giáo trình điều khiển tàu khai thác hải sản

Giáo trình “Điều khiển tàu khai thác hải sản” giúp người học tiếp cận với kiến thức và kỹ năng cơ bản khi điều khiển tàu làm nhiệm vụ khai thác hải sản trên biển đối với một số nghề khai

BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN

GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN

ĐIỀU KHIỂN TÀU KHAI THÁC HẢI SẢN

MÃ SỐ: M Đ05

NGHỀ: ĐIỀU KHIỂN TÀU CÁ

Trình độ: Sơ cấp nghề

TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm

MÃ TÀI LIỆU: MĐ 05

LỜI GIỚI THIỆU

Nghề “Điều khiển tàu cá” là nghề sử dụng kiến thức và kỹ năng về hàng hải

để điều khiển tàu cá hoạt động trên biển đảm bảo an toàn, khai thác hải sản đạt hiệu quả cao Người làm nghề “Điều khiển tàu cá” trình độ sơ cấp nghề được bố trí làm việc trực tiếp trên các tàu cá hoạt động trên biển phải có kiến thức cơ bản về tàu thuyền, về hàng hải, có sức khỏe tốt để hoàn thành nhiệm vụ trong điều kiện làm việc trên biển

Việt nam là một quốc gia ven biển có vùng đặc quyền kinh tế rộng gần 1 triệu km2

với chiều dài bờ biển trên 3260 km Hiện tại, đội tàu cá nước ta có khoảng hơn 130 000 chiếc, trong đó có khoảng 52 000 chiếc có công suất trên 90cv, nhưng số người làm nghề khai thác hải sản làm việc trên tàu cá đã qua đào tạo là rất ít Trong thời gian tới, để bảo vệ nguồn lợi thuỷ sản, giảm áp lực khai thác ven bờ, Nhà nước có chủ trương giảm dần, tiến tới giải bản các tàu cá công suất nhỏ khai thác ven bờ, hiện đại hóa các tàu có công suất lớn khai thác hải sản xa bờ, xây dựng các nghiệp đoàn đánh cá xa bờ hoạt động dài ngày trên biển với quy mô công nghiệp Do đó, nhu cầu đào tạo lao động nông thôn có tay nghề có thể quản

lý, vận hành được các tàu cá hiện đại là rất lớn

Trước khi biên soạn giáo trình này, chúng tôi đã khảo sát thực tế tại nhiều cơ

sở đánh cá ở các địa phương khác nhau Đối tượng học là những lao động nông thôn có trình độ học vấn không đồng đều, nên cách viết ngắn gọn, dễ tiếp thu, sử dụng, cân xứng giữa kênh hình và kênh chữ, tập trung vào kỹ năng thực hành

Tuy nhiên, thực tế sản xuất luôn biến động, khoa học công nghệ luôn đổi mới Vì vậy, khi biên soạn chúng tôi gặp phải những khó khăn nhất định Song, tập thể Ban biên soạn cũng đã cố gắng biên soạn giáo trình này bám sát chương trình đào tạo Giáo trình thể hiện đầy đủ nội dung cần truyền đạt cho học viên, ngoài ra còn có nội dung mở rộng để người học củng cố kiến thức phục vụ tốt hơn quá trình sản xuất

Giáo trình “Điều khiển tàu khai thác hải sản” giúp người học tiếp cận với kiến thức và kỹ năng cơ bản khi điều khiển tàu làm nhiệm vụ khai thác hải sản trên biển đối với một số nghề khai thác hải sản chủ yếu, giáo trình gồm 5 bài:

Bài 1: Điều khiển tàu khai thác hải sản bằng lưới kéo đơn

Bài 2: Điều khiển tàu khai thác hải sản bằng lưới kéo đôi

Bài 3: Điều khiển tàu khai thác hải sản bằng lưới vây

Bài 4: Điều khiển tàu khai thác hải sản bằng lưới rê

Bài 5: Điều khiển tàu khai thác hải sản bằng vàng câu

Ban biên tập xin chân thành cảm ơn Lãnh đạo Chi cục Khai thác và Bảo vệ nguồn lợi thuỷ sản Vịnh Bắc Bộ; Lãnh đạo Chi cục khai thác và Bảo vệ nguồn lợi thuỷ sản Hải Phòng; Ban Giám hiệu và giáo viên khoa Khai thác Trường Trung học

Thủy sản TP HCM; Ban Giám hiệu và giáo viên khoa Công nghệ Thuỷ sản Trường Cao đẳng Nghề Thủy sản Miền Bắc và những người đã tham gia góp ý kiến cho giáo trình này

Ban biên tập đã cố gắng biên soạn các bài trong giáo trình, trình bày làm rõ những nội dung cơ bản của từng bài Nhưng do trình độ có hạn, nên cuốn sách không tránh khỏi những hạn chế Rất mong nhận được ý kiến đóng góp của bạn đọc

Xin chân thành cảm ơn!

