M ột số biện pháp nhằm phòng chống trục lợi trong bảo hiểm xe cơ giới ở các công ty bảo hiểm tại Việt Nam

Trên thế giới, gian lận bảo hiểm đã được quan tâm và bàn luận từ rất sớm

LỜI MỞ ĐẦU

Trong cuộc sống và hoạt động sản xuất kinh doanh, đôi khi chúng ta thườnggặp phải những rủi ro bất ngờ xảy ra Rủi ro do thiên tai, do sự biến động của khoahọc công nghệ, do môi trường xã hội Bất kể do nguyên nhân gì, khi rủi ro xảy rathường gây thiệt hại về kinh tế, ảnh hưởng đến đời sống, đến hoạt động sản xuấtkinh doanh chưa kể đến là những tổn thất về người, về của Để đối phó với hậu quảcủa rủi ro, người ta sử dụng nhiều biện pháp, nhưng biện pháp hiệu quả nhất là bảohiểm Tuy nhiện, bên cạnh những người thực sự mong muốn tham gia bảo hiểm đểbảo vệ, ổn định cuộc sống của mình thì có không ít người đã lợi dụng bảo hiểm đểthu lợi bất chính bằng các hành vi trục lợi bảo hiểm Một điều đáng buồn thay làhiện tượng này ngày càng trở nên phổ biến với mức độ ngày càng nghiêm trọng, đặcbiệt là trong bảo hiểm xe cơ giới

Trên thế giới, gian lận bảo hiểm đã được quan tâm và bàn luận từ rất sớm Vàngười ta đã thực hiện nhiều biện pháp khác nhau nhằm làm hạn chế số lượng cũngnhư mức độ nghiêm trọng của các vụ trục lợi bảo hiểm Ở Việt Nam, hành vi trục lợibảo hiểm cũng đang là một vấn đề bức xúc và đã thu hút được sự quan tâm lớn củacác Công ty bảo hiểm trong nước

Với tư cách là một sinh viên chuyên ngành kinh tế, nhận thức rõ được tínhcấp thiết của việc nghiên cứu vấn đề này, em xin chọn đề tài tiểu luận của mình là :

“ M ột số biện pháp nhằm phòng chống trục lợi trong bảo hiểm xe cơ giới

ở các công ty bảo hiểm tại Việt Nam ”

Trên cơ sở xem xét thực trạng hiện tương trục lợi bảo hiểm trên thế giới nóichung và tại các công ty bảo hiểm Việt Nam nói riêng, tiểu luận chủ yếu đề cập đếncác giải pháp cũng như các kiến nghị cần thiết cho công tác phòng chống trục lợitrong bảo hiểm xe cơ giới tại Việt Nam nhằm góp phần củng cố và nâng cao hiệuquả kinh doanh của loại hình bảo hiểm này

Ngoài phần Mở đầu và Kết luận, nội dung của tiểu luận được chia làm 3 phầnchính :

Chương I: Khái quát chung về trục lợi bảo hiểm và trục lợi trong bảo

hiểm xe cơ giới.

Chương II: Thực trạng trục lợi trong bảo hiểm xe cơ giới tại các công ty

bảo hiểm ở Việt Nam

Chương III: Các giải pháp phòng chống trục lợi trong bảo hiểm xe cơ giới

tại các công ty Bảo hiểm ở Việt Nam

Trong quá trình tìm tài liệu, phân tích và tìm hiểu thực tế nhằm hoàn thiệnđược đề tài, em đã nhận được sự giúp đỡ nhiệt tình của thầy giáo, Ths Nguyễn ĐìnhTrung Tuy nhiên, do thời gian và khả năng còn hạn chế, em không thể tránh khỏinhững thiếu sót Em rất mong nhận được những ý kiến đóng góp và phê bình củacác thầy, cô và các bạn để giúp em có được nhận thức đúng đắn và đầy đủ hơn Emxin chân thành cảm ơn !

Hà Nội, tháng 6 năm 2007

Sinh viên

Quách Mai Vân

Chương I:

Những vấn đề về trục lợi trong bảo hiểm

I/ Một số khái niệm chung

1 Trục lợi trong bảo hiểm

Theo liên đoàn chống gian lận bảo hiểm Canada (thành lập tháng 6 năm

1994) thì trục lợi bảo hiểm là “hành vi cố ý lừa dối của tổ chức, cá nhân nhằm thu

lợi bất chính khi tham gia bảo hiểm, bồi thường bảo hiểm, trả tiền bảo hiểm và giải quyết khiếu nại bảo hiểm” Cho dù xảy ra ở đâu, mức độ thiệt hại đến đâu, song xét

về trước mắt cũng như lâu dài, trục lợi bảo hiểm đều để lại những tác động tiêu cựcđến sự phát triển lành mạnh của thị trường bảo hiểm, các doanh nghiệp bảo hiểm vàngười tham gia bảo hiểm Hành vi này có thể có chủ đích ngay từ khi tham gia bảohiểm hoặc phát sinh sau khi xảy ra rủi ro cho đối tượng bảo hiểm nhằm chiếm đoạtmột số tiền từ nhà bảo hiểm mà đáng lý ra họ không được hưởng

