giáo trình chuẩn bị vườn ươm nghề sản xuất xây giống cao su cà phê hồ tiêu

LỜI GIỚI THIỆUChương trình đào tạo nghề “Sản xuất cây giống các cây cao su, cà phê, hồ tiêu” cùng với bộ giáo trình được biên soạn đã tích hợp những kiến thức, kỹ năng cần có của nghề,

Trang 1

GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN

CHUẨN BỊ VƯỜN ƯƠM

MÃ SỐ: MĐ01 NGHỀ SẢN XUẤT CÂY GIỐNG CAO SU, CÀ PHÊ, HỒ TIÊU

Trình độ: Sơ cấp nghề

Trang 3

LỜI GIỚI THIỆU

Chương trình đào tạo nghề “Sản xuất cây giống các cây cao su, cà phê, hồ

tiêu” cùng với bộ giáo trình được biên soạn đã tích hợp những kiến thức, kỹ năng

cần có của nghề, đã cập nhật những tiến bộ của khoa học kỹ thuật và thực tế sản xuất cây giống tại các địa phương trong cả nước, do vậy giáo trình này là một tài liệu hết sức quan trọng và cần thiết đối với những người đã, đang và sẽ làm nghề sản xuất cây giống cao su, cà phê, hồ tiêu

Bộ giáo trình này gồm 7 quyển:

1) Giáo trình mô đun Chuẩn bị vườn ươm

2) Giáo trình mô đun Sản xuất gỗ ghép cao su

3) Giáo trình mô đun Sản xuất cây giống cao su

4) Giáo trình mô đun Sản xuất cây giống cà phê từ hạt

5) Giáo trình mô đun Sản xuất cây giống cà phê ghép

6) Giáo trình mô đun Sản xuất hồ tiêu giống

7) Giáo trình mô đun Tiêu thụ cây giống

Để hoàn thiện bộ giáo trình này chúng tôi đã nhận được sự chỉ đạo, hướng dẫn của Vụ Tổ chức Cán bộ – Bộ Nông nghiệp và PTNT; Tổng cục dạy nghề - Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội Trong quá trình biên soạn chúng tôi cũng nhận được nhiều ý kiến đóng góp của các nhà khoa học, cán bộ kỹ thuật, cán bộ quản lý của các Trung tâm, các cán bộ khuyến nông và những nông dân trực tiếp làm nghề sản xuất cây giống cao su, cà phê, hồ tiêu, Ban Giám Hiệu và các thầy

cô giáo Trường Trung học Lâm nghiệp Tây Nguyên Chúng tôi xin được gửi lời cảm ơn đến Vụ Tổ chức cán bộ – Bộ Nông nghiệp và PTNT, Tổng cục dạy nghề, Ban lãnh đạo các Trung tâm, Trường, các cơ sở sản xuất, các nhà khoa học, các cán bộ kỹ thuật, các thầy cô giáo đã tham gia đóng góp nhiều ý kiến quý báu, tạo điều kiện thuận lợi để hoàn thành bộ giáo trình này

Bộ giáo trình là cơ sở cho các giáo viên soạn bài giảng để giảng dạy, là tài liệu nghiên cứu và học tập của học viên học nghề “Sản xuất cây giống cao su, cà phê, hồ tiêu” Các thông tin trong bộ giáo trình có giá trị hướng dẫn giáo viên thiết

kế và tổ chức giảng dạy các mô đun một cách hợp lý Giáo viên có thể vận dụng cho phù hợp với điều kiện và bối cảnh thực tế trong quá trình dạy học

Giáo trình này là 01 trong số 07 giáo trình mô đun của chương trình đào tạo nghề “Sản xuất cây giống cao su, cà phê, hồ tiêu” trình độ sơ cấp Trong mô đun này có 04 bài dạy thuộc thể loại tích hợp

Trang 4

Mặc dù đã hết sức cố gắng nhưng trong quá trình biên soạn chắc chắn không tránh khỏi những sai sót nhất định, chúng tôi mong nhận được nhiều ý kiến đóng góp từ các nhà khoa học, các cán bộ kỹ thuật, các đồng nghiệp và độc giả để giáo trình ngày một hoàn thiện hơn.

