổ chức khủng

bố và những kẻ tài trợ, trong số đó khoảng 26 triệu đô-la đã được chuyển lại cho Chính phủ

Afghanistan Các quốc gia khác đã phong tỏa hơn 100 triệu đô-la tài sản của bọn khủng bố

Quân sự

Tại Iraq and Afghanistan, lực lượng quân sự đang phải gánh vách trách nhiệm chống những kẻ khủng bốvới những thành công thật sự

Việc Saddam Hussein bị bắt hồi tháng 12/2003 là một thất bại lớn cho những kẻ tàn bạo và bọn khủng

bố ủng hộ ông ta Qua Chiến dịch Tự do Iraq, Hoa Kỳ và các đối tác đồng minh đã đánh bại chế độ Saddam, vô hiệu hóa một nhà nước tài trợ của chủ nghĩa khủng bố và lật đổ chính phủ đã sử dụng vũ khígiết người hàng loạt chống lại chính nhân dân mình Iraq không còn là nơi cư trú của mạng lưới do Abu Musab al-Zarqawi điều hành, những kẻ có mối quan hệ với giới lãnh đạo cao cấp của al-Qaida giúp thiếtlập một trại huấn luyện về thuốc độc và chất nổ tại đông bắc Iraq

Trong Chiến dịch Tự do Bền vững, Hoa Kỳ đã xây dựng một liên minh trên toàn thế giới để lật đổ chế

độ Taliban hà khắc tại Afghanistan và không cho al-Qaida có nơi ẩn náu Liên quân vẫn tiếp tục thực hiện nhiệm vụ của mình tại đây

(Hầu hết các cuộc tấn công đã xảy ra trong quá trình Chiến dịch Tự do Iraq và Chiến dịch Tự do Bền vững không theo định nghĩa lâu nay của Hoa Kỳ về khủng bố quốc tế vì chúng nhằm vào binh lính, đó

là, lực lượng của Hoa Kỳ và Liên quân trong lúc thi hành công vụ Các cuộc tấn công chống lại dân thường và nhân viên quân sự, những người mà tại thời điểm xảy ra vụ việc không được trang bị vũ khí và/hoặc không trong lúc thi hành công vụ, được coi là vụ tấn công khủng bố)

Phần kết

Chúng ta đã đạt được tiến bộ quan trọng trong 2 năm rưỡi qua kể từ khi cuộc chiến toàn cầu chống khủng bố bắt đầu Tuy nhiên, chiến thắng cuối cùng của chiến dịch toàn cầu chống khủng bố này sẽ phụ thuộc phần lớn vào hai yếu tố: ý chí chính trị quốc tế bền vững và xây dựng năng lực hiệu quả

Trước tiên, chúng ta phải duy trì và tăng cường ý chí chính trị của các nhà nước để đấu tranh chống chủ nghĩa khủng bố Chìa khóa để duy trì một liên minh là phải thường xuyên nhắc nhở với các nước thành viên rằng cuộc chiến vẫn chưa kết thúc và rằng nỗ lực bền bỉ rõ ràng là vì lợi ích lâu dài của họ Chúng

ta đã đạt được bước tiến quan trọng trong lĩnh vực này

Tôi muốn nói đến Arập Xêut như là một ví dụ điển hình về một quốc gia không ngừng tăng cường ý chí chính trị của mình để đấu tranh chống chủ nghĩa khủng bố Arập Xêut đã tiến hành một chiến dịch tấn công toàn diện chưa từng có nhằm lùng bắt những kẻ khủng bố, phá tan những âm mưu của chúng, và cắt đứt các nguồn viện trợ tài chính của chúng Những vụ đánh bom thảm khốc tại Riyadh vào tháng 5

và tháng 11 đã củng cố hơn quyết tâm của Arập Xêut, tăng cường nỗ lực chống chủ nghĩa khủng bố hiệntại, và mở ra cơ hội hợp tác mới Tôi đã có hàng loạt các cuộc viếng thăn đến Vương quốc này trong năm qua và đã gặp những người lãnh đạo cao nhất trong Chính phủ Arập Xêut, và tôi đã đặc biệt ấn tượng với những tiến bộ mà họ đạt được và ý thức coi trọng mục đích của họ

Thứ hai, chúng ta cần phải nâng cao năng lực của tất cả các nước để đấu tranh chống khủng bố Hoa Kỳ không thể tự mình điều tra tất cả các đầu mối, bắt giữ tất cả những kẻ bị tình nghi, thu thập và phân tích tất cả thông tin tình báo, trừng phạt tất cả những kẻ tài trợ cho khủng bố, ngăn chặn phổ biến vũ khí giết người hàng loạt, hay tìm kiếm và tấn công tất cả các căn cứ khủng bố

Tôi muốn nói đến Malayxia là một quốc gia đang giúp đỡ các nước khác tăng cường khả năng chống chủ nghĩa khủng bố trong khi cũng tăng cường năng lực của chính mình Malayxia mở một Trung tâm chống khủng bố ở khu vực Đông Nam Á vào tháng 8 Đại biểu từ 15 nước của khu vực Nam Á và Đông Nam Á đã tham gia các lớp đào tạo do Hoa Kỳ thực hiện tại trung tâm về các biện pháp cắt đứt các

nguồn cung cấp tài chính cho khủng bố Malayxia là một đối tác quan trọng trong cuộc chiến chống chủ nghĩa khủng bố, và vai trị của Malayxia trong việc sáng lập trung tâm của khu vực để xây dựng năng lực chống khủng bố và chia sẻ thơng tin về khủng bố tại châu Á được hoan nghênh nhiệt liệt.

