Xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá năng lực công nghệ các doanh nghiệp chế biến thuỷ sản trên địa bàn tỉnh Bạc Liêu

Xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá năng lực công nghệ các doanh nghiệp chế biến thuỷ sản trên địa bàn tỉnh Bạc Liêu Nguyễn Văn Thắng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Luận v

Xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá năng lực công nghệ các doanh nghiệp chế biến thuỷ sản

trên địa bàn tỉnh Bạc Liêu

Nguyễn Văn Thắng

Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Luận văn Thạc sĩ ngành: Quản lí Khoa học và Công nghệ; Mã số: 60.34.04.12

Người hướng dẫn: TS Vũ Xuân Quang

Năm bảo vệ: 2013

Abtracts: Trình bày cơ sở lý luận của tiêu chí đánh giá năng lực công nghệ Khảo sát

thực trạng hoạt động của các doanh nghiệp chế biến thuỷ sản trên địa bàn tỉnh Bạc Liêu

từ đó xây dựng hệ thống tiêu chí để đánh giá năng lực công nghệ phù hợp nhằm xác định những điểm ma ̣nh và yếu v ề năng lực công nghệ của các doanh nghiệp này Trên cơ sở đánh giá được năng lực công nghệ của các doanh nghiệp chế biến thuỷ sản sẽ giúp cho các doanh nghiệp, các nhà quản lí nắm bắt được thực trạng năng lực công nghệ của doanh nghiệp như thế nào từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao năng lực công nghệ cho các doanh nghiệp nhằm giúp cho các doanh nghiệp tăng sức cạnh tranh, tăng lợi nhuận và ngày càng phát triển Ứng dụng trong thực tiễn: Hệ thống tiêu chí đánh giá không chỉ áp dụng ở tỉnh Bạc Liêu mà còn có thể nhân rộng ra cho các địa phương khác trong khu vực Đồng bằng Sông Cửu Long nhằm để đánh giá năng lực công nghệ cho các doanh nghiệp

chế biến thuỷ sản

Keywords: Năng lực công nghệ; Tiêu chí đánh giá; Chế biến thủy sản; Bạc Liêu; Doanh

nghiệp

Content

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Công nghệ là tập hợp các phương pháp, quy trình, kỹ năng, bí quyết, công cụ, phương

tiện dùng để biến đổi các nguồn lực thành sản phẩm (Luật Khoa học và Công nghệ - Việt Nam

năm 2000) Hay nói cách khác, công nghệ là một công cụ để biến đổi tài nguyên thiên nhiên

thành hàng hoá có ích Bằng lao động và óc sáng tạo của mình con người tạo ra nhiều thành quả

về khoa học và công nghệ ứng dụng vào mọi lĩnh vực để biến đổi nguồn tài nguyên thiên nhiên thành những sản phẩm phục vụ cho sản xuất và tiêu dùng hàng ngày Trong môi trường cạnh

tranh quốc tế ngày càng tăng, các quốc gia trên thế giới coi công nghệ là một biến số chiến lược quyết định sự phát triển kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia Công nghệ cho phép ta tạo ra môi trường sống nhân tạo đầy đủ và tiện nghi hơn, quan hệ giữa công nghệ và quá trình biến đổi xã hội đã tăng thêm sức mạnh cho nhau

Bạc Liêu là một tỉnh thuộc vùng Đồng bằng sông Cửu Long, giáp các tỉnh Hậu Giang , Sóc Trăng, Kiên Giang, Cà Mau và có 56km bờ biển ở phía đông và đông nam Cơ cấu kinh tế của Bạc Liêu: khu vực nông nghiệp chiếm 51,7%; công nghiệp - xây dựng chiếm 24,52% và dịch

vụ chiếm 23,78% trong GDP Hiện nay tỉnh Bạc Liêu có 22 nhà máy chế biến thủy sản với công suất trung bình từ 3000 – 6000 tấn sản phẩm/năm/doanh nghiệp, tổng công suất chế biến khoảng 100.000 tấn/năm, giá trị xuất khẩu hàng năm đạt trên 100 triệu USD Chế biến thủy sản là ngành kinh tế chủ lực của tỉnh Bạc Liêu hiện nay và trong thời gian tới Trong thời kỳ hội nhập kinh tế hiện nay tạo ra cho các doanh nghiệp chế biến thủy sản của tỉnh những áp lực rất lớn trước sự đòi hỏi của thị trường

