Kinh tế tư nhân trong quá trình phát triển kinh tế Việt Nam hiện nay

Trong quá trình phát triển kinh tế Việt Nam hiện nay việc phát triển nền kinh tế thị trường với cơ cấu nhiều thành phần được đặt ra như một nhu cầu tất yếu đối với nền kinh tế tư nhân là một bộ phận cấu thành nên cơ cấu kinh tế đó

LỜI NÓI ĐẦU

Trong quá trình phát triển kinh tế Việt Nam hiện nay việc phát triểnnền kinh tế thị trường với cơ cấu nhiều thành phần được đặt ra như một nhucầu tất yếu đối với nền kinh tế tư nhân là một bộ phận cấu thành nên cơ cấukinh tế đó Sự xuất hiện của thành phần kinh tế tư nhân đã góp phần khôngnhỏ đóng góp vào sự thay đổi của nền kinh tế Việt Nam theo hướng ngàycàng tích cực như hiện nay mặc dù trước dố bộ phận kinh tế tư nhân đượccoi là bộ phận đối lập với kinh tế xã hội chủ nghĩa Vì vậy, nằm trong diệncải tạo và tiến tới xoá bỏ, song thực tế đã chứng minh rằng như vậy là cựcđoan là đi ngược với hướng phát triển Cùng với chủ trương chuyển nềnkinh tế sang kinh tế thị trường, Đảng và Nhà nước ta đã ban hành nhiều chủtrương chính sách để khuyến khích sự phát triển của các thành phần kinh

tế, trong đó có kinh tế tư nhân Bắt đầu từ đại hội Đảng lần thứ VI, Đảng ta

đã thấy được tầm quan trọng của bộ phận kinh tế tư nhân và chú trọng pháttriển kinh tế tư nhân Cho đến nay, Đảng và Nhà nước ta đã khẳng định:

“Sự tồn tại của khu vực kinh tế tư nhân không chỉ là sự tồn tại khách quanchúng ta phải chấp nhận, mà nó còn rất cần thiết trong nền kinh tế của thời

kỳ phát triển, hội nhập kinh tế của nước ta hiện nay”

Trong thời kỳ hội nhập kinh tế quốc tế như hiện nay Nền kinh tế ViệtNam đang đứng trước những thời cơ và thách thức mới Cơ hội phát triểnđang mở rộng ra trước mắt và đang dần rút ngắn lại, với mục tiêu phấn đấuđưa Việt Nam về cơ bản thành một nước công nghiệp vào năm 2020 khôngphải là không tưởng mà có thể trở thành hiện thực với ự đóng góp tích cựccủa tất cả các thành phần kinh tế Và kinh tế tư nhân tất nhiên không thểđứng ngoài cuộc chơi đó Trong bối cảnh hiện nay xây dựng một nền kinh

tế nhiều thành phần và coi kinh tế tư nhân là một động lực để phát triển làmột khuynh hướng đã hoàn toàn đúng đắn của các nhà lãnh đạo kinh tếViệt Nam Mặc dù, sự phát triển của kinh tế tư nhân của Việt Nam trong

những năm vừa qua là vô cùng lớn và không thể không nhắc đến nhưngkinh tế tư nhân vẫn còn chưa phát triển hết tiềm năng sẵn có của nó đểxứng đáng với vai trò của mình trong nền kinh tế Việt Nam hiện nay.Chính vì tính cấp thiết của vấn đề như thế nên em đã chon đề tài:

“ Kinh tế tư nhân trong quá trình phát triển kinh tế Việt Nam hiện nay” để làm đề tài tiểu luận môn kinh tế chính trị với mong muốn có một

cái nhìn khái quát, tổng quan hơn về bộ phận kinh tế tư nhân

Do còn hạn chế nhiều về vấn đề trong một đề tài kinh tế mang tínhnóng bỏng này nên vẫn còn có những sai sót nhất định mong cô chỉ đạo vàhướng dẫn thêm để bài tiểu luận của em được hoàn thiện hơn

