Kiến thức - Hiểu biết về tác giả, Đoàn Giỏi và tác phẩm Đất rừng phương Nam - Thấy được vẻ đẹp của thiên nhiên và con người vùng đất phương Nam - Phân tích được tác dụng của một số biện
Trang 1PHIẾU THÔNG TIN VỀ GIÁO VIÊN DỰ THI
- Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội
- Phòng giáo dục và đào tạo Hoàng Mai
- Trường THCS Yên Sở
- Địa chỉ: 225 Phố Yên Duyên- Phường Yên Sở- Quận Hoàng Mai- Hà Nội
- Điện thoại: 0438612726.
- Thông tin về giáo viên :
Họ và tên: Tạ Minh Thủy
Ngày sinh: 28-01-1986 Môn: Ngữ văn
Điện thoại: 0983854648 ; Email: taminhthuy2801@gmail.com
1
Trang 2-PHIẾU MÔ TẢ HỒ SƠ DẠY HỌC DỰ THI
1 Tên hồ sơ dạy học
Tích hợp liên môn lịch sử, địa lí, âm nhạc, mĩ thuật qua văn bản “Sông nước Cà Mau”- Học kì II Ngữ Văn 6
2 Mục tiêu dạy học
a Kiến thức
- Hiểu biết về tác giả, Đoàn Giỏi và tác phẩm Đất rừng phương Nam
- Thấy được vẻ đẹp của thiên nhiên và con người vùng đất phương Nam
- Phân tích được tác dụng của một số biện pháp tu từ được sử dụng trong đoạn trích
b Kĩ năng
- Nắm bắt nội dung văn bản truyện hiện đại có sử dụng phương thức miêu tả kết hợp với thuyết minh, tự sự.
- Đọc diễn cảm phù hợp với nội dung văn bản
- Nhân biết các biện pháp nghệ thuật sử dụng trong văn bản và vận dụng khi làm bài văn miêu tả.
c Thái độ
- Yêu quê hương đất nước, tự hào về lịch sử hào hùng của dân tộc
- Bảo vệ môi trường thiên nhiên
d Tích hợp
- Tích hợp liên môn: địa lí, âm nhạc, mĩ thuật
- tiếng việt (tìm hiểu, phân tích tác dụng của các biện pháp tu từ)
3 Đối tượng dạy học của bài học
*Đối tượng dạy học là học sinh khối 6
- Số lượng học sinh: 32 em
- Số lớp thực hiện: 01 lớp
* Dự án mà tôi thực hiện là kiến thức Ngữ văn 6 đồng thời trực tiếp giảng dạy với các em học sinh lớp 6,7 nên có nhiều thuận lợi trong quá trình thực hiện.
- Thứ nhất: các em học sinh lớp 6 ở học kì II đã được tiếp cận và làm quen với các tiếp xúc, tổ chức bài học bậc THCS và môn Ngữ văn 6 nói riêng nên các em đã bớt bỡ ngỡ, lạ lẫm với những hình thức hoạt động mà giáo viên đưa ra.
- Thứ hai: Đối với kiến thức bài “ Sông nước Cà Mau” các em đã được làm quen với các bài văn miêu tả, tự sự từ tiểu học, được làm quen với phương thức tự sự từ học kì
I và phương thức miêu tả qua bài “Tìm hiểu chúng về văn miêu tả” trước đó.
- Thứ 3: Đối với các môn học khác cũng vậy như môn: Âm nhạc, mĩ thuật, lịch sử, địa lí cùng kiến thức thực tế các em cũng có một số hiểu biết liên quan Vì vậy khi cần tích hợp kiến thức của một môn học nào đó vào bài học để giải quyết vấn đề trong bài các em không cảm thấy bỡ ngỡ
Trang 34 Ý nghĩa của bài học
Qua dạy học thực tế nhiều năm tôi thấy rằng việc tích hợp kiến thức giữa các môn học vào giải quyết một vấn đề nào đó trong một môn học là việc làm hết sức cần thiết Điều đó không chỉ đòi hỏi người giáo viên giảng dạy bộ môn không chỉ nắm bắt nhuần nhuyễn kiến thức bộ môn mình giảng dạy mà còn phải không ngừng học hỏi, trau dồi kiến thức của những bộ môn học khác để giúp các em giải quyết các tình huống, các vấn
đề đặt ra trong môn học nhanh chóng và hiệu quả nhất.
Đối với việc tích hợp kiến thức các môn âm nhạc, mĩ thuật, lịch sử, địa lí vào bài dạy “ Sông nước Cà Mau” sẽ giúp các em có cái nhìn bao quát và cảm nhận độc đáo riêng mình về vùng cảnh quan sông nước, vừa mới lạ, vừa hấp dẫn trong tư duy, kinh nghiệm của học sinh thành phố Đồng thời các em được chủ động tìm hiểu, sưu tầm hình ảnh, làm việc và trình bày kết quả thảo luận, của từng nhóm một cách chủ động, sáng tạo.