Theo lẽ thông thường rủi ro, tổn thất đã xảy ra thì không được bảo hiểm Bảohiểm thương mại chỉ nhận bảo hiểm cho những rủi ro tiềm ẩn và không lường trước

Có nghĩa là rủi ro được bảo hiểm chỉ là giả thuyết xảy ra trong tương lai nhưngkhông biết chính xác diễn biến sự kiện sẽ xảy ra ở đâu, bao giờ và cụ thể là rủi ro gì,mức độ tổn thất ra sao

Hay nói nôm na, bảo hiểm giống như trong điều trị bệnh của ngành y tế

“Phòng còn hơn chữa” Trong lĩnh vực bảo hiểm, mua bảo hiểm chính là “phòngtránh rủi ro trước khi nó xảy ra” Những vụ trục lợi xảy ra trong ngành bảo hiểmthời gian gần đây đã khiến công luận càng lo ngại hơn về khả năng cấu kết ăn chiagiữa khách hàng và người của công ty bảo hiểm để lập hồ sơ khống nhận tiền bồithường

“Hành vi gian dối trong quá trình làm hồ sơ bảo hiểm không phải là mới, màthường xuyên xảy ra vì liên quan đến quyền lợi của cả 2 bên: khách hàng và ngườilàm thủ tục bồi thường với cơ chế bảo hiểm thì trong một số trường hợp cũng dễxảy ra chuyện ăn chia khi nhận tiền….” Một chuyên gia bảo hiểm đã nhận xét

Trục lợi bảo hiểm bị xem là hành vi vi phạm và bị xử phạt theo những cơ chếkhác nhau từ dân sự, hành chính cho đến chế tài Trục lợi bảo hiểm có thể bắt đầu từviệc không trung thực trong hợp đồng bảo hiểm như khai báo không đúng với thực

tế, khai báo tình trạng bệnh không đúng của người mua bảo hiểm Mục đích của trục

này do sự đóng góp của nhiều người Theo các chuyên gia ngành bảo hiểm, hành vinày trước mắt gây bất lợi cho các doanh nghiệp bảo hiểm, nhưng về lâu về dài sẽảnh hưởng đến người mua bảo hiểm vì họ sẽ phải chịu khoản phí cao hơn từ các nhàkinh doanh bảo hiểm.

Như vậy, đi liền với sự ra đời của bảo hiểm, là sự ra đời của các hành vi gianlận trong bảo hiểm Trong lịch sử, không ai là không biết đến vụ chìm tàu TITANIC

ở Đại Tây Dương năm 1912 và câu chuyện về chuỗi hồng nọc trên con tàu đã trởthành giai thoại cho nhiều trang báo

Trong một buổi lễ rất long trọng, phu nhân tổng thống Kenardy đã xuất hiệnvới chuỗi ngọc cực kỳ lấp lánh khiến tất cả các quan khách có mặt tại đó phải trầmtrồ khen ngợi Thế nhưng chuỗi ngọc này khiến cho một nhân viên cao tuôit, lúc đóđang là cố vấn của Lloyd’s không khỏi ngạc nhiên đến sửng sốt Ông đã nhận ra đâychính là chuỗi ngọc hồng ngọc đã được Lloyd’s bồi thường từ vụ đắm tàu TITANICvới trị giá 30.000.000 USD từ mấy chục năm về trước, và ông lập tức tiến hành điềutra vụ việc Tuy nhiên, bức màn bí mật về chuỗi hồng ngọc vẫn chưa được khám phásau cái chết đột ngột của nhân viên nọ mà nguyên nhân cho đến giừo vẫn chưa đượcxác minh

Gạt bỏ những yếu tố chủ quan, ta vẫn thấy nhiều điều đáng nghi vấn Tại saochuỗi hồng ngọc lại xuất hiện khi mà người cứ ngỡ rằng nó đã bị vùi sâu dưới đáybiển? Có sự gian dối gì ở đây? Qua đó cho thấy được những trở ngại rất lớn để điềutra phát hiện ra hành vi gian lận trong bảo hiểm Và hẳn kẻ gian phải là một đạo diễnbậc thầy mới có thể dàn dựng cả một sự kiện trên, nhất là những sự kiện đã trải quahàng vài thập kỷ

Và cho đến nay, trên thế giới, trục lợi bảo hiểm được biết đến như một vấn

đề nhức nhối, không những ảnh hưởng tới kết quả hoạt động kinh doanh của cáccông ty bảo hiểm mà còn gây tác động xấu tới xã hội, gây thiệt hại trực tiếp đếnnhững khách hàng mua bảo hiểm trung thực Các công ty bảo hiểm đã bỏ ra không ítthời gian và tiền của cho vấn đề này nhưng số lượng các vụ gian lận vẫn gia tăngtheo thời gian và thủ đoạn ngày càng tinh vi hơn Rất nhiều nước trên thế giới đãphảitiến hành thống kê thường xuyên các vụ trục lợi bảo hiểm để có biện pháp đốiphó Ở Mỹ, năm 2003 có tới 33.000 vụ bị truy tố, trong đó đã xét xử 2.500 vụ vớitổng số tiền gian lận tới 96 tỷ USD Còn theo Hiệp hội các Hãng Bảo hiểm Châu

