Giáo trình MD03 chăm sóc nghề trồng dưa hấu dưa bở

Cuốn giáo trình này hướng dẫn thực hiện các công việc tưới nước, bón phân, bấm ngọn, để nhánh, tỉa hoa, thụ phấn bổ sung, tỉa quả và tạo hình cho quả để cây dưa sinh trưởng, phát triển t

C Ă SÓC

S : 03 : Ồ DƯA Ấ , DƯA Ở

: S

YÊ Ả Q Y

Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dẫn dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo

Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm

L : 03

LỜ Ớ

Bộ giáo trình của nghề “ ồ dưa u, dưa bở” trình độ sơ cấp nghề có

05 mô đun Một trong những mô đun đó là “Chăm sóc” dưa hấu, dưa bở Cuốn giáo trình này hướng dẫn thực hiện các công việc tưới nước, bón phân, bấm ngọn, để nhánh, tỉa hoa, thụ phấn bổ sung, tỉa quả và tạo hình cho quả để cây dưa sinh trưởng, phát triển tốt cho năng suất cao, chất lượng tốt, dạng hình và mẫu mã đẹp phù hợp với thị hiếu của thị trường tiêu thụ Toàn bộ mô đun được phân bố giảng dạy trong 07 bài như sau:

Bài 1: Tưới và tiêu nước

Bài 2: Bón phân

Bài 3: Bấm ngọn

Bài 4: Để nhánh, cố định thân cây dưa

Bài 5: Tỉa hoa, thụ phấn bổ sung

Bài 6: Định quả

Bài 7: Tạo hình cho quả

Các bài trong mô đun có mối quan hệ chặt chẽ với nhau Tạo điều kiện cho học viên thực hiện được mục tiêu học tập và áp dụng vào thực tế trồng dưa hấu, dưa bở tại cơ sở Mô đun này liên quan mật thiết với các mô đun: Chuẩn bị trước khi trồng, Gieo trồng; Quản lý dịch hại và Thu hoạch - tiêu thụ

Để hoàn thiện được cuốn giáo trình này chúng tôi đã nhận được sự chỉ đạo, hướng dẫn của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn; Sự hợp tác, giúp đỡ của các nhà khoa học, các cơ sở sản xuất, các nông dân sản xuất dưa hấu, dưa bở, các nhà giáo đã tham gia đóng góp ý kiến để chúng tôi xây dựng chương trình và biên soạn giáo trình

Các thông tin trong giáo trình này có giá trị hướng dẫn giáo viên thiết kế, tổ chức giảng dạy và vận dụng phù hợp với điều kiện, bối cảnh thực tế của từng vùng trong quá trình dạy học

Trong quá trình biên soạn giáo trình Dù đã hết sức cố gắng nhưng chắc chắn không tránh khỏi những khiếm khuyết Chúng tôi rất mong nhận được ý kiến đóng góp từ các nhà giáo, các chuyên gia, người sử dụng lao động và người lao động trực tiếp trong lĩnh vực trồng dưa hấu, dưa bở để chương trình, giáo trình được điều chỉnh, bổ sung cho ngày càng hoàn thiện hơn, góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả và đáp ứng được nhu cầu học nghề trong thời kỳ đổi mới

Xin chân thành cảm ơn

1 Đinh Thị Đào (chủ biên)

