Văn hóa làng quê trong thơ lục bát đương đại Qua thơ Nguyễn Duy, Đồng Đức Bốn, Phạm Công Trứ Nguyễn Văn Đồng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Luận văn ThS Chuyên ngành: Lý lu
Trang 1Văn hóa làng quê trong thơ lục bát đương đại (Qua thơ Nguyễn Duy, Đồng Đức Bốn, Phạm
Công Trứ) Nguyễn Văn Đồng
Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Luận văn ThS Chuyên ngành: Lý luận văn học; Mã số 60 22 32
Người hướng dẫn: PGS.TS Đoàn Đức Phương
Năm bảo vệ: 2011
Abstract Tìm hiểu văn hóa làng quê trong nền thơ ca dân tộc và hành trình sáng tạo
thi ca của Nguyễn Duy, Đồng Đức Bốn, Phạm Công Trứ Nghiên cứu những biểu hiện văn hóa làng quê trong thơ lục bát của Nguyễn Duy, Đồng Đức Bốn, Phạm Công Trứ thể hiện qua cảnh sắc làng quê, cảnh sinh hoạt văn hóa nơi làng quê, văn hóa nơi người quê và trong cuộc sống mới của người dân quê Nghiên cứu phương thức biểu hiện văn hóa làng quê trong thơ lục bát Nguyễn Duy, Đồng Đức Bốn, Phạm Công Trứ, qua đó làm rõ những nét độc đáo trong cách chiếm lĩnh đời sống và thể hiện đời
sống thông qua hình tượng nghệ thuật của các nhà thơ trên
Keywords Lý luận văn học; Văn học Việt Nam; Thơ lục bát; Văn hóa làng quê
Trang 2Content
MỤC LỤC MỞ ĐẦU 1
CHƯƠNG 1: VĂN HÓA LÀNG QUÊ VÀ SÁNG TÁC CỦA NGUYỄN DUY- ĐỒNG ĐỨC BỐN - PHẠM CÔNG TRỨ 9
1.1 Văn hóa - những vấn đề chung 9
1.1.1 Văn học và văn hóa 9
1.1.1.1 Quan niệm về văn học 9
1.1.1.2 Quan niệm về văn hóa 10
1.1.1.3 Mối quan hệ giữa văn học và văn hóa .12
1.1.2 Một số đặc điểm của văn hóa làng quê 12
1.2 Sự thể hiện của văn hóa làng quê trong nền thơ ca dân tộc 17
1.2.1 Trong thơ ca dân gian 177
1.2.2 Trong thơ ca trung đại 200
1.2.3 Trong thơ ca hiện đại 23
1.3 Hành trình sáng tạo thi ca của Nguyễn Duy, Đồng Đức Bốn, Phạm Công Trứ 27
1.3.1 Nguyễn Duy về “hát những lời của ta” 28
1.3.2 Đồng Đức Bốn - Đời người đời thơ 30
1.3.3 Phạm Công Trứ - “ Người thơ gảy khúc trăng vàng ngõ quê” 333
CHƯƠNG 2: NHỮNG BIỂU HIỆN VĂN HÓA LÀNG QUÊ TRONG THƠ LỤC BÁT NGUYỄN DUY, ĐỒNG ĐỨC BỐN, PHẠM CÔNG TRỨ 36
2.1 Cảnh sắc làng quê 36
2.1.1 Cảnh sắc làng quê trong thơ lục bát Nguyễn Duy 36
2.1.2 Cảnh sắc làng quê trong thơ lục bát Đồng Đức Bốn 44
2.1.3 Cảnh sắc làng quê trong thơ lục bát Phạm Công Trứ 53
2.2 Những cảnh sinh hoạt văn hóa nơi làng quê 58
2.2.1 Phong tục tập quán, hội hè đình đám 58
2.2.2 Cảnh sinh hoạt đời thường của con người lao động chân lấm tay bùn 62
2.3 Văn hóa làng nơi người quê 65
2.3.1 Những người phụ nữ chân quê 65
2.3.2 Những lão nông, trai làng nơi thôn dã 755