PHẦN I- NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ KINH TẾ TƯ NHÂN

Kinh tế tư nhân là khu vực kinh tế bao gồm các thành phần kinh tếdựa trên sở hữu ta nhân về tư liệu sản xuất kinh tế tư nhân là khái niệm chỉkhu vực kinh tế tư nhân bao gồm các hình thức tổ chức sản xuất kinh doanhthuộc nhóm các thành phần kinh tế tư nhân

Kinh tế tư nhân không phải là một thành phần kinh tế mà là phạm trù

để chỉ nhóm thành phần kinh tế vừa có đặc trưng chung lại vừa có bản chấtkhác nhau

I Kinh tế tư nhân có những quan hệ kinh tế cơ bản sau:

Thứ nhất là quan hệ sở hữu : Kinh tế tư nhân thể hiện quan hệ sở hữu

tư nhân về tư liệu sản xuất cũng như phần của cải vật chất được tạo ra từ tưliệu sản xuất Nó bao gồm sở hữu tư nhân nhỏ, là sở hữu của những ngườilao động tự do, sản xuất ra sản phầm nhờ lao động chính mình và các thànhviên trong gia đình (như thợ thủ công, cá thể, tiểu thương) và sở hữu tưnhân lớn của các nhà sản xuất kinh doanh trong nước và ngoài nước ngoàiđầu tư ở Việt Nam

Thứ hai là quan hệ quản lý : Xuất phát từ quan hệ sở hữu của kinh tế

tư nhân, quan hệ quản lý của khu vực kinh tế này gồm các quan hệ quản lýdựa trên sở hữu tư nhân nhỏ và quan hệ quản lý dựa trên sở hữu tư nhânlớn Quan hệ quản lý dựa trên sở hữu tư nhân nhỏ là quan hệ dựa trên sự tổchức, điều hành hay tổ chức Quan hệ quaảnlý dựa trên sở hữu tư nhân lớn

là quan hệ quản lý giữa nguời quản lý và người bị quản lý

Thứ ba là quan hệ phân phối : Trong kinh tế tư nhân, quan hệ phânphối dựa trên cơ sở các loại hình sở hữu khác nhau Trong các chế độ chínhtrị xã hội khác nhau thì quan hệ phân phối của kinh tế tư nhân cũng cónhững sự khác biệt nhất định

Sự phát triển mạnh mẽ của kinh tế tư nhân là một trong những nhân tố

có tác động tích cực đến tăng trưởng kinh tế Song nếu để tự phát, không có

định hướng cụ thể cho khu vực kinh tế tư nhân thì tất yếu sẽ dẫn đến tácđộng tiêu cực, gây nên bất ổn định về kinh tế xã hội Vì thế chúng ta cầnxác định rõ những xu hướng phát triển của kinh tế tư nhân và có sự địnhhướng cho khu vực này.

II Các xu hướng vận động của kinh tế tư nhân

1.Một là: Kinh tế tư nhân gắn liền với phát triển kinh tế hàng hoá

nhiều thành phần theo cơ chế thị trường

Mỗi thành phần kinh tế trong cơ chế thị trường không thể vận hànhmột cách bình thường nếu không thực hiện những mối quan hệ kinh tếgiữa các thành phần kinh tế với nhau Các thành phần kinh tế, khu vựckinh tế vừa cạnh tranh với nhau, vừa hợp tác hỗ trợ, thúc đẩy nhau là tiền

đề phát triển của nhau theo cơ chế thị trường trong một nền kinh tế thốngnhất Đối với khu vực kinh tế tư nhân cần xác định phương hướng pháttriển về ngành nghề, lĩnh vực kinh tế, phải đặt sự phát triển của kinh tế tưnhân trong quan hệ phân công lao động xã hội phù hợp với trình độ thực tếcủa nó Phải chú trọng chiến lược lựa chọn quy mô kinh nghiệm các nước

và thực tiễn phát triển khu vực kinh tế tư nhân Việt Nam thưòi gian quacho thấy “quy mô vừa và nhỏ là phù hợp hơn cả trong điều kiện về vốn,năng lực tổ chức kinh doanh, tiế cận thị trường của khu vực kinh tế này.Đồng thời, thực hiện chiến lược sản phẩm hướng vào xuất khẩu và thay thếnhập khẩu, tạo điều kiện cho kinh tế tư nhân nói riêng nền kinh tế nóichung để có khả năng hoà nhập nền kinh tế thế giới và khu vực