Âu, hằng năm họ bị thiệt hại vì gian lận bảo hiểm không dưới 10 tỷ USD, tức là gần2,5 % số tiền đóng phí bảo hiểm Trong những ngành kinh tế có mức độ rủi ro cao ởChâu Âu thì thất thoát do trục lợi bảo hiểm chiếm khoảng 9-15% tổng phí thu.Trong nhiều lĩnh vực bảo hiểm, thiệt hại do gian lận bảo hiểm lên tới 10-15% tổng

số tiền trả bảo hiểm.Chỉ tính riêng các vụ gian lận về cháy, mất cắp xe hơi, mất trộmtại nhà , các hãng bảo hiểm đã phải chi tới gần 12 tỷ FFr, còn ở Canada đã phải chikhoảng từ 1,3 đến 2 tỷ USD.

Đôi khi, để có thể nhận được khoản tiền phi pháp, người ta đã không từ bất

cứ một thủ đoạn dã man nào Ở Côbê, có một cặp vợ chồng nọ đã đang tâm ném đứacon gái 14 tháng tuổi của họ xuống cầu thang Và họ kỳ vọng rằng sau cái chết của

em bé họ sẽ nhận được một khoản tiền bảo hiểm khá lớn để có thể trang trải hết các

nợ nần mà họ đã mắc phải

2 Trục lợi trong bảo hiểm xe cơ giới

Hầu hết ở các nước trên thế giới, ý đồ gian lận nảy sinh không chỉ sau khi tai

nạn xảy ra mà còn cả trước khi có tai nạn Như vậy, trục lợi bảo hiểm xe cơ giới là

hành vi cố ý thay đổi tình tiết (như thay đổi người lái xe, hay thay đổi vị trí người trên xe, …) hoặc tiện cho việc thay đổi tình tiết ( như tai nạn xảy ra ở nơi vắng vẻ ít người qua lại) hoặc số tiền đền bù ước tính là lớn.

Những kẻ trục lợi đã cố tình gian dối, lừa đảo để chiếm đoạt một số tiền từnhà bảo hiểm mà đáng lý ra họ không được hưởng Đó là các trường hợp rủi ro gâythiệt hại cho đối tượng bảo hiểm không thuộc trách nhiệm của nhà bảo hiểm (ngoàiphạm vi bảo hiểm, ngoài thời hạn bảo hiểm) nhưng cố ý tạo lập hồ sơ giả để đòi bồithường

Việc trục lợi bảo hiểm được thực hiện thông qua việc hợp lý hoá ngày vàhiệu lực bảo hiểm Trên thực tế, còn có việc tạo hiện trường giả các vụ tai nạn xe cơgiới, cháy hoặc chìm tàu, cố ý gây tai nạn trong bảo hiểm tài sản và bảo hiểm tráchnhiệm, gian lận đối với người thứ ba: không bồi thường cho người thứ ba, mặc dù đãnhận tiền bảo hiểm

Cách thức gian lận thì ngày càng tinh vi Từ một ví dụ đơn giản một kháchhàng thông báo đến công ty bảo hiểm về việc chiếc xe môtô của anh ta bị mất cắpnhưng trên thực tế thì chiếc xe môtô đó đã được tháo rời để bán từng phụ tùng Haynhư tại Quảng Ninh xe gây tai nạn xong kéo xe về nhà đi mua bảo hiểm rồi mới bắtđầu khai báo tai nạn, tại Cần Thơ xe tự ngã nhưng đã câu kết với chủ xe khác cómua bảo hiểm để được bồi thường

II Các hình thức trục lợi trong bảo hiểm xe cơ giới.

Lĩnh vực bảo hiểm ngay` càng phát triển, một phần do mức sống của nhândân ngày càng tăng lên, một phần là do những nhận thức ngày càng đúng đắn về bảo

hiểm Tuy nhiên, lại có một nghịch lý là số lượng các vụ trục lợi cùng với các hìnhthức trục lợi ngày càng đa dạng Đặc biệt là trong bảo hiểm xe cơ giới.