MỤC LỤC

Lời giới thiệu 2

Mục lục 4

Bài 1: Điều khiển tàu khai thác hải sản bằng lưới kéo đơn 7

Mục tiêu 7

A Nội dung 7

1 Kiến thức liên quan 7

1.1 Tàu lưới kéo đơn 7

1.2 Cấu tạo của lưới kéo đơn 9

2 Công tác chuẩn bị 11

3 Điều khiển tàu 11

3.1 Điều khiển tàu thả lưới 11

3.2 Điều khiển tàu dắt lưới 13

3.3 Điều khiển tàu thu lưới 14

B Câu hỏi và bài tập thực hành 17

C Ghi nhớ 17

Bài 2: Điều khiển tàu khai thác hải sản bằng lưới kéo đôi 18

Mục tiêu 18

A Nội dung 18

1 Kiến thức liên quan 18

1.1 Tàu kéo đôi công suất từ 200 CV đến 300 CV 18

1.2 Tàu kéo đôi công suất từ 400 CV đến 500 CV 19

1.3 Cấu tạo của một vàng lưới kéo đôi 20

2 Công tác chuẩn bị 20

3 Điều khiển tàu 21

3.1 Điều khiển tàu thả lưới 21

3.2 Điều khiển tàu dắt lưới 23

3.3 Điều khiển tàu thu lưới 24

B Câu hỏi và bài tập thực hành 26

C Ghi nhớ 26

Bài 3: Điều khiển tàu khai thác hải sản bằng lưới vây 27

Mục tiêu 27

A Nội dung 27

1 Kiến thức liên quan 27

1.1 Phân loại lưới vây 27

1.2 Cấu tạo lưới vây 27

1.3 Hình dạng của lưới vây trong quá trình đánh bắt 29

1.4 Tàu lưới vây 29

2 Công tác chuẩn bị 29

3 Điều khiển tàu 30

3.1 Điều khiển tàu thả lưới 30

3.2 Điều khiển tàu thu lưới 32

B Câu hỏi và bài tập thực hành 32

C Ghi nhớ 32

Bài 4: Điều khiển tàu khai thác hải sản bằng lưới rê 33

Mục tiêu 33

A Nội dung 33

1 Kiến thức liên quan 33

1.1 Phân loại lưới rê 33

1.2 Cấu tạo lưới rê 33

2 Công tác chuẩn bị 35

3 Điều khiển tàu 35

3.1 Điều khiển tàu thả lưới 35

3.2 Điều khiển tàu trôi lưới 37

3.3 Điều khiển tàu thu lưới 38

B Câu hỏi và bài tập thực hành 39

C Ghi nhớ 39

Bài 5: Điều khiển tàu khai thác hải sản bằng nghề câu 40

Mục tiêu 40

A Nội dung 40

1 Một số nghề câu chính 40

1.1 Câu tay 40

1.2 Câu cần 40

1.3 Câu vàng cá đáy 41

1.4 Câu vàng cá ngừ 42

2 Công tác chuẩn bị 44

2.1 Chuẩn bị ngư cụ 44

2.2 Chuẩn bị về hàng hải 44

3 Điều khiển tàu 44

3.1 Điều khiển tàu câu vàng cá đáy 44

3.2 Điều khiển tàu câu vàng cá ngừ 45

B Câu hỏi và bài tập thực hành 46

C Ghi nhớ 46

Hướng dẫn giảng dạy mô đun 47

I Vị trí, tính chất của mô đun 47

II Mục tiêu 47

III Nội dung chính của mô đun 47

IV Hướng dẫn thực hiện bài tập, bài thực hành 48

V Yêu cầu về đánh giá kết quả học tập 52

VI Tài liệu tham khảo 53 Danh sách Ban chủ nhiệm 54 Danh sách Hội đồng nghiệm thu 54