2 Hai là: Phát triển kinh tế tư nhân phải kết hợp với các mục tiêu độc

lập, tự chủ XHCN trong cơ chế thị trường, mở cửa hội nhập quốc tế

Những thành tựu to lớn của những năm đổi mới phát triển kinh tếhàng hoá nhiều thành phần tạo điều kiện cho kinh tế tư nhân phát triển Vìvậy, phát triển kinh tế tư nhân cần phải quán triệt mục tiêu độc lập, dân tộc

và chủ nghĩa xã hội Cần phải làm rõ vai trò chủ đạo của kinh tế Nhà nướctạo điều kiện đảm bảo chức năng của Nhà nước xã hội chủ nghĩa trong nềnkinh tế thị trường Không nên chỉ dừng lại ở việc đưa ra một quan niệm

đúng đắn về bản chất của kinh tế tư nhân mà còn phải xác định các chỉ tiêu

số lượng, hình thức vận động của khu vực kinh tế tư nhân mà còn phải xácđịnh các chỉ tiêu số lượng, hình thức vận động của khu vực kinh tế nàytrong cơ cấu chung của nền kinh tế Quan niệm đó còn thể hiện rõ lậptrường, thái độ đối với khu vực kinh tế tư nhân Không được coi lợi íchkinh tế, mục tiêu kinh tế lên trên hết trong chiến lược phát triển đất nước

Mở cửa hội nhập nhưng không được hoà tan Trái lại phải làm cho kinh tếnước ta độc lập, tự chủ hơn, giữ vững con đường định hướng XHCN

3 Ba là: Phát triển kinh tế tư nhaâ phải nhằm đạt tới các mục tiêu:

Huy động vốn, tạo việc làm, nâng cao thu nhập của dân cư, tăng GDP

và tăng thu ngân sách cho Nhà nước

Quan điểm này thừa nhận sự tồn tại của khu vực kinh tế tư nhânkhông ngoài mục đích khai thác, phát huy tốt nhất mọi năng lực sản xuấtcủa họ để phát triển nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần, tạo ra nhiềucủa cải cho xã hội

4.Bốn là: Phát triển kinh tế tư nhân theo hướng đa dạng hoá sở hữu

đan xen các hình thức sở hữu theo các hình thức kinh tế tư bản Nhà nước

- Muồn làm như vậy chúng ta cần khuyến khích kinh tế tư nhân pháttriển theo hướng tiến bộ như tăng mức độ xã hội hoá sở hữu, hiện đại hoácông nghệ, hướng sự phát triển của kinh tế tư nhân đi vào con đường chủnghĩa tư bản Nhà nước dưới hình thức thích hợp, có sự kiểm kê, kiểm soátđiều tiết của Nhà nước

Trên đây là tất cả xu hướng chủ yếu nhằm phát triển mạnh mẽ và cóhiệu quả khu vực kinh tế tư nhân ở nước ta hiện nay và trong thời gian tới.Những điều chúng ta cần chú ý là phải liên kết các lực lượng trong nướcthành một lực lượng kinh tế dân tộc trong quá trình mở cửa, hội nhập vớikhu vực và thế giới, phải lấy hiệu qủa kinh tế xã hội làm tiêu chuẩn quantrọng nhằm đánh giá sự phát triển của kinh tế tư nhân trong tiền trình côngnghiệp hoá đất nước theo định hướng XHCN

PHẦN II NHỮNG THỰC TẾ CỦA KINH TẾ TƯ NHÂN TRONG QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN KINH TẾ VIỆT NAM

HIỆN NAY

Kinh tế tư nhân không chỉ có tiếng nói quyết định đến sức mạnh kinh

tế của hầu hết quốc gia mà còn trở thành một lực lượng kinh tế có ý nghĩachính trị toàn cầu Phát triển khu vực kinh tế tư nhân cũng có nghĩa bảotoàn tính đa dạng phong phú của đời sống kinh tế xem nó như nguồn gốccủa mọi sự phát triển

