giáo trình mô đun sản xuất cây giống cà phê từ hạt

Nội dung mô đun bao gồm các công việc cần thực hiện để sản xuất đượccây giống cà phê đạt tiêu chuẩn như chọn quả giống cà phê, xử lý quả cà phêgiống, bảo quản, vận chuyển hạt giống, xử l

Trang 1

GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN

SẢN XUẤT CÂY GIỐNG

CÀ PHÊ TỪ HẠT

MÃ SỐ: MĐ04 NGHỀ SẢN XUẤT CÂY GIỐNG CAO SU, CÀ PHÊ, HỒ TIÊU

Trình độ: Sơ cấp nghề

Trang 3

LỜI GIỚI THIỆU

Chương trình đào tạo nghề “Sản xuất cây giống các cây cao su, cà phê, hồ

tiêu” cùng với bộ giáo trình được biên soạn đã tích hợp những kiến thức, kỹ năng

cần có của nghề, đã cập nhật những tiến bộ của khoa học kỹ thuật và thực tế sảnxuất cây giống tại các địa phương trong cả nước, do vậy giáo trình này là một tàiliệu hết sức quan trọng và cần thiết đối với những người đã, đang và sẽ làm nghềsản xuất cây giống cao su, cà phê, hồ tiêu

Bộ giáo trình này gồm 7 quyển:

1) Giáo trình mô đun Chuẩn bị vườn ươm

2) Giáo trình mô đun Sản xuất gỗ ghép cao su

3) Giáo trình mô đun Sản xuất cây giống cao su

4) Giáo trình mô đun Sản xuất cây giống cà phê từ hạt

5) Giáo trình mô đun Sản xuất cây giống cà phê ghép

6) Giáo trình mô đun Sản xuất hồ tiêu giống

7) Giáo trình mô đun Tiêu thụ cây giống

Để hoàn thiện bộ giáo trình này chúng tôi đã nhận được sự chỉ đạo, hướngdẫn của Vụ Tổ chức Cán bộ – Bộ Nông nghiệp và PTNT; Tổng cục dạy nghề - BộLao động - Thương binh và Xã hội Trong quá trình biên soạn chúng tôi cũngnhận được nhiều ý kiến đóng góp của các nhà khoa học, cán bộ kỹ thuật, cán bộquản lý của các Trung tâm, các cán bộ khuyến nông và những nông dân trực tiếplàm nghề sản xuất cây giống cao su, cà phê, hồ tiêu, Ban Giám Hiệu và các thầy

cô giáo Trường Trung học Lâm nghiệp Tây Nguyên Chúng tôi xin được gửi lờicảm ơn đến Vụ Tổ chức cán bộ – Bộ Nông nghiệp và PTNT, Tổng cục dạy nghề,Ban lãnh đạo các Trung tâm, Trường, các cơ sở sản xuất, các nhà khoa học, cáccán bộ kỹ thuật, các thầy cô giáo đã tham gia đóng góp nhiều ý kiến quý báu, tạođiều kiện thuận lợi để hoàn thành bộ giáo trình này

Bộ giáo trình là cơ sở cho các giáo viên soạn bài giảng để giảng dạy, là tàiliệu nghiên cứu và học tập của học viên học nghề “Sản xuất cây giống cao su, càphê, hồ tiêu” Các thông tin trong bộ giáo trình có giá trị hướng dẫn giáo viên thiết

kế và tổ chức giảng dạy các mô đun một cách hợp lý Giáo viên có thể vận dụngcho phù hợp với điều kiện và bối cảnh thực tế trong quá trình dạy học

Giáo trình này là 01 trong số 07 giáo trình mô đun của chương trình đào tạonghề “Sản xuất cây giống cao su, cà phê, hồ tiêu” trình độ sơ cấp Trong mô đunnày có 07 bài dạy thuộc thể loại tích hợp

Mặc dù đã hết sức cố gắng nhưng trong quá trình biên soạn chắc chắn khôngtránh khỏi những sai sót nhất định, chúng tôi mong nhận được nhiều ý kiến đóng

Trang 4

góp từ các nhà khoa học, các cán bộ kỹ thuật, các đồng nghiệp và độc giả để giáotrình ngày một hoàn thiện hơn.