Hoa Kỳ cùng chia sẻ mục tiêu hỗ trợ các chính phủ trở thành những đối tác đầy đủ và tự lực trong cuộc chiến tồn cầu chống khủng bố

Cuộc chiến này sẽ khơng biết trước hồi kết, nhưng chắc chắn sẽ cĩ thêm những cuộc tấn cơng đẫm máu

Như Ngoại trưởng Colin Powell đã nhắc nhở chúng ta trong lễ kỷ niệm lần thứ hai vụ tấn cơng 11/9:

"Dưới sự lãnh đạo của Hoa Kỳ, các quốc gia trên tồn cầu đã xích lại gần nhau trong một nỗ lực lịch sử

để xĩa bỏ chủ nghĩa khủng bố khỏi Trái đất Những người bạn trung thành và những nước trước đây là

kẻ thù nay đã đồn kết lại để chống khủng bố, và chúng ta đang sử dụng tất cả cơng cụ của nghệ thuật lãnh đạo để chống lại khủng bố - về quân sự, tình báo, thực thi luật pháp, tài chính, và tất nhiên là cả ngoại giao"

3 Philippines bị coi là trung tâm khủng bố ở Đông Nam Á

Trung tâm chống khủng bố quốc gia Mỹ đánh giá Philippines là quốc gia

cĩ nhiều nhĩm khủng bố hoạt động nhất ở Đơng Nam Á, khoảng 10 tổ

chức khét tiếng

Theo Mỹ, chỉ trong vịng 5 tháng đầu năm 2005, cĩ ít nhất 25 vụ tấn cơng

nhằm vào dân thường và các mục tiêu chính phủ cĩ liên quan tới lực lượng

khủng bố xảy ra

Các nhĩm khủng bố được Mỹ liệt kê là: Lữ đồn Abdurajak Janjalani, Nhĩm

Abu Sayyaf, Lữ đồn Alex Boncayao, Liên đồn quân đội nhân dân bản xứ,

Jemaah Islamiyah, Kumpulan Mujahidin Malaysia, Mặt trận giải phĩng Hồi giáo Moro (MILF), Mặt trận giải phĩng Quốc gia Moro (MNLF), al Qaeda và Quân đội nhân dân mới (NPA)

Trong số tổ chức khủng bố trên, nhĩm nổi nhất là Abu Sayyaf, Jemaah Islamiyah, NPA và Al Qaeda Jemaah Islamiyah là nhĩm đã gây ra hàng loạt vụ tấn cơng ở Đơng Nam Á suốt từ năm 1999 tới nay, trong đĩ cĩ vụ đánh bom đảo Bali năm 2002

Trong khi đĩ, Abu Sayyaf cịn nổi tiếng hơn với các vụ bắt cĩc con tin bất ngờ và thường gây chấn động mạnh vì nhằm vào người Mỹ và phương Tây Ngồi ra nhĩm này thường xuyên tổ chức các cuộc tấn cơng lẻ tẻ vào những người Thiên Chúa giáo Tổ chức này cịn liên quan tới hàng chục âm mưu đánh bom thủ đơ Manila Hồi đầu năm nay, cảnh sát Philippines cho biết, hai nhĩm Jemaah Islamiyah và Abu Sayyaf đã cùng nhau huấn luyện cách tấn cơng, hoạch định sách lược lâu dài cho các đợt khủng bố, chia sẻ thơng tin mật và san sẻ tài chính cho nhau

Trung tâm chống khủng bố quốc gia Mỹ hiện đang lưu giữ thơng tin về tổng số 786 tổ chức khủng bố 36 trong số

786 tổ chức hoạt động ở Đơng Nam Á và khu vực châu Đại Dương

Theo thơng báo mới nhất từ Trung tâm, tổ chức khủng bố quốc tế Al Qaeda với đại diện là phĩ tướng Ayman Zawahri hơm qua (19/8) đã lần đầu tiên trực tiếp thừa nhận trách nhiệm trong vụ tấn cơng London ngày 7/7 làm

al-52 người thiệt mạng

Cảnh sát Philippines bắt giữ nghi phạm khủng bố.