1/ Hợp lý hóa ngày xảy ra tai nạn và hiệu lực bảo hiểm

Có thểdo vô tình hay cố ý, chủ xe đã không mua bảo hiểm Và khi tai nạnxảy ra sẽ nằm ngoài thời hạn bảo hiểm, người trục lợi sẽ tìm mọi cách để làm hợp lýhóa ngày tai nạn cũng như hiệu lực bảo hiểm

Có 2 cách để thực hiên:

+Ghi lại ngày tai nạn cho tai nạn nằm trong thời hạn bảo hiểm

+ Ghi lùi lại ngày trên chứng nhận bảo hiểm cho tai nạn nằm trong thời hạnbảo hiểm

a/ Ghi lại ngày tai nạn

Trường hợp người bị tai nạn nhưng chưa mua bảo hiểm thì chủ xe sẽ lập tứcmua bảo hiểm cho xe, đồng thời tìm mọi cách mua chuộc các cơ quan chức năng đểghi lại ngày tai nạn xảy ra sau so với ngày thực tế

Trường hợp tai nạn xảy ra mà lúc đó đã hết hạn bảo hiểm, thì chủ xe sẽ tìmmọi cách để ghi ngày tai nạn xảy ra trước so với ngày thực tế

b/ Ghi lùi ngày trên giấy chứng nhận nhận bảo hiểm

Trongcả 2 trường hợp chưa tham gia bảo hiểm hay đã hết hạn bảo hiểm, thìngười gian lận vẫn có thể dùng cách mua chuộc người bán bảo hiểm cho phù hợpvới tai nạn

2/ Khai tăng số tiền tổn thất.

- Đối với bảo hiểm vật chất thân xe :

+ Sửa báo giá sửa chữa cao hơn so với thực tế, thúc ép công ty bảo hiểmchấp nhận phương án khắc phục hậu quả tai nạn bất hợp lý như thiệt hại bộ phận nhẹnhưng đòi thay mới

+ Không thiệt hại, không sửa chữa nhưng cũng kê khai đưa vào hợp đồng sửachữa

+ Lấy cắp phụ tùng xe ( gương, kính…), tải sản, hàng hóa chở trên xe và thayvào đồ đã hỏng

+ Sửa chữa thay thế cả những bộ phận hư hỏng không do tai nạn hoặc bị tainạn từ trước khi bảo hiểm

+ Thay thế những vật tư cũ, tái chế lại…nhưng vẫn kê khai thay mới.

- Đối với bảo hiểm trách nhiệm dân sự : Khai tăng số tiền tổn thất hoặc sốtiền phải bồi thường cho người thứ ba, đưa tài sản hoặc hàng hóa hư hỏng (đối vớibảo hiểm trách nhiệm dân sự đối với hàng hóa) không do tai nạn vào hiện trường tainạn hoặc biên bản tai nan

3 Thay đổi tình tiết trong vụ tai nạn.

+ Thay đổi lỗi, nguyên nhân trong vụ tai nạn

+ Sửa chữa hiệu lực bằng lái (do hết hạn hoặc không phù hợp với loại xeđược lái)

+ Thay đổi người lái có giấy phép lái xe hợp lệ ( tai nạn do người lái xekhông có bằng lái hoặc bằng lái không có hiệu lực)

+Sửa chữa hiệu lực giấy phép lưu hành (do hết hạn hiệu lực)

4 Lập hồ sơ hiện trường giả

+ Di chuyển xe từ nơi bị tai nạn đến nơi khác để lập biên bản

+Đổi biển số của xe không bị tai nạn đã mua bảo hiểm vào xe bị tai nạn chưamua bảo hiểm để chụp ảnh, khám nghiệm, lập biên bản

5 Lập hồ sơ khiếu nại nhiều lần

Chủ xe tham gia bảo hiểm cùng một nghiệm vụ ở nhiều công ty bảo hiểmnhưng không thông báo cho các công ty này biết Khi tai nạn xảy ra thì tiến hành lập

hồ sơ đòi bồi thường ở tất cả các công ty bảo hiểm

Hai xe đâm nhau, chủ xe một mặt đã được xe khác bồi thường thiệt hạinhưng một mặt vẫn tiếp tục khiếu nại đòi bồi thường về thân xe

Hai xe cùng có lỗi gây tai nạn cho người thứ ba, cả hai cùng lập hồ sơ và quylỗi toàn bộ về mỗi xe để được hưởng bồi thường về trách nhiệm dân sự

6 Cố ý gây tai nạn

Đây là cách thức trục lợi ít gặp tuy nhiên, lại nguy hiểm nhất, bằng cách đốt

xe, cho xe lao xuống vực, hủy toàn bộ xe, khi xe đã bị tai nạn thì phá hủy một số bộphận khác để được thay mới

7 Các loại khác

III/ Hậu quả của hành vi trục lợi bảo hiểm.

1/ Đối với công ty bảo hiểm

Thứ nhất, hậu quả có thể tính toán được đó là làm giảm lợi nhuận, giảm hiệu

quả kinh doanh của công ty bảo hiểm

Mục tiêu phấn đấu của hầu hết các doanh nghiệp trong cơ chế thị trường làlợi nhuận:

Lợi nhuận = Tổng doanh thu – Tổng chi phí

Trong mội vụ gian lận, nếu không phát hiện được sẽ làm tăng chi phí bồithường, còn nếu phát hiện được thì làm tăng chi phí quản lý Trong cả hai trườnghợp đều làm tăng tổng chi phí mà không làm tăng tổng thu do đó làm giảm lợi nhuậncủa công ty bảo hiểm tức là giảm hiệu quả kinh doanh của công ty bảo hiểm