Xin chân thành cảm ơn!

Tham gia biên soạn:

1) Nguyễn Quốc Khánh - Chủ biên

2) Phạm Thị Bích Liễu

3) Lê Thị Nga

Trang 5

MỤC LỤC

Danh sách Ban chủ nhiệm xây dựng chương trình, biên soạn

giáo trình dạy nghề trình độ sơ cấp

77

Danh sách Hội đồng nghiệm thu chương trình, giáo trình dạy

nghề trình độ sơ cấp

77

Trang 6

MÔ ĐUN SẢN XUẤT CÂY GIỐNG CÀ PHÊ TỪ HẠT

Mã số mô đun: MĐ 04

Giới thiệu mô đun:

Mô đun 04:“Sản xuất cây giống cà phê từ hạt” có thời gian học tập là 76 giờ,trong đó có 16 giờ lý thuyết, 52 giờ thực hành và 8 giờ kiểm tra

Nội dung mô đun bao gồm các công việc cần thực hiện để sản xuất đượccây giống cà phê đạt tiêu chuẩn như chọn quả giống cà phê, xử lý quả cà phêgiống, bảo quản, vận chuyển hạt giống, xử lý và ủ hạt thúc mầm, gieo hạt và cấycây, chăm sóc cây con và xuất vườn Đồng thời mô đun này cũng trình bày hệthống các bài tập, bài thực hành cho từng bài dạy

Học xong mô đun này, học viên sẽ thực hiện được các khâu kỹ thuật sảnxuất cây giống cà phê đủ tiêu chuẩn để trồng mới

Bài 1: CHỌN QUẢ GIỐNG CÀ PHÊ

Mã bài: MĐ 04-01

Mục tiêu:

- Trình bày được tiêu chuẩn của hạt giống tốt

- Nêu được kỹ thuật thu hái, chọn lựa và bảo quản quả giống cà phê

- Thu hái, chọn lựa và bảo quản quả giống đúng kỹ thuật

- Có trách nhiệm về chất lượng cây giống sản xuất ra

A Nội dung:

1.Tiêu chuẩn hạt giống tốt

- Vườn tốt : vườn cây sinh trưởng phát triển tốt năng suất cao, ổn định,không sâu bệnh

Trang 7

Hình 4.1.1 Vườn cà phê tốt

- Cây tốt : cây sinh trưởng phát triển tốt năng suất cao, ổn định, cây có bộtán cân đối, không sâu bệnh, ra hoa quả tập trung và ít nhất phải kinh doanh từnăm thứ 4 trở đi ( sau khi trồng 8 – 15 năm)

Hình 4.1.2 Cây cà phê tốt

- Quả tốt : quả phải to mập và có 2 hạt bình thường, không dị hình, phải loại

bỏ quả 1 hạt và quả 3 hạt, khi hái phải đúng độ chín (thường 600 – 800 quả/1kg)

Trang 8

Hình 4.1.3 Quả cà phê vối

Hình 4.1.4 Quả cà phê chè

- Hạt tốt : hạt phải to, cân đối, còn nguyên vỏ thóc

Trang 9

Hình 4.1.5 Hạt cà phê tốt

Hiện nay việc sử dụng hạt giống của cây thực sinh từ hạt lai đa dòng ưu tú

sẽ giúp khắc phục bớt những nhược điểm của hiện tượng tạp giao đối với cây càphê vối ( vì cà phê vối là cây thụ phấn chéo)

Hình 4.1.6.Vườn sản xuất hạt lai đa dòng của Viện KHKT NLN Tây Nguyên

2 Xác định lượng hạt giống cần chuẩn bị

2.1 Căn cứ để xác định lượng hạt giống cần chuẩn bị:

Trang 10

- Tổng số cây con phải có theo các hợp đồng mua bán đã ký.