Ngày nay kinh tế tư nhân, sở hữu tư nhân đã phát triển nên một trình

độ mới về chất quy mô sở hữu của nhiều công ty ngày càng đồ sộ và nhiềucông ty tạo ra lượng tài sản có giá trị lớn hơn cả GDP của một số quốc gia

1 Sự biến đổi về chất của kinh tế tư nhân

- Chúng ta, cả nhân loại đang hàng ngày chứng kiến một thời đạicác rào cản đầu tư, thương mại hàng hoá và dịch vụ dần bị dỡ bỏ, nền kinh

tế thị trường mở đang tạo điều kiện dễ dàng cho kinh tế tư nhân lớn mạnhkhông ngừng Trong quá trình phát triển kinh tế tư nhân đã tồn tại dướinhiều dạng như kinh tế cá thể, công ty và ngày nay là các công ty đa quốcgia Sự lớn mạnh của các công ty đa quốc gia trong những năm cuối thể kỷ

XX cho thấy kinh tế tư nhân đã có sự phát triển vượt bậc với những thayđổi về chất Công ty đa quốc gia chính là biểu hiện của kinh tế tư nhânđược quốc tế háo và nó trở lên hùng mạnh nhất của kinh tế tư nhân

Trong nền kinh tế thị trường mở, quốc gia nào có nền kinh tế tư nhântham gia nhiều nhất, đầy đủ nhất vào nền kinh tế toàn cầu thì quốc gia đócàng có ưu thế trong cạnh tranh Dựa trên bối cảnh và xu thế phát triển nàymỗi quốc gia cần phải có chính sách phát triển kinh tế tư nhân thích hợpcủa mình, trong đó phải đặc biệt chú ý đến sự hợp tác của kinh tế tư nhân

trong nước với các công ty đa quốc gia cũng như tham gia trực tiếp vào cáccông ty đa quốc gia.

2 Phương tiện hiệu qủa nhất để phát triển kinh tế

Vấn đề đặt ra ở đây là kinh tế Nhà nước và kinh tế tư nhân cùng songsong tồn tại trong thế giới ngày nay nhưng tại sao kinh tế tư nhân lại tỏ ranăng động hơn, có sức sống hơn và phát triển mạnh mẽ hơn Câu trả lời đóchính là: tính chất mở cửa thị trường ngày càng tăng, sự hợp tác và cạnhtrạnh quốc tế đòi hỏi các thực thể kinh tế phải rất linh hoạt và tự chủ tronghoạt động kinh doanh điều này lại là nhược điểm của kinh tế Nhà nước.Tính cạnh trạnh cao của kinh tế tư nhân không phải ngẫu nhiên mà có, nóđược hình thành thông qua sự thất bại của các công ty trong quá trình pháttriển Kinh tế có quy luật riêng của nó, không phụ thuộc vào tính chất củachúng ta Kinh tế tư nhân đối diện với cac thử thách như vậy để phát triểngiống như chúng ta cần trải qua những gian lao, thậm chí vấp ngã để vữngvàng hơn trong cuộc sống

3 Phát triển kinh tế tư nhân là phát triển năng lực con người

Kinh tế tư nhân có cội nguồn từ cá nhân, vì vậy phát triển kinh tế tưnhân phải dựa trên nền tảng phát triển các giá trị cá nhân, phát triển nănglực cá nhân, phát triển con người Có thể nói, không có sự phát triển nănglực cá nhân thì sẽ không có sự phát triển kinh tế tư nhân Một trong các yếu

tố cạnh tranh của một cộng đồng xã hội chính là tính đa dạng của sự sángtạo mà tính đa dạng của sự sáng tạo là hệ quả tất yếu của sự đa dạng củanhững năng lực cá nhân Sự đa dạng của năng lực cá nhân là kết quả trựctiếp của sự tôn trọng các giá trị cá nhân Như vậy, có thể nói lý thuyết pháttriển kinh tế tư nhân bắt nguồn từ lý thuyết phát triển con người Sự pháttriển của các quyền cá nhân đến lượt nó sẽ thúc đẩy kinh tế tư nhân pháttriển mạnh mẽ

