Vấn đề xóa đói giảm nghèo ở Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế

Trình bày những nội dung cơ bản về đói nghèo như khái niệm, phân loại đói nghèo và các chuẩn đói nghèo; phân tích tác động của hội nhập quốc tế và vai trò của các tổ chức quốc tế đến ph

Vấn đề xóa đói giảm nghèo ở Việt Nam trong

bối cảnh hội nhập quốc tế

Vũ Thị Thanh Thủy

Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Luận văn ThS ngành: Quan hệ quốc tế; Mã số: 60 31 40

Người hướng dẫn: TS Vũ Hùng Cường

Năm bảo vệ: 2011

Abstract Trình bày những nội dung cơ bản về đói nghèo như khái niệm, phân loại

đói nghèo và các chuẩn đói nghèo; phân tích tác động của hội nhập quốc tế và vai trò của các

tổ chức quốc tế đến phát triển kinh tế - xã hội và xóa đói giảm nghèo trên thế giới; nghiên cứu kinh nghiệm xóa đói giảm nghèo của các nước khu vực và rút ra bài học cho Việt Nam Phân tích về tình hình đói nghèo tại Việt Nam từ năm 1998 đến nay, phân tích đánh giá những thành công và hạn chế của các chương trình, chính sách xóa đói giảm nghèo ở Việt Nam giai đoạn này; phân tích tác động của hội nhập quốc tế và vai trò của các chương trình

hỗ trợ của các quốc gia và tổ chức quốc tế đến công cuộc xóa đói giảm nghèo ở Việt Nam giai đoạn vừa qua Một số khuyến nghị, giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động xóa đói giảm nghèo ở Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế: tìm hiểu bối cảnh mới ở trong nước và quốc tế để phân tích những thuận lợi, khó khăn, cơ hội, thách thức đối với công cuộc xóa đói giảm nghèo ở Việt Nam; từ đó đặt ra yêu cầu và mục tiêu xóa đói giảm nghèo ở Việt Nam và đề xuất một số khuyến nghị, giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả các

hoạt động xóa đói giảm nghèo ở Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế

Keywords Xóa đói giảm nghèo; Hội nhập quốc tế; Việt Nam

Content

MỤC LỤC

MỤC LỤC 1

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT 3

DANH MỤC BẢNG, HỘP 5

LỜI NÓI ĐẦU 6

Chương 1: XÓA ĐÓI GIẢM NGHÈO - VẤN ĐỀ MANG TÍNH TOÀN CẦU 11 1.1 Khái quát về vấn đề đói nghèo 11

1.1.1 Khái niệm đói nghèo 11

1.1.2 Phân loại đói nghèo 12

1.1.3 Chuẩn đói nghèo 13

1.2 Tác động của hội nhập quốc tế và vai trò của các tổ chức quốc tế đối với phát triển kinh tế - xã hội và xóa đói giảm nghèo trên thế giới 15

1.2.1 Tổng quan nghèo đói trên thế giới 15

1.2.2.Tác động của hội nhập quốc tế và vai trò của các tổ chức quốc tế đến phát triển kinh tế - xã hội và xóa đói giảm nghèo trên thế giới 17

1.3 Kinh nghiệm xóa đói giảm nghèo của các nước khu vực và bài học kinh nghiệm đối với Việt Nam 27

1.3.1 Kinh nghiệm của một số nước khu vực về xóa đói giảm nghèo 27

1.3.2 Bài học kinh nghiệm rút ra cho Việt Nam về xóa đói giảm nghèo 30

Chương 2: CÔNG CUỘC XÓA ĐÓI GIẢM NGHÈO Ở VIỆT NAM TỪ NĂM 1998 ĐẾN NAY 32

2.1 Tình hình đói nghèo tại Việt Nam 32

2.2 Chính sách xóa đói giảm nghèo của Đảng và Chính phủ Việt Nam thời kỳ đổi mới 38

2.2.1 Chương trình mục tiêu quốc gia xóa đói giảm nghèo 3 8 2.2.2 Chương trình phát triển kinh tế - xã hội các xã đặc biệt khó khăn miền núi và vùng sâu, vùng xa (gọi tắt là Chương trình 135) 45