Trang 32.3.3 Những em thơ của xứ đồng 77
2.4 Sự thay đổi của văn hóa làng quê trong cuộc sống mới 79
2.4.1 Những mã văn hóa mới mang tính tích cực 80
2.4.2 Những biến thái của văn hóa trong cuộc sống mới 81
CHƯƠNG 3: PHƯƠNG THỨC BIỂU HIỆN VĂN HÓA LÀNG QUÊ TRONG THƠ LỤC BÁT NGUYỄN DUY, ĐỒNG ĐỨC BỐN, PHẠM CÔNG TRỨ 84
3.1.Thể thơ lục bát 84
3.1.1 Khái quát về thể loại thơ lục bát 84
3.1.2 Thơ lục bát trong sáng tác của Nguyễn Duy, Đồng Đức Bốn, Phạm Công Trứ 88
3 2 Triển khai tứ thơ 91
3.2.1 Khái niệm tứ thơ 91
3.2.2 Tứ trong thơ lục bát Nguyễn Duy, Đồng Đức Bốn, Phạm Công Trứ 91
3.3 Xây dựng hình ảnh 96
3.3.1 Những hình ảnh mượn lại từ ca dao, dân ca 97
3.3.2 Những hình ảnh mang đậm hồn quê qua sự sáng tạo của ba tác giả 100
3.4 Ngôn ngữ 103
3.4.1 Đặc điểm ngôn ngữ thơ 103
3.4.2 Ngôn ngữ trong thơ lục bát Nguyễn Duy, Đồng Đức Bốn, Phạm Công Trứ 105
3.5 Giọng điệu 110
3.5.1 Khái niệm 110
3.5.2 Giọng điệu thơ lục bát Nguyễn Duy, Đồng Đức Bốn, Phạm Công Trứ 1111
KẾT LUẬN 115
TÀI LIỆU THAM KHẢO
Trang 4References
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Đào Duy Anh (2006), Văn hóa là gì? Tạp chí Văn hóa dân gian, (số 3), tr
66- 67
2 Lại Nguyên Ân (1986): Tìm giọng mới, thích hợp với người thời mình, Báo Văn nghệ , (số 15), tr 11
3 Bùi Đức Ba (2005): Màu sắc phong tình dân dã và cuộc sống trong Phồn thi I của Phạm Công Trứ, Báo Văn nghệ, (số 46), tr 7; 15
4 M.Bakthin (2005): Sáng tác của F Rabelais và nền văn hóa dân gian trung cổ và phục hưng, Nghiên cứu Văn học, (số 3), tr55-tr67
5 M.Bakthin (2005): Sáng tác của F Rabelais và nền văn hóa dân gian trung cổ và phục hưng, Nghiên cứu văn học, (số 4), tr126-tr143
6 M Bakhtin (1992): Lý luận và thi pháp tiểu thuyết, Trường viết văn
Nguyễn Du, Hà Nội
7 Đồng Đức Bốn (1992): Con ngựa trắng và rừng quả đắng, Nxb Văn học,
Hà Nội
8 Đồng Đức Bốn (1993): Chăn trâu đốt lửa, Nxb Lao động, Hà Nội
Hà Nội
11 Đồng Đức Bốn (2000): Cuối cùng vẫn còn dòng sông, Nxb Hội nhà văn,
Hà Nội
Hà Nội
13 Phạm Quốc Ca (2003): Mấy vấn đề về thơ Việt Nam 1975-2000(chuyên
luận), Nxb Hội Nhà văn, Hà Nội
14 Nguyễn Phan Cảnh (2006): Ngôn ngữ thơ, Nxb Văn học, Hà Nội
15 Hoàng Nhuận Cầm (2002): Rưng rưng bóng mẹ , Đến với thơ Nguyễn Duy, Tạp chí Văn hóa Văn nghệ công an, (Số 8)
16 Nguyễn Duy (1973): Cát trắng, Nxb Quân đội nhân dân
17 Nguyễn Duy (1984): Ánh trăng, Nxb Tác phẩm mới
18 Nguyễn Duy (1987): Mẹ và em, Nxb Thanh Hóa
19 Nguyễn Duy (1994): Sáu và tám, Nxb Văn học, Hà Nội
20 Nguyễn Duy (1994): Về, Nxb Hội Nhà văn, Hà Nội
21 Nguyễn Duy (1997): Bụi, Nxb Văn học, Hà Nôi