III Những thực trạng giải pháp của kinh tế tư nhân của nước ta hiện nay

1 Thực trạng chung của kinh tế tư nhân

Nền kinh tế mà nước ta lựa chọn là nền kinh tế thị trường định hướng

xã hội chủ nghĩa Theo nghĩa đó nếu không có kinh tế Nhà nước sữ không

có định hướng XHCN nhưng nếu không có kinh tế tư nhân cũng sẽ không

có kinh tế thị trường Chính vì thế mà phát triển kinh tế nhiều thành phầnnói chung và phát triển kinh tế tư nhân nói riêng là một nội dung quantrọng của đường lối đổi mới kinh tế

Trước khi đổi mới, kinh tế tư nhân chủ yếu giới hạn trong khu vực hộkinh doanh cá thể, hoạt động chủ yếu ở thị trường tự do (tức là khu vựckhông chính thức) Cho đến năm 1990, nếu số hộ công thương nghiệp kinhdoanh cá thể mới có 840 nghìn thì đến nay đã có trên 3 triệu hộ Đó là chưa

kể 130 nghìn trang trại và khoảng 11 triệu hộ sản xuất nông nghiệp theo môhình kinh tế tự chủ

Doanh nghiệp thuộc khu vực kinh tế tư nhân trước năm 1991 hầu nhưkhông có Từ sau khi có luật công ty (năm 1990), số doanh nghiệp thuộckhu vực kinh tế tư nhân mới chính thức ra đời và chỉ thực sự tăng lênnhanh chóng từ sau kho có luật doanh nghiệp, sau 5 năm thi hành, số doanhnghiệp đăng ký mới đã đạt gần 110 nghìn, cao gấp, 2,4 lần so với thời kỳ

1991 – 1999 Tuy số doanh nghiệp thuộc khu vực kinh tế tư nhân đăng kýmới khá nhiều nhưng số doanh nghiệp thực tế đang hoạt động sản xuất kinhdoanh chưa nhiều Bên cạnh đó, còn có những khác biệt về số doanhnghiệp hoạt động với số đămg kỹ kinh doanh Khu vực kinh tế tư nhân cóvai trò quan trọng trong nền kinh tế nước ta Khu vực kinh tế tư nhân năm

2005 đã chiếm 38,5% GDP cao gấp 5,4 lần tỷ trọng 7,11% của khu vựckinh tế tập thể, cao gấp 2,5 lần tỷ trọng 15,17% của khu vực có vốn đầu tưnước ngoài và đạt xấp xỉ với tỷ trọng 39,22% của khu vực kinh tế Nhànước Riêng tỷ trọng trong GDP cảu các doanh nghiệp thuộc khu vực kinh

tế tư nhân đã nhìn chung đã tăng lên qua các năm, nếu năm 2000 mớichiếm 7,31% thì năm 2005 là 8,91% Đáng lưu ý, tốc độ tăng trưởng GDP

do các doanh nghiệp thuộc khu vực kinh tế tư nhân luôn luôn có cao gấprưới tốc độ tăng trưởng chung cũng như cao hơn tốc độ của các khu vựckhác

Khu vực kinh tế tư nhân chiếm tỷ trọng cao trong tổng số lao độngđang làm việc (88,8%) cao hơn rất nhiều so với khu vực kinh tế Nhà nướcchỉ chiếm có 9,7% Trong tổng số lao động làm việc trong khu vực doanhnghiệp (5175 nghìn lao động) thì doanh nghiệp thuộc khu vực kinh tế tưnhân chiếm 42,9% cao hơn tỷ trọng 39,9% của khu vực doanh nghiệp Nhànước Khu vực này cũng đã chiếm 1/3 tổng vốn đầu tư toàn xã hội