2.2.3 Chương trình 134 5 2

2.2.4 Nghị quyết số 30a của Chính phủ về Chương trình giảm nghèo nhanh và bền vững đối với 61 huyện nghèo 5 3

2.3 Tác động của quá trình hội nhập quốc tế, của các chương trình hỗ trợ của các quốc gia và tổ chức quốc tế đến công cuộc xóa đói giảm nghèo ở Việt Nam giai đoạn vừa qua 5 8

2.3.1 Tác động của quá trình hội nhập quốc tế đến công cuộc xóa đói giảm nghèo ở Việt Nam giai đoạn vừa qua 5 8 2.3.2 Tác động của các chương trình hỗ trợ của các quốc gia và tổ chức quốc

tế đến xóa đói giảm nghèo ở Việt Nam thời gian qua 6 3

Chương 3: MỘT SỐ KHUYẾN NGHỊ, GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ XÓA ĐÓI GIẢM NGHÈO Ở VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH

HỘI NHẬP QUỐC TẾ 71

3.1 Bối cảnh trong nước, quốc tế mới và những vấn đề đặt ra đối với công cuộc xóa đói giảm nghèo ở Việt Nam 7 1 3.2 Những thuận lợi, khó khăn, cơ hội, thách thức đối với công cuộc xóa đói giảm nghèo ở Việt Nam trong thời kỳ đẩy mạnh hội nhập 73

3.3 Yêu cầu mục tiêu đối với công cuộc xóa đói giảm nghèo ở Việt Nam trong giai đoạn tới 79

3.4 Một số khuyến nghị và giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả các hoạt động xóa đói giảm nghèo ở Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế 82

KẾT LUẬN 90

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 92

PHỤ LỤC 101

CHÚ THÍCH 107

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

SÁCH

Tiếng Việt

1 Ban chỉ đạo Chương trình 135 Trung ương, Báo cáo kết quả thực hiện Chương trình 135 giai đoạn 1998-2005.

2 Báo cáo chung của các nhà tài trợ tại Hội nghị tư vấn các nhà tài trợ Việt Nam

(2003), Báo cáo phát triển Việt Nam 2004, Nghèo, Hà Nội.

3 Bộ Kế hoạch và Đầu tư - MPI, Cơ quan phát triển quốc tế Thụy Điển - SIDA

(2005), “Một hướng mới trong xóa đói giảm nghèo”, tr 12, Công ty in và văn hóa

phẩm - Bộ Văn hóa Thông tin

4 Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Trung tâm thông tin và dự báo kinh tế - xã hội quốc gia

(2008), Tăng trưởng kinh tế và xóa đói giảm nghèo ở Việt Nam - Thành tựu, thách thức và giải pháp, tr 89, Hà Nội

5 Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội - cơ quan Liên hợp quốc tại Việt Nam (2009), Đánh giá giữa kỳ chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo, giai đoạn 2006-2008, tr 13, tr 14, Hà Nội - Việt Nam

6 Chính phủ (2002), Chiến lược toàn diện về tăng trưởng và xóa đói giảm nghèo giai đoạn 2001-2010, Hà Nội

7 Đảng Cộng sản Việt Nam (2011), Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ

11, tr 229, tr 235, Nhà xuất bản Chính trị Quốc Gia, Hà Nội.

8 Ngân hàng Thế giới (2005), Báo cáo phát triển thế giới 2005: Môi trường đầu tư tốt hơn cho mọi người, tr 11, Nxb Văn hóa Thông tin, Hà Nội

9 Võ Thị Thu Nguyệt (2010), Xóa đói giảm nghèo ở Malaixia và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam, tr 29, tr.34, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

10 Vũ Dương Ninh (2003), Toàn cầu hoá và một số kinh nghiệm quốc tế đối với sự hội nhập của Việt Nam, Nxb Thế giới

11 UNDP (2009), Rà soát tổng quan các chương trình dự án giảm nghèo ở Việt Nam, tr 51, tr 52, Hà Nội

12 UNICEF VIỆT NAM (2008), Trẻ em nghèo Việt Nam sống ở đâu?, tr 40, unicef

13 UNICEF (2009), Cách tiếp cận mới về nghèo trẻ em ở Việt Nam, tr 4, Hội nghị

cấp cao, Hà Nội

14 Ủy ban dân tộc - Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (2008), Báo cáo phân tích điều tra cơ bản Chương trình 135 II, tr 21, Hà Nội - Việt Nam

15 Văn phòng Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam (2004), Việt Nam và Ngân hàng Thế giới cùng hành động vì một thế giới không có đói nghèo, Nxb Lao động, Hà Nội

16 Đinh Quý Xuân (2007), “Triển vọng phát triển kinh tế - xã hội Việt Nam đến năm 2010”, tr.133, Nxb Thống kê, Hà Nội.