4 Khủng bố ở Anh Quốc

4 vụ nổ bom làm rung chuyển London

23:12:59, 21/07/2005

Các vụ nổ ở ba đường hầm London và trên một xe búyt cách đây hơn một giờ đã gây ra một khơng khí hoảng loạn

khắp thủ đơ nước Anh Vụ nổ này xảy

ra đúng 2 tuần sau một loạt vụ đánhbom giết chết 56 người cũng trên cácphương tiện giao thơng đại chúng ởAnh

Theo nguồn tin cảnh sát Anh, hiện mới chỉ xác đinh được một người

bị thương Nhưng các vụ nổ vào giờ ăn trưa đã gây ra một cú sốc lớn

và làm tê liệt tồn thành phố, tương tự như hơm 7/7 vừa qua

Một quan chức cảnh sát London xác nhận: 4 vụ nổ lần này là "một sự cố rất nghiêm trọng"

Gần như ngay lập tức, Thủ tướng Anh Tony Blair đã xuất hiện trên truyền hình và kêu gọi người dân London yên vị tại chỗ cho đến khi cĩ thơng tin thêm từ cảnh sát "Những gì mà chúng tơi khơng muốn

là mất mát về người – những hành khách đang đi đến các nhà ga bị tấn cơng", ơng nĩi

5. Khủng bố ở Bali - IndonesiaĐánh bom khủng bố hàng loạt ở Bali, 26 người chết

Ba vụ đánh bom tự sát cĩ liên quan đến tổ chức khủng bố al-Qaeda đã xảy ra gần như đồng loạt tối ngày 1/10 tại 2 khu du lịch trên hịn đảo nổi tiếng Bali của Indonesia, làm 26 người thiệt mạng và hơn 120 người khác bị thương

Theo báo cáo mới nhất số người thiệt mạng đã lên tới con số 26, 120 người khác bị thương trong đĩ cĩ nhiều du khách nước ngồi đang đi nghỉ tại đây Trong số người bị thương cĩ 6 cơng dân Mỹ, 4 người Nhật Bản và 17 người Australia Cịn lại đa số nạn nhân là người dân địa phương

Phát ngơn viên Bộ Ngoại giao Indonesia Marty Natalegawa cho biết cĩ 2 vụ nổ bom ở khu Jimbaran - nơi tập trung nhiều nhà hàng - và một vụ khác tại Kuta Hai địa điểm cách nhau 30 km

Daniel Martin - một khách du lịch người Anh cĩ mặt tại hiện trường vụ đánh bom ở Kuta cho biết - cĩmột “tiếng nổ sấm sét” khiến cho tất cả cửa sổ cửa hàng ở đây vỡ vụn “Tất cả đều hỗn loạn”, ơng nĩi.Theo lời ơng kể, cĩ nhiều người nằm trên đường phố thương tích trầm trọng, và ai nấy đều kêu cứu thảm thiết

Cịn ở Jimbaran, hai nhà hàng ven bờ biển cách nhau khoảng 100 mét là mục tiêu tấn cơng Sinh viên

Hà Lan Chris van der Draai kể lại bầu khơng khí hoảng sợ sau đĩ "Chúng tơi hốt hoảng, ai nấy đều hốt hoảng Nhưng tơi nghĩ khi xảy ra vụ nổ đầu tiên, nhiều người đứng lên và chạy ra bãi biển Rồi quả thứ hai phát nổ Vì thế tơi nghĩ một số người đã rất may mắn là cả hai quả khơng nổ cùng một lúc"

Trong khi đĩ theo trung tướng Ansyaad Mbai, chỉ huy lực lượng chống khủng bố Indonesia, cho biết

đã phát hiện được thi thể cũng như danh tính của 3 kẻ đánh bom tại hiện trường

Hình ảnh video do một người quay phim nghiệp dư cung cấp cho thấy một trong số các nghi phạm vàoquán ăn ở khu vực Kuta ít phút trước khi cĩ vụ nổ

Cảnh sát trưởng Made Mangku Pastika nĩi tại buổi họp báo rằng "cĩ chứng cứ cho thấy chất nổ được cài sát vào người"

Hai thành viên chủ chốt của nhĩm Jemaah Islamiyah (JI) là Azahari bin Husin và Noordin Mohamed Top đang bị nghi ngờ chủ mưu đứng đằng sau các vụ đánh bom này Cả hai cũng bị cáo buộc đạo diễncác vụ đánh bom tự sát tại hộp đêm ở Bali năm 2002, làm 202 người thiệt mạng, và 2 vụ khác tại thủ

đơ Indonesia năm 2003 và 2004

Một nhà hàng bị đánh bom

II Chiến tranh xâm lược Iraq 2003

Cuộc chiến tranh vào Iraq năm 2003 bắt đầu từ ngày 20 tháng 3, phần nhiều bởi lính Hoa Kỳ và

Vương quốc Anh; 98% của quân lực đến từ hai nước này, tuy nhiều quốc gia khác cũng tham gia Cuộc xâm lược Iraq trở thành giai đoạn đầu của sự kiện thường được gọi là Chiến tranh Iraq Theo lịch sử, nĩ

cĩ thể gọi chính xác hơn là "Chiến tranh vùng Vịnh lần 3", tính vào chiến tranh 8 năm giữa Iraq và Iran vào thập niên 1980 Lần này, Quân đội Iraq bị chiếm, và thành phố Baghdad bị rơi ngày 9 tháng 4 năm