- Tổng số cây con phải có để phục vụ cho các nhu cầu khác: Trồng trong giađình hoặc để bán lẻ

- Số lượng cây con cần dự phòng vì trong quá trình gieo ươm, cây con sẽ bịhao hụt đi do:

+ Nhiều hạt không nảy mầm

+ Cây con bị chết do sâu bệnh, do chăm sóc…

+ Cây con bị hao hụt trong quá trình bốc xếp

+ Cây con không đủ tiêu chuẩn xuất vườn

2.2 Lượng hạt giống cần chuẩn bị

- Tuỳ vào ẩm độ trong hạt và kích thước hạt mà số lượng hạt giống trong 1

kg hạt cà phê thóc làm giống sẽ khác nhau:

+ Cà phê vối : 2.000 – 2.500 hạt/1kg

+ Cà phê chè thấp cây : 3.000 – 3.500 hạt/1kg

+ Cà phê chè cao cây : 2.000 – 2.500 hạt/1kg

- Như vậy lượng hạt giống cần chuẩn bị sẽ bằng:

N = n + (n x % tỉ lệ hạt giống không nảy mầm)

3 Thu hái và chọn lựa quả giống

3.1 Thu hái

- Phải hái đúng độ chín : quả cà phê tươi có màu đỏ tự nhiên trên cây

Hình 4.1.7 Quả cà phê chín

Trang 11

- Không được hái quả cà phê còn xanh, chín nẫu, còn ương, quả khô hoặc bị

dị dạng…

- Cà phê hái không được lẫn tạp chất như đất đá, cành lá

- Chỉ thu hái quả chín, không được tuốt cả chùm, không được làm gẫy cành,rụng lá, nụ, hoa ảnh hưởng đến vụ sau

3.2 Chọn lựa quả giống

Trang 12

4 Bảo quản quả giống

- Quả giống đã chín hoàn toàn sau khi hái đem về cần được chế biến trongvòng 24 giờ (chế biến ngay là tốt nhất)

- Nếu chưa có điều kiện để chế biến ngay thì phơi rải mỏng dày từ 8 – 10

cm nơi râm mát

- Cần bảo quản quả giống tốt để đảm bảo được chất lượng

B Câu hỏi và bài tập thực hành

1 Các câu hỏi

1.1 Hãy nêu tiêu chuẩn của hạt giống tốt

1.2 Việc sử dụng hạt giống của cây thực sinh từ hạt lai đa dòng ưu tú có ưu điểmgì?

1.3 Quả giống cà phê sau khi hái đem về nên:

a Để 24 giờ rồi chế biến

b Để 30 giờ rồi chế biến

c, Để 36 giờ rồi chế biến

+ Giáo viên nêu mục tiêu, nội dung công việc

+ Gọi một học viên lên thực hiện, giáo viên cùng các học viên còn lại quan sát.+ Yêu cầu các học viên nhận xét, đánh giá quá trình và kết quả thực hiện của họcviên làm mẫu

+ Giáo viên tổng hợp, nhận xét các tình huống thực hành

+ Chia lớp thành nhiều nhóm, mỗi nhóm có 5-6 học viên, bầu nhóm trưởng Cácnhóm trưởng hỗ trợ giáo viên quản lý, giám sát nhóm

+ Giao bài tập cho từng nhóm, cá nhân

Trang 13

+ Các nhóm triển khai thực hiện công việc

+ Giáo viên kiểm tra, hỗ trợ và giải đáp vướng mắc Nhắc những lưu ý trong quátrình thao tác

- Thời gian cần thiết để thực hiện công việc: 3 giờ

- Địa điểm: vườn cà phê đủ tiêu chuẩn để lấy giống

- Kết quả và tiêu chuẩn của sản phẩm:

+ Cây cà phê được thu hái lấy giống không bị gãy cành, rụng lá, rụng hoa

+ Quả cà phê to mập, có 2 hạt, nhân hạt to, đủ tiêu chuẩn để chế biến làm giống

2.1 Bài thực hành số 4.1.2: Chọn lựa và bảo quản quả cà phê giống

- Nguồn lực cần thiết:

+ 10 kg quả giống cà phê

+ Thúng, rổ, bao, …

- Cách tổ chức thực hiện:

+ Chia lớp thành nhiều nhóm, mỗi nhóm có 5 - 6 học viên, bầu nhóm trưởng Cácnhóm trưởng hỗ trợ giáo viên quản lý, giám sát nhóm