Tiếng Anh:

17 Joshua S Goldstein (1999), International Relations, Longman, New York

TẠP CHÍ

18 Nguyễn Quốc Anh (2006), Thực hiện Chương trình dân số - kế hoạch hóa gia

đình năm 2005: Thách thức và triển vọng, Tạp chí Dân số và Phát triển, số 1, tr 58

19 Phan Huy Đường (2008), Xóa đói giảm nghèo trong bối cảnh hội nhập kinh tế

quốc tế ở Việt Nam, Tạp chí Lao động và Xã hội, số 329, tr 20-23

20 Minh Hải (2009), Cải thiện và nâng cao đời sống cho đồng bào dân tộc thiểu số,

Tạp chí Con số và Sự kiện, số 11, tr 22, tr 23

21 Hoàng Khắc Nam (2009), Vai trò của nhà nước hậu WTO: Tăng hay giảm?, Kỉ yếu hội thảo quốc tế “Vai trò của nhà nước Việt Nam sau hai năm

gia nhập Tổ chức Thương mại thế giới”, Đại học Quốc gia Hà Nội và Konrad Adenauer Stiftung, Nxb Thế giới, Hà Nội

22 Trần Thị Giang Thanh (2008), Tác động của vốn ODA tới xóa đói giảm nghèo ở

Việt Nam, Tạp chí Nghiên cứu Châu Âu, số 7, tr 68-72

23 Thái Phúc Thành (2009), Giảm nghèo ở Việt Nam: cơ hội thách thức và một số

ý tưởng giảm nghèo giai đoạn 2011-2020, Tạp chí Khoa học Lao động và Xã hội, số

21, tr 4

24 Nguyễn Thị Thúy Vân (2009), Kết quả đánh giá Chương trình 135 giai đoạn II,

Tạp chí Quản lý Nhà nước, số 162, tr 58

WEBSITES

Tiếng Việt:

25 Như Quỳnh (28/01/2011), Nạn đói đe dọa thế giới

http://www.sggp.org.vn/hosotulieu/2011/1/249707/

26 20% dân số thế giới mù chữ (24/04/2009)

http://www.giaoduc.edu.vn/news/dien-dan-657/20-dan-so-the-gioi-mu-chu 120287.aspx

27 Thiện Anh (06/01/2011), Hợp tác EU - Việt Nam: Ưu tiên hỗ trợ xóa đói giảm nghèo và biến đổi khí hậu

http://greenbiz.vn/tin-tuc/930/Hop-tac-VN-EU-Uu-tien-ho-tro-xoa-doi-giam-ngheo-va-bien-doi-khi-hau.html

28 Ban hành chuẩn hộ nghèo, hộ cận nghèo, áp dụng cho giai đoạn 2011 - - 2015

http://mof.gov.vn/portal/page/portal/mof_vn/18364492?pers_id=3800470&item_id=3 5224277&p_details=1

29 Báo Điện Tử Đảng Cộng Sản Việt Nam (31/03/2011), Năm 2050: Hơn 1 tỷ người sẽ bị thiếu nước sinh hoạt

http://cpv.org.vn/cpv/Modules/News/NewsDetail.aspx?co_id=30480&cn_id=45275 7

30 Báo Điện Tử Đảng Cộng Sản Việt Nam, 70% số dịch bệnh mới xuất hiện ở người do động vật lây truyền

http://www.cpv.org.vn/tiengviet/nhungvandetoancau/details.asp?topic=110&subto pic=337&leader_topic=540&id=BT2720755197