2 Đoàn Thị Chăm

3 Nguy n ồng Thắm

4 Kiều Thị Ngọc

ỤC LỤC

LỜI GIỚI T IỆU ……… … 3

Mục lục ……… …… 4

Các thuật ngữ chuyên môn, chữ viết tắt …… ……… 7

Mô đun: Chăm sóc ……… …… 8

Bài 1: Tưới và tiêu nước ……… … … 9

A Nội dung ……… ……… ….… 9

1 Xác định độ ẩm của đất đang trồng dưa ……… … 9

2 Tưới nước cho cây dưa ……… 10

3 Tiêu nước cho cây dưa ……… ……… 15

B Câu hỏi và bài tập thực hành ……… ……… ………… 20

C Ghi nhớ ……….…… 21

Bài 2: Bón phân thúc ……….… … 22

A Nội dung ……… 22

1 Khái niệm ……… ……… 22

2 Vai trò của các dinh dưỡng đối với cây dưa ……… ……… 22

3 Các loại phân bón thúc cho dưa ……… …… 23

4 Chuẩn bị phân bón ……… …… 31

5 Tiến hành bón phân thúc ……… …… 31

6 Bón phân cho dưa theo nguyên tắc 5 đúng ………….……… 39

7 Vệ sinh sau khi bón phân ……….……… …… 40

B Câu hỏi và bài tập thực hành ……… … ……… 41

C Ghi nhớ ……… … …… 42

Bài 3: Bấm ngọn ….……….……….……….……… 43

A Nội dung……… ….…… 43

ỤC TRANG

1 Khái niệm …… ……… ……… 43

2 Mục đích bấm ngọn ……… ……… 43

3 Tiến hành bấm ngọn ……… ….… … 43

4 Vệ sinh sau khi bấm ngọn ……… ….… 51

B Câu hỏi và bài tập thực hành ……… ……… ………… 53

C Ghi nhớ ……… 54

Bài 4: Để nhánh, cố định thân cây dưa ………… … 55

A Nội dung ……… ……….…… 55

1 Để nhánh cây cho cây dưa ……… ……… … … 55

2 Cố định thân cây dưa ……… ………… ………… 57

B Câu hỏi và bài tập thực hành ……… …… 64

C Ghi nhớ ……… 66

Bài 5: Tỉa hoa, thụ phấn bổ sung ……… 67

A Nội dung ……… ……….…… 67

1 Khái niệm ……… ……….…… 67

2 Tỉa bỏ hoa trước khi thụ phấn bổ sung ……… …… … 68

3 Thụ phấn bổ sung cho dưa ……… … ……… 70

B Câu hỏi và bài tập thực hành ……… …… 76

C Ghi nhớ ……… 78

Bài 6: Định quả ……… … 79

A Nội dung ……… ……….…… 79

1 Sự phát triển của quả trên cây ……… ……… 79

2 Xác định số lần tỉa quả ………… ……… …… 79

3 Chọn quả dưa để lại trên cây ……….………… … ……… 80

ỤC TRANG

4 Tỉa bỏ bớt quả ở cây dưa ……… … ……… 81

5 Chăm sóc quả dưa ……… 83

B Câu hỏi và bài tập thực hành ……… …… 84

C Ghi nhớ ……… 86

Bài 7: Tạo hình cho quả ……… …… 87

A Nội dung ……… ……….…… 87

1 Xác định hình tạo cho quả dưa ……… …… 87

2 Giá trị kinh tế của dưa được tạo hình … ……….…… 91

3 Chuẩn bị để tạo hình quả dưa ………… ……… … 94

4 Tiến hành tạo hình ……… ……… ………… 95

5 Những lưu ý khi tạo hình cho quả dưa ……… …… 101

B Câu hỏi và bài tập thực hành ……… …… 103

C Ghi nhớ ……….… 104

ƯỚNG DẪN GIẢNG DẠY MÔ ĐUN ……… …… 105

I Vị trí, tính chất của mô đun ……… 105

II Mục tiêu mô đun ……… …… 105

III Nội dung chính của mô đun ……… 105

IV ướng dẫn thực hiện bài tập, bài thực hành ……… 106

V Yêu cầu về đánh giá kết quả học tập ……… 107

TÀI LIỆU T AM K ẢO ……… ….…… 114

Danh sách ban chủ nhiệm và hội đồng nghiệm thu ……… 115

Phần phụ lục ……… 116

: C Ă SÓC

ã mô u : 03 iới t iệu mô u :

Mô đun 03: “Chăm sóc” có thời gian học tập là 140 giờ trong đó có 20 giờ

lý thuyết, 116 giờ thực hành và 04 giờ kiểm tra hết mô đun Môđun này trang bị cho người học kiến thức và kỹ năng thực hiện các công việc: Tưới và tiêu nước; Bón phân; Bấm ngọn; Để nhánh và cố định thân cây dưa; Tỉa hoa, thụ phấn bổ sung; Định quả và tạo hình cho quả nhằm tạo điều kiện cho cây dưa sinh trưởng phát triển thuận lợi đạt năng suất cao, chất lượng tốt, dạng hình và mẫu mã quả đẹp, phù hợp với thị hiếu người tiêu dùng để nâng cao hiệu quả kinh tế của người trồng dưa hấu, dưa bở

ài 01 ưới và tiêu ướ

1.1 Xá ị ẩm t bằ dụ ụ o ẩm t

iện nay phương pháp này chưa thông dụng vì phải mua sắm dụng cụ (khoảng 5-10 triệu đồng cái), sau đó ít sử dụng sẽ rất lãng phí, chính vậy trong thực tế sản xuất, có thể đoán độ ẩm của đất bằng bằng phương pháp cảm quan

1.2 Xá ị ẩm t bằ ư á ảm qua

1.2.1 Xá ị ẩm t qua qua sát màu sắ t

Quan sát đất ở xung quanh gốc dưa, đất có màu nâu đen (thâm đen), lấy tay bóp đất, đất d tơi vụn, không vón cục và cũng không cứng là đáp ứng đủ độ

ẩm của cây Đất cứng thì phải tưới Đất vón cục thì phải có biện pháp tiêu nước

1.2.2 Xá ị ẩm t bằ á ắm t: Nếu không có dụng cụ

đo ẩm độ đất, có thể dùng tay nắm đất để xác định độ ẩm của đất như sau:

Lấy đất ở gần vị trí cách

gốc dưa 10-30 cm, nắm trong lòng

bàn tay, thấy đất đính vào da tay,

nước trong nắm đất hơi rịn ra các

kẽ ngón tay và nhìn thấy rõ vết

ngón tay trên nắm đất (hình 3.1.1)

là đất có độ ẩm khoảng 81-90%,

đất này không cần tưới nước cho

cây dưa, mà còn chú ý để tiêu

nước cho ruộng dưa nếu cần

Hình 3.1.1 Đất dính bết vào da tay

Đất không dính vào da tay,

Hình 3.1.2 Đất không dính vào da tay

Đất rời ra, các hạt đất tơi

nhẹ (hình 3.1.3) Độ ẩm đất dưới

70%

Đất này phù hợp với cây

dưa chuẩn bị được thu hoạch

Cây dưa đang sinh trưởng

và phát triển thì phải tưới

Lượng nước cần tưới để đất

đạt độ ẩm tùy thuộc vào giai đoạn

sinh trưởng của cây dưa

Hình 3.1.3 Đất khô rời

2 ưới ướ

2.1 ưới ướ từ k i t ồ ế 2 tuầ sau k i t ồ

2.1.1 ưới ướ o dưa ieo t ự tiế ạt t ê u sả xu t

Từ khi trồng đến 2 tuần

sau trồng, khoảng thời gian này

cây dưa chưa cần nhiều nước,

nhưng thiếu nước cây sẽ bị héo

Đặc biệt những ruộng không

dùng màng phủ nông nghiệp

(MPNN) và trồng bằng hạt trên

ruộng sản xuất, thì sau khi gieo

hạt, phải tưới nước cho đất đủ

ẩm hàng ngày (hình 3.1.4)