Trong thực tế chúng tôi thấy khi bài soạn có tích hợp với kiến thức của các môn học khác sẽ giúp giáo viên tiếp cận tốt hơn, hiểu rõ hơn, sâu hơn những vấn đề đặt ra trong SGK Từ đó bài học trở nên sinh động hơn, học sinh có hứng thú bài học, được tìm tòi, khám phá nhiều kiến thức và được suy nghĩ sáng tạo hơn đồng thời vận dụng vào thực tế tốt hơn.
5 Thiết bị dạy học, học liệu
* Giáo viên:
- Kiến thức về cuộc đời tác giả Đoàn Giỏi, các tác phẩm của ông, trong đó đặc biệt
là truyện “Đất rừng phương Nam”
- Kiến thức lịch sử liên quan đến vùng đất Cà Mau, dòng sông Năm Căn và lịch sử khai phá, chiến đấu bảo vệ đất nước của ông cha ta.
- Kiến thức địa lí về dòng sông Năm Căn, vị trí của vùng đất Cà Mau trên bản đồ đất nước.
- Kiến thức âm nhạc, hội họa qua hình ảnh tư liệu về cuộc sống, con người nơi đây
và những cảnh đẹp khác của quê hương đất nước.
* Học sinh:
- Soạn bài ở nhà.
- Sưu tầm tranh ảnh về sông nước Cà Mau, những bài hát, câu hò về vùng sông nước miền Nam nói chung và Cà Mau nói riêng.
* Ứng dụng CNTT:
- Sử dụng phần mềm Powerpoint để trình chiếu các Slide minh hoạ nội dung kiến thức từng phần cần truyền đạt cho học sinh.
3
Trang 4-6 Hoạt động dạy học và tiến trình dạy học
Đối với bài “ Sông nước Cà Mau” giáo viên thực hiện theo các bước sau:
* Ổn định lớp
* Bài mới: Giới thiệu bài
Nhà thơ Tố Hữu đã viết đầy tự hào về tổ quốc thân yêu của chúng ta
“ Có nơi đâu đẹp tuyệt vời Như sông, như nuí, như người Việt Nam”
thật vậy các em ạ, đi đâu ta cũng thấy đất nước mình thật đẹp Vẻ đẹp ấy đã được rất nhiều nhà văn, nhà thơ ghi dấu trong những tác phẩm của họ Và hôm nay, cô trò mình hãy cùng bước lên con thuyền tri thức để đến với vùng sông nước Cà Mau để cảm nhận được vẻ đẹp của thiên nhiên và con người nơi tận cùng cực Nam tổ quốc qua văn bản “Sông nước Cà Mau”
trò
Nội dung cần đạt
HĐ1: Hướng dẫn HS tìm hiểu chung
GV : chúng ta hãy cùng tìm hiểu những kiến thức
chung xoay quanh văn bản, trước hết là tác giả
? Dựa vào phần chú thích (*), em có thể giới
thiệu đôi nét về tác giả Đoàn Giỏi ?
GV : chiếu hình ảnh tác giả :Mời các em quan sát
trên máy, đây là hình ảnh về nhà văn Đoàn Giỏi
ông sinh năm 1925, mất năm 1989 Sinh ra và lớn
lên trong một gia đình rất khá giả ở Tiền Giang,
Đoàn Giỏi có một cơ ngơi tòa ngang dãy dọc,
nhưng năm 1954 ông tập kết ra Bắc, hiến toàn bộ
nhà cửa cho cách mạng, nhà ông nay là UBND
huyện Châu Thành
Dù phần lớn cuộc đời ông sống ở miền Bắc nhưng
cả tâm hồn và các sáng tác của mình, ông đều
hướng về mảnh đất phương Nam – quê hương yêu
HS trình bày
I, Tìm hiểu chung
1) Tác giả
- Đoàn Giỏi (1925-1989), quê ở Tiền Giang
- Thường viết về thiên nhiên, con người Nam Bộ
Trang 5dấu của nhà văn
GV chiếu hình ảnh tác phẩm “Đất rừng phương
Nam”
Nhắc tới Đoàn Giỏi, không thể không kể đến một
tác phẩm đã làm nên tên tuỏi của ông : đó là truyện
“Đất rừng Phương Nam”
Truyện là trong những sáng tác xuất sắc nhất viết cho thiếu nhi Qua chặng đường phiêu
dạt tìm cha của chú bé An, nhà văn đã đưa người
đọc đến với một vùng sông nước Cà Mau đầy màu
sắc, thiên nhiên hoang dã mà phong phú, con người
hiền hòa, mộc mạc
? em biết gì về xuất xứ của văn bản chúng ta sẽ
được tìm hiểu?
Trích từ chương XVIII của truyện “Đất rừng
phương Nam”
? Truyện được kể theo ngôi thứ mấy ? Em có
hình dung gì về vị trí quan sát của người kể ?