2003 Ngày 1 tháng 5 năm 2003, Tổng thống Hoa Kỳ George W Bush tuyên bố là các hành quân quan trọng đã kết thúc, tức là thống trị của đảng Ba'ath và nhiệm kỳ của Tổng thống Iraq Saddam Hussein cũng bị kết thúc Quân lực Liên hiệp cuối cùng bắt Saddam Hussein ngày 13 tháng 12 năm 2003 Sao

đĩ, thời kỳ quá độ bắt đầu, trong lúc đĩ Iraq bị nhiều bạo lực do nổi loạn phần nhiều là người Sunni theoHồi giáo, và cũng do quân lực của mạng lưới chiến đấu Al-Qaeda

Hình chụp của NASA Landsat 7 chiếu thành phố Baghdad, ngày 2 tháng 4

năm 2003

Các cuộc hành quân của Hoa Kỳ được chỉ huy dưới tên mã Chiến dịch Giải phĩng Iraq [1] Cuộc hành quân của Vương quốc Anh được gọi Hành quân Telic, và hành quân Úc được gọi Chiến dịch Falconer Vào

khoảng 100.000 quân lính và hải quân Mỹ, 26.000 quân lính và hải quyên Anh, và quân lực nhỏ hơn của thêm quốc gia, được gọi chung là "Liên minh Quyết tâm", được dàn trận trước khi xâm lược phần nhiều đến vài khu vực tấn cơng ở Kuwait (Khi tính vào các nhân viên hải quân, hậu cần,tình báo, và khơng quân, tổng số tới 214.000 lính Mỹ, 45.000 lính Anh, 2.000 lính Úc, và 2.400 Ba Lan.) Những kế hoạch mở lên mặt trận thứ hai vào miền bắc bị hủy bỏ khi Thổ Nhĩ Kỳ từ chối chính thức việc sử dụng đất nước của họ để tấn cơng Các quân lực cũng hỗ trợ dân quân Kurd, cĩ ước lượng hơn 50.000 người Bất chấp sự từ chối của Thổ Nhĩ Kỳ, Hoa Kỳ tiến hành một số hành quân nhảy dù vào miền bắc và thả xuống Lữ đồn 173 Máy bay, bằng cách đĩ làm khơng cần Thổ Nhĩ Kỳ tánthành

III Diễn biến dịch bệnh trên thế giới

1 Dịch Sars

Hội Chứng Hơ Hấp Cấp Tính Nặng, được biết đến hơn với tên gọi Bệnh SARS (viết tắt của từ

tiếng Anh "Severe acute respiratory syndrome") là một căn bệnh hơ hấp, rất giống với bệnh viêm phổi khơng điển hình được ghi nhận lần đầu tháng 11, 2002 tại tỉnh Quảng Đơng thuộc Cộng hịa Nhân dân Trung Hoa Tiếp theo đĩ bị lây truyền sang Hồng Kơng (nhất là ở những khách sạn Hồng Kơng) và một

số thành phố ở vùng miền Bắc Việt Nam trong khoảng tháng 3, 2003 Từ đĩ SARS bắc đầu lây truyền qua các nước khác trên thế giới, đặc biệt tại khu vực Đơng Nam Á (ví dụ như Singapore, Trung Hoa,

v.v.) Nguyên nhân lây bệnh là do virus SARS (SARS coronavirus, viết tắt SARS-CoV), một loại vi

khuẩn mới Tỷ lệ tử vong do căn bệnh SARS là 10 phần trăm

2 Dòch cuùm gia caàm H5N1

H5N1 là phân nhóm virus cúm gia cầm có khả năng xâm nhiễm cao Từ 1997, sự bùng phát của virus H5N1 đã làm nhiễm bệnh và chết hàng chục triệu gia cầm

Từ tháng 12 năm 2003 đến tháng 10 năm 2007 đã có 200 người tử vong do cúm gia cầm trong số

328 ca nhiễm H5N1 tại 12 nước, chủ yếu ở châu Á (theo Tổ chức Y tế Thế giới-WHO)

Năm 2006, Indonesia đã vượt qua Việt Nam trở thành nước có nhiều ca tử vong nhất do H5N1, với 56 người chết trong 74 ca nhiễm Đến tháng 10 năm 2007 Indonesia có 85 người chết do H5N1 trong tổng số 106 ca nhiễm, so với 46 ca tử vong ở Việt Nam trong 100 người nhiễm (theo WHO) Việt Nam tuyên bố đã phát hiện bảy bệnh nhân nhiễm H5N1 từ tháng 5 đến tháng 8 năm 2007, trong đó có bốn người đã chết Đây những bệnh nhân đầu tiên ở Việt Nam được phát hiện từ tháng 11 năm 2005

