nghiên cứu các loại giá thể trồng rau mầm thích hợp và cho hiệu quả kinh tế cao

báo cáo nghiên cứu các loại giá thể trồng rau mầm thích hợp và cho hiệu quả kinh tế cao

ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CẤP TRƯỜNG

NGHIÊN CỨU CÁC LOẠI GIÁ THỂ TRỒNG

RAU MẦM THÍCH HỢP VÀ CHO HIỆU QUẢ KINH TẾ CAO

Chủ nhiệm đề tài: NGUYỄN THỊ MỸ DUYÊN

NGHIÊN CỨU CÁC LOẠI GIÁ THỂ TRỒNG RAU MẦM THÍCH HỢP

VÀ CHO HIỆU QUẢ KINH TẾ CAO

ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CẤP TRƯỜNG

NGHIÊN CỨU CÁC LOẠI GIÁ THỂ TRỒNG

RAU MẦM THÍCH HỢP VÀ CHO HIỆU QUẢ KINH TẾ CAO

Chủ nhiệm đề tài: NGUYỄN THỊ MỸ DUYÊN Cộng tác viên: NGUYỄN THỊ THUÝ DIỄM

TRỊNH HOÀI VŨ

LỜI NÓI ĐẦU

Nhằm kịp đáp ứng nhu cầu thị trường rau mầm trong tỉnh nói riêng và ngoài tỉnh nói chung, nên nhóm chúng tôi thực hiện đề tài này mà chưa có một số liệu cụ thể nào trước đó Do đó, đề tài không khỏi có chút thiếu sót nhưng nhìn chung đã thực hiện được mục tiêu đã đề ra Hiện chúng tôi đã có được những số liệu chính xác về phương pháp canh tác rau mầm hiệu quả, nhu cầu thị trường, và đã triển khai thành công cho sinh viên

và cho một số nông hộ bên ngoài thực hiện Tới đây, chúng tôi sẽ triển khai rộng rãi hơn cho các cá nhân, Hội nông dân trong tỉnh với nhiều đối tượng rau mầm khác

PHẦN TÓM TẮT

* Thí nghiệm được tiến hành tại Khoa Nông Nghiệp – TNTN Trường Đại học An Giang từ tháng 5 đến tháng 8 năm 2005 để xác định với loại giá thể và cách sử dụng dinh dưỡng bổ sung như thế nào thích hợp cho cải mầm phát triển và cho năng suất cao

Thí nghiệm sử dụng 4 loại giá thể chính: tro trấu + trấu, đất hỗn hợp, trấu, trấu có sử dụng dung dịch dinh dưỡng MS với 3 trường hợp:

1 Không sử dụng phân bổ sung: có sự khác biệt có ý nghĩa 5% ở chiều cao cây và trọng lượng cây đối với nghiệm thức 4, giá thể trấu có sử dụng dung dịch dinh dưỡng MS (chiều cao cây: 9,2 cm; trọng lượng cây: 0,170 gram)

2 Sử dụng phân cá: có sự khác biệt có ý nghĩa 5% ở chiều cao cây và trọng lượng cây đối với nghiệm thức 1, giá thể tro trấu + trấu (chiều cao cây: 9,4 cm; trọng lượng cây: 0,182 gram)

3 Sử dụng dung dịch dinh dưỡng hữu cơ (phân hữu cơ): có sự khác biệt có ý nghĩa 5% ở chiều cao cây và khối lượng toàn khay đối với nghiệm thức 4, giá thể trấu có sử dụng dung dịch dinh dưỡng MS (chiều cao cây: 8,9 cm; khối lượng toàn khay: 280 gram),

và nghiệm thực 5, giá thể tro trấu + trấu có phủ giấy thấm (chiều cao cây: 8,3 cm)

* Thông qua thí nghiệm tính hiệu quả kinh tế đối với mỗi phương pháp trồng cải mầm (giá thể, phân bón) để xem với phương pháp trồng nào thì cho hiệu quả kinh tế cao

Từ kết quả đó ta nhận thấy việc trồng cải mầm bằng giá thể tro trấu là khá đơn giản

và dễ thực hiện, giá thể trồng rất dồi dào luôn có sẳn, và hiệu quả kinh tế thu được cũng khá cao