Thứ hai, hậu quả khó xác định là sẽ làm giảm số lượng khách hành hiện tại

hay việc thu hút hấp dẫn các khách hàng mới Bởi xét về bản chất bảo hiểm là mộtphương pháp lập quỹ dự trữ bằng tiền do những người có cùng khả năng gặp một rủi

ro nào đó đóng góp tạo nên và hoạt động dựa trên nguyên tắc “số đông bù số ít” Dovậy, hành vi trục lợi được thực hiện thì không ai khác chính là các khách hàng trungthực sẽ phải gánh chịu hậu quả, do vậy không dại gì mà họ tiếp tục tham gia bảohiểm hoặc có ý định tham gia bảo hiểm Theo đó dần dần số lượng khách hàng sẽgiảm đi

Thứ ba, hành vi trục lợi bảo hiểm còn có ảnh hưởng xấu đến uy tín của Công

2 Đối với xã hội

Thứ nhất, Đảng và nhà nước đang hướng tới việc xây dựng một nhà nước

trong đó “dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ và văn minh” Nhưngnếu vẫn còn tồn tại những người thiếu ý thức chấp hành pháp luật, chỉ nghĩ đến lợiích riêng của cá nhân mình bằng các hành vi gian dối sẽ tạo ra sự bất công, những kẻ

lừa đảo thì sống trong giàu có, còn những người nghèo thì vẫn hoàn nghèo, do đókhông thể xây dựng được một xã hội thật sự công bằng, văn minh.

Thứ hai, trong nền kinh tế thị trường tự do cạnh tranh nếu các hành vi trục

lợi tiếp diễn sẽ làm rối loạn an ninh, xã hội và tác động xấu đến môi trường kinhdoanh ở một số lĩnh vực Sự hoạt động kém hiệu quả của các công ty bảo hiểm kéotheo đó là nguồn vốn đầu tư giảm, làm giảm các hoạt động đầu tư ở một số lĩnh vực

Thứ ba, hậu quả to lớn nhất là nguy cơ về đạo đức, bởi tính chất phát triển và

quy mô tổ chức của những vụ trục lợi sẽ kéo theo sự tha hóa, biến chất của nhữngcán bộ trong ngành bảo hiểm Những hành vi tiêu cực, thông đồng với nhau trục lợicủa các Công ty Bảo hiểm sẽ tạo tiền đề cho hành vi tham nhũng phát triển ở cảnhững ngành khác trong nền kinh tế

Chương II:

Thực trạng trục lợi trong bảo hiểm xe cơ giới tại các công ty

Bảo hiểm Việt Nam

I/ Sự cần thiết phải phòng chống trục lợi trong bảo hiểm xe cơ giới

Trên thực tế, thị trường bảo hiểm Việt Nam đang phải đối mặt với thách thức

từ nhiều hành vi trục lợi bảo hiểm, với thủ đoạn tinh vi, đa dạng, gây thất thoát lớn

về tài chính của Nhà nước Thực tế cho thấy, trục lợi bảo hiểm xuất hiện ngay từ khi

có bảo hiểm Thị trường càng phát triển, thủ đoạn trục lợi càng tinh vi, trước mắtkhó có thể loại trừ tận gốc rễ tình trạng trục lợi mà chỉ có thể ngăn chăn và giảm đếnmức tối thiểu các hiệu quả tiêu cực do trục lợi bảo hiểm gây ra Để đạt được mụctiêu này cần thống nhất nhận thức về trục lợi bảo hiểm, coi đó là một hành vi viphạm pháp luật và xử lý nghiêm minh bằng pháp luật

Bảng 1 : TÌNH HÌNH TAI NẠN GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ Ở VIỆT NAM

(Nguồn: Viện Chiến lược và Phát triển Giao thông vận tải)

Theo thông tin của Hiệp hội Bảo hiểm Anh( ABI) thì số chi bồi thường chocác vụ bồi thường “giả” của năm 2001 lên đến 1,1 tỷ USD, tăng 8% so với năm

2000 Trong đó :

+ Bảo hiểm xe cơ giới là 481 triệu USD

+ Bảo hiểm tai nạn con người và du lịch là 287 triệu USD

+ Bảo hiểm tài sản trong lĩnh vực kinh doanh là 14 triệu USD

Như vậy, số tiền bị trục lợi trong bảo hiểm xe cơ giới là lớn nhất, chiếm43,73% Theo đà này, ở Việt Nam, tình hình gian lận trong bảo hiểm xe cơ giới cũngngày càng trở nên phức tạp Việc phòng chống gian lận trong bảo hiểm xe cơ giớitrở thành một vấn đề cần thiết có tính chất tất yếu khách quan vì một số lý do sau:

1 Số vụ gian lận ngày càng tăng lên.

Đến năm 2004, trước tình hình trục lợi bảo hiểm trong cả nước ngày cànglớn, đặc biệt là trong bảo hiểm xe cơ giới, Tổng công ty bảo hiểm Việt Nam đã yêucầu các Công ty thành viên của mình làm báo cáo về tình hình khiếu nại trục lợi bảohiểm xe cơ giới Và kết quả cho thấy chỉ tính riêng năm 2003, Bảo Việt đã phát hiện

ra 224 vụ trục lợi, số tiền ước tính bị trục lợi là 1 tỷ đồng Mà hiện trên thị trườngbảo hiểm Việt Nam không chỉ có Bảo Việt hoạt động mà còn có Bảo Minh, PJICO,PTI,…Do đó, không thể biết đựoc con số chính xác trong 1 năm về các vụ trục lợibảo hiểm bị phát hiện là bao nhiêu?