MÔ ĐUN

ĐIỀU KHIỂN TÀU KHAI THÁC HẢI SẢN

Mã mô đun: MĐ 05 Giới thiệu mô đun:

Mô đun ” Điều khiển tàu khai thác hải sản” là mô đun chuyên môn nghề trong chương trình ”Điều khiển tàu cá” trình độ sơ cấp nghề, nhằm cung cấp cho người học kiến thức và kỹ năng tay nghề cơ bản về: Điều khiển tàu khi làm nhiệm

vụ khai thác hải sản bằng các nghề khai thác hải sản chính như: lưới kéo đơn, lưới kéo đôi, lưới vây, lưới rê, nghề câu

Mô đun được giảng dạy trong phòng học kết hợp với thực hành trên tàu

Việc đánh giá kết quả học tập thông qua kết quả các bài kiểm tra định kỳ và bài kiểm tra kết thúc môn học phối hợp với đánh giá ý thức của người học trong quá trình học tập

Bài 1: Điều khiển tàu khai thác hải sản bằng lưới kéo đơn

Mục tiêu:

- Thực hiện công việc chuẩn bị để điều khiển tàu an toàn

- Phân tích các yếu tố ngoại cảnh ảnh hưởng đến điều khiển tàu

- Mô tả và thực hiện quy trình điều khiển tàu khi khai thác hải sản bằng lưới kéo đơn

- Điều khiển tàu xử lý sự cố

A Nội dung:

1 Kiến thức liên quan

1.1 Tàu lưới kéo đơn

Nghề lưới kéo thường xuyên hoạt động xa và dài ngày trên biển trong điều kiện thời tiết sóng gió khắc nghiệt Vì vậy, tàu làm nghề lưới kéo phải có:

- Kết cấu vỏ và trang thiết bị trên tàu phải vững chắc và có độ bền cao

- Hình dạng và kết cấu phù hợp với đặc điểm của nghề khai thác cá bằng lưới kéo như có tốc độ kéo tốt, boong khai thác rộng…

- Độ ổn định và tính định hướng cao

- Lực kéo lớn và dễ điều khiển trong quá trình đánh bắt

- Đủ hầm chứa cá

Trên tàu lưới kéo đơn được trang bị đầy đủ các trang thiết bị phục vụ cho khai thác và hàng hải như: Máy định vị vệ tinh, máy đo sâu dò cá, máy thông tin liên lạc tầm gần và tầm xa, la bàn từ, các trang thiết bị hàng hải khác, tời, cẩu

Căn cứ kỹ thuật khai thác, tàu lưới kéo đơn gồm có:

- Tàu lưới kéo đơn mạn

- Tàu lưới kéo đơn đuôi

Hình 1-1: Hình dáng của tàu lưới kéo đơn

Trong thực tế đánh bắt bằng lưới Kéo ta thấy có hai kiểu bố trí mặt boong làm việc lá bố trí trước Cabin (Tàu lưới kéo mạn) hoặc sau Cabin (tài lưới kéo đuôi) Sự bốtrí tuỳ thuộc vào mục đích sử dụng nhưng cũng còn phụ thuộc vào kiểu thiết kế tàu truyền thống của từng địa phương khác nhau Mỗi kiều bô trí đều có các ưu, nhược điểm riêng của nó