MỤC LỤC

Lời cảm ơn…… ……… …i

Lời nói đầu …… ……… ii

Phần tóm tắt …… ……….iii

Mục lục ……… vi

Danh sách bảng …… ……….v

Danh sách hình …… ………vi

Danh sách biểu đồ … ……… vii

CHƯƠNG I MỞ ĐẦU ….…… ……… 1

I Mục tiêu và nội dung nghiên cứu ….…… ……….……….1

II Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ….…… ………1

III Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu ….…… … ……… 2

1 Cơ sở lý thuyết được sử dụng… …… ……… 2

1.1 Lịch sử rau mầm và các loại rau mầm trên thế giới ….…… ….……… 2

1.1.1 Thế giới … …… ……….……… 2

1.1.2 Việt Nam… …… ……….……….4

1.2 Tính bổ dưỡng và khả năng trị bệnh của rau mầm….…… ……… 5

1.3 Khả năng nhiễm khuẩn và cách phòng trị….…… ……… 8

1.3.1 Khả năng nhiễm khuẩn….…… …….……… 8

1.3.2 Cách phòng trị… …… ….……….9

1.4 Cách trồng… …… ….………10

1.4.1 Trồng bằng đất sạch ….…… ……… 10

1.4.2 Trồng thuỷ canh với giá thể xơ dừa … …… ……… 11

1.4.3 Trồng thuỷ canh với chất dinh dưỡng… …… ………11

1.4.4 Trồng với giá thể tro trấu có sử dụng dung dịch dinh dưỡng … …… ………… 11

1.4.5 Các yếu tố cần thiết cho việc trồng rau mầm … …… ……….……… 12

1.5 Dụng cụ trồng, dụng cụ chứa rau sau thu hoạch….…… ……….……… 12

1.6 Thu hoạch và tồn trữ … …… ……….……… 13

1.7 Các món ăn rau mầm trên thế giới và Việt Nam….…… …….……… 14

1.7.1 Thế giới ….…… ……….……….14

1.7.2 Việt Nam … …… ……….……… 16

2 Mô tả các phương pháp nghiên cứu đã được thực hiện … …… ……….16

IV Các phương pháp quan sát hoặc thí nghiệm để thu thập thông tin, chứng minh các luận cứ để kiểm chứng giả thuyết… …… ……… 17

CHƯƠNG II KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ PHÂN TÍCH KẾT QUẢ… 20

I Ghi nhận tổng quát … …… ……… ……… 20

II Kết quả thí nghiệm … …… ………20

1 Thí nghiệm tìm giá thể và chất dinh dưỡng thích hợp….…… ………… ………… 20

1.1 Thí nghiệm tìm loại giá thể thích hợp cho cải mầm …….… … ……… 20

1.2 Sử dụng giá thể kết hợp bổ sung dinh dưỡng là phân cá … ….…… ……….22

1.3 Sử dụng giá thể kết hợp bổ sung dinh dưỡng phân hữu cơ … … …… ………….24

2 Hiệu quả kinh tế ….….…….…… ……… 28

2.1 Giá thể không sử dụng phân bổ sung ….…….…… ……… ……… 28

2.2 Sử dụng giá thể kết hợp bổ sung phân cá …….…… ………… ………… 29

2.3 Sử dụng giá thể kết hợp bổ sung dung dịch dinh dưỡng hữu cơ … ……… 30

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ ….…….…… ……… 32

TÀI LIỆU THAM KHẢO …….…….…… ……… 33

PHỤ CHƯƠNG …….…….…… ……… 35

DANH SÁCH BẢNG

2.1 Thí nghiệm tìm loại giá thể thích hợp cho cải mầm 20 2.2 Sử dụng các giá thể kết hợp với bổ sung dinh dưỡng là phân cá 22 2.3 Sử dụng các giá thể kết hợp với bổ sung dung dịch dinh dưỡng hữu cơ 24 2.4 Hiệu quả kinh tế trường hợp không sử dụng phân bổ sung 28

2.6 Hiệu quả kinh tế sử dụng bổ sung dung dịch dinh dưỡng hữu cơ 30

2.1 a Hạt mới gieo; b Hạt nảy mầm sau 3 ngày trên giá thể đất hỗn hợp; c

Hạt nảy mầm sau 3 ngày trên giá thể trấu; d Rau mầm được 5 ngày sau

khi gieo trên giá thể tro trấu; e Hình rau mầm thu hoạch; f Món ăn từ

rau cải mầm

27

DANH SÁCH BIỂU ĐỒ

Biểu

đồ

7 Lợi nhuận của phương pháp trồng rau mầm sử dụng phân cá 29

8 Lợi nhuận của phương pháp trồng rau mầm sử dụng phân hữu cơ 31

CHƯƠNG I

MỞ ĐẦU

I MỤC TIÊU VÀ NỘI DUNG NGHIÊN CỨU:

1 Mục tiêu: Chọn và xác định giá thể cùng với chất dinh dưỡng thích hợp để cải mầm cho năng suất tốt; đưa ra quy trình sản xuất rau mầm hiệu quả cao và dễ ứng dụng cho bà con nông dân

+ Giống trong nước: của Công ty Tân Nông Phát, Thần Nông, Gino,

+ Giống ngoài nước: của Trung Quốc (có rất nhiều loại)

Hạt giống được chọn làm thí nghiệm là hạt cải củ giống Trung Quốc (JINHAN SEEDS), do Công ty giống rau quả Trung Ương phân phối

2 Phạm vi nghiên cứu:

Xã hội ngày càng phát triển, con người càng quan tâm đến vấn đề sức khỏe hơn, nhất

là trong các bữa ăn hàng ngày đòi hỏi cần phải đủ chất dinh dưỡng Một thức ăn không kém phần quan trọng đó là rau mà theo khuyến cáo của ngành y tế nên sử dụng rau an toàn (www.baocantho.com.vn) Rau sạch an toàn không có dư lượng thuốc trừ sâu; hàm lượng Nitrate (NO3), hàm lượng kim loại nặng (Zn, Hg, Cu ), và vi sinh vật gây bệnh phải thấp hơn ngưỡng cho phép Hiện nay, tại một số tỉnh của Đồng bằng sông Cửu Long việc áp dụng tiến bộ kỹ thuật vào trong sản xuất rau với một số mô hình sản xuất đạt hiệu quả cao: nhà lưới, rau thuỷ canh, rau mầm (Tạ Bá Hưng, 2005)

Rau mầm là gì? Đó là những hạt rau cải chỉ mới bắt đầu lớn Rau mầm phát triển từ những hạt rau cải, ngũ cốc, và các loại đậu chúng được ăn dưới dạng các chồi non (James T.Ehler, 2005) Rau mầm là nguồn năng lượng của dinh dưỡng Rau mầm đã có mặt rất lâu đời ở các nước tiến bộ trên thế giới, và hiện nay người ta sử dụng rau mầm với rất

nhiều món ăn Năm 1999 rau mầm bắt đầu xuất hiện ở Việt Nam đầu tiên là Tp HCM nhưng không phổ biến lắm, và nó chỉ phổ biến tại Cần Thơ và lan dần sang các tỉnh lân cận, đến năm 2004 đã xuất hiện nhiều tại An Giang (Long Xuyên) với các món: thịt bò xào cải mầm, cải mầm trộn gỏi chua với tôm, rau trộn,

Tuy nhiên, về kỹ thuật và phương pháp trồng thì mỗi nơi mỗi khác nhau như có nơi vừa cung cấp hạt giống, vừa cung cấp đất trồng rau mầm với cái tên “giá thể sạch GINUT” nhưng giá thành của hạt giống và giá thể trồng này tương đối cao (Công ty Gino) Hoặc tại Cần Thơ (Thạc sĩ Trần Thị Ba, giảng viên trường ĐH Cần Thơ) trồng rau mầm trong hộp nhựa Polyethylen (PE), với chất nền là bông gòn, dung dịch dinh dưỡng dạng hữu cơ vi sinh Hay trồng với giá thể là tro trấu có sử dụng dung dịch dinh dưỡng thuỷ canh rau Châu Á (Hà Nội)

Từ đó, nhóm chúng tôi thực hiện đề tài “Nghiên cứu các loại giá thể trồng rau mầm thích hợp và cho hiệu quả kinh tế cao” nhằm chọn hạt giống có độ nẩy mầm tốt và thích hợp, cùng với xác định loại giá thể và chất dinh dưỡng nào thích hợp để cải mầm cho năng suất tốt Từ đó đưa ra quy trình sản xuất cải mầm nói riêng và rau mầm nói chung cho hiệu quả kinh tế cao và dễ ứng dụng để khuyến cáo cho mọi người

III CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU:

1 Cơ sở lý thuyết được sử dụng:

1.1 Lịch sử rau mầm và các loại rau mầm trên thế giới:

1.1.1 Thế giới:

Rau mầm là nguồn năng lượng của dinh dưỡng Chúng đã được trồng và phát triển bởi những nước văn minh hơn 5.000 năm qua (WHFI anh Psoft, 2005) Rau mầm có một lịch sử lâu đời và được dùng cho mục đích chữa bệnh ở Trung Quốc thời xưa (James T.Ehler, 2005)

Rau mầm thường được thấy bán ở các quán rau và siêu thị, mỗi loại có mùi vị độc đáo riêng của nó Giống như những rau cải khác, chúng khác nhau ở kết cấu và mùi vị Có nhiều loại rau mầm khác nhau: mầm đậu, mầm cỏ linh lăng (một trong những loại phổ biến nhất ở chợ), mầm đậu lăng (James T.Ehler, 2005)

- Mầm đậu adzuki: là một thành viên

người nhật của họ đậu nành Mầm đậu

adzuki có hương vị trung tính và được kết

nối với những rau mầm khác, đặc biệt cho

những món xào và súp

- Mầm Alfalfa: là loại rau mầm phổ

biến nhất có thể được nối kết với gần như

mỗi món ăn

- Mầm đậu tuyết: một tên ngắn cho

một mầm dài Đây là loại mầm được phát

triển bởi người Đan Mạch trồng ăn giống

như một miếng măng tây nhỏ

- Mầm tỏi: được phát hiện gần đây

nhất, mỗi ai đã được nếm qua món mầm này

đều ngạc nhiên vì hương vị của nó quá cay,

ngon và không gắt, nhưng hiển nhiên là có

mùi vị của tỏi

- Mầm đậu xanh: mầm của cây đậu

xanh phù hợp cho những món xào và súp

- Mầm đậu lăng: tuyệt vời như rau

sống, nhưng chúng ngon hơn khi trụng xơ

Mầm rau cải đáng yêu này rất dễ tiêu và phù

hợp cho những món xào, súp và rau trộn

- Mầm tỏi tây: có hương vị riêng biệt

và độc đáo nhất của tỏi tây

- Mầm cải củ: rau mầm đầy hương vị

Mầm cải củ này có tên hiệu là “mầm nóng”

Cắn miếng đầu tiên thì làm cho sảng khoái,

nhưng sau lần thứ hai thì thực sự là món củ

cải

- Mầm cải củ xanh: dòng họ với mầm

cải củ đỏ với hương vị tươi mát và gay gắt,

nó thì ít cay hơn mầm cải củ, thần thoại trên

món thịt giăm bông hoặc cuộn bánh mì phó

mát, trong món rau trộn

- Mầm cải củ đường: mầm này có

màu sắc dị thường làm cho có nhiều sự khác

nhau trên đĩa thức ăn

- Mầm cải bắp đỏ: hương vị thơm và

tươi mát rất quyến rũ với màu sắc tía sáng

Là một thành viên trong gia đình họ bắp cải,

cải bắp đỏ chứa lượng lớn chất chống oxy

hoá tự nhiên và các vitamin A và C

- Mầm lúa mì: ngọt ngon và dễ tiêu

hoá

- Mầm đậu tương (giá): mọi người

đều quen thuộc với mầm rau cải này, đặc

biệt từ nhà bếp Trung Quốc và Indonesian

- Mầm hoa hướng dương: một mầm

dầu tuyệt vời và mùi vị đầm đà hấp dẫn,

mầm hoa hướng dương màu xanh đáng yêu

này thì rất tuyệt trong các món rau trộn, súp

và các món xào, ăn sống hoặc nấu lửa nhỏ

- Sango sprouts: mầm sango là mầm

cải củ có màu tía hạt dẻ thay vì xanh và

trắng Chúng có hình dạng rất ngộ nghĩnh

và hương vị rõ ràng của củ cải

Hình 1.1 Hình ảnh các loại rau mầm (Kleinverpakking Nettogew, 2005)