- Địa điểm: lớp học, hộ gia đình học viên

+ Quả cà phê to mập, có 2 hạt, nhân hạt to, đủ tiêu chuẩn để chế biến làm giống+ Không có quả cà phê già, xanh, ương

+ Phơi rải mỏng quản cà phê, nơi râm mát

Trang 14

C Ghi nhớ

- Lấy giống theo phương pháp 4 tốt

- Chuẩn bị đủ lượng giống để gieo ươm

- Hạt giống cần được chế biến sớm

- Bảo quản quả giống cẩn thận

Trang 15

Bài 2: XỬ LÝ QUẢ CÀ PHÊ GIỐNG

Mã bài: MĐ04-02

Mục tiêu:

- Nêu được các bước công việc để xử lý quả cà phê giống

- Thực hiện được kỹ thuật xử lý quả giống

- Có ý thức trách nhiệm về chất lượng quả giống

A Nội dung:

1 Loại bỏ vỏ thịt

- Sử dụng máy các loại máy xát đĩa, trống hoặc trục côn để tách lớp vỏ quả

- Bóc tách vỏ thịt bằng tay

- Yêu cầu khi loại bỏ vỏ thịt:

+ Vỏ thịt tách rời khỏi nhân hạt

+ Không làm trầy xước nhân hạt cà phê

- Lưu ý: không nên dùng chân đạp để tách lớp vỏ quả vì dễ làm tổn thươngnhân hạt

+ Đậy bao lại

+ Đặt nơi khô ráo, ấm áp

+ Đảo trộn khối hạt giống ủ từ 2 – 3 lần

+ Thời gian ủ từ 10 – 12 giờ

Trang 16

3 Rửa chua

- Đem hạt giống đã ủ đãi bằng nước sạch trong nhiều lần để sạch nhớt

- Khi sờ lên bề mặt hạt giống không còn thấy lớp nhớt là được

- Thường xuyên đảo từ 1 – 2 giờ một lần để hạt giống khô đều, ít nứt nẻ

5 Kiểm tra độ ẩm hạt giống

- Trong quá trình phơi cần kiểm tra độ ẩm hạt giống thường xuyên

- Mẫu hạt giống lấy để xác định độ ẩm cần đại diện cho toàn bộ lượng hạtgiống đã xử lý

- Dùng máy để đo độ ẩm để kiểm tra hoặc có thể kiểm tra bằng cách dùngrăng cắn nếu thấy hạt hơi dẻo là đã đủ độ ẩm để cung cấp làm giống

- Khi độ ẩm trong hạt còn từ 20 – 30 % là có thể đem đi xử lý để gieo ươmngay Gieo ươm càng sớm tỷ lệ nảy mầm càng cao, cây con mọc khoẻ

1.1 Hãy nêu kỹ thuật ủ hạt cà phê

1.2 Khi phơi hạt giống cà phê cần phải:

a Phơi nơi râm mát, thoáng gió hoặc nắng nhẹ

Trang 17

+ 10 kg quả giống cà phê

+ Máy xát tươi cà phê loại nhỏ

+ Thúng, rổ, bao, thau, chậu, nước sạch

+ Gọi một học viên trong lớp thực hiện làm mẫu các thao tác trong bài thực hành,giáo viên cùng các học viên còn lại quan sát

+ Yêu cầu các học viên nhận xét, đánh giá quá trình và kết quả thực hiện của họcviên làm mẫu

+ Vỏ thịt và nhân hạt cà phê được tách rời, nhân hạt không bị xây xát

+ Nhân hạt cà phê được ủ nơi khô ráo, ấm áp

+ Cà phê được đãi sạch nhớt, không còn bị chua

2.2 Bài thực hành số 4.2.2: Phơi hạt giống và kiểm tra độ ẩm hạt giống

+ Nong, nia, mẹt, sàng, hạt giống cà phê

+ Máy đo độ ẩm

Trang 18

+ Hạt giống khô đều, không nứt nẻ

+ Độ ẩm hạt giống từ 20 – 30%

C Ghi nhớ

- Khi loại bỏ vỏ thịt cà phê không được làm trầy xước nhân hạt

- Không được phơi hạt giống nơi nắng to, mà phải phơi nơi râm mát

- Cần kiểm tra độ ẩm hạt giống trong khi phơi

Trang 19

Bài 3: BẢO QUẢN, VẬN CHUYỂN HẠT GIỐNG

Mã bài: MĐ04-03

Mục tiêu:

- Nêu được kỹ thuật bảo quản và vận chuyển hạt giống

- Thực hiện được kỹ thuật bảo quản và vận chuyển hạt giống

- Có ý thức trách nhiệm về chất lượng hạt giống

A Nội dung:

1 Bảo quản hạt giống

1.1 Chuẩn bị dụng cụ và nơi bảo quản

- Dụng cụ bảo quản: Nong, nia, mẹt, dần, sàng, khung giá đỡ… chắc chắn,sạch sẽ

- Nơi bảo quản: Khô ráo, thoáng mát

- Điều kiện bảo quản: Hạt giống cần được bảo quản trong môi trường có độ

ẩm không khí 85-90%, nhiệt độ 22-25oC và độ ẩm của hạt 20-22% thì sau 2-3tháng tỷ lệ nảy mầm vẫn có thể đạt trên 80% Quá thời gian đó thì tỷ lệ nảy mầm

sẽ giảm đi một cách rất nhanh chóng

1.2 Rải và để hạt giống lên giá đỡ

- Rải hạt giống trên nong nia có độ dày từ 5 – 7 cm

- Đưa nong nia đựng hạt giống lên giá đỡ

1.3 Cào đảo và kiểm tra hạt giống

- Hàng ngày phải cào đảo để tránh thối mốc

- Kiểm tra loại bỏ kịp thời những hạt thối mốc

1.4 Lưu ý khi bảo quản

- Không nên đổ hạt vào bao tải vì độ ẩm của hạt còn cao, dễ gây nấm mốclàm ảnh hưởng đến chất lượng hạt giống

- Không rải hạt giống trực tiếp xuống nền xi măng hay nền gạch, không đểtrong kho có mái lợp bằng tôn kẽm

Trang 20

- Thời gian bảo quản không nên quá 2 tháng Hạt giống càng để lâu càngmất sức nảy mầm

- Ảnh hưởng của thời gian bảo quản và phương pháp phơi tới tỷ lệ nảy mầm (%).

- Khi vận chuyển đi xa hạt giống phải đựng trong các bao đay, bao dệt bằng

PE với khối lượng không quá 30kg/bao

- Phương tiện vận chuyển phải có mui che mưa, nắng, thoáng mát và sạch

sẽ

- Không để hạt giống bị hấp hơi khi vận chuyển, bảo quản

- Thường xuyên kiểm tra khi thấy nhiệt độ trong bao đựng hạt lên đếnkhoảng 40oC thì phải tạm thời cho hạt ra khỏi bao

- Để tránh bị nhiễm bệnh trong quá trình bảo quản, vận chuyển có thể dùngcác loại thuốc trừ nấm dạng bột như Benomyl, Captan, Captafol, benlat trộn đềuvới hạt giống

1.1 Tại sao hạt giống sau khi chế biến xong không nên cho vào bao tải?

2 Các bài thực hành

Trang 21

2.1 Bài thực hành số 4.3.1: Bảo quản hạt giống cà phê

+ Nong, nia, mẹt, dần, sàng, thang, ghế, khung giá đỡ, hạt giống cà phê

+ Máy đo độ ẩm

+ Hạt giống được bảo quản đúng kỹ thuật, đảm bảo chất lượng

C Ghi nhớ

- Không đổ hạt giống vào bao

- Kiểm tra hạt giống thường xuyên, loại bỏ hạt thối mốc

- Thời gian bảo quản không nên quá 2 tháng

Trang 22

1 Yêu cầu khi xử lý hạt giống và thúc nảy mầm

- Thời gian xử lý hạt giống và thúc nảy mầm vào thường tháng 11,12 để kịpthời vụ trồng vào tháng 6 – 8 năm sau