31 Báo Điện Tử Đảng Cộng Sản Việt Nam (13/04/2011), Bước ngoặt mới trong nỗ lực xóa đói, giảm nghèo

http://cpv.org.vn/cpv/Modules/News/Newsdetail.aspx?co_id=30257&cn_id=454670

32 Báo Điện Tử Đảng Cộng sản Việt Nam (22/01/2011), Các tổ chức phi chính phủ nước ngoài: Cầu nối hữu nghị giữa nhân dân Việt Nam với nhân dân thế giới

http://www.cpv.org.vn/cpv/Modules/News/NewsDetail.aspx?co_id=30093&cn_id= 443938

33 Báo Điện Tử Đảng Cộng sản Việt Nam (17/06/2010), FAO và OECD: An ninh lương thực toàn cầu vẫn luôn là nguy cơ thường trực đối với nhân loại

http://www.cpv.org.vn/cpv/Modules/News/NewsDetail.aspx?co_id=30576&cn_id= 408669

34 Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội (21/01/2010), Năm 2010 tỷ lệ thất nghiệp của Việt Nam là trên 2,8%

http://www.molisa.gov.vn/news/detail/tabid/75/newsid/52299/language/vi-VN/Default.aspx?seo=Nam-2010-ty-le-that-nghiep-cua-Viet-Nam-la-tren-2-8%

35 Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội (25/09/2011), Hội nghị công bố kết quả điều tra hộ nghèo, hộ cận nghèo 2010 theo NQ 80/NQ - CP

http://giamngheo.molisa.gov.vn/index.php/su-kien-noi-bat/583-hi-ngh-cong-b-kt-qu-iu-tra-h-ngheo-h-cn-ngheo-2010-theo-nq-80nq-cp.html

36 Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội (25/09/2011), Hợp tác phát triển Đức và

Cơ quan Hợp tác Kỹ thuật Đức

http://giamngheo.molisa.gov.vn/index.php/cac-doi-tac-quoc-te/214-hp-tac-phat-trin-c-va-c-quan-hp-tac-k-thut-c-gtz-.html

37 Bộ Tài nguyên và Môi trường Việt Nam, Hơn 1 tỷ người trên thế

giới sống trong các khu ổ chuột

http://www.monre.gov.vn/v35/default.aspx?tabid=428&cateID=4&id=36369&code

=JAT5S36369

38 Các chương trình

http://www.undp.org.vn/what-we-do/focus-areas/our-programme/?languageld=4

39 Các chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 1998-2000 (30/07/2007)

http://www.agro.gov.vn/news/newsdetail.aspx?targetid=527

40 Các nhà tài trợ ủng hộ nỗ lực của Việt Nam ổn định kinh tế và tiếp tục cải cách trong bối cảnh suy thoái kinh tế toàn cầu

http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/EASTASIAPACIFI CEXT/VIETNAMEXTN/0,,contentMDK:22001361~pagePK:1497618~piPK:21785 4~theSitePK:387565,00.html

41 Bích Diệp (16/20/2010), Thế giới trong cuộc chiến chống lại đói nghèo

http://dvt.vn/20101015093144571p0c35/the-gioi-trong-cuoc-chien-chong-lai-doi-ngheo.htm

42 Điều tra mới được công bố phân tích tình trạng nghèo đói ở cả hai thành phố Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh

http://www.undp.org.vn/detail/newsroom/feature-details/?contentid=3760&languageld=4

43 Dự án xây dựng cơ sở hạ tầng trong Chương trình 135 giai đoạn II

http://chuongtrinh135.vn/Default.aspx?tabid=131&News=1495&CatID

=10

44 Dự phòng và chăm sóc HIV/AIDS tại Việt Nam giai đoạn II 2001-2006 (LIFE-GAP) (01/10/2009)

http://vaac.gov.vn/PortletBlank.aspx/761D665341EC425EB8D6FCFD42036BB4/V

iew/Hop-tac-quoc-

te/Du_phong_va_cham_soc_HIVAIDS_tai_Viet_nam_giai_doan_II_2001-2006_LIFE-GAP/?print=1640462451

45 Trí Dũng (2010), Chương trình 135 nâng đỡ đường đến trường cho trẻ em.

http://chuongtrinh135.vn/Default.aspx?tabid=133&News=1559&CatID=12

46 EU cam kết sẽ tiếp tục hỗ trợ Việt Nam xóa đói (25/09/2011)

http://giamngheo.molisa.gov.vn/index.php/su-kien-noi-bat/597-eu-cam-kt-s-tip-tc-h-tr-vit-nam-xoa-ngheo.html

49 Phương Liên (2010) Trình độ cán bộ cơ sở được nâng lên nhờ chương trình 135

http://chuongtrinh135.vn/Default.aspx?tabid=132&News=1556&CatID=11

50 Thùy Linh (29/01/2011), ILO: Tỷ lệ thất nghiệp trên toàn thế giới năm 2010 cao

kỷ lục

http://www.tapchicongsan.org.vn/Home/The-gioi-van-de-su-kien/2011/2706/ILO-Ti-le-that-nghiep-tren-toan-the-gioi-nam-2010-cao.aspx