Xin chân thành cảm ơn!

Tham gia biên soạn:

1) Nguyễn Quốc Khánh - Chủ biên

2) Phạm Thị Bích Liễu

3) Lê Thị Nga

Trang 5

MỤC LỤC

Bài 1: Chuẩn bị đất làm vườn ươm 06Bài 2: Làm giàn che 13Bài 3: Làm luống và hệ thống tưới tiêu 20Bài 4: Chuẩn bị bầu đất 25Hướng dẫn giảng dạy mô đun 33Yêu cầu về đánh giá kết quả học tập 34

Danh sách Ban chủ nhiệm xây dựng chương trình,

biên soạn giáo trình dạy nghề trình độ sơ cấp

40

Danh sách Hội đồng nghiệm thu chương trình, giáo

trình dạy nghề trình độ sơ cấp

40

Trang 6

MÔ ĐUN CHUẨN BỊ VƯỜN ƯƠM

Mã số mô đun: MĐ 01

Giới thiệu mô đun:

Mô đun xây dựng vườn ươm là mô đun chuyên môn nghề, mang tính tích hợp giữa kiến thức và kỹ năng thực hành cho người làm nghề sản xuất cây giống

Xây dựng vườn ươm là một công việc quan trọng giúp cho cây giống sinh trưởng, phát triển thuận lợi và đạt được các tiêu chuẩn chất lượng trước khi đem trồng

Nội dung mô đun bao gồm các công việc như chuẩn bị đất lập vườn ươm, thiết kế vườn ươm, chuẩn bị bầu đất Đồng thời mô đun này cũng trình bày hệ thống các bài tập, bài thực hành cho từng bài dạy Học xong mô đun này, học viên

sẽ thực hiện được các khâu kỹ thuật xây dựng vườn ươm

Bài 1: CHUẨN BỊ ĐẤT LÀM VƯỜN ƯƠM

Mã bài: MĐ 01-01

Mục tiêu:

- Nêu được các bước công việc chuẩn bị đất làm vườn ươm

- Chọn được địa điểm làm vườn ươm phù hợp

- Xử lý được cỏ dại và tàn dư thực vật trên diện tích đất chuẩn bị làm vườn ươm

A Nội dung:

1 Chọn địa điểm

Khi chọn địa điểm làm vườn ươm cần đảm bảo các yêu cầu sau:

- Vườn ươm phải gần nguồn nước tưới

- Thuận tiện giao thông

- Đất dễ thoát nước, không bị ngập nước và đất bồi trong mùa mưa

- Đất bằng phẳng, tương đối kín gió

- Đất tốt, tơi xốp, có hàm lượng mùn > 3%

Trang 7

Trong thực tế sản xuất, rất khó khi chọn địa điểm làm vườn ươm có thể thỏa mãn tất cả các điều kiện trên Vì vậy tùy theo điều kiện cụ thể từng nơi mà chọn những điều kiện thích hợp nhất để bố trí cho phù hợp.

- Trên đất mới khai hoang:

+ Tiến hành khai hoang sớm vào đầu mùa khô

+ Dọn sạch gốc rễ đưa ra ngoài lô hoặc gom lại thành đống rồi đốt không nên rải đều cỏ dại và tàn dư thực vật trên toàn bộ khu đất để làm vườn ươm mà đốt

vì sẽ ảnh hưởng không tốt đến vi sinh vật có lợi trong đất

Hình 1.1.1 Phát dọn cây bụi, cỏ dại

Trang 8

Hình 1.1.2 Đào gốc rễ

Hình 1.1.3 Dọn mặt bằng

3 Làm đất

Trang 9

- Sử dụng đất tại chỗ:

+ Cày bừa, cuốc xới kỹ cho đất tơi xốp

+ Thu gom gốc rễ còn sót đưa ra ngoài lô

Hình 1.1.4 Đất được cuốc, xới kỹ

Hình 1.1.5 Bừa kỹ

- Nếu lấy đất từ nơi khác đến:

Trang 10

+ Đất phải được làm kỹ, nhỏ

+ Không lẫn tàn dư thực vật, cỏ dại

+ Không có đá sỏi và các tạp chất khác

+ Đất lấy từ tầng đất mặt, đất tốt, hàm lượng mùn cao

+ Nếu chưa làm kịp, cần che đậy để không bị rửa trôi

Hình 1.1.6 Che, đậy đất phân để không bị rửa trôi

B Câu hỏi và bài tập thực hành

1 Các câu hỏi: lựa chọn và khoanh tròn vào câu trả lời đúng trong các câu sau:

1 Câu 1: Khi chọn địa điểm làm ườn ươm:

a Đất tại đó rất tốt thì mới được chọn

b Đất tại đó không tốt thì không chọn

c Đất tại đó không tốt vẫn có thể chọn, nhưng phải chở đất từ nơi khác đến

để đóng bầu

2 Câu 2: Yêu cầu về đất sử dụng để đóng bầu ươm cây

a Đất phải được làm kỹ, nhỏ

b Không lẫn tàn dư thực vật, cỏ dại, không có đá sỏi và các tạp chất khác

c Đất lấy từ tầng đất mặt, đất tốt, hàm lượng mùn cao

d Cả 3 ý trên

Trang 11

+ Giáo viên nêu mục tiêu, nội dung công việc

+ Chia lớp thành nhiều nhóm, mỗi nhóm có 5-6 học viên, cử nhóm trưởng Nhóm trưởng có trách nhiệm quản lý, tổ chức nhóm hoạt động và báo cáo kết quả thực hiện

+ Giao bài tập cho từng nhóm

+ Các nhóm triển khai thực hiện công việc đi khảo sát sơ bộ về địa hình, đất đai, nguồn nước, điều kiện sản xuất, điều kiện kinh doanh của các vườn ươm tại địa phương gần nơi lớp học và đưa ra ý kiến nhận xét, đánh giá của nhóm

+ Giáo viên tổng hợp, nhận xét các tình huống thực hành

- Thời gian cần thiết để thực hiện công việc: 6 giờ

- Địa điểm: Vườn ươm tại địa phương gần nơi lớp học

- Kết quả và tiêu chuẩn của sản phẩm:

+ Các số liệu sơ bộ về địa hình, đất đai, nguồn nước, điều kiện sản xuất, điều kiện kinh doanh của các vườn ươm tại địa phương gần nơi lớp học

+ Ý kiến nhận xét, đánh giá của nhóm trung thực, khách quan, hợp lý

2.2 Bài thực hành số 1.1.2: Xử lý cỏ dại, tàn dư thực vật và làm đất

- Nguồn lực cần thiết:

+ Các dụng cụ cuốc, xẻng, cào, dao phát, máy làm đất loại nhỏ

+ Khu đất chuẩn bị làm vườn ươm

- Cách tổ chức thực hiện:

+ Gọi một vài học viên lên thực hiện, giáo viên cùng các học viên còn lại quan sát.+ Yêu cầu các học viên nhận xét, đánh giá quá trình và kết quả thực hiện của nhóm học viên làm mẫu

+ Chia lớp thành nhiều nhóm, mỗi nhóm có 5-6 học viên, bầu nhóm trưởng Các nhóm trưởng hỗ trợ giáo viên quản lý, giám sát nhóm

Trang 12

+ Giao bài tập cho từng nhóm: mỗi nhóm tiến hành xử lý cỏ dại, tàn dư thực vật

và làm đất cho 150 m2 đất

+ Các nhóm triển khai thực hiện công việc

+ Giáo viên kiểm tra, hỗ trợ và giải đáp vướng mắc Nhắc những lưu ý trong quá trình thao tác để đảm bảo an toàn khi lao động

- Địa điểm: khu đất chuẩn bị làm vườn ươm

+ Khu đất được làm sạch cỏ dại, tàn dư thực vật

+ Đất được làm kỹ, nhỏ, tơi xốp

C Ghi nhớ

- Địa điểm làm vườn ươm phải thuận lợi cho việc chăm sóc và quản lý

- Đất phải được làm kỹ nhỏ, tơi xốp

- Có thể sử dụng nguồn đất tại chỗ để làm vườn ươm hoặc lấy đất từ nơi khác đến

Trang 13

Bài 2: LÀM GIÀN CHE

Mã bài: MĐ 01-02

Mục tiêu:

- Nêu được các bước công việc làm giàn

- Làm giàn che đúng kỹ thuật

A Nội dung:

1 Chuẩn bị dụng cụ, vật liệu:

Tùy theo nguyên liệu sẵn có tại địa phương, quy mô sản xuất vườn ươm và điều kiện kinh tế của gia đình, có thể sử dụng rất nhiều loại vật liệu khác nhau để làm giàn:

- Vật liệu làm khung giàn: cọc gỗ, cọc sắt, tre, lồ ô, dây thép,

- Vật liệu lợp mái và che chắn xung quanh: lá lau, lá dừa, cỏ tranh, lá mía, lưới đen

Hình 1.2.1 Dùng cọc sắt để làm giàn

Trang 14

Hình 1.2.2 Dùng cọc gỗ để làm cọc giàn

Hình 1.2.3 Khung cọc giàn được làm kiên cố bằng ống sắt

Trang 15

- Dụng cụ làm giàn: dây kẽm buộc, lạt, kìm, thang, cuốc, xẻng, xà beng …

Hình 1.2.4 Dụng cụ cải tiến để đào lỗ chôn cọc ở Tây Nguyên

2 Làm giàn che

- Đào lỗ chôn cọc: tùy thuộc vào độ to, nhỏ, dài ngắn của cọc giàn mà đào

lỗ sâu từ 30 – 40 cm Cọc phải được chôn chắc chắn, thẳng đứng, không bị nghiêng

Hình 1.2.5 Lỗ chôn cọc giàn

Trang 16

- Chiều cao cọc giàn: khoảng 1,8 - 2m kể từ mặt đất để thuận lợi cho quá trình đi lại chăm sóc và vận chuyển.

- Khoảng cách giữa 2 hàng cọc là 3m, giữa các cọc trên hàng 3 – 6m tùy độ

to, dài và sức bền của trụ, cây gác trên giàn Nếu trụ to và bền thì chôn với khoảng cách thưa hơn và ngược lại

Trang 17

- Lợp giàn: dùng các loại vật liệu như lá lau, lá dừa, cỏ tranh, lá mía, lưới đen để che lợp vườn ươm Khi lợp giàn lúc đầu chỉ để 20 – 30% ánh sáng tự nhiên

đi qua

Hình 1.2.8 Vườn ươm cà phê được lợp bằng lưới

Hình 1.2.9 Vườn ươm giống hồ tiêu

Trang 18

d Tất cả các loại cọc trên đều được

1.2 Chiều cao cọc giàn tính từ mặt đất

+ Các dụng cụ cuốc, xẻng, dao phát, kìm, dây kẽm, dây lạt, thang, ghế

+ Vật liệu làm giàn: que, cọc làm khung giàn, vật liệu để che, lợp

+ Khu đất chuẩn bị làm vườn ươm

+ Giao bài tập cho từng nhóm: mỗi nhóm làm 100 m2 diện tích vườn ươm

Trang 19

- Địa điểm: khu đất chuẩn bị làm vườn ươm

+ Khung giàn vườn ươm được làm chắc chắn

C Ghi nhớ

- Có thể sử dụng rất nhiều loại nguyên vật liệu khác nhau để làm giàn

- Nên sử dụng các loại nguyên liệu sẵn có tại địa phương để làm giàn nhằm giảm bớt chi phí

Trang 20

Bài 3: LÀM LUỐNG VÀ HỆ THỐNG TƯỚI TIÊU

Mã bài: MĐ 01-03

Mục tiêu:

- Nêu được các bước công việc làm luống và đường đi, hệ thống tưới và tiêu nước

- Làm được luống ươm, đường đi, hệ thống tưới và tiêu nước trong vườn ươm phù hợp, hiệu quả

A Nội dung:

1 Làm luống và đường đi

- Yêu cầu khi thiết kế luống và đường đi:

+ Tiết kiệm diện tích đất

+ Thuận lợi cho việc đi lại, chăm sóc

- Kích thước luống: rộng từ 1,1 – 1,2m, dài từ 20 - 25m

- Lối đi giữa hai luống rộng 35 - 40cm

- Lối đi giữa hai đầu luống rộng 50 – 60cm

- Lối đi chính cách nhau 50 - 60m, rộng 1 – 2m;

- Lối đi quanh vườn ươm từ luống đến vách che rộng 0,8 – 1m

Hình 1.3.1 Luống và đường đi trong vườn ươm

Trang 21

- Giữa các đầu luống nên cắm các cọc để khi kéo dây tưới không làm ảnh hưởng đến cây giống.