H5N1 được coi là tâm điểm của sự chú ý và cảnh báo rằng một biến chủng từ phân nhóm H5N1 có thể tự biến đổi (hoặc tái tổ hợp) để tạo thành một chủng virus có khả năng gây đại dịch cúm toàn cầu với

tỉ lệ tử vong trên người cực lớn

Trong 2 năm 2005 và 2006, dịch tràn tới Nam Mỹ ở các quốc gia như Brasil, Argentina và Paraquay cũng như ở châu Phi (Nam Phi)

Việt Nam

Năm 2006 là năm bệnh dịch lở mồm long móng xảy ra rất mạnh ở hầu hết các tỉnh thành của Việt Nam với hàng chục nghìn gia sục bị nhiễm bệnh Tuy nhiên, do điều kiện cũng như ý thức của người dân, trình độ và sự thiếu trách nhiệm của cán bộ thú y và chính quyền địa phương mà dịch bệnh không thể khống chế dễ dàng Một số nơi, còn sử dụng các con vật đã chết làm thức ăn

IV Thảm họa sóng thần Aán Độ Dương 2004

Sĩng thần Ấn Độ Dương đánh vào Thái Lan tháng 12 năm 2004

Thảm hoạ Sĩng thần Ấn Độ Dương năm

2004, được biết đến trong cộng đồng khoa học như là Cơn địa chấn Sumatra-Andaman, là một trận động

đất xảy ra dưới đáy biển lúc 00:58:53 UTC (07:58:53 giờ địa phương) ngày 26 tháng 12 năm 2004 Trận độngđất kích hoạt một chuỗi các đợt sĩng thần chết người lan toả khắp Ấn Độ Dương, cướp sinh mạng một số lượng lớn cư dân và tàn phá các cộng đồng dân cư sinh sống ven biển ở Indonesia, Sri Lanka, Ấn Độ, Thái Lan

và những nơi khác Từ những ước tính ban đầu, người ta cho rằng hơn 283.100 người chết, nhưng nhữngphân tích mới đây cho thấy con số tử vong chính xác là 186.983, với 42.883 trường hợp mất tích, trong tổng số 229.886 nạn nhân Cho đến nay, thiên tai này là một trong những thảm hoạ gây nhiều tử vong nhất trong lịch sử thế giới hiện đại Các phương tiện truyền thơng quốc tế và người dân châu Á gọi nĩ là

Sĩng thần Á châu, trong khi tại Úc, Tân Tây Lan, Canada và Anh người ta gọi nĩ là Sĩng thần ngày lễ

Từ thiện (Boxing Day) bởi vì nĩ xảy ra ngay vào ngày lễ này.

Cường độ của trận động đất lúc đầu đo được 9.0 (trên thang Richter), nhưng sau tăng lên ở khoảng giữa 9.1 và 9.3 Với cường độ này, đây là trận động đất lớn thứ hai từng được ghi nhận bởi địa chấn kế, chỉ đứng sau trận động đất lớn ở Chile ngày 22 tháng 5 năm 1960 cĩ cường độ 9.5 Cơn địa chấn Ấn Độ Dương làm rung chuyển mặt đất với cường độ 100 lần mạnh hơn trận động đất Loma Prietaxảy ra năm 1989 Nĩ cĩ thời gian kéo dài lâu nhất mà người ta cĩ thể ghi nhận được, từ 500 đến 600 giây Độ lan toả của nĩ đủ lớn để cĩ thể khiến tinh cầu của chúng ta dịch chuyển ít nhất là nửa inch, tức

là hơn một centimeter Nĩ cũng kích hoạt các trận động đất ở những khu vực khác, đến tận Alaska.

Cơn địa chấn khủng khiếp này khởi phát ở Ấn Độ Dương ngay phía bắc đảo Simeulue, ngồi khơi bờ biển phía tây của miền bắc Sumatra, Indonesia Những đợt sĩng thần sản sinh từ nĩ đã tàn phá vùng duyên hải Indonesia, Sri Lanka, Nam Phi, Thái Lan và những quốc gia khác với những con sĩng cao đến 30 m (100 ft), gây thiệt hại nghiêm trọng và mang chết chĩc đến tận bờ biển phía đơng châu Phi, nơi xa nhất cĩ ghi nhận tử vong do sĩng thần là ở Cảng Elizabeth, Nam Phi, 8000 km (5.000 ml) cách xa tâm chấn

Hồn cảnh nguy ngập của dân chúng tại những quốc gia bị ảnh hưởng đã khiến dấy lên làn sĩng trợ giúp nhân đạo trên tồn cầu

o

o

Sóng thần chuyển động trong nước sâu khác với trong vùng cạn Ở vùng nước sâu ngoài đại dương, sóng thần chỉ là những đợt sóng nhấp nhô, khó nhận biết và vô hại, di chuyển với tốc độ rất cao

từ 500 đến 1.000 km/h (310 đến 620 mph); ở vùng nước cạn gần bờ, vận tốc của nó chỉ còn 10 km/h nhưng đó là lúc bắt đầu hình thành những đợt sóng lớn có sức công phá khủng khiếp Các nhà khoa học điều tra thiệt hại ở Aceh tìm ra chứng cớ cho thấy sóng thần ở đây lên đến độ cao 24 m (80 ft) khi đến gần bờ và di chuyển dọc theo những dải đất rộng; tại một vài khu vực, khi vào đến đất liền độ cao của chúng nâng lên 30 m (100 ft)