Hình 3.1.4 Tưới nước sau khi gieo hạt

Gieo hạt trực tiếp xuống

ruộng trồng (không qua ươm

cho r cây mới mọc phát triển

hoặc trời có mưa thì không cần

phải tưới Khi tưới dùng thùng

có vòi sen, múc nước từ dưới

rãnh (hình 3.1.6) để tưới cây

ình 3.1.6 Múc nước dưới rãnh để tưới

ay dùng gáo múc nước từ

dưới rãnh của các luống dưa

trong ruộng (hình 3.1.7) để tưới

vào từng gốc cây mới mọc Tưới

cây mới mọc bằng gáo tuy có

chậm nhưng ít bị ảnh hưởng tới

cây dưa

ình 3.1.7 Dùng gáo tưới cây dưa mới mọc

Mùa vụ trời nắng gắt, mặt

luống trải MPNN, càng làm cho

cây dưa còn nhỏ bị nóng Để

giảm nhiệt độ cần tưới nước

khắp mặt luống (cả bên trên

MPNN) bằng thùng có vòi sen

(hình 3.1.8) Thùng tưới vòi sen

ít tổn thương đến cây dưa,

không nên dùng ống tưới để xịt

nước, dòng nước phun mạnh d

làm tổn thương cây dưa

ình 3.1.8 Tưới dưa bằng thùng có vòi sen

1.3 ưới ướ sau k i t ồ 2 tuầ

Sau trồng 2 tuần cho đến khi thu hoạch, bộ r cây dưa dần phát triển về chiều sâu và rộng, nên có thể đi tìm nước Trồng dưa ở ruộng có rãnh chứa nước thì bơm nước vào rãnh để tưới thấm, nước ở rãnh sẽ thấm từ từ vào trong luống Rãnh sâu khoảng 20cm,

trời không có mưa thì 2 - 4 ngày

bơm nước vào rãnh một lần

Trường hợp trồng dưa trên nền

đất cát (hình 3.1.9), bơm nước

đầy rãnh ngang đỉnh mặt luống

nước thấm từ từ vào trong

luống Ngưng tưới trước thu

hoạch 10 ngày

Hình 3.1.9 Bơm nước vào rãnh để tưới dưaTrên đất thịt (thịt pha sét)

nền ruộng lúa, bơm nước (hình

3.1.10) tới đỉnh luống, chờ nước

Rãnh trong ruộng trồng

dưa thường xuyên có nước, mặt

luống có trải MPNN, nước từ

rãnh thấm vào luống, MPNN

ngăn không để nước bốc hơi,

nên đất luôn đủ ẩm cho cây Cả

chu kỳ trồng dưa, sẽ không phải

tưới (nếu có mưa thì phải chú ý

tiêu nước), khi nước trong rãnh

bị cạn (hình 3.1.11), không đủ

thấm lên mặt luống thì phải bơm

nước bổ sung vào rãnh

Hình 3.1.11 Nước trong rãnh ruộng dưa bị cạn

Trong khi chưa kịp bơm

nước vào rãnh, nước trong rãnh

của các luống đất trong ruộng

trồng dưa không thấm đủ ẩm đối

với nhu cầu nước của cây dưa

thì phải dùng dụng cụ để múc

nước từ các rãnh tưới lên trên

luống trồng cây dưa (hình

3.1.12)

Hình 3.1.12 Múc nước từ rãnh tưới lên luống

Rãnh trong ruộng dưa hết

nước, tháo nước từ mương vào

các rãnh của ruộng Nước bên

ngoài mương thấp không tháo

được nước vào ruộng thì dùng

máy bơm để bơm nước vào các

Trồng dưa ở ruộng không

có rãnh chứa nước, phải tưới đủ

ẩm thường xuyên cho cây dưa,

bằng ống tưới có vòi phun (hình

3.1.14), ống tưới được nối với

hệ thống tưới từ nguồn nước

tưới Khi tưới, lưu ý phun vòi

nước vào giữa luống đất, nước

từ giữa luống sẽ làm ẩm cây

dưa, không phun vòi nước trực

tiếp vào cây dưa, cây dưa sẽ d

bị tổn thương

Hình 3.1.14 Tưới dưa bằng ống tưới có vòi phun

Khi trồng dưa không có

phương tiện tưới, phải gánh

nước để tưới dưa (hình 3.1.15)

Ưu điểm: Cung cấp được nước

cho cây dưa, cây dưa ít bị tổn

thương khi tưới Nhược điểm:

Tốn công, hiệu quả lao động

thấp

Hình 3.1.15 Gánh nước để tưới dưaNhững vùng hiếm nước,

nếu có điều kiện nên sử dụng

công nghệ tưới thấm Khi tưới,

nước thấm từ từ vào đất tại vị trí

gốc dưa (hình 3.1.16) và đi ngay

vào hệ thống r , không phí nước

ra những vùng không có sự sinh

trưởng của cây, sẽ tiết kiệm

được nước Đầu tư tưới thấm

cho 1 ha dưa hết khoảng 55

triệu đồng, dùng được nhiều lần

trồng dưa hay cây rau màu khác

Hình 3.1.16 Tưới dưa bằng công nghệ tưới thấm

3 Tiêu nướ o ây

dưa

3.1 á ại ủa sự ậ

ú ối với ây dưa

Ruộng dưa bị ngập, úng là

do trời có mưa (bão) lớn, nước

thoát không kịp, nước bao phủ

lên ruộng dưa (hình 3.1.17),

nhấn chìm cây dưa trong nước

ình 3.1.17 Ruộng dưa bị ngập nước

Những ruộng dưa bị ngập

quá sâu (hình 3.1.18), thời gian

ngập 1-2 ngày, coi như bị mất

trắng, không thể khắc phục

được Mặc dù sau đó có bơm

hay tháo cạn được nước trong

ruộng

ình 3.1.18 Ruộng dưa bị ngập quá sâu

Những ruộng dưa bị ngập,

không tiêu nước kịp thời Sau

đó có thoát được nước, đặc biệt

trong điều kiện nắng-mưa xen

kẽ liên tục, ruộng dưa sẽ bị hại

nghiêm trọng, cây chết héo

(hình 3.1.19), quả bị mềm nhũn

bên trong

ình 3.1.19 Ruộng dưa chết héo sau khi bị ngập

(nguồn: báo Hải Dương)