22 Nguyễn Duy (2010): Nguyễn Duy thơ, Nxb Văn học, Hà Nội
Trang 523 Nguyễn Đăng Điệp (1994): Giọng điệu trong thơ trữ tình, Tạp chí văn học, (số 1), tr8-tr12
24 Phạm Văn Đồng (2004): Văn hóa và đổi mới , NXb Chính trị Quốc gia,
Hà Nôi
25 Hà Minh Đức (2002): Nguyễn Bính –Thi sĩ của đồng quê, Nxb Văn học,
Hà Nội
26 Hà Minh Đức (1998): Thơ và mấy vấn đề trong thơ Việt Nam hiện đại,
NXb Giáo dục, Hà Nội
27 Hà Minh Đức: Về một số cây bút gần đây trong văn học, Nxb Tác phẩm
mới
28 Erenbua (1956): Công việc của nhà văn, Nxb Văn nghệ
29 Văn Giá (1997): Một lục bát về tre, Bình văn, Nxb Giáo dục, Hà Nội
30 Tế Hanh (1986): “Hoa trên đá” và “Ánh trăng”, Báo Văn nghệ, (số15),
tr3
31 Hoàng Trung Hiếu (2002): “Ánh trăng” của Nguyễn Duy hay tiếng lòng
ai đó, Tạp chí Văn học và tuổi trẻ, (số 13), tr11-tr12
32 Lê Thị Hoài (2006): Xu hướng tìm về thi pháp dân gian trong thơ Việt Nam đương đại qua thơ Nguyễn Duy, Đồng Đức Bốn, Phạm Công Trứ,
Luận văn Thạc sĩ ĐHSP Hà Nội
33 Trần Hoàn (2002): Phác thảo chân dung văn hóa Việt Nam, Nxb Chính trị
Quốc gia, Hà Nội
34 Phạm Đăng Huy (1996): Văn hóa tâm linh, Nxb Hà Nội
35 Lê Quang Hưng (1986): Thơ Nguyễn Duy và Ánh trăng, Tạp chí Văn học
(số 3), tr155-tr158
36 Đặng Liên Hương (2007): Thơ lục bát qua ba tác giả Nguyễn Duy, Lê Đình Cánh, Phạm Công Trứ, Luận văn Thạc sĩ ĐHKHXH và NV Hà Nội
37 Tố Hữu (1973): Xây dựng một nền văn hóa, văn nghệ lớn xứng đáng với nhân dân ta, thời đại ta, Nxb Văn học, Hà Nội
38 Nguyễn Xuân Kính (1992): Thi pháp ca dao, Nxb Khoa học xã hội, Hà
Nội
39 Trần Đăng Khoa (1998): Thơ Nguyễn Duy, Nxb Giáo dục, Hà Nội
40 Mã Giang Lân (2004): Thơ hình thành và tiếp nhận, Nxb Đại học Quốc
gia Hà Nội
41 Phong Lê, Vũ Văn Sỹ, Bích Thu, Lê Lưu Oanh (1998): Thơ Việt Nam hiện đại Nxb Lao động, Hà Nội
42 Phương Lựu (1985): Về quan niệm văn chương cổ Việt Nam, Nxb Giáo
dục, Hà Nội
Trang 643 Nguyễn Đăng Mạnh (1996): Nhà văn tư tưởng và phong cách, Nxb Văn
học, Hà Nội
44 Nguyễn Đăng Mạnh, Nguyễn Đình Chú, Nguyễn An (1992): Tác giả văn học Việt Nam, Tập 2, Nxb Giáo dục, Hà Nội
45 Nguyễn Thị Bích Nga (2000): Thơ lục bát Nguyễn Duy, Luận văn Thạc sĩ
ĐHSP Hà Nội
46 Phạm Thanh Nga (2005): Văn hóa Kinh Bắc và phong cách nghệ thuật Kim Lân, Luận văn Thạc sĩ ĐHSP Hà Nội
47 Phan Ngọc ( 2004): Bản sắc văn hóa Việt Nam, Nxb Văn hóa thông tin,
Hà Nội
48 Nguyễn Hữu Nhàn (2003): Viết truyện về nông thôn là viết về văn hóa Việt Nam, Tạp chí Nhà văn, (số 11), tr64-tr66
49 Vũ Nho (1999): Người thơ gảy khúc trăng vàng ngõ quê, Đi giữa miền