- Có rất nhiều phương pháp xử lý thúc mầm miễn là đáp ứng được các yêucầu chính sau : hạt đủ ẩm, nhiệt độ từ 30 – 320C và đủ oxy cho hạt hô hấp

- Mỗi cách xử lý hạt giống và thúc nảy mầm đều có những ưu nhược điểmkhác nhau Tùy theo điều kiện cụ thể mà có thể lựa chọn cách xử lý và ủ cho phùhợp

2 Xử lý hạt giống và ủ thúc mầm

2.1 Tác dụng

- Tạo điều kiện cho hạt nảy mầm nhanh và đều

- Loại bỏ được hạt có sức nảy mầm kém

- Rút ngắn được thời gian nuôi cây trong vườn ươm, đặc biệt là khi giaiđoạn nảy mầm gặp nhiệt độ thấp hoặc hạt giống đã bảo quản quá lâu, nếu khôngthúc mầm có khi cả tháng hạt mới nảy mầm

Trang 24

Hình 4.4.3 Loại bỏ hạt cà phê không đủ tiêu chuẩn

- Đem ngâm vào trong nước ấm 45 – 500C trong thời gian 14 – 16 giờ

- Đãi thật sạch vỏ lụa

Hình 4.4.4 Đãi, rửa hạt giống đã bóc vỏ thóc

Trang 25

2.2.2 Ủ hạt thúc mầm (ủ trong thúng)

- Cho hạt giống đã xử lý vào bao tải sạch

- Để vào thúng có đậy kín để giữ nhiệt

- Ban ngày có thể mang ra phơi ngoài nắng, ban đêm mang vào phòng ấmhoặc gần bếp, gần bóng đèn thường xuyên cung cấp nhiệt vừa phải

- Hàng ngày phải kiểm tra, nếu thấy khối hạt giống lạnh và thiếu ẩm thì tướinước ấm

- Thường xuyên đãi rửa hạt thật sạch, để loại trừ hoàn toàn tàn dư vỏ lụanhũn dễ gây thối khối hạt

- Nhặt bỏ hạt thối, mốc, những hạt có màu xám sẫm hoặc màu xanh dương

- Thường sau 5 – 7 ngày một số hạt bắt đầu nhú mầm thì cần nhặt ra để đemgieo ngay

2.2.3 Ưu nhược điểm của phương pháp bóc vỏ trấu

- Ưu điểm: hạt nảy mầm nhanh

- Nhược điểm:

+ Tốn thời gian, tốn công do vậy khó áp dụng đồng loạt khi lượng hạt giốngquá nhiều

+ Hay bị nấm bệnh hơn so với phương pháp không bóc vỏ

2.3 Phương pháp không bóc vỏ trấu

Phương pháp này thường được áp dụng khi số lượng hạt giống nhiều

2.3.1 Xử lý hạt giống

- Hoà 1 kg vôi bột tốt trong 50 lít nước (2,0%)

- Gạn lấy phần nước vôi trong đem đun nóng ở nhiệt độ 55 - 600C

- Cho hạt giống vào ngâm từ 18 – 20 giờ, nếu hạt giống quá khô có thểngâm lâu hơn

- Đãi thật kỹ cho sạch lớp nhớt bám ở vỏ hạt bằng nước lã sạch rồi đem điủ

2.3.2 Ủ hạt thúc mầm

Trang 26

+ Tủ rơm rạ hoặc bao tải sạch.

- Ban ngày để ánh nắng chiếu trực tiếp trên luống Ban đêm tủ thêm bao bạt

ở trên và quanh luống để giữ nhiệt

- Hàng ngày tưới nước đủ ẩm

- Sau 10 – 15 ngày nhặt hạt mới nứt nanh đem gieo

Hình 4.4.5 Nhặt hạt giống nứt nanh đem gieo

Trang 27

- Cho các lớp nguyên liệu sau kể từ đáy luống trở lên:

+ Lớp lá cây phân xanh tươi dày 20 – 25 cm

+ Phân chuồng độn rác chưa hoai dày 20 – 25cm

+ Lớp bao tải sạch đậy phủ lên trên lớp hạt giống

+ Lớp rơm rạ, cỏ khô sạch đạy kín trên mặt luống dày 20 20 – 30 cm, có thểđan lại thành từng tấm liếp phủ kín trên mặt luống

- Xung quanh luống và trên mái luống phải được che kín gió

- Hàng ngày kiểm tra nếu thấy hạt giống lạnh và thiếu ẩm thì dùng nước ấm

để tưới vào lớp hạt giống ủ

- Ưu, nhược khi ủ hạt giống trên luống chìm

+ Ưu điểm giúp cho hạt giống nhanh nảy mầm

+ Nhược điểm: không hợp vệ sinh, dễ gây hỏng hạt giống

2.3.3 Ưu nhược điểm của phương pháp không bóc vỏ trấu

- Ưu điểm:

+ Ít tốn thời gian, tốn công so với phương pháp bóc vỏ trấu

+ Ít bị nấm bệnh hơn so với phương pháp bóc vỏ

Trang 28

- Do hạt cà phê nảy mầm không đồng đều nên phải thường xuyên kiểm tra

để lấy hạt đem gieo

- Không nên chọn những hạt nảy mầm sau 21 ngày, tính từ khi hạt đầu tiênnảy mầm

1.2 Hạt giống cà phê sau khi bóc vỏ trấu:

a Đem ngâm vào trong nước ấm 40 – 440C trong thời gian 14 – 16 giờ

b Đem ngâm vào trong nước ấm 45 – 500C trong thời gian 14 – 16 giờ

c Đem ngâm vào trong nước ấm 45 – 500C trong thời gian 17 – 18 giờ.1.3 Ngâm hạt giống cà phê không bóc vỏ trấu vào ngâm trong nước vôi:

Trang 29

+ Hạt giống được bóc vỏ trấu, nhân hạt không bị xây xát

+ Hạt nảy mầm nhanh và đều

2.2 Bài thực hành số 4.4.2: Xử lý hạt giống và ủ hạt thúc mầm với phương pháp

Trang 30

+ Hạt giống được xử lý đúng kỹ thuật

+ Hạt nảy mầm nhanh và đều

- Phải thường xuyên kiểm tra để chọn lựa hạt giống đã nảy mầm đem gieo

Trang 31

Bài 5: GIEO HẠT VÀ CẤY CÂY

Mã bài: MĐ04-05

Mục tiêu:

- Nêu được các bước công việc gieo hạt vào trong bầu đất, gieo trên luống và cấycây vào bầu

- Kể được các nguyên nhân và cách khắc phục hiện tượng rễ cà phê bị dị dạng

- Thực hiện được kỹ thuật gieo hạt và kỹ thuật cấy cây

- Có ý thức trách nhiệm về chất lượng cây giống sản xuất ra

A Nội dung:

Hạt giống cà phê sau khi đã ủ nứt nanh có thể đem gieo vào bầu hoặc gieotrên luống đến khi cây bung lá sò mới nhổ cấy vào trong bầu đất

1 Gieo hạt

1.1 Lựa hạt đem gieo

- Khi hạt mới nứt nanh, cần phải lựa và đem gieo ngay, không được để mầmhạt dài quá 1 mm vì khi gieo dễ làm hạt bị tổn thương

- Lựa hạt phải cẩn thận để không bị gãy mầm

- Loại bỏ các hạt không đủ tiêu chuẩn

- Bỏ hạt vừa lựa vào một chậu hoặc tô nhỏ có nước sạch để mầm hạt ít bịtổn thương

1.2 Gieo trực tiếp vào trong bầu đất

1.2.1 Cách gieo

- Tưới bầu đất ướt đều trước khi gieo 1 – 2 ngày

- Dùng que chọc một lỗ sâu 1 cm ở giữa tâm bầu đất, gieo mỗi bầu 1 hạt,hướng đầu rễ quay thẳng xuống đất