Những ruộng dưa quả còn

nước cho ruộng dưa cũng sẽ ảnh

hưởng đến chất lượng quả Vỏ

thu hoạch bị ngập úng, không

tiêu nước kịp thời cũng sẽ bị

mất mùa Cây dưa héo (hình

3.1.22), quả ít hay không có giá

3.2 iêu ướ o u dưa

“Nắng tốt dưa, mưa tốt lúa”, câu tục ngữ đó là sự đúc kết kinh nghiệm thực ti n của người xưa qua bao đời trồng dưa, cấy lúa Câu nói đó không còn đúng đối với các ruộng trồng dưa có biện pháp tưới tiêu nước kịp thời, mặc dù cây dưa vốn chỉ thích hợp vào mùa nắng và ở những vùng cao ráo, không bị ngập úng nước Những ruộng trồng dưa có bờ bao chắc chắn và lên luống (hình 3.1.23) để trồng, rãnh giữa các luống vừa có tác dụng tưới nước khi nắng và đặc biệt thoát nước kịp thời khi mưa, ruộng trồng dưa sẽ không bị ngập úng

Hình 3.1.23 Ruộng trồng dưa có rãnh để thoát nước Luống càng nhỏ, ruộng dưa càng có nhiều rãnh (hình 3.1.24) Khi ruộng dưa bị ngập, phải tháo hay bơm nước ra ngoài để chống úng thì nước ở trong ruộng sẽ rút càng nhanh Như vậy, luống càng nhỏ, ruộng dưa càng có nhiều rãnh thì tác dụng tiêu nước cho ruộng càng cao Ở những vùng hay bị ngập lũ và trồng dưa vào mùa mưa nên thiết kế luống nhỏ để trồng

Hình 3.1.24 Luống nhỏ d thoát nước

Trồng cây ở luống nhỏ, cứ hai luống liền kề, được trồng cây dưa lệch về phía gần nhau để khi cây lớn lên, cứ giữa hai luống có trồng hàng cây dưa ở phía gần nhau được bắc “cái giàn” lưới làm chỗ bò cho cây dưa (hình 3.1.25) Cách một luống lại tiếp tục bắc giàn như vậy cho đến hết ruộng Làm luống kiểu này

d thoát nước kịp thời khi ruộng dưa bị úng

Hình 3.1.25 Bố trí luống trồng dưa d thoát nước khi bị úng Ruộng dưa có rãnh, khi cần tiêu nước, tháo nước từ trong ruộng bằng cống ở bờ, trường hợp cống ở bờ ruộng thấp hơn dòng chảy của nước ở bên ngoài ruộng, thì đặt máy bơm ở đầu ruộng dưa (hình 3.1.26) để bơm nước ra

Hình 3.1.26 Đặt máy bơm ở đầu rãnh để tiêu nước khi bị ngập

Trong trường hợp mưa

lớn, ruộng dưa bị ngập cần

tập trung bơm (tát) nước cho

ruộng dưa, để tiêu - thoát

nước kịp thời, hạn chế thời

gian cây bị ngập nước Sau

khi bơm cạn nước, trời còn

mưa dùng lưới hay rơm kê

quả hoặc che phủ quả (hình

3.1.27) để quả không bị lấm

lem và không bị hư

Hình 3.1.27 Dùng rơm kê và che quả

Dưa hấu chuẩn bị thu

hoạch gặp mưa lớn thường bị

vào mùa mưa, không bón quá

nhiều phân đạm, giữ ruộng đủ

ẩm thường xuyên, không để

ruộng dưa quá khô mới tưới

nước

Hình 3.1.29 Dưa bị nứt trước khi thu hoạch

Câu ỏi và bài tậ t ự à

1 Cá âu ỏi: Khoanh tròn vào phương án trả lời đúng của các câu sau:

Câu 1 Độ ẩm đất cây dưa cần trong suốt thời gian sinh trưởng và phát triển là:

Câu 3 Không có dụng cụ đo ẩm độ đất ở ruộng trồng dưa, lấy tay nắm đất

có thể đoán độ ẩm đất được không?

a Tưới nước cho dưa hàng ngày

b 5 ngày tưới cho dưa một lần

c Một tuần tưới cho dưa một lần

Câu 6: Sau khi trồng dưa ở ruộng có đậy MPNN, có rãnh chứa nước trong ruộng, trời không mưa thì phải tưới nước cho dưa như thế nào:

a 5 ngày tưới cho dưa một lần

b Chỉ cần tưới sau khi mới trồng cho cây bén r

c Một tuần tưới cho dưa một lần

Câu 7 Dùng hệ thống tưới thấm để tưới nước cho dưa, sẽ tiết kiệm nước:

Câu 10 Ruộng dưa làm luống càng nhỏ thì

a D tưới nước cho dưa khi khô

b D tưới khi khô và d tiêu nước cho dưa khi ngập úng

2 ài t ự à 3.1: Tưới nước cho cây dưa

C i ớ: Tưới đúng với yêu cầu ẩm độ đất qua từng thời kỳ sinh

trưởng và phát triển của cây dưa Tiêu nước kịp thời khi dưa bị ngập úng

BÀI 02: Bón phân thúc

ã bài: 03-02

ụ tiêu:

- Trình bày được nhu cầu phân bón và cách bón phân thúc cho cây dưa;

- Xác định được loại phân bón, tính đúng lượng phân cần bón, chuẩn bị đầy đủ phân trước khi bón và bón phân cho dưa theo nguyên tắc 5 đúng