- Ngôi thứ nhất -> sinh động, chân thực
- Đi thuyền trên các con sông -> rất thích hợp
cho việc miêu tả
GV : truyện được kể theo ngôi thứ nhất với người
kể là chú bé An trên con thuyền xuôi theo hành
trình trên các dòng sông xứ Cà Mau Đó là điểm
nhìn phù hợp, giúp chú bé có thể quan sát thuận
lơi, miêu tả vừa chi tiết vừa cụ thể cảnh vật Ngôi
kể thứ nhất khiến cảm nhận của người kể hiện lên
thật sinh động và chân thực.
? văn bản này sử dụng phương thức biểu đạt
nào là chủ yếu ?
GV : nhấn mạnh : TP “đất rừng phương Nam” là tp
truyện mang yếu tố tự sự nhưng trong đoạn trích
chúng ta được tìm hiểu, phương thức tự sự đan xen
với yếu tố miêu tả rất linh hoạt, làm nên nét độc đáo
- HS trả lời
HS trả lời
HS nêu ý kiến
HS trả lời
2) Tác phẩm
* Xuất xứ
- Trích từ chương 18 truyện “Đất rừng phương Nam
* Phương thức biểu đạt : tự sự, miêu tả
5
Trang 6-của văn bản.
? Dựa theo trình tự miêu tả của người kể, theo
em văn bản có bố cục như thế nào ?
GV chiếu máy sơ đồ bố cục
GV chuyển : Từ những hiểu biết sơ bộ về tác phẩm,
chúng ta hay cùng chú bé An khám phá cảnh sắc
nơi cực Nam tổ quốc qua phần II – Tìm hiểu chi
tiết
HĐ 2 : Tìm hiểu chi tiết văn bản
GV gọi HS đọc đoạn 1
GV chiếu ảnh và giới thiệu : đây là hình ảnh toàn
cảnh vùng sông nước Cà Mau,
qua đoạn văn vừa đọc và quan sát hình ảnh minh họa, em
có cảm nhận gì về cảnh sông nước Cà Mau ?
Để trả lời câu hỏi này, các em hãy thảo luận trong
2 phút và trả lời những câu hỏi nhỏ sau :
GV chiếu câu hỏi trao đổi nhóm:
Ấn tượng nổi bật ban đầu của người kể về vùng
sông nước Cà Mau được thể hiện qua những chi
tiết nào ? Người kể đã quan sát cảnh bằng
những giác quan gì ?
Biện pháp nghệ thuật đã được sử dụng trong
đoạn này ?
GV phát giấy thảo luận
GV gọi HS nhóm 1 trình bày phần thảo luận nhóm
HS đọc
HS đọc câu hỏi
HS trao đổi
HS nhóm
1 trình bày phần thảo luận
* Bố cục
- 3 phần
II Tìm hiểu chi tiết
1 Cảm nhận chung
về cảnh sông nước Cà Mau
- Sông ngòi, kênh rạch : bủa giăng chi chít như mạng nhện
- toàn một màu xanh đơn điệu
- nghệ thuật : so sánh, tính từ màu sắc, nhiều giác quan
thiên nhiên nguyên sơ, đầy hấp dẫn
Trang 7mình, GV bình, chốt dần trên máy bằng sơ đồ
? Qua đó, em có nhận xét gì về cảnh quan thiên
nhiên nơi đây ?
bức tranh thiên nhiên phủ kín màu xanh,
thiên nhiên nguyên sơ, đầy hấp dẫn và bí ẩn
GV chốt: Các em thấy đấy, không chỉ bằng mắt
thấy, tai nghe, mà bằng cả những liên tưởng lí
thú, chú bé An đã vẽ ra trước mắt chúng ta một
khung cảnh thiên nhiên thật mênh mông, như vô
hạn với sông ngòi chằng chịt, với màu xanh bao
trùm khăp nơi Bức tranh thiên nhiên còn có cả
âm thanh rì rào, bất tận,của rừng, của biển tất
cả được khúc xạ qua hơi gió muối mang hương
vị mặn mòi của biển cả- một đặc trưng về khí
hậu mà cõ lẽ chỉ vùng đất này mới có
? Thiên nhiên hùng vĩ lớn lao như vậy, nhưng
chú bé An lại có cảm nhận như thế nào ? Vì
sao ?
Nhưng với đầu óc non nớt, ham thích khám phá
của một chú bé như An, những màu sắc và âm
thanh rì rào triền miên ấy ru ngủ thính giác,
làm mòn mỏi thị giác, khiến cậu bé vì choáng
ngợp mà thấy đơn điệu, mỏi mòn.
Chuyển ý: muốn biết liệu thiên nhiên có đơn điệu
như cảm nhận ban đầu của An hay không, chúng ta
hãy cùng đến gần hơn với cảnh sông ngòi, kênh
rạch
Chúng ta hãy lắng nghe những lời giới thiệu của
nhóm 2 :