51 Trịnh Duy Luân, Nguyễn Xuân Mai, Tác động xã hội của hội nhập kinh tế quốc

tế và gia nhập WTO ở Việt Nam

http://www.adetef.org.vn/website/documents/Forum7_VN/01-

Macro%20economy/04-Vien%20XH%20hoc/NC-%20Social%20impacts-%20VN.pdf

52 Mười mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam đạt kim ngạch trên 2 tỷ USD năm 2010 và dự báo năm 2011 (19/04/2011)

http://www.tapchicongnghiep.vn/News/channel/1/News/357/14762/Chitiet.html

53 Ngân hàng Thế giới hỗ trợ 4 tỷ đô la Mỹ tín dụng ưu đãi cho Việt Nam theo Chiến lược Đối tác quốc gia mới

http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/EAST

ASIAPACIFICEXT/VIETNAMINVIETNAMESEEXTN/0,,contentM

DK:21207482~menuPK:486804~pagePK:2865066~piPK:2865079~the

SitePK:486752,00.htm

54 Ngân hàng Thế giới hỗ trợ nâng cao mức sống cho hàng triệu người Việt Nam (30/03/2011)

http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/EASTASIAPACIFI CEXT/VIETNAMINVIETNAMESEEXTN/0,,contentMDK:22873172~menuPK:48 6771~pagePK:2865066~piPK:2865079~theSitePK:486752,00.html

55 Ngân hàng Thế giới phê duyệt khoản tín dụng 456,5 triệu đô giúp Việt Nam trong quá trình chuyển đổi sang nước có thu nhập trung bình

http://web.worldbank.org/WESITE/EXTERNAL/COUTRIES/EASTASIAPACIFIC EXT/VIETNAMINVIETNAMESEEXTN/0,,contentMDK:22629064~menuPK:486 771~pagePK:2865066~piPK:2865079~theSitePK:486752,00.html

56 Nguồn vốn của Ngân hàng Thế giới hỗ trợ các quốc gia nghèo nhất nhận tài trợ

kỷ lục gần 50 tỷ USD (16/12/2010)

http://web.worldbank.org/WESITE/EXTERNAL/COUTRIES/EASTASIAPACIFIC EXT/VIETNAMINVIETNAMESEEXTN/0,,contentMDK:22791956~menuPK:486 771~pagePK:2865066~piPK:2865079~theSitePK:486752,00.html

57 Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (07/05/2011)

http://www.vcci.com.vn/ho-so-thi-truong/viet-nam.htm

58 Thiên Phước (10/08/2011), 1.000 lao động Trung Quốc làm việc không phép tại

Cà Mau

http://vnexpress.net/gl/xa-hoi/2011/08/1-000-lao-dong-trung-quoc-lam-viec-khong-phep-tai-ca-mau/

59 Anh Quân (04/12/2009), VnEconomy - Cam kết ODA lớn nhất từ trước đến nay

http://vneconomy.vn/2009120405046755P0C10/cam-ket-oda-lon-nhat-tu-truoc-toi-nay.htm

60 Chu Tiến Quang, Nhìn lại thành tựu xóa đói, giảm nghèo của Việt Nam giai đoạn 2011 - 2005 và những vấn đề đặt ra

http://www.hids.hochiminhcity.gov.vn/xemtin.asp?idcha=1681&cap=3

&id=4307

61 Số liệu cơ bản (11/10/2010)

http://www.un.org.vn/gii-thui-vit-nam/basic

statistics.html#NGHÈO_ĐÓI

62 Sự chênh lệch cản trở bước tiến của Việt Nam trên con đường bảo vệ sự sống còn của trẻ em (25/01/2008)

http://www.unicef.org/vietnam/vi/media_7877.html

63 Tạp chí Cộng Sản (18/05/2011), Tiếp tục thực hiện chính sách xóa đói, giảm nghèo và an sinh xã hội vùng đặc biệt khó khăn

http://www.tapchicongsan.org.vn/Home/PrintStory.aspx?distribution=1

1938&print=true

64 Thông cáo báo chí tình hình kinh tế - xã hội năm 2011 (30/03/2011)