Hình 1-2: Sơ đồ bố trí mặt boong tàu lưới kéo đơn mạn

1.2 Cấu tạo của lưới kéo đơn

Lưới kéo khi làm việc dưới nước có dạng hình phễu, gồm các phần: áo lưới,

các dây giềng và các trang thiết bị phụ trợ

- Áo lưới kéo gồm 4 phần chính: Cánh lưới, lưới chắn, thân lưới, và đụt lưới

- Các phụ tùng gồm: Dây cáp kéo, ván lưới, dây giềng, phao, chì

Hình 1-3: Hình dáng của ván lưới kéo

Hình 1-4: Phao lưới kéo

Hình 1-5: Giềng chì lưới kéo

Hình 1-6: Que ngáng và cách lắp ráp đầu cánh lưới

Hình 1-7: Sơ đồ liên kết giữa tàu với lưới kéo

Hình 1-8: Hình dáng lưới kéo đơn khi làm việc dưới nước

2 Công tác chuẩn bị

- Kiểm tra các thiết bị hàng hải

- Kiểm tra hệ thống lái, đèn tín hiệu, các dấu hiệu

- Kiểm tra dụng cụ, máy móc thiết bị phục vụ thả lưới

- Sắp xếp lưới đúng vị trí, thứ tự

- Xác định hướng gió, hướng dòng nước

- Xác định điểm bắt đầu thả lưới

- Xác định tốc độ thả lưới

- Các định hướng dắt lưới

3 Điều khiển tàu

3.1 Điều khiển tàu thả lưới

- Dẫn tàu đến vị trí thả lưới đã chọn

- Tốp máy

- Thả lưới: Khi tàu đến vị trí thả lưới, khi có ra lệnh thả lưới các thủy thủ thả túi lưới xuống trước, phần thịt lưới, chì, phao xuống theo, rồi thả dây giềng trống

- Khi thả hết dây giềng trống, tăng tốc độ trong khoảng từ 5  10 phút để cho miệng lưới và hệ thống dây giềng làm việc ổn định

- Sau đó, giảm tốc độ tàu, liên kết dây đuôi ván với khuyết đầu dây tam giác

và tháo ván khỏi chốt hãm, mở máy tời tiếp tục thả dây cáp kéo đến độ dài cần thiết (lớn hơn độ sâu vùng biển từ 4 ÷ 14 lần)

- Khi thả xong dây cáp kéo thì hãm máy tời, điều chỉnh tốc độ tàu, hướng dắt

lưới và phân công ca trực lái tàu dắt lưới

Hình 1-9: Sơ đồ quy trình kỹ thuật thả lưới

Hình 1-10: Thả cánh lưới xuống nước

3.2 Điều khiển tàu dắt lưới

- Điều khiển tàu đúng hướng đi và tốc độ

- Trong quá trình dắt lưới cần bám sát ngư trường hoặc đàn cá, bởi đàn cá có thể chỉ xuất hiện trong một phạm vị hẹp

- Cảnh giới: Phải thường xuyên theo dõi, để ý đến diễn biến tình hình các tàu thuyền đi lại hoặc các phương tiện, nghề khai thác khác xung quanh khu vực tàu ta đang hoạt động nhằm tránh gây sự cố va chạm với tàu thuyền khác hoặc lưới kéo của ta có thể chạy cắt ngang ngư cụ khác như là lưới rê, nghề câu

- Điều khiển tàu tránh va khi xẩy ra nguy cơ va chạm

Khi có nguy cơ đâm va với tàu thuyền khác phải điều khiển tàu mình theo đúng quy tắc tranh va

Hình 1-11: Dắt lưới kéo đơn

3.3 Điều khiển tàu thu lưới

- Xác định hướng bắt đầu thu lưới sao cho khi thu phần lưới thì tàu ở dưới gió

so với lưới và lưới ở dưới nước so với tàu

- Xác định tốc độ tàu khi thu lưới

- Dẫn tàu đi theo hướng bắt đầu thu lưới

- Giảm tốc độ tàu và mở máy tời thu dần dây cáp kéo

- Khi thu hết dây kéo, hãm máy tời thu ván lưới treo lên trên ròng rọc của giá ván sau đó mở liên kết giữa dây cáp kéo và gọng ván và mở máy tời thu tiếp dây chuyển tiếp đến khi dây đuôi ván trùng thì hãm máy tời mở liên kết giữa dây đuôi

và dây tam giác

- Tiếp đến mở hãm thu dây tam giác và dây giềng trống

- Khi thu hết giềng trống, đến đầu cánh lưới, thì bẻ lái về phía mạn thu lưới cho tàu quay vòng để tách lưới ra khỏi xa mạn tàu

- Thuỷ thủ đưa đầu dây cẩu về phía đuôi tàu, thắt chặt các đầu cánh lưới về phía mạn phải của tàu

- Thuỷ thủ khác mở máy tời thu dây cẩu bằng tang tời ma sát Các thuỷ thủ khác tập trung ở khu vực mạn phải tiến hành thu và sắp xếp lưới Hai dây cẩu luân phiên được kéo lên, xuống, lưới được thu lên từng phần cho đến khi túi lưới được đưa lên tàu