thơ, Nxb Văn học, Hà Nội
50 Nhiều tác giả (1999): Từ điển thuật ngữ văn học, Nxb Đại học Quốc gia
Hà Nội
51 Nhiều tác giả (1966): Từ trong di sản, Nxb Tác phẩm mới, Hà Nội
52 Nhiều tác giả -Hà Minh Đức chủ biên (1993): Lí luận văn học, Nxb Giáo
dục, Hà Nội
53 Đoàn Đức Phương (2005): Nguyễn Bính- hành trình sáng tạo thi ca, Nxb
Giáo dục, Hà Nội
54 Phan Diễm Phương (1998): Lục bát và song thất lục bát, Nxb Khoa học
xã hội, Hà Nội
55 Vũ Quần Phương (2001): Phạm Công Trứ sau 10 năm thề với cỏ may, Tạp chí Nhà văn, (số12)
56 Tấn Phong (1993): Tiếng nói những cây bút trẻ, Báo Văn nghệ ,(số 41),
tr3
57 Nguyễn Thị Đỗ Quyên (2005): Nguyễn Duy và thơ lục bát, Thơ, (số 22)
58 Trình Đình Sử (2005): Tuyển tập, Nxb Giáo dục, Hà Nội
59 Vũ Văn Sỹ (1999): Nguyễn Duy- người thương mến đến tận cùng chân thật, Tạp chí Văn học (số 10), tr68-tr74
60 Đỗ Ngọc Thạch (1997): Người vợ trong thơ Nguyễn Duy, Báo Phụ nữ Việt Nam, (số 1), tr11 ; tr17
61 Bùi Quang Thanh (1986): Lễ hội truyền thống và hiện đại, Tạp chí Văn học, (số 5), tr155-tr158
62 Hoài Thanh (1972): Báo Văn nghệ, tr5
Trang 763 Trần Ngọc Thêm (1997): Tìm hiểu về bản sắc văn hóa Việt Nam Nxb
TpHCM
64 Đỗ Ngọc Thống (2002): Tầm văn hóa và bút lực của người viết, Tạp chí Văn học và tuổi trẻ, (số 6), tr 31-tr36
65 Đỗ Thị Minh Thúy (1999): Về mối quan hệ giữa văn hóa và văn học, Nxb
Văn hóa thông tin, Hà Nội
66 Nguyễn Khánh Toàn (1980):Lịch sử văn học Việt Nam, Nxb Khoa học xã
hội, Hà Nội
67 Hoàng Trinh (1998): Bản sắc văn hóa Việt Nam trong tiến trình lịch sử, Tạp chí Văn học, (số 8), tr3-tr6
68 Phạm Công Trứ: Lời thề cỏ may (I, II, III), NXb văn học, Hà Nội
69 Phạm Công Trứ (2000): Cỏ may thi tập, NXb Văn học, Hà Nội
70 Phạm Công Trứ (2004): Phồn thi(I), Nxb Hội Nhà văn, Hà Nội
71 Phạm Công Trứ (2006): Phồn thi(II), Nxb Hội nhà văn, Hà Nội
72 Phạm Công Trứ (2009): Phồn thi(III), Nxb Hội nhà văn, Hà Nội
73 Đỗ Minh Tuấn (2002): Ngày văn học lên ngôi ,Tiểu luận phê bình, Nxb
Văn học
74 Phạm Thu Yến (1998): Ca dao vọng về trong thơ Nguyễn Duy, Tạp chí Văn học (số 7),tr76-tr82
75 Lê Trí Viễn (1997): Đến với bài thơ hay, Nxb Giáo dục, Hà Nội
76 http://www.cuocsongviet.com.vn Chợ-quê
77 http://www.vnca.cand.com.vn Phạm Công Trứ- gã nhà quê ở phố
79 http://www.baomoi.com.vn Nguyễn Duy- Tiếng thơ vượt ra ngoài biên giới
80 http://www.baobinhdinh.com.vn Bàn về giọng điệu trong thơ trữ tình
81 http://www.diendan.go.vn Đặc điểm ngôn ngữ thơ
82 http://www.cand.com.Những bài thơ cuối cùng của Đồng Đức Bốn
83 http://www.phongdiep.net Tản mạn về tứ và cấu tứ