Trang 32

Hình 4.5.1 Hạt giống cà phê nứt nanh

Hình 4.5.2 gieo hạt trực tiếp vào trong bầu đất

Trang 33

Hình 4.5.3 Luống bầu cà phê đã được gieo hạt

- Riêng hàng phía ngoài gieo 2 hạt để lấy cây dự trữ khi cần trồng dặm

- Gieo xong dùng doa tưới nước để hạt gắn ổn định vào đất

- Trên mặt bầu có thể rắc một lớp trấu hoặc mùn cưa hoai dày 1 – 2 cm đểhạn chế bốc hơi nước, cỏ dại và làm đất mặt bầu ít bị gí chặt

1.2.2 Ưu và nhược điểm

- Ưu điểm:

+ Giúp cây sinh trưởng được liên tục từ lúc gieo đến lúc đem đi trồng + Nếu bị nhiễm bệnh lở cổ rễ thì tốc độ lây lan chậm

- Nhược điểm khi gieo trực tiếp vào bầu:

+ Phải làm vườn ươm thật sớm để có sẵn bầu đất

+ Tốn công chăm sóc, tưới nước cho cả vườn ươm Chăm sóc trên diện rộngtrong thời gian từ 1,5 – 2 tháng từ lúc gieo đến lúc bung lá sò gây lãng phí so vớigieo tập trung trên luống

+ Không kiểm tra được có những cây con có rễ cọc dị dạng : cong, xoắn.quá nhiều rễ…

Trang 34

1.3 Gieo trên luống

1.3.1 Kích thước luống

- Rộng 1 – 1,2 m

- Cao > 20 cm

- Dài tuỳ theo khối lượng hạt giống

- Phía trên luống phải làm giàn che

1.3.2 Rải hạt

- Rải đều hạt vừa nhú mầm trên mặt luống, gieo khoảng 1 kg hạt/m2

- Khi gieo không để các hạt chồng lên nhau, không có hạt quay đầu rễ lêntrên

- Gieo xong dùng tấm ván đè nhẹ hạt cho lún đều xuống đất

- Hàng ngày tưới nước đủ ẩm

1.3.4 Ưu và nhược điểm

- Ưu điểm: hạt mọc nhanh và rễ cọc thường rất thẳng

Trang 35

Hình 4.5.4 Luống ươm hạt giống cà phê

2 Cấy cây vào bầu

2.1 Nhổ và lựa cây để cấy

- Nhổ cây để cấy vào bầu khi cây đội mũ cao 2 – 3 cm hoặc khi cây đã bung

lá sò hoàn toàn

Hình 4.5.5 Hạt giống đội mũ

Trang 36

Hình 4.5.6 Cây có cặp lá sò mới bung

Hình 4.5.7 Cây đã bung cặp lá sò hoàn toàn

- Tưới luống ươm đủ ẩm trước khi nhổ

- Khi nhổ cần nhẹ nhàng, cẩn thận để không làm tổn thương rễ cây cà phêcon

- Loại bỏ những cây có rễ mọc biến dạng

- Cây có 2, 3 rễ cọc thẳng nên cắt bớt chỉ để lại 1 rễ thẳng với trục thân

- Cắt bớt đuôi rễ cọc nếu dài quá 10 cm

3.2 Kỹ thuật cấy

- Tưới bầu đất đủ ẩm trước khi cấy cây từ 1 – 2 ngày

Trang 37

- Dùng cọc nhọn có đường kính 1 cm chọc 1 lỗ sâu 10 – 12 cm ngay giữatâm bầu.

- Đưa rễ vào cẩn thận cho rễ thật thẳng, không làm cong đầu rễ, cổ rễ hơi

âm dưới mặt đất

- Dùng que lèn chặt đất dọc chiều dài rễ

- Tưới nước đủ ẩm

Hình 4.5.8 Dùng que chọc lỗ giữa tâm bầu

Hình 4.5.9 Bầu đất sau khi đã chọc lỗ

Trang 38

Hình 4.5.10 Đưa cây vào lỗ

Hình 4.5.11 Nén đất

Định dạng
Số trang	76
Dung lượng	3,85 MB

giáo trình mô đun sản xuất cây giống cà phê từ hạt

Bài thực hành số 4.6.3: Phòng trừ sâu bệnh hại cây con

Chăm sóc cây giống trong túi bầu lớn