1.1.2 Việt Nam:

Có lần, tại một quán ăn bình dân, nhóm thực khách từ Sài Gòn xuống đã phải tròn mắt ngạc nhiên khi trong thực đơn có món "thịt bò xào rau mầm" Đây là một thứ rau khá hiếm, ươm từ một loại hạt cải và chỉ bé tí xíu như cây tăm Giá của loài rau đỏng đảnh này cũng “ngất ngưởng” và vốn chỉ có mặt trong menu của những khách sạn có một dãy sao trở lên Hỏi kỹ mới biết, công đầu trong việc bình dân hoá món ăn quý tộc này thuộc về một cặp vợ chồng và cũng là giảng viên Trường Đại học Cần Thơ (ĐHCT) (Trương Công Khả, 2004)

Rau mầm rất dễ trồng Có thể trồng bằng hạt cải củ, cải xanh, tần ô (cải cúc), cải tùa

- xại, rau muống… Mỗi thứ có vị ngon riêng nhưng cải củ được chọn nhiều hơn vì giá hạt

rẻ, vị cay nồng rất hấp dẫn, ăn nhiều không chán, dễ tiêu và có cảm giác “ấm bụng”, kích thích người ta muốn ăn thêm nhiều món khác (A.T, 2005)

1.2 Tính bổ dưỡng và khả năng trị bệnh của rau mầm:

Rau mầm là loại rau được trồng rất ngắn ngày (5-7 ngày), an toàn và bổ dưỡng Rau mầm thường được ủ và nuôi trong nhà, ngăn chặn được sự xâm nhập của côn trùng, thời gian sản xuất lại ngắn nên không cần sử dụng thuốc trừ sâu và phân bón, có thể nói đây là rau siêu sạch (www.techmartvietnam.com.vn)

Ở trạng thái mầm thì các chất dự trữ trong hạt tự biến đổi cơ cấu và tạo thành các vitamin cao nhất là E, C và B, do đó rất bổ dưỡng Ngoài ra rau mầm còn là một thực phẩm tối ưu có khả năng ngăn ngừa bệnh ung thư, cholesterol, giảm huyết áp, tăng kháng thể, chống lão hoá, gây hưng phấn giữ gìn và tăng sắc đẹp (Trần Thị Ba, 1999)

Bạn cần nhiều Vitamin tốt? Ăn nhiều rau mầm hơn Mầm cải củ có gấp 29 lần vitamin C hơn sữa và 4 lần vitamin A Những mầm bé xíu này có gấp 10 lần Calcium hơn khoai tây và chứa vitamin C nhiều hơn khóm Trong khi cải củ trưởng thành chứa 10 IU/100g provitamin A, thì mầm cải củ chứa 391 IU? gấp 39 lần vitamin A! Đây chính là điều kỳ diệu của sự nẩy mầm Rau mầm là một nhà máy vitamin thực sự (Steve Meyerowitz, 2002)

Rau mầm cung cấp nhiều vitamin A, B, C, E và amino acid Sự nẩy mầm gia tăng giá trị dinh dưỡng nhưng không tồn tại khi rau mầm già Tuy nhiên, rau mầm là một món

ăn ngon và bổ ích đối với chế độ ăn kiêng Ăn 5 thức ăn hàng ngày với trái cây và rau cải giảm nguy cơ ung thư Một nghiên cứu mới đây thấy rằng ăn 9 đến 10 thức ăn hàng ngày với trái cây và rau cải, kết nối với 3 thức ăn của những thực phẩm bơ sữa giảm béo, có hiệu lực trong sự giảm huyết áp (Specialtyproduce.com)

Mầm đậu alfalfa là một trong những thực phẩm có nguồn saponins tốt nhất Những nghiên cứu về động vật đã chứng minh lợi ích của chúng trong bệnh xơ cứng động mạch

và tim mạch Saponin cũng kích thích hệ thống miễn dịch bởi sự gia tăng hoạt động của những tế bào giết chết tự nhiên như lympho bào T và protein ức chế Chất saponin chứa trong mầm đậu alfalfa tăng thêm 450% trên những hạt không mầm Rau mầm cũng chứa một lượng cao antioxidants hoạt động ngăn chặn sự tiêu diệt DNA và bảo vệ chúng ta đang bị ảnh hưởng của sự lão hoá (Steve Meyerowitz, 2002)

Đậu Alfalfa, cải củ, bông cải xanh, cỏ 3 lá, và đậu tương chứa tổng số hoá thực vật (hợp chất cây trồng) cô đặc để có thể bảo vệ chúng ta chống lại bệnh tật chức năng của estrogen thực vật (hormone nữ) trong rau mầm giống như đối với estrogen người nhưng