Hiện nay, cơ quan quản lý nhà nước về công nghệ (Sở Khoa học và Công nghệ) và cơ quan quản lý nhà nước về công nghiệp (Sở Công thương) của tỉnh Bạc Liêu chưa thực hiện việc đánh giá năng lực công nghệ của các doanh nghiệp nói chung và doanh nghiệp chế biến thủy sản nói riêng trên địa bàn tỉnh nhằm để xác định điểm mạnh, điểm yếu một cách đầy đủ nhất về năng lực công nghệ của doanh nghiệp Nguyên nhân chủ yếu là chưa có bộ tiêu chí phù hợp với thực

tế và mang tính khách quan để đánh giá năng lực công nghệ của từng doanh nghiệp Việc thiếu một hệ thống tiêu chí sẽ khiến cho các cơ quan chức năng không đánh giá được hiện trạng của các doanh nghiệp thuộc một số ngành sản xuất chủ lực trọng điểm trên địa bàn tỉnh về năng lực công nghệ, cơ sở hạ tầng khoa học công nghệ, tình hình đổi mới công nghệ và đổi mới sản phẩm

từ đó dẫn đến gặp nhiếu khó khăn trong việc đề xuất các biện pháp, chính sách, giải pháp hỗ trợ

và khuyến khích các doanh nghiệp nâng cao năng lực công nghệ và đổi mới công nghệ, đổi mới sản phẩm trong hoạt động sản xuất, nâng cao năng lực cạnh tranh và nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp

Vì vậy, việc xây dựng các tiêu chí để đánh giá năng lực công nghệ của các doanh nghiệp chế biến thủy sản trên địa bàn tỉnh Bạc Liêu có ý nghĩa rất quan trọng nhằm xác định năng lực công nghệ hiện nay của doanh nghiệp, phát hiện những điểm mạnh để phát huy, những điểm còn yếu kém từ đó đề ra các biện pháp khắc phục, định hướng được các giải pháp nâng cao năng lực

công nghệ cho doanh nghiệp chế biến thủy sản một cách chính xác là thật sự cần thiết hiện nay ở tỉnh Bạc Liêu

Trên cơ sở đó, với cương vị phụ trách công tác quản lý công nghệ tại Sở Khoa học và

Công nghệ, tác giả đã chọn đề tài “Xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá năng lực công nghệ các

doanh nghiệp chế biến thủy sản trên địa bàn tỉnh Bạc Liêu” với mục đích là tìm hiểu và xây

dựng hệ thống tiêu chí phù hợp để áp dụng đánh giá năng lực công nghệ hiện nay của các doanh nghiệp chế biến thủy sản trên địa bàn tỉnh Bạc Liêu

2 Lịch sử nghiên cứu

Đến thời điểm hiện nay, đã có nhiều tác giả trong và ngoài nước tiến hành nghiên cứu về đánh giá năng lực công nghệ

Giáo sư kinh tế Martin Fransman, giám đốc Viện Nghiên cứu Công nghệ Nhật Bản - Châu Âu của Đại học Edinburgh tại Anh là một trong những người đầu tiên đã cố gắng xác định

và đánh giá năng lực công nghệ của các nước đang phát triển Ông cho rằng bất kỳ sự đánh giá năng lực công nghệ nào cũng phải bao gồm những yếu tố sau đây:

- Năng lực tìm kiếm các công nghệ khác hiện có để thay thế và lựa chọn công nghệ thích hợp nhất để nhập khẩu

- Năng lực nắm vững công nghệ nhập khẩu và sử dụng có hiệu quả để chuyển đổi đầu vào thành đầu ra

- Năng lực thích nghi công nghệ nhập khẩu cho phù hợp với điều kiện sản xuất ở địa phương

- Năng lực phát triển cao hơn nữa công nghệ đã có, thể hiện khả năng đổi mới trong nước tăng lên

- Năng lực thể chế hóa việc tìm kiếm những đổi mới và những đột phá quan trọng hơn nhờ phát triển các phương tiện nghiên cứu và triển khai trong nước

- Tiến hành nghiên cứu cơ bản để tiếp tục nâng cấp công nghệ

Ở Việt Nam trong những năm gần đây có ít công trình nghiên cứu về đánh giá năng lực công nghệ của các doanh nghiệp công nghiệp mà chỉ tập trung vào đánh giá trình độ công nghệ

Một số công trình tiêu biểu về đánh giá năng lực công nghệ ở nước ta đã thực hiện gần đây như sau:

- Đề tài “Đánh giá trình độ và năng lực công nghệ của các lĩnh vực sản xuất công nghiệp

trên địa bàn tỉnh Hải Dương”, Chủ nhiệm đề tài: KS Nguyễn Duy Sách, Phó Giám đốc Sở