2 Những khó khăn của kinh tế tư nhân

Tuy chiếm một vị trí ngày một quan trọng và đang trong xu thế tănglên nhưng bộ phận kinh tế tư nhân hiện đang gặp rất nhiều khó khăn Kinh

tế tư nhân đang vấp phải nhiều cái “nhất” nhất trong nền kinh tế

- Vốn ít nhất: 85% số DN có vốn hoạt động dưới 1 tỷ

- Khó tiếp cận nhất các nguồn vốn cho vay của NHTM nhất, tiếpcận nguồn vốn cho vay của Nhà nước lại càng khó khăn hơn Đơn giản họkhông có tài sản tương ứng để thế chấp vì thế để có vốn họ thường xuyênphải vay ngoài với lãi suất cao

- Khó tìm kiếm mặt hàng sản xuất kinh doanh nhất Họ phải sửdụng cả nhà ở, hoặc thuê lại mặt của doanh nghiệp Nhà nước với giá rấtcao Chính vì vậy họ không dám đầu tư lớn và lâu dài về nhà xưởng thiếtbị

- Khó tiếp cận nguồn thông tin nhất

Nước ta đang trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế điều đó cũng cónghĩa khu vực kinh tế tư nhân sẽ là khu vực mà cuộc hội nhập tác độngdiện rộng và rất đa dạng Vì thế chúng ta có vô vàn cơ hội và song hành với

nó là muôn ngàn các thách thức đang chờ đón

3 Cơ hội và thách thức của kinh tế tư nhân trong quá trình hội nhập.

 Cơ hội lớn:

Từ năm 2000 trở lại đây, khu vực kinh tế tư nhân nói chung và DNTNnói riêng đang phát triển mạnh, đóng góp ngày càng lớn vào sự nghiệp pháttriển kinh tế - xã hội của đất nước và đang ngày càng khẳng định vai tròđộng lực của mình Với việc thi hành Luật Doanh nghiệp và hàng loạt cácbiện pháp cải cách khác, môi trường kinh doanh ở nước ta trong mấy nămgần đây đã có những cải thiện quan trọng theo hướng mở rộng quyền tự dokinh doanh của người dân trên nguyên tắc doanh nghiệp và người dân được

tự do kinh doanh tất cả những lĩnh vực mà luật pháp không cấm, khuyếnkhích người dân làm ăn, kinh doanh làm giàu cho mình và cho đất nước,khuyến khích mọi doanh nghiệp tham gia các ngành xuất khẩu, chú trọng

hỗ trợ các doanh nghiệp vừa và nhỏ Chính trong môi trường đó,KVKTTN và đặc biệt là DNTN đã nhanh chóng phát triển cả về số lượng

và chất lượng, góp phàn tích cực vào tăng trưởng kinh tế và phát triển xãhội của đất nước trên các mặt tạo công ăn việc làm, tăng vốn đầu tư pháttriển, mở rộng xuất khẩu, thúc đẩy tăng trưởng các ngành kinh tế côngnghiệp, nông nghiệp, dịch vụ thúc đẩy phát triển các thị trường, đổi mớikinh tế và hành chính… Khu vực kinh tế tư nhân phát triển nhanh chóngtrong thời gian qua còn do tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế của đất nước,khởi đầu từ khi chuúng ta đổi mới và đặc biệt phát triển từ giữa thập kỷ

1990, khi nước ta lần lượt tham gia ASEAN, ASEM, APEC và khôngngừng mở rộng quan hệ song phương với các nước trên thế giới Thị trườngcác nước mở rộng dần cho các sản phẩm của Việt Nam đã tạo cơ hội chocác doanh nghiệp Việt Nam (DNVN) trong đó có KVKTTN phát triển sảnxuất, kinh doanh các sản phẩm của mình trên các thị trường khu vực quốc

tế Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh thị trường trong nước cònhạn hẹp do tình trạng nuowcs nghèo, mức thu nhập và khả năng tiêu dùngcòn thấp, các DNVN rất thiếu “đầu ra” Các quan hệ thương mại và đầu tư