Vệ tinh radar đã ghi nhận được chiều cao của sóng thần trong biển sâu: hai giờ sau cơn địa chấn,

độ cao tối đa là 60 cm (2ft) Đây là những quan sát đầu tiên được ghi nhận, mặc dù chúng không được dùng để đưa ra cảnh báo, bởi vì người ta không sử dụng các vệ tinh cho mục đích cảnh báo và vì những

dữ liệu này cần có thời gian để phân tích

Theo Tad Murty, Phó chủ tịch Hiệp hội Sóng thần, tổng năng lượng của những đợt sóng thần là

xấp xỉ 5 megaton TNT (20 petajoule), gấp hai lần năng lượng của toàn bộ chất nổ được sử dụng trong

Đệ Nhị Thế chiến (kể cả hai quả bom nguyên tử), nhưng chỉ là hai bậc trên thang đo lường thấp hơn cường độ năng lượng phóng ra bởi cơn địa chấn Tại nhiều nơi, các đợt sóng thần đã tiến sâu vào đất liền đến 2 km

Bởi vì có đến 1.200 km (745.6 ml) đường phay bị ảnh hưởng bởi trận động đất hầu như trải dài theo hướng nam-bắc, nên cường độ lớn nhất của sóng thần đi theo hướng đông-tây Do vậy, Bangladesh,

ở cuối phía bắc của Vịnh Bengal, ít bị thiệt hại mặc dù xứ sở vùng đất thấp này tương đối gần tâm chấn Cũng hưởng lợi nhờ yếu tố này là cơn địa chấn di chuyển chậm hơn trong vùng gãy phía bắc, làm giảm đáng kể sức tàn phá của nước khi dịch chuyển trong vùng

Những bờ biển có các vùng đất rộng chắn giữa chúng và vị trí ban đầu của sóng thần thường được an toàn; dù vậy, đôi khi sóng thần tìm cách đi vòng qua vùng đất rộng, điển hình là bang Kerala của Ấn Độ, dù là vùng duyên hải phía tây Ấn Độ, vẫn bị tấn công bởi những đợt sóng thần; bờ biển phíatây của Sri Lanka cũng chịu ảnh hưởng tương tự Ở xa tâm chấn cũng không đồng nghĩa với an toàn, Somalia bị tàn phá nặng nề hơn Bangladesh mặc dù ở xa hơn rất nhiều

Vì phải di chuyển trong một địa bàn rất rộng, sóng thần mất từ 15 phút đến 7 giờ (trường hợp củaSomalia) để đến các bờ biển khác nhau Sóng thần tiến rất nhanh đến đảo Sumatra, nhưng nó phải mất

90 phút đến hai giờ đồng hồ để tìm thấy Sri Lanka và bờ biển phía đông Ấn Độ Trong khi đó, nó chỉ đến được Thái Lan sau khoảng hai giờ đồng hồ mặc dù đất nước này ở gần tâm chấn hơn, vì phải di chuyển chậm qua vùng biển cạn ngoài khơi bờ biển phía tây Biển Andaman

Sóng thần đến tận Struisbaai thuộc Nam Phi, tức là phải vượt qua khoảng cách 8.500 km (5.300 ml), ở đây nó mang đến những đợt triều cường cao 1,5 m (5 ft) năm giờ sau cơn địa chấn Nó phải tiêu tốn khá nhiều thời gian để đến điểm cực nam này của châu Phi, có lẽ bởi vì thềm lục địa rộng lớn của Nam Phi và bởi vì sóng thần phải đi dọc bờ biển Nam Phi từ đông sang tây.

Một phần năng lượng của sóng thần được phân phối vào Thái Bình Dương, ở đây nó tạo ra những đợt sóng nhỏ dọc theo bờ tây của Bắc và Nam Mỹ, trung bình chỉ cao khoảng 20 đến 40 cm (7.9 đến 15.7 in)

Dấu hiệu và cảnh báo

Hình ảnh về sóng thần Ấn Độ Dương 2004

Mặc dù khoảng cách thời gian giữa lúc khởi phát cơn địa chấn và thời điểm sóng thần tiếp cận đất liền lên đến vài tiếng đồng hồ, hầu hết nạn nhân đều hoàn toàn bất ngờ khi đột nhiên thấy mình bị chụp bắt bởi thảm hoạ; không hề có hệ thống cảnh báo sóng thần nào trên Ấn Độ Dương để phát hiện sóng thần, hoặc quan trọng không kém, để cảnh báo cư dân đang sống trên bờ Không dễ dàng gì để dò tìm sóng thần trong khi chúng đang còn ở biển sâu, vì vậy cần có một mạng lưới các thiết bị cảm ứng