Khoa học và Công nghệ tỉnh Hải Dương, thực hiện từ 2003 – 2004 Đề tài thực hiện việc đánh giá năng lực công nghệ theo tổng thể các chỉ tiêu thuộc về năng lực công nghệ hầu hết các doanh nghiệp thuộc 5 lĩnh vực điều tra đều đạt loại khá trở lên với 19 chỉ tiêu Năng lực công nghệ của doanh nghiệp, lĩnh vực công nghiệp hoặc toàn ngành công nghiệp thể hiện chủ yếu phụ thuộc vào vai trò tổ chức quản lý, nguồn nhân lực Trình độ và năng lực công nghệ của phần lớn các doanh nghiệp mới ở các giai đoạn thích nghi công nghệ được chuyển giao hoặc lặp lại quy trình công nghệ được chuyển giao và những thay đổi, cải tiến nhỏ về quy trình công nghệ Hầu như chưa có doanh nghiệp nào tiến hành nghiên cứu - triển khai để thực sự để có được quy trình công nghệ của mình cũng như các sản phẩm hoàn toàn mới

- Đề tài “Xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá năng lực công nghệ trong doanh

nghiệp sản xuất công nghiệp” của tác giả Nguyễn Hoàng Anh (2009) Nội dung của đề tài là

trình bày cơ sở lý luận về đánh giá năng lực đổi mới công nghệ, vai trò của năng lực đổi mới công nghệ với đổi mới công nghệ; công nghệ với doanh nghiệp sản xuất công nghiệp Tính tất yếu của đổi mới công nghệ Phân tích thực trạng hoạt động đổi mới công nghệ và hoạt động đánh giá năng lực đổi mới công nghệ của doanh nghiệp sản xuất công nghiệp trên địa bàn Phú Thọ Những khó khăn trong việc đánh giá năng lực đổi mới công nghệ của doanh nghiệp công nghiệp trên địa bàn và hướng tháo gỡ khó khăn này Nêu cơ sở, quan điểm, lý do đề xuất lựa chọn và xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá năng lực công nghệ trong doanh nghiệp công nghiệp Áp dụng thử hệ thống tiêu chí vào đánh giá năng lực đổi mới công nghệ tại một số doanh nghiệp cụ thể

Bạc Liêu có lợi thế về ngành chế biến thủy sản, vì thế có rất nhiều doanh nghiệp chế biến

thủy sản đang hoạt động Sự khác biệt của đề tài “Xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá năng

lực công nghệ của các doanh nghiệp chế biến thủy sản trên địa bàn tỉnh Bạc Liêu, tỉnh Bạc Liêu” là nghiên cứu ở một lĩnh vực cụ thể, từ đó đề xuất các tiêu chí đánh giá năng lực riêng

cho các doanh nghiệp chế biến thủy sản nhằm xác định được điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức của doanh nghiệp

3 Mục tiêu nghiên cứu

Xây dựng các tiêu chí để áp dụng vào việc đánh giá năng lực công nghệ của các doanh nghiệp chế biến thủy sản trên địa bàn tỉnh Bạc Liêu

4 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài tập trung xây dựng các tiêu chí dùng để đánh giá năng lực công nghệ của các doanh nghiệp chế biến thủy sản

Quy mô và loại hình doanh nghiệp: doanh nghiệp nhỏ và vừa

Phạm vi địa lý: trên toàn bộ tỉnh Bạc Liêu

Phạm vi thời gian: Đề tài tực hiện trong thời gian 06 tháng, từ 6 – 12/2013

5 Mẫu khảo sát

Số lượng khảo sát thực trạng năng lực công nghệ: 20 nhà máy chế biến thủy sản (xem

phần phụ lục)

Áp dụng các tiêu chí để đánh giá lại năng lực công nghệ tại 20 doanh nghiệp chế biến thủy sản đã khảo sát

6 Câu hỏi nghiên cứu

Có thể áp dụng các tiêu chí đánh nào để đánh giá năng lực công nghệ của các doanh nghiệp chế biến thủy sản của tỉnh Bạc Liêu hiện nay?

7 Giả thuyết nghiên cứu

Vấn đề cơ bản của việc phân tích và đánh giá năng lực công nghệ là chọn các tiêu chí nào phản ánh một cách đầy đủ năng lực công nghệ của một doanh nghiệp chế biến thủy sản

8 Phương pháp nghiên cứu

8.1 Phương pháp nghiên cứu tài liệu:

- Thống kê tổng hợp kế thừa và sử dụng tài liệu, kết quả nghiên cứu của các công trình đã được công bố có liên quan đến đề tài nghiên cứu của luận văn

- Phân tích, tổng hợp các số liệu thu thập từ các nguồn: các website của các tổ chức có liên quan

- Nghiên cứu, tổng hợp, phân tích các lý thuyết về quản lý công nghệ, năng lực công nghệ, tiêu chí đánh giá năng lực công nghệ cơ sở

- Các cơ sở dữ liệu về hiện trạng hoạt động của các doanh nghiệp chế biến thủy sản địa bàn tỉnh Bạc Liêu