Hình 1-12: Sơ đồ quy trình kỹ thuật thu lưới

Hình 1-13: Tàu lưới kéo mạn thu cánh lưới lên tàu

Hình 1-14: Tàu lưới kéo đuôi thu cánh lưới kéo đơn lên tàu

- Sau khi thu lưới đến phần đụt thì cẩu đụt lên tàu, nếu sản lượng cao thì phải dùng đến dây phân chia sản lượng để cẩu từng phần, đổ cá ra, rồi tiếp tục thu phần còn lại

Sau khi đổ cá lên boong xong thì xem xét, nếu thấy lưới bị rách một vài chỗ nhỏ cần phải vá lại ngay, rồi thắt miệng đụt lại và tiếp tục chuẩn bị thả mẻ tiếp theo

Hình 1-15: Cẩu cá lên trên boong

B Câu hỏi và bài tập thực hành

Bài tập thực hành 1: Thực hành điều khiển tàu lưới kéo đơn mạn khi thả lưới, dắt lưới và thu lưới

Bài tập thực hành 2: Thực hành điều khiển tàu lưới kéo đơn đuôi khi thả lưới, dắt lưới và thu lưới

C Ghi nhớ:

- Quy định mang đèn và dấu hiệu đối với tàu đánh cá

- Quy tắc điều khiển tàu tránh va

- Các bộ phận của lưới kéo đơn

Bài 2: Điều khiển tàu khai thác hải sản bằng lưới kéo đôi

Mục tiêu:

- Thực hiện công việc chuẩn bị để điều khiển tàu an toàn

- Phân tích các yếu tố ngoại cảnh ảnh hưởng đến điều khiển tàu

- Mô tả và thực hiện quy trình điều khiển tàu khi khai thác hải sản bằng lưới kéo đôi

- Điều khiển tàu xử lý sự cố

A Nội dung:

1 Kiến thức liên quan

Nghề lưới kéo thường xuyên hoạt động xa và dài ngày trên biển trong điều kiện thời tiết sóng gió khắc nghiệt Vì vậy, tàu làm nghề lưới kéo phải có:

- Kết cấu vỏ và trang thiết bị trên tàu phải vững chắc và có độ bền cao

- Hình dạng và kết cấu phù hợp với đặc điểm của nghề khai thác cá bằng lưới kéo như có tốc độ kéo tốt, boong khai thác rộng…

1.1 Tàu kéo đôi công suất từ 200 CV đến 300 CV

Các thông số kỹ thuật của tàu như sau:

- Chiều dài lớn nhất: Lmax = 24,9m

- Chiều rộng lớn nhất: Bmax = 5,3m

- Công suất máy chính: 300cv

- Công suất máy phụ: 15 cv

- Vật liệu vỏ tàu: Gỗ (hoặc sắt)

Sơ đồ bố trí mặt boong được thể hiện trên hình vẽ:

Hình 2-1 : Sơ đồ bố trí mặt boong của tàu kéo đôi công suất từ 200 CV đến 300CV

1.2 Tàu kéo đôi công suất từ 400 CV đến 500 CV

Các thông số kỹ thuật của tàu như sau:

- Chiều dài lớn nhất: Lmax = 27,09m

- Chiều rộng lớn nhất: Bmax = 6,02m

- Công suất máy chính: 500cv

- Công suất máy phụ: 25 cv

- Vật liệu vỏ tàu: Gỗ ( hoặc sắt)

Sơ đồ bố trí mặt boong được thể hiện trên hình vẽ:

Hình 2-2: Tàu kéo đôi công suất từ 400 CV đến 500 CV

1.3 Cấu tạo của một vàng lưới kéo đôi

Hình 2-3: Bản vẽ tổng thể lưới kéo đôi

2 Công tác chuẩn bị

Trước khi điều khiển tàu đánh bắt hải sản trên biển, để đảm bảo an toàn cần thực hiện tốt công tác chuẩn bị sau:

- Kiểm tra các thiết bị hàng hải

- Kiểm tra hệ thống lái, đèn tín hiệu, các dấu hiệu

- Kiểm tra dụng cụ, máy móc thiết bị phục vụ thả lưới

- Sắp xếp lưới đúng vị trí, thứ tự

- Xác định hướng gió, hướng dòng nước

- Xác định điểm bắt đầu thả lưới

- Xác định tốc độ thả lưới

- Các định hướng dắt lưới

3 Điều khiển tàu

3.1 Điều khiển tàu thả lưới

- Thả lưới là công đoạn kỹ thuật đầu tiên của quá trình sản xuất trên biển

- Sau khi xác định vị trí thả, hướng và tốc độ của gió, nước khi được lệnh thả lưới thì dẫn tàu tới vị trí thả lưới theo hướng định dắt lưới