A i du

1 K ái iệm

Bón phân cho cây dưa từ sau khi cây mọc cho đến suốt quá trình sinh trưởng và phát triển của cây vào từng thời điểm phù hợp với nhu cầu phân bón của cây dưa thì gọi là bón phân thúc cho dưa Trong quá trình sinh trưởng và phát triển, cây dưa cần phân bón có một số dưỡng chất (chất khoáng) như sau:

Các dưỡng chất cây dưa cần nhiều là đạm (N), lân (P) và kali (K)

Một số dưỡng chất cây dưa cần ít hơn là Canxi (Ca), Magiê (Mg), Lưu huỳnh (S)

Một số dưỡng chất khác cây cần rất ít như đồng (Cu), Kẽm (Zn), Bo (B), Mangan (Mn), Molipden (Mo), Sắt (Fe), Clo (Cl)

Các dưỡng chất cây cần nhiều là đa lượng, cần ít hơn là trung lượng, cần rất ít là vi lượng và chúng có trong các loại phân bón Chính vậy, tùy vào độ màu mỡ của đất, tính chất đất để sử dụng loại và lượng phân bón thúc cho dưa nhằm đạt năng suất cao, chất lượng tốt

2 ai t ò ủa phân bón ối với ây dưa

2.1 ai t ò ủa phân ạm (N)

Trong suốt quá trình sinh trưởng và phát triển, cây dưa cần phân đạm nhiều nhất Phân đạm giúp cây tăng trưởng nhanh, quả mau lớn Thiếu đạm cây sinh trưởng kém, lóng ngắn, lá nhỏ, năng suất thấp Ngược lại dư đạm, cây dưa phát triển thân lá mạnh, tán lá xum xuê, d bị sâu bệnh, quả chín chậm, nhiều nước, vị nhạt và không giữ được lâu sau thu hoạch

2.2 ai t ò ủa phân lân (P)

Lân là chất cây dưa cần thứ hai sau đạm Thiếu lân bộ r cây dưa phát triển kém nên cây sinh trưởng chậm, ít lá, năng suất quả giảm

2.3 ai t ò ủa phân kali (K)

Kali giúp cho thân lá cứng, tăng khả năng chống chịu sâu bệnh và điều kiện sống bất lợi Kali giúp tăng phẩm chất quả, vỏ quả cứng, d vận chuyển Giai đoạn sắp thu hoạch, cây rất cần kali để thúc đẩy quá trình chuyển hóa

đường trong quả khi chín làm quả ngọt, thịt chắc có "cát" Vì vậy, cung cấp kali vào giai đoạn này giúp quả chín nhanh và có mầu sắc đẹp

2.4 ai t ò ủa phân t u vi lượ

Mặc dù cây dưa cần ít hoặc rất ít nhưng rất quan trọng như thiếu Canxi dưa thường bị bệnh “thối rốn quả” Thiếu Magiê giảm khả năng đậu quả

3 Các loại â b t ú o dưa

3.1 Phân bón ứa ạm

3.1.1 Phân urê: Phân urê có tỷ lệ đạm 46%, dạng viên màu trắng (hình

3.2.1), d hút ẩm và d tan trong nước Phân urê thường được dùng để bón thúc hoặc cũng có thể dùng để bón lót Phân urê có thể bón được trên nhiều loại đất

Hình 3.2.1 Phân urê

3.1.2 Phân Sunphat amôn (phân SA): Phân SA có tỷ lệ đạm (N) là

20,5% và tỉ lệ lưu huỳnh (S) là 29% Phân có dạng viên, màu trắng ngà hay xám xanh (hình 3.2.2) hoặc dạng tinh thể nhuy n Phân có mùi khai, vị mặn, hơi chua, d tan trong nước Phân này thường dùng để bón cho đất ở các vùng đồi núi, cao nguyên, không dùng phân Sunphat amôn bón cho đất chua, đất phèn

Hình 3.2.2 Phân Sunphat amôn

3.1.3 Phân DAP (Diamino phosphate)

Là loại phân tổng hợp có tỉ lệ đạm (N) 18% và lân 46% (hình 3.2.3); Tức

là trong 100 kg phân DAP có chứa 18 kg đạm nguyên chât và 46 kg lân nguyên chất Phân dạng viên, màu xanh xám, xám vàng (hình 3.2.4) hay dạng tinh thể nhuy n, màu trắng, d tan trong nước, dùng để bón cho đất không bị mặn, phèn

Hình 3.2.3 Phân DAP Hình 3.2.4 ạt phân DAP

3.2 Loại â ứa lâ

Phân lân nung chảy (hình 3.2.5) và Supe lân (hình 3.2.6) chứa từ 17% lân nguyên chất Ngoài ra lân còn có trong phân DAP, trong phân bón lá, trong phân chuồng, phân hữu cơ…

15,5%-Hình 3.2.5 Phân lân nung chảy Hình 3.2.6 Phân Super lân

3.3 Loại â ứa kali

3.3.1 Phân

Một số loại phân đơn chứa kali thường dùng trong sản xuất là cloruakali (hình 3.2.7) có tới 60% kali nguyên chất, dạng tình thể màu trắng và đỏ xen kẽ trông như muối trộn với ớt bột, nên còn có tên gọi là phân muối ớt

Hình 3.2.7 Phân cloruakali (phân muối ớt)

Và phân sunphat kali (hình 3.2.8) có chứa tới 50% kali Phân có dạng tinh thể nhỏ, mịn, màu trắng Phân d tan trong nước, ít hút ẩm nên ít vón cục Phân này không dùng để bón cho đất chua