8.2 Phương pháp điều tra bảng hỏi:

Lập phiếu khảo sát hiện trạng năng lực công nghệ các doanh nghiệp chế biến thủy sản điển hình

Tổng số phiếu khảo sát là 20, mỗi doanh nghiệp được gửi 01 phiếu

Phiếu khảo sát được gửi đến đối tượng là cán bộ phụ trách kỷ thuật là Phó giám đốc phụ trách chất lượng hoặc quản đốc phân xưởng

Nội dung khảo sát thu thập các thông tin về nguồn gốc công nghệ, chế độ vận hành, bảo trì và sửa chữa thiết bị, đổi mới công nghệ, đầu tư xây dựng xưởng thực nghiệm, tiêu chuẩn quản

lý chất lượng sản phẩm…của doanh nghiệp

8.3 Phương pháp phân tích SWOT:

Phương pháp phân tích SWOT (còn gọi là ma trận SWOT) là phương pháp phân tích các điểm mạnh (Strengths), điểm yếu (Weaknesses), cơ hội (Opportunities) và thách thức (Threats) Công cụ này thường dùng để đánh giá tổng quan một đối tương cụ thể (một doanh nghiệp, một lĩnh vực, một vùng, một dự án…) Trong nghiên cứu này, khung phân tích SWOT được dùng để tìm hiểu những điểm mạnh, điểm yếu, những cơ hội và thách thức của các doanh nghiệp chế biến thủy sản trên địa bàn tỉnh Bạc Liêu

9 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

Ý nghĩa khoa học:

Góp phần xây dựng hệ thống các tiêu chí để đánh giá hiện trạng năng lực công nghệ tại một

số doanh nghiệp chế biến thủy sản trên địa bàn tỉnh Bạc Liêu

Ý nghĩa thực tiễn:

Việc xây dựng hệ thống các tiêu chí đánh giá này mang ý nghĩa thực tiễn đối với các cơ quan được giao trách nhiệm quản lý công nghiệp và quản lý công nghệ của tỉnh Bạc Liêu Hệ thống tiêu chí này là cơ sở để đánh giá hiện trạng năng lực công nghệ tại một số doanh nghiệp chế biến thủy sản, qua đó xác định được các điểm mạnh, yếu về năng lực công nghệ của các doanh nghiệp chế biến thủy sản, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao năng lực công nghệ cho các doanh nghiệp này Hệ thống tiêu chí đánh giá không chỉ áp dụng ở tỉnh Bạc Liêu mà còn có thể nhân rộng ra cho các địa phương khác trong khu vực Đồng bằng Sông Cửu Long nhằm để đánh giá năng lực công nghệ cho các doanh nghiệp chế biến thủy sản

10 Kết cấu luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục, luận văn gồm 3 chương sau :

- Chương 1: Cơ sở lý luận của tiêu chí đánh giá năng lực công nghệ

- Chương 2: Thực trạng đánh giá năng lực công nghệ các doanh nghiệp chế biến thủy sản tỉnh Bạc Liêu

- Chương 3: Đề xuất các tiêu chí đánh giá năng lực công nghệ các doanh nghiệp chế biến thủy sản

References

[1] Phan Tú Anh (2006), “Giáo trình Quản lý Công nghệ”, Học viện Công nghệ Bưu Chính

viễn thông

[2] Trần Ngọc Ca, Bài giảng công nghệ và quản lý công nghệ

[3] Vũ Cao Đàm, “Phương pháp luận nghiên cứu khoa học”, tái bản lần thứ 2 Nhà xuất bản

Giáo dục

[4] Nguyễn Thị Thu Hằng (2001), Tài liệu môn học Quản lý công nghệ, Khoa Quản lý Công

nghiệp, trường đại học Bách Khoa Tp.HCM

[5] Tạ Bá Hưng (1997), Atlas công nghệ tập 1 Nguyên lý phát triển dựa trên cơ sở công nghệ

Trung tâm thông tin tư liệu KH&CN quốc gia

[6] Luật Khoa học và Công nghệ 2006

[7] Võ Văn Tiềm (2007), “Nâng cao năng lực công nghệ trong công ty đá mài ở tỉnh Hải

Dương”, Nghd: PGS.TS Vũ Cao Đàm ĐHKHXH & NV

[8] Sở Khoa học và Công nghệ thành phố Hồ Chí Minh (2005), Đánh giá trình độ công nghệ

các ngành công nghiệp trên địa bàn TP.HCM

[9] Trường Đại học Kinh tế Quốc Dân, “Giáo trình Quản lý Công nghệ”, Nhà xuất bản Đại

học Kinh tế Quốc Dân, 2010

[10] Các website:

- www.baclieu.gov.vn

- www.fistenet.gov.vn

- www.vasep.com.vn