Bảng 2: SỐ VỤ TRỤC LỢI BẢO HIỂM XE CƠ GIỚI TẠI PHÒNG BẢO

HIỂM PHƯƠNG TIỆN ( Từ năm 2003 đến năm 2006 )

Năm 2006

1 Hợp lý hóa ngày tai nạn và hiệu

-3 Thay đổi tình tiết trong vụ tai nạn 2 3 4 1

Cộng: 9 10 12 4

(Nguồn : Phòng bảo hiểm Phương tiện – Tổng Công ty Bảo hiểm Bảo Việt)

2 Tính chất nghiêm trọng trong mỗi vụ càng ngày càng phức tạp

Từ hành vi gian lận ban đầu mang tính chất “tiện thể” thường hay gặp trongcác vụ có thiệt hại nhỏ Theo luật pháp của Việt Nam thì các hành vi này chưa đủ đểcấu thành tội phạm nhưng nó cũng ảnh hưởng xấu đến hoạt động kinh doanh bảohiểm xe cơ giới

Việc trục lợi người tham gia bảo hiểm thường xảy ra ở vùng sâu, vùng xa vàthời điểm ban đêm với mức độ tổn thất vừa phải Do không có công an lập biênbản, mà chỉ cần có giấy xác nhận của người làm chứng nên rất dễ thực hiện Đôi khitai nạn xảy ra, các lái xe đã thoả thuận với nhau, mà không trình báo cảnh sát giaothông và sẵn sàng có "nhân chứng thật" chứng kiến vụ việc xảy ra Và rồi, họ có thể

đưa ra những lý do rất "hợp lý, hợp tình" nào là bị phương tiện, khác đâm rồi bỏchạy, hoặc do tránh người nên đã lao vào cây cối, vỉa hè Sau đó họ báo với cơquan bảo hiểm Tất nhiên kẻ được lợi ở đây chính là chủ phương tiện bởi vừa đượctiền bồi thường của người gây ra tai nạn, lại vừa có tiền bồi thường của cơ quan bảohiểm Có khi chủ xe lại thông đồng với các ga -ra để thay đổi và nâng giá trị các phụtùng nhằm kiếm tiền chênh lệch

Sau đó la` đến các hành vi mang tính chất “lợi dụng”, tức là các hành vi trụclợi dân sự

Theo bộ luật dân sự nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam quy địnhtrong Điều 142: “Lừa dối trong giao dịch dân sự là hành vi cố ý của một bên nhằmlàm cho bên kia hiểu sai lệch về chủ thể, tính chất của đối tượng hoặc nội dung củagiao dịch nên đã xác lập giao dịch đó”

Ở đây, người gian lận dùng các cách thức khác nhau để cho nhà bảo hiểmhiểu rằng tổn thất họ gặp phải là lớn hơn trên thực tế hòng đòi được số tiền bồithường lớn hơn Bao gồm các hành vi:

+ Lập hồ sơ đòi bồi thường khai tăng giá trị tổn thất Ví dụ, hạng mục sửachữa vẫn đúng nhưng khai tăng giá trị thay thế

+Khai báo sai chất lượng thực tế của hạng mục tổn thất trước tai nạn Ví dụ,ban đầu là đồ cũ, chất lượng kém khai thành đồ mới chất lượng cao

+Khai thêm hạng mục tổn thất không do tai nạn gây ra Ví dụ, khai những hưhỏng do hao mòn tự nhiên

+ Khai báo sai giá trị sử dụng của đối tượng, thành phần, bị tổn thất: Radiotrên xe bị hỏng trước khi tai nạn nhưng khai báo hoạt động tốt

Cho đến các hành vi gian lận mang tính chất “chiếm đoạt”, cấu thành tộiphậm hình sự

Theo Bộ Luật hình sự nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam:

Điều 134: “Người nào bằng thủ đoạn gian dối chiếm tài sản xã hội chủ nghĩathì bị phạt tù ”

Điều 157: “Người nào bằng thủ đoạn gian dối chiếm đoạt tài sản của ngườikhác thì bị phạt tù…”

Ở đây, những kẻ trục lợi đã cố tình gian dối, lừa đảo để chiếm đoạt một sốtiền từ nhà bảo hiểm mà đáng lý ra họ không được hưởng Đó là các trường hợp rủi

ro gây thiệt hại cho đối tượng bảo hiểm không thuộc trách nhiệm của nhà bảo hiểm

(ngoài phạm vi bảo hiểm, ngoài thời hạn bảo hiểm) nhưng cố ý tạo lập hồ sơ giả đểđòi bồi thường:

+ Lập hồ sơ tai nạn giả cho trường xe có giấy chứng nhận bảo hiểm có hiệulực để thu lợi bất chính

+ Lập giấy chứng nhận bảo hiểm ghi lùi ngày hiệu lực cho xe bị tai nạn trướcđó

+ Lập giấy chứng nhận bảo hiểm cho xe bị tai nạn trước đó rồi làm hồ sơ tainạn ghi lùi ngày tai nạn

+ Lập hồ sơ giả mạo về nguyên nhân tổn thất thuộc phạm vi bảo hiểm để đòibồi thường cho một thiệt hại không thuộc phạm vi trách nhiệm bảo hiểm

3 Những ảnh hưởng tiêu cực của hiện tượng trục lợi trong bảo hiểm

xe cơ giới.

Đối với các công ty bảo hiểm, thì hiện tượng trục lợi bảo hiểm làm ảnhhưởng đến hoạt động kinh doanh cũng như hình ảnh của công ty trên thị trường Khitrục lợi bảo hiểm xảy ra, các doanh nghiệp là người đầu tiên chịu thiệt hại, song đóchỉ là những thiệt hại trước mắt Trên thực tế chính bên mua bảo hiểm mới là người

bị thiệt, vì trục lợi bảo hiểm sẽ làm cho chi phí bồi thường gia tăng và hậu quả là cácdoanh nghiệp sẽ buộc phải tăng phí bảo hiểm để bù đắp chi phí Như vậy, ngườigánh chịu cuối cùng lại là những người tham gia bảo hiểm

Còn đối với xã hội, nó làm tha hóa, biến chất về mặt đạo đức của một số cán

bộ, làm rối ren kỷ cương pháp luật và làm mất công bằng trong xã hội

Vì vậy, phòng chống trục lợi trong bảo hiểm nói chung và trong bảo hiểm xe

cơ giới nói riêng là hoàn toàn cần thiết và mang tính tất yếu khách quan

II/ Nguyên nhân dẫn đến hành vi trục lợi bảo hiểm.

Nguyên nhân sâu xa thúc đẩy hành vi trục lợi bảo hiểm được xuất phát từlòng tham của con người Để đạt được mục đích kiếm lợi bất chính, người ta sẵnsàng thực hiện mọi hành vi từ vi phạm pháp luật cho tới phi đạo đức Sở dĩ họ có thểthành công là do một số nguyên nhân cả khách quan lẫn chủ quan vừa là nhân tốthúc đẩy, vừa là phương tiện để họ đạt được mục đích của mình

1 Nguyên nhân khách quan

Các nguyên nhân khách quan phải kể đến là ácc nguyên nhân gián tiếp làmngười ta nảy sinh ý đồ gian lận Bao gồm:

Thứ nhất, hành lang pháp lý hiện nay thiếu tính tổng quát, toàn diện Công

tác tuyển dụng, đào tạo, quản lý đại lý, cán bộ còn bị buông lỏng; quy trình kiểm tra,kiểm soát nội bộ; các quy trình nghiệp vụ, quy trình ra quyết định kinh doanh, quản

lý tài chính, hạch toán, kế toán, đầu tư, giải quyết bồi thường v.v chưa chặt chẽ vàcòn có những lỗ hổng có thể bị kẻ xấu lợi dụng Vai trò kiểm tra, giám sát của hộiđồng quản trị, ban kiểm soát và các cổ đông đối với hoạt động hàng ngày của giámđốc doanh nghiệp còn chưa được phát huy đầy đủ Ví dụ như nghiệp vụ bảo hiểmtrách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới được quy định là bắt buộc trong Nghị Định115/CP ngày 17/12/1997 của chính phủ, nhưng việc thực hiện không triệt để, do đó

số lượng xe đang tham gia giao thông nhưng không tham gia bảo hiểm vẫn còn rấtlớn

Ngoài ra, việc ít có vụ trục lợi bảo hiểm được phát hiện, điều tra truy tố vàđưa ra xét xử trước pháp luật cũng phần nào làm giảm tác dụng răn đe của các chếtài xử phạt

Thứ hai, thị trường bảo hiểm vẫn đang là một thị trường còn non trẻ nhưng

cạnh tranh hết sức sôi động Nguyên tắc bí mật thương mại còn bao trùm lên hầu hếtcác công ty bảo hiểm, do đó việc trao đổi các thông tin cần thiết về các khách hàngtham gia bảo hiểm giữa các công ty không có Giữa các Doanh Nghiệp Bảo hiểmchưa có cơ chế hợp tác, phối hợp, chia sẻ thông tin hoặc tuyên truyền nâng cao nhậnthức của người dân và tranh thủ sự ủng hộ của công luận Vì vậy, có trường hợp tainạn xảy ra, khách hàng đòi bồi thường ở hơn một công ty bảo hiểm mà vẫn không bịphát hiện Hoặc nếu có vụ việc nào bị phát hiện thì các công ty không có thông tintrao đổi cho nhau để đúc rút kinh nghiệm cũng như đề phòng Do đó đối tượng gianlận dùng một thủ đoạn nhưng có thể áp dụng trên nhiều địa bàn hoặc trong nhiều địabàn mà vẫn không bị phát hiện