Hình 3.2.8 Phân sunphat kali Phân chứa kali có các dạng (hình 3.2.9) là dạng mảnh (a), dạng tinh thể muối ớt (b), dạng bột màu đỏ cam (c), dạng bột không mịn trắng (d), dạng bột không mịn đỏ đậm (e), dạng bột hơi mịn trắng (g)…

a Dạng mảnh b Dạng tinh thể c Dạng bột đỏ cam

d Dạng bột trắng không mịn e Dạng bột đỏ đậm g Dạng bột trắng mịn

Hình 3.2.9 Một số dạng phân chứa kali

3.3.2 Phân hỗn hợp

Kali có trong phân hỗn hợp NPK Các loại phân NPK khác nhau có tỉ lệ đạm, lân và kali khác nhau và một số loại phân NPK có cả chất trung, vi lượng như Canxi, Magiê; Lưu huỳnh; Sắt; Đồng; Kẽm; Bo…

Phân NPK 20-20-15+TE (hình

3.2.10) được dùng phổ biến cho cây

dưa, phân này có tỉ lệ đạm 20%, lân

20%, kali 15%, canxi 0,25%, magiê

0,35%… (tức là cứ 100 kg phân NPK

20-20-15+TE có 20 kg đạm, 20 kg lân,

15 kg kali, 0,25 kg canxi, 0,35 kg

magiê…)

Chữ “TE” viết tắt từ chữ tiếng

Anh Trace Elements, tức là trong sản

phẩm phân bón đó có chất trung lượng

Đặc biệt kali có nhiều trong các

loại phân bón lá siêu kali (hình 3.2.12)

Hình 3.2.12 Phân bón lá đặc chủng kali

oặc loại phân bón lá vừa có

đạm (13%), vừa có kali (46%) khá cao

Ca, vôi vừa có tác dụng để xử lý khử

trùng cho đất, bón cho đất chua và vừa

có tác dụng cung cấp canxi cho cây

Ngoài ra canxi còn có trong phân bón lá

Hình 3.2.14 Vôi có chứa Ca

3.4.2 â uồ (

3.2.15)

Phân chuồng được ủ hoai mục,

khử sạch mầm mống cỏ dại, sâu bệnh,

vi sinh vật thường được dùng để bón lót

cho ruộng trước khi trồng, tuy nhiên

loại phân này cũng được dùng để bón

thúc Mặc dù đạm, lân và kali trong

phân chuồng ít, nhưng có khá nhiều

chất trung vi lượng như Canxi, Magiê;

Các loại phân hữu cơ khoáng thì

ngoài chất hữu cơ, cũng còn có các chất

khoáng như Ca, Magie, Bo, Cu…

Hình 3.2.16 Phân hữu cơ khoáng

3.4.4 â ữu k oá ao ( 3.2.17): Dùng để bón lót, bón

thúc có tác dụng cung cấp nguồn hữu cơ làm tăng độ phì cho đất; hạ phèn khử mặn; làm xốp đất, giữ ẩm cho đất; trung hòa độ p và tiêu độc cho đất; giảm lượng phân bón N-P-K; hạn chế sâu bệnh gây hại; phát triển r nhanh, đâm chồi mạnh; tăng năng suất và phẩm chất cây trồng, bón từ 200 - 400 kg/ha

Hình 3.2.17 Phân hữu cơ khoáng cao cấp

3.4.5 â ữu k oá -vi lượ ( 3.2.18): Dùng để bón lót cho

đất trồng dưa và bón thúc cho dưa, có tác dụng cung cấp vi lượng cần thiết cho cây Kích thích ra r mạnh, giúp cây hấp thụ dinh dưỡng qua r nhanh Tiết kiệm phân bón Cây phát triển nhanh, kháng sâu bệnh, quả nhanh lớn Tăng năng suất

từ 12% đến 20%, phẩm chất quả tốt

Hình 3.2.18 Phân hữu cơ khoáng-vi lượng

3.5 Phân ữu vi si (hình 3.2.19)

Có tác dụng cố định đạm từ khí trời; phân giải lân từ dạng khó tiêu thành

d tiêu; phóng thích Kali trong đất… ạ phèn, cải tạo đất bạc màu, làm đất tơi xốp, tăng độ phì nhiêu Tăng cường chất hữu cơ và vi sinh vật có ích cho đất

Tăng hệ số sử dụng đạm, tăng hiệu lực của phân lân Khử độc tố lưu tồn trong đất, ngừa tuyến trùng, kháng sâu bệnh Giúp cây khỏe, tăng trưởng nhanh hơn, khả năng chống chịu sâu bệnh tốt hơn Tăng năng suất cây trồng từ 10- 20% và chất lượng sản phẩm tốt hơn

Hình 3.2.19 Phân hữu cơ vi sinh

3.7 â b lá ao

VITAF (hình 3.2.20)

Phân bón lá cao cấp VITAF

chuyên dùng cho dưa hấu Phân có

chứa các loại trung vi lượng, Bo và

chất làm giảm hiện tượng đầu lân

ở các loại rau màu họ bầu bí, giúp

ngọn vươn dài, mập mạnh Quả

lớn nhanh, đồng đều, không bị nứt

vỏ ạn chế bệnh hại, tăng thời

gian bảo quản

Hình 3.2.20 Phân bón lá cao cấp VITAF

4 C uẩ bị â b

Tùy theo các loại phân bón khác nhau mà có cách chuẩn bị phân bón khác nhau Các loại phân vô cơ hay hữu cơ thương phẩm đã được Bộ Nông nghiệp và

PTNT cho phép phân phối trên thị trường thì chỉ việc xác định loại và lượng phân bón cần mua và mua về để bón

Những loại phân bón hữu cơ tận dụng như phân chuồng, phân xanh, … vừa có tác dụng vệ sinh môi trường, vừa tiết kiệm tiền mua phân bón Tuy nhiên, các loại phân này cần phải chuẩn bị kỹ mới có thể sử dụng được Tham khảo cách chuẩn bị các loại phân bón này ở bài đọc thêm của bài 2-MĐ 03