- Báo chuông ngừng máy và ra lệnh ném túi lưới (kéo 1 hồi chuông) xuống nước Do trớn của tàu, thân lưới và cánh lưới tiếp tục rơi xuống nước rồi tiếp theo

là dây giềng trống, lúc này lưới trưởng quan sát xem lưới thả xuống có an toàn không? Lưới có bị vướng rách hay bị rối không ? Giềng trống trên và dưới có đúng không ? Nếu lưới không an toàn phải cẩu lưới lên để điều chỉnh, tiến hành xử lý sự

cố và thả tiếp

- Phải quan sát đề phòng lưới áp vào chân vịt tàu

- Nếu tình hình an toàn, lưới trưởng bấm 1 hồi chuông ngắn ra lệnh tàu chạy tiến 1, đồng thời lúc này 2 khóa tam giác được cố định vào 2 cọc bích ở đuôi tàu lưới

- Tăng tốc độ tàu để lưới được duỗi thẳng và miệng lưới được mở đều trên mặt nước

- Tàu phụ (2) chạy áp sát tàu lưới và ném dây mồi cho tàu lưới

- Các thuyền viên trên tàu lưới nhận dây mồi và buộc dây đầu cánh vào dây mồi

- Các thuyền viên trên tàu phụ (2) kéo dây mồi và dây đầu cánh lưới lên tàu, liên kết với dây đỏi trên tàu dây bằng khóa chữ C

- Sau khi thuyền viên trên 2 tàu liên kết xong dây đầu cánh với dây đỏi tại khóa chữ A, bấm hồi chuông ra lệnh 2 tàu chạy tiến về trước

- Hai tàu đồng thời ra dây đỏi theo hiệu lệnh của hai tàu Hai tàu ở vị trí song song theo hướng hành trình khi đã ra dây đỏi và dây kéo lưới

- Hai tàu chạy chậm bằng nhau cho đến khi lưới chìm xuống sát đáy

- Hai tàu đo dấu cáp, nếu dây cáp kéo ở hai tàu thả ra bằng nhau theo quy định, thì phanh chặt 2 trống tời trên 2 tàu và thả chốt hãm

- Lưới trưởng bấm 1 hồi chuông báo hiệu kết thúc quá trình thả lưới cho thuyền trưởng biết để báo hầm máy vận hành tốc độ vòng quay (hoặc mức ga) thích hợp ở cả 2 tàu, đồng thời ghi nhật ký khai thác

Chú ý: Chiều dài dây cáp kéo thả ra phụ thuộc vào độ sâu, thường dao động ở

mức 4-5 lần độ sâu Nếu độ sâu càng lớn, tỷ lệ này càng giảm

- Điều khiển hai tàu để tăng khoảng cách giữa hai tàu cho đến khi đạt khoảng cách quy định (khoảng cách giữa 2 tàu phụ thuộc vào chiều dài dây cáp kéo, hay nói cách khác, phụ thuộc vào độ sâu ngư trường)

- Giữ ổn định khoảng cách và tốc độ tàu suốt thời gian dắt lưới

Hình 2-4: Sơ đồ thả lưới kéo đôi

Hình 2-5: Thả lưới xong tiến hành dắt lưới

3.2 Điều khiển tàu dắt lưới

Dắt lưới là giai đoạn chính trong một mẻ lưới Thời gian của giai đoạn này khoảng 2-4 giờ, tùy thuộc vào ngư trường nhiều hay ít cá Đối với nghề lưới kéo đôi, hướng dắt lưới có thể thay đổi hoặc không thay đổi Nếu không thay đổi, tay lái (vô lăng) được cố định theo hướng dắt lưới nhất định

Hình 2-6: Sơ đồ điều khiển tàu dắt lưới Người trực ca bin buồng lái chỉ tập trung quan sát về an toàn hành trình, khoảng cách 2 tàu, quan sát tín hiệu cá hoặc các chướng ngại vật trên máy dò cá để

có thể thay đổi hướng dắt

Trong quá trình tàu dắt lưới phải thực hiện các quy định sau đây:

- Giữ ổn định tốc độ vòng quay cho phép của máy chính trên 2 tàu để công suất máy được sử dụng ở mức tối đa nhằm tăng sức kéo của tàu

- Giữ hướng dắt lưới ổn định để lưới làm việc trong nước được cân đối và bảo đảm độ mở miệng lưới

- Trực ban hàng hải luôn theo dõi, xác định vị trí tàu, hướng nước, hướng gió, độ sâu và chướng ngại vật đáy biển (thể hiện trên máy đo sâu dò cá) khi độ sâu thay đổi từ 10 mét trở lên phải thông báo để điều chỉnh chiều dài dây cáp kéo thả ra cho phù hợp

- Điều khiển tàu đi đúng hướng đi và tốc độ

- Thông tin liên lạc giữa 2 tàu

- Cảnh giới

- Điều khiển tàu khi xẩy ra nguy cơ va chạm

3.3 Điều khiển tàu thu lưới

3.3 1 Chuẩn bị

Trước giờ thu lưới 5 phút (đối với ban ngày) và 10 phút (đối với ban đêm) thuyền trưởng tàu lưới thông báo cho thuyền trưởng tàu dây và toàn bộ thủy thủ đoàn chuẩn bị thu lưới để họ trang bị các dụng cụ bảo hộ lao động như quần áo, giày, ủng, mũ, găng tay (trời rét có quần áo ấm, trời mưa có áo mưa…) và ra vị trí làm việc của mình

3.3 2 Điều khiển tàu thu lưới

Công đoạn thu lưới kéo được tiến hành theo thứ tự ngược với thả lưới Quá

trình này được thực hiện như sau:

- Khi có lệnh thu lưới, hai tàu giảm tốc độ và quay 1800 theo hướng dắt lưới, điều khiển tàu chạy chậm cùng tốc độ và song song với nhau

- Khởi động máy tời tiến hành thu dây kéo lưới, thời gian thu dây kéo phụ thuộc vào chiều dài cáp kéo và tốc độ thu của máy tời

- Sau khi thu hết dây cáp kéo, tiếp tục đến dây đỏi

- Tháo dây đỏi khỏi liên kết đầu cánh lưới, điều khiển tàu không thu lưới tiến lại gần tàu thu lưới, buộc dây đầu cánh vào dây mồi, ném sang tàu lưới

Hình 2-7: Sơ đồ thu lưới kéo đôi

- Tàu lưới nhận dây mồi, cho vào tang ma sát để kéo đầu cánh lưới lên tàu, cuối cùng là thân và đụt lưới hoặc có thể chỉ kéo phần đụt lưới lên tàu thông qua dây kéo đụt trong khi cánh lưới và thân lưới vẫn nằm dưới nước

Hình 2-8: Thu lưới kéo đôi

- Khi túi lưới đã được thu lên tàu, mở dây thắt túi để lấy sản phẩm khai thác

ra khỏi túi lưới

- Toàn bộ thủy thủ tàu thu lưới tập trung, phân loại sản phẩm theo từng loại, kích cỡ, rửa sạch bằng nước biển và đưa vào hầm bảo quản Sản phẩm khai thác có thể bảo quản bằng nước đá lạnh hoặc muối mặn hay phơi khô tùy theo chất lượng

và loại sản phẩm

Toàn bộ sản phẩm khai thác được đưa vào hầm bảo quản, mặt boong thao tác được rửa sạch, dây giềng trống và lưới được sắp xếp theo đúng vị trí Đối với phương pháp chỉ thu túi lưới lấy cá, việc thả lưới được thực hiện ngay sau khi lấy hết sản phẩm từ túi lưới

Hình 2-9: Cẩu túi chứa cá lên tàu

B Câu hỏi và bài tập thực hành

Bài tập thực hành 1: Thực hành điều khiển tàu khai thác hải sản bằng lưới kéo đôi (đối với tàu chính)

Bài tập thực hành 2: Thực hành điều khiển tàu khai thác hải sản bằng lưới kéo đôi (đối với tàu phụ)

C Ghi nhớ:

- Ghi nhớ sơ đồ mặt boong tàu lưới kéo đôi

- Quy định mang đèn và dấu hiệu đối với tàu đánh cá

- Quy tắc điều khiển tàu tránh va trên biển