2 Làm hệ thống tưới

- Nguồn nước tưới: nước giếng, nước ao hồ, sông suối…

- Hệ thống tưới: máy bơm, ống nước, thùng ô doa…

Hình 1.3.2 Giếng cung cấp nước tưới cho vườn ươm

- Với vườn ươm quy mô nhỏ, tạm thời có thể bơm nước vào các thùng chứa nhỏ rồi dùng ô doa để tưới

- Đối với vườn ươm cố định có thể lắp đặt hệ thống tưới phun để tưới trực tiếp vào luống

3 Tạo rãnh thoát nước

Tùy theo điều kiện địa hình có thể tạo các rãnh để thoát nước trong vườn ươm Tuyệt đối không được để vườn ươm bị úng ngập

4 Làm bể ngâm phân hữu cơ

- Vị trí bể ngâm nên để ở giữa khu vườn ươm để thuận lợi cho việc chăm sóc

- Số lượng bể ngâm tùy theo quy mô vườn ươm lớn hay nhỏ Đối với các vườn có diện tích lớn (>5.000 m2) cần 4 – 6 bể và mỗi bể 5 – 6m3, còn các vườn

có diện tích nhỏ (<500 m2 cần từ 1 – 2 bể)

Trang 22

- Tạo bể ngâm bằng cách đào các hố sâu khoảng 1,0 – 1,5m; rộng 1,5 – 2m; dài 2 – 3 m; dưới đáy và thành hố láng xi măng chống thấm hoặc trải các tấm bạt nilon không thấm Mép bạt phủ rộng trên mặt hố và dùng đất nén chặt để cố định.

- Các loại phân được sử dụng để ngâm: phân chuồng hoai mục, cây phân xanh, cây đậu đỗ, khô dầu, xác mắm, phân lân…Sau khi ngâm ít nhất 1 tháng mới được sử dụng

Hình 1.3.3 Bể ngâm phân hữu cơ

1 Các câu hỏi

1.1 Trong vườn ươm có thể áp dụng các phương pháp tưới nào?

1.2 Ngâm phân hữu cơ trong khoảng thời gian bao lâu thì mới được sử dụng?

Trang 23

+ Cuốc, xẻng, thước dây

+ Vườn ươm cây giống

+ Giao bài tập cho từng nhóm: mỗi nhóm làm 1 luống dài 10 m, rộng 1,2 m

- Địa điểm: vườn ươm cây giống

+ Luống dài 10 m, rộng 1,2m

+ Mặt luống bằng phẳng và thấp hơn mặt đất tự nhiên 3 – 5 cm

2.2 Bài thực hành số 1.3.2: Làm bể ngâm phân hữu cơ

+ Cuốc, xẻng, thước dây, bạt nilon không thấm nước

+ Vườn ươm cây giống

Trang 24

+ Chia lớp thành nhiều nhóm, mỗi nhóm có 5-6 học viên, bầu nhóm trưởng Các nhóm trưởng hỗ trợ giáo viên quản lý, giám sát nhóm.

+ Giao bài tập cho từng nhóm: mỗi nhóm làm 1 luống dài 10 m, rộng 1,2 m

- Địa điểm: vườn ươm cây giống

+ Hố sâu khoảng 1,0 – 1,5m; rộng 1,5 – 2m; dài 2 – 3 m;

+ Bạt nilon không thấm nước được trải kín dưới đáy và thành hố, các mép bạt được dùng đất nén chặt để cố định chắc chắn, bạt không bị tụt

C Ghi nhớ

- Phân hữu cơ phải ngâm lâu mới được tưới

- Tùy theo quy mô diện tích vườn ươm, loại cây giống và điều kiện cụ thể của từng vùng, từng gia đình mà thiết kế các hạng mục trong vườn ươm cho phù hợp

Định dạng
Số trang	39
Dung lượng	8,83 MB