5 iế à b â t ú

5.1 t ú o dưa sau t ồ

5.1.1 t ú k i ây dưa ượ 1-2 lá thật

Sau trồng dưa 10 ngày bằng

cách gieo hạt trực tiếp trên ruộng,

hay sau 5-7 ngày trồng dưa bằng

bầu ươm hạt, lúc này cây dưa có

òa tan 2-3 kg trong

200-300 lít nước tưới cho 1.000 m2,

hoặc 40-44 gốc dưa Trường hợp

không tiện có phân trung vi lượng

như hình thì dùng loại phân có

dưỡng chất và tác dụng tương

đương để tưới, kích thích cho dưa

ra r nhanh, sinh trưởng và phát

triển thuận lợi

Hình 3.2.22 Phân bón r trung vi lượng

5.1.2 t ú lầ 1

Bón khi dưa bắt đầu bò (12-15 ngày sau trồng) thì gọi là bón thúc lần 1 Dùng phân vi lượng bón r (hình 3.2.23) bón để kích thích r phát triển òa tan 2-3 kg phân trong 200-300 lít nước tưới cho 1.000 m2, hoặc 40-44 gốc dưa

Hình 3.2.23 Phân Supper vi lượng bón r Nếu không dùng cách tưới thì đánh rãnh phía dưa bò cách gốc 25-30cm rồi

sử dụng 100 kg NPK 16-16-8 (hình 3.2.24) bỏ xuống rãnh, lấp đất kín phân Kết hợp phun phân bón lá siêu kali (hình 3.2.25)

Hình 3.2.24 NPK 16-16-8 Hình 3.2.25 Phân bón lá siêu kali

5.1.3 t ú lầ 2

Khi dưa bắt đầu ra hoa (20-25

ngày sau trồng), dùng 1,5 - 2kg

phân trung vi lượng kích thích r

phát triển, hòa tan trong 100 – 150

lít nước tưới cho 1.000m2 hoặc

40-44 gốc dưa

Nếu không dùng cách tưới thì

đánh rãnh phía còn lại giáp mương

7-10 ngày dùng 1,5-2kg phân trung vi

lượng hòa tan trong 100-150 lít

nước tưới 1.000m2 hoặc 40-44 gốc

dưa Kết hợp phun Siêu CanxiBo

(hình 3.2.27)

Hình 3.2.27 Phân Siêu CanxiBo

Lưu ý

- Khi phun phân bón lá không nên phun khi cây đang ra hoa

- Phân bón trung vi lượng kích thích ra r , pha nước tưới quanh

gốc để kích thích r phát triển khi cây còn non và khi r bị tổn thương

do ngập nước hay bị sâu bệnh

- Nơi nào không có các loại phân giới thiệu ở bài 3-MĐ 03, có

thể dùng loại phân có tác dụng tương đương và đọc kỹ hướng dẫn,

liều lượng trước khi sử dụng

Trường hợp không dùng phân trung vi lượng để tưới Khoảng 40 ngày sau trồng, quả dưa có đường kính 2 - 5cm (hình 3.2.28 a và b)

Hình 3.2.28 a Quả dưa hấu Hình 3.2.28 b Quả dưa bở

Dùng 20kg NPK 16-16-8+TE (hình 3.2.29) và 1,5kg Kaliclorua (hình 3.2.30) rải vào vị trí các lỗ đục sẵn giữa hai gốc dưa rồi tưới nước

Hình 3.2.29 Phân NPK 16-16-8+TE Hình 3.2.30 Phân Kaliclorua

5.3 t số ô t ứ b t ú o dưa

Ngoài cách bón thúc cơ bản cho dưa như vừa nêu, tùy theo vùng, tùy theo điều kiện sản xuất có thể tham khảo và chọn một trong các công thức bón thúc phân cho dưa phù hợp với vùng miền như sau:

- Công thức thứ nhất

+ Bón thúc (BT) lần 1:

Sau khi trồng từ 12 - 15 ngày,

bón 150 - 200 kg phân Đầu trâu NPK

13-13-13 + TE (hình 3.2.31) cho 1 ha

+ Bón thúc lần 2: Sau khi trồng từ

20 - 22 ngày, bón 150 - 200 kg phân

Đầu trâu NPK 13-13-13 TE cho 1 ha

+ Bón thúc thúc nuôi quả sau khi

16-12-8-11+TE phía ngược lại (phía không có

dây dưa bò), sau khi rải phân, tưới

nước đậy màng phủ lại

Hình 3.2.32 Phân NPK 16-12-8-11+TE

- Công thức thứ ba: BT cho 1 ha dưa vụ Đông Xuân (các tỉnh phía Nam)

+ Sau khi đặt bầu cây dưa con 3-4 ngày dùng DAP hoặc urê pha loãng 0,3%) tưới vào gốc cây, 2 ngày lần, tăng lượng phân vào các lần tưới sau

(0,2-+ BT lần 1: Sau trồng 12-15 ngày, cây dưa bắt đầu bò, rạch rãnh cách gốc 25-30cm về hướng dưa bò, bón 70kg DAP rồi lấp đất, đậy MPNN

+ BT nuôi quả: Sau trồng

40-45 ngày, bón nốt lượng phân còn

lại khoảng 130 kg urê + 130kg

DAP + 70kg clorua kali, chia làm

nhiều lần bón (4 - 6 lần), cách nhau

2-3 ngày, ngừng bón trước thu

hoạch 10-15 ngày

Hình 3.2.33 Vén MPNN để bón phân

- Công thức thứ tư: Bón phân cho dưa hấu không hạt Mặt trời đỏ

+ BT lần 1: Sau khi trồng 15 - 20 ngày Lượng bón: 250 – 300 kg NPK

trồng 45 - 50 ngày òa phân để

tưới 30 - 40kg 1ha cho một lần tưới,

tưới 3 - 4 lần, mỗi lần cách nhau 3

ngày

Từ 50 ngày sau trồng có thể

phun hoặc tưới 2-3 lần KNO3, cách

nhau 2-3 ngày lần, và thêm các loại

phân vi lượng (Fe, Cu, Zn, Mg…)

để tăng chất lượng quả

Hình 3.2.34 Phân NPK 20:20:15 + TE

5.4 ải/tưới â t ú

Ruộng dưa trải MPNN, có

thể rắc phân vào đất Tùy theo loại

đất khác nhau, lượng phân bón

khác nhau Lượng phân bón trung

và rải đều phân khắp mặt luống

Hình 3.2.35 Rải phân đều trên luống đất

Sau khi rắc đều phân, tưới

nước đủ ẩm bề mặt luống (nếu mặt

luống đủ ẩm, không cần tưới), kéo

màng phủ kín luống đất và ghim

chặt vào đất (hình 3.2.36) để

MPNN không bị xê dịch khi cây

dưa chưa bò phủ kín mặt luống

Ghim xong MPNN, sửa lại thân

cây dưa cho bò vào bên trong

Như vậy, vừa có tác dụng lấp phân

vừa có tác dụng làm thông thoáng

đất Sau cùng, kéo và trải MPNN

như trước khi chưa bón phân

ình 3.2.37 Lấp đất lên phân bón

Trồng dưa trên ruộng đào

rãnh sâu có nước ở dưới rãnh, sau

khi bón phân và lấp phân xong,

nên dùng dụng cụ múc nước từ

dưới rãnh tưới trực tiếp vào vị trí

vừa bón phân và lấp phân (hình

3.2.38) để cho phân bón mau tan

ình 3.2.38 Tưới nước cho phân bón mau tanSau trồng 45 ngày, lượng

phân còn lại khoảng 100 kg NPK

20-20-15+TE hòa nước tưới 2-3

lần (hình 3.2.39), mỗi lần từ

30-40kg cách nhau 2-3 ngày lần Tùy

theo điều kiện đất trồng, nếu cây

dưa trong ruộng tốt, không phải

tưới lượng phân còn lại nữa Nếu

cây dưa xấu phải mua bổ sung

20-50 kg phân hỗn hợp NPK

20-20-15+TE để bón cho 1 ha

ình 3.2.39 òa phân vào nước để tưới dưa

6 â o dưa t eo uyê tắ 5 ú

6.1 ú loại â

Chọn đúng loại phân có chất dinh dưỡng phù hợp với giai đoạn sinh trưởng và phát triển của cây dưa để bón Ví dụ: Bón lót thì dùng các loại phân lân, phân chuồng (hữu cơ), phân hữu cơ vi sinh Bón thúc thì dùng phân đạm, hay phân hỗn hợp NPK, phân DAP, phân kali Bón đúng loại phân vừa đáp ứng được yêu cầu của cây và vừa giữ được ổn định môi trường của đất

6.2 ú u ầu si lý ủa ây dưa

- Trong suốt chu kỳ sống, cây dưa luôn có nhu cầu các chất dinh dưỡng cho sự sinh trưởng và phát triển, vì vậy khi bón phân nên chia ra bón nhiều lần theo quy trình và bón vào lúc cây phát triển mạnh, không bón một lúc quá nhiều

sẽ gây lãng phí phân, ô nhi m môi trường, đồng thời làm cho cây dưa có biểu hiện thừa phân, d bị nhi m bệnh, ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng

- Bón phân đúng các thời kỳ: Xác định bón đúng từng giai đoạn như bón lót; Bón thúc; Bón nuôi quả thì sẽ đạt được năng suất cao, chất lượng tốt

6.3 ú i u kiệ t ai

Bón phân là bổ sung vào đất chất dinh dưỡng cho cây dưa Tùy từng loại đất đai khác nhau, mà bón phân cho phù hợp, mới phát huy được tác dụng của các dưỡng chất trong phân bón Ngoài ra, bón phân còn có tác dụng kích thích hoạt động của tập đoàn vi sinh vật đất Nhờ đó cây dưa được cung cấp các chất

dinh dưỡng cân đối hơn Bón phân đúng điều kiện của đất không những đáp

ứng được yêu cầu của cây mà còn giữ ổn định môi trường đất Đất ruộng trồng dưa bị chua tuyệt đối không bón những loại phân có gốc axít như sunfatamôn (NH4)2SO4, vì bón vào trong ruộng, sẽ làm cho đất chua thêm

6.4 ú i u kiệ t ời tiết

- Bón phân đúng với điều kiện thời tiết sẽ làm tăng khả năng chống chịu của cây đối với hạn, rét, thời tiết bất thường và sâu bệnh gây hại Ví dụ như bón phân kali, làm hãm bớt tốc độ sinh trưởng nhằm tăng tính chịu đựng của cây trước các yếu tố khí hậu phát sinh và cây cứng cáp hơn, cây sẽ chống chịu sâu bệnh tốt hơn

- Bón phân đúng với điều kiện thời tiết còn có tác dụng hạn chế các yếu tố ảnh hưởng làm giảm hiệu quả của phân bón như: nhiệt độ cao, nắng khô làm bay hơi phân bón, mưa làm rửa trôi phân bón Chính vậy phải bón phân vào thời điểm không có các yếu tố bất lợi nêu trên

6.5 â ú ư á

Phương pháp bón phân là rắc (rải) phân vào đất hay phun lên lá Nếu rắc phân vào đất thì rắc đều trên mặt đất, bón phân vào lúc chiều mát 16-18 giờ, trời không mưa Phân bón lá thì phun đều trên lá lúc trời không mưa, phun vào lúc trời mát từ 8-10 giờ hoặc 15-17 giờ, lúc đó cây mới không bị cháy lá, hấp thu tối

đa lượng phân được phun…