để phát hiện chúng Lắp đặt một cấu trúc hạ tầng các thiết

bị truyền thông để có thể đưa ra những cảnh báo kịp thời làmột vấn đề còn khó khăn hơn, nhất là ở những khu vực chưa phát triển của thế giới

Sóng thần xảy ra còn thường xuyên hơn trong vùng biển Thái Bình Dương do ảnh hưởng của cáccơn địa chấn thuộc “Vành đai lửa”, nhưng khu vực này từ lâu đã được lắp đặt hệ thống cảnh báo sóng thần Mặc dù mép phía tây của “Vành đai lửa” kéo dài đến Ấn Độ Dương, không hề có bất cứ hệ thống cảnh báo sóng thần nào hiện diện tại đây Khu vực này tương đối ít có sóng thần, mặc dù động đất vẫn thường xảy ra tại Indonesia Cơn sóng thần quan trọng lần cuối cùng được ghi nhận vào năm 1883 khi núi lửa Krakatoa thức giấc Cũng nên biết rằng không phải hễ có động đất là có sóng thần; Ngày 28 tháng 3 năm 2005, một cơn địa chấn 8.7 độ richter đánh vào ngay khu vực này của Ấn Độ Dương nhưngkhông tạo ra một đợt sóng thần nào

Sau khi xảy ra thảm hoạ, người ta bắt đầu quan tâm đến nhu cầu lắp đặt một hệ thống cảnh báo sóng thần cho vùng biển Ấn Độ Dương Liên Hiệp Quốc khởi xướng vận động cho hệ thống cảnh báo này và tiến hành những bước đầu tiên vào cuối năm 2005 Có một số đề nghị thiết lập hệ thống cảnh báosóng thần liên kết toàn cầu, bao gồm cả khu vực Đại Tây Dương và vùng biển Caribbean

Chưa quen với dấu hiệu cảnh báo

Dấu hiệu cảnh báo đầu tiên về sóng thần chính là trận động đất Dù vậy, sóng thần có thể đánh vào một khu vực cách xa đó hàng vạn dặm, dù tại đây chỉ có thể cảm nhận được địa chấn rất yếu hoặc

ngay cả không có gì hết Tương tự, trong ít phút trước khi sóng thần đánh vào bờ, nước biển thường rút

ra xa Cư dân ven Thái Bình Dương đã quen với sóng thần và thường nhận ra hiện tượng này để chạy vội lên các vùng đất cao Ngược lại, ở vùng ven Ấn Độ Dương hiện tượng hiếm hoi này đã khiến nhiều người, kể cả trẻ em, tò mò tìm đến để quan sát và lượm bắt cá bị trôi dạt vào một bờ biển dài 2,5 km (1,6ml) mà không biết tai hoạ chết người đã gần kề

Nước rút tại Bãi tắm Kata Noi, Thailand, trước khi đợt sóng thần thứ ba, cũng là con sóng mạnh nhất đổ ập vào bờ, 10:25 sáng giờ địa phương

Một trong những vùng duyên hải mà cư dân đã kịp

di tản trước khi sóng thần đánh vào là đảo Simeulue thuộc Indonesia, rất gần với tâm chấn Những bài dân ca trên đảo

đã kể lại câu chuyện động đất và sóng thần xảy ra năm

1907, và cư dân trên đảo vội chạy lên vùng đồi ngay sau đợt rung chuyển đầu tiên, kịp lúc trước khi sóng thần đánh vào Trên bãi tắm Maikhao phía bắc Phuket, Thái Lan, một

bé gái mười tuổi người Anh tên Tilly Smith, vốn đã nghiêncứu về sóng thần trong lớp địa lý ở trường, nhận ra dấu hiệu bất tường của biển khi nước đang rút ra xa

và sủi bọt Cô bé cùng cha mẹ cảnh báo những người đang có mặt tại bãi tắm, tất cả đã tìm được chỗ trú

ẩn an toàn John Chroston, một giáo viên sinh học đến từ Tô Cách Lan, cũng nhận ra những dấu hiệu của sóng thần tại Vịnh Kamala, bắc Phuket, vội lấy một chiếc xe buýt chất đầy du khách và dân địa phương và kịp đưa họ đến nơi an toàn ở nơi cao

Chu kỳ sóng thần

Sóng thần là một chuỗi các con sóng, xảy ra theo chu kỳ triệt thoái và dâng cao trong một giai đoạn kéo dài hơn 30 phút giữa hai con sóng lớn Con sóng thứ ba là mạnh nhất và cao nhất xảy ra khoảng một giờ rưỡi sau con sóng thứ nhất, sau đó những đợt sóng thần nhỏ tiếp tục xuất hiện cho đến hết ngày