Thứ ba, một bộ phận người tham gia Bảo hiểm không ý thức được trách

nhiệm đạo đức và pháp lý của mình và một số người còn cho rằng quỹ bảo hiểmtương tự như một quỹ phúc lợi Vì vậy, nhân chứng sữ không ngần ngại khi nói sai

sự thật để giúp nạn nhân lúc khó khăn Đã từng có trường hợp một ông chủ tịch xãxác nhận cho người chết trong giấy chứng tử khác ngày chết thực tế, do vậy cái chếtvẫn xảy ra trong thời hạn bảo hiểm Khi sự việc được làm sáng tỏ, được hỏi thì ông

ta trả lời rằng ông chỉ có ý định giúp đỡ cho nạn nhân có thể nhận được tiền bảohiểm cho họ đỡ khó khăn

Thứ tư, không gian địa lý cũng là một nguyên nhân thúc đẩy trục lợi bảo

hiểm Đối với những vụ việc xảy ra nơi hoang vắng ít người qua lại, khó có thể tìmđược nhân chứng hay những nơi khó có thể giữ nguyên được hiện trường sẽ không

khó cho việc tạo ra một hiện trường mới hay thay đổi một vài tình tiết trên hiệntrường có lợi cho người tham gia bảo hiểm nhằm thu được số tiền bảo hiểm lớn hơn.

Ví dụ, người lái xe không ngần ngại khi thay thế hết đồ cũ cho xe của mình, sau đócho lao xuống vực để đòi tiền bảo hiểm Hay sau tai nạn có thể phá hỏng thêm mộtvài bộ phận nhằm đòi nhà bảo hiểm thay mới Hay một người ở giữa rừng đã khôngngần ngại châm chửa đốt nhà của mình sau đó đòi nhà bảo hiểm bồi thường

2 Nguyên nhân chủ quan

Bao gồm các nguyên nhân trực tiếp thúc đẩy hành vi trục lợi bảo hiểm

Thứ nhất, do lỗi vô tình của người làm bảo hiểm Có thể do vô tình ghi sai

ngày trên giấy chứng nhận bảo hiểm Hoặc do trình độ chuyên môn, nghiệp vụ kémnên không phát hiện ra hành vi trục lợi, hay giám định xác định sai tỷ lệ tổn thấttrong khi khách hàng ngày càng có thủ đoạn tinh vi nhằm qua mắt nhà bảo hiểm.Hoặc do thiếu trách nhiệm đã không kiểm tra kỹ đối tượng bảo hiểm khi tham giabảo hiểm, đặc biệt trong bảo hiểm xe cơ giới người bán bảo hiểm thường khôngkiểm tra thực tế xe

Thứ hai, do lỗi cố ý của người làm bảo hiểm Có thể do thông đồng với

khách hàng ghi sai ngày trên giấy chứng nhận bảo hiểm, hoặc đánh giá cao tỷ lệ tổnthất hoặc bỏ qua việc kiểm tra tính pháp lý của một số giấy tờ cần thiết, lợi dụngnhững kẽ hở trong hợp đồng Bảo hiểm hay quy trình nghiệp vụ của Doanh nghiệpbảo hiểm để thu lợi bất chính Nghiêm trọng nhất là trường hợp rủi ro không thuộcphạm vi bảo hiểm nhưng người làm bảo hiểm vạch đường đi nước bước, các thủ tụcgiấy tờ cần thiết để người tham gia có thể nhận được tiền bảo hiểm

Thứ ba, có sự thông đồng giữa người gian lận và những người có liên quan

(VD: Cảnh sát giao thông, bác sĩ…) để qua mặt người làm bảo hiểm Nhiều truờnghợp khách hàng mua chuộc cảnh sát giao thông để hợp lý hóa thời gian cũng nhưcác tình tiết trong vụ tai nạn nhằm làm rủi ro thuộc phạm vi bảo hiểm hay tổn thấtlớn hơn so với tổn thất thực tế Hoặc có trường hợp khách hàng mua chuộc bác sĩ đểdựng nên bệnh án giả hay kê các đơn thuốc đắt tiền hòng đòi số tiền bồi thường lớnhơn

Thứ tư, bản thân người tham gia bảo hiểm bằng cách này hay cách khác làm

gian dối hồ sơ bồi thường, các bộ bảo hiểm không phát hiện được hoặc có phát hiệnđược nhưng không đủ lý lẽ cũng như bằng chứng để phủ nhận các chứng từ màngười tham gia bảo hiểm đưa ra nên buộc phải bồi thường

Thứ năm, từ phía doanh nghiệp bảo hiểm, các công ty Bảo hiểm đã phát hiện