Thiệt hại và thương vong

Vụ Khảo sát Địa chất Hoa Kỳ lúc đầu đưa ra con số tổn thất nhân mạng là 283.100 người, 14.100 người mất tích và 1.126.900 người phải di tản Những bản tin ban đầu đưa ra con số thương vong

là hàng trăm, nhưng dần dà con số này tiếp tục gia tăng trong những tuần lễ kế tiếp Tuy vậy, số liệu gầnđây cho thấy số người thiệt mạng là 186.983, có 42.883 trường hợp mất tích trong tổng số 229.886 nạn nhân, một con số lớn hơn rất nhiều những người sống sót mất chỗ ngụ cư

Theo tường trình của các tổ chức cứu trợ, một phần ba số người chết là trẻ em, một phần là do trẻ

em chiếm tỷ trọng cao trong tổng số cư dân tại những khu vực bị ảnh hưởng, phần khác là do trẻ em là những nạn nhân không có khả năng tự vệ trước những đợt sóng dữ Tổ chức Oxfam còn thêm rằng, trong một vài khu vực, số phụ nữ thiệt mạng cao gấp bốn lần số đàn ông, bởi vì lúc ấy họ đang có mặt trên bãi biển, chờ đợi các ngư phủ trở về và trông chừng con cái trong nhà

Ngoài số lượng lớn nạn nhân là cư dân trong vùng, có đến 9.000 du khách (phần lớn đến từ Âu châu, nhất là từ vùng Scandinavia) đang vui hưởng kỳ nghỉ, bị thiệt mạng hoặc mất tích Quốc gia Âu châu có số nạn nhân cao nhất là Thụy Điển với 428 người chết và 116 người mất tích.

Quốc gia

Tử vong

Thương tích Mất tích Di tản Xác định Ước tính 1

Tình trạng khẩn cấp được công bố tại Sri Lanka, Indonesia, và Maldives Liên Hiệp Quốc tuyên

bố một chiến dịch cứu trợ lớn nhất chưa từng có Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc Kofi Annan phát biểu rằng công cuộc tái thiết phải mất từ năm đến mười năm Các chính phủ và những tổ chức phi chính phủ quan ngại rằng con số tử vong sau cùng sẽ tăng cao do dịch bệnh, vội vàng thúc đẩy cuộc vận động cứu trợ qui mô lớn

Nếu tính theo số người chết, thì đây là một trong mười trận động đất tồi tệ nhất được ghi nhận trong lịch sử, cũng như là cơn sóng thần duy nhất gây thiệt hại nặng nề nhất trong lịch sử

Những quốc gia bị ảnh hưởng

Trận động đất và sóng thần ảnh hưởng đến nhiều quốc gia trong vùng Đông Nam Á và xa hơn nữa, gồm có Indonesia, Sri Lanka, Ấn Độ, Thái Lan, Malaysia, Seychelles và các nước khác Một số nước

Âu châu và Úc có nhiều công dân đang du lịch trong vùng vào kỳ nghỉ lễ Thụy Điển và Đức có hơn 500công dân thiệt mạng trong thảm hoạ

2006 - Trận sóng thần nam Đảo Java

Một trận động đất mạnh 7.7 độ làm rung chuyển Ấn Độ Dương ngày 17 tháng 7 năm 2006 tại địa điểm cách 200 km phía nam Pangandaran, một bãi biển đẹp nổi tiếng về những đợt sóng thích hợp cho những người ưa thích môn lướt sóng Trận động đất này đã gây ra một cơn sóng thần với nhiều độ cao khác nhau từ 2 mét tại Cilacap tới 6 mét tại bãi biển Cimerak cuốn và phạt bằng những ngôi nhà ở sâu tới 400 mét bên trong bờ biển Số lượng nạn nhân được thông báo gồm 600 người chết và khoảng 150 người vẫn đang mất tích

V Động đất

Đây là danh sách các trận động đất lớn được lập bởi USGS Xem bảng dưới đây để biết thêm chi tiết

Ngày Giờ‡ Địa điểm Vĩ Kinh Fatalities M M X † (M reference)

10 tháng 6

năm 1836 15:30

phía nam Vịnh San Francisco, California, Hoa Kỳ

26 tháng 3

năm 1872 10:30

Thung lũng Owens, California, Hoa Kỳ

xem 1872 Trận động đất

Lone Pine

36.5 -118 27 ~7.6 M (Beanland và Clark,1994)

see Trận động đất San Francisco 1906

3,000 7.8 M (Bakun, 1999)

17 tháng 8 0:40 Valparaíso, Chile -33 -72 20,000 8.2 M

ML (Gutenberg and Richter, 1954: Rogers,1983)

1 tháng 9 năm 2:58 Kanto, Nhật Bản 35.4 139.08 143,000 7.9 M

21 tháng 12

năm 1932 6:10

Cedar Mountain, Nevada,

năm 1938 8:32 Maui, Hawaii, Hoa Kỳ 20.96 -156.18 6.8

MS (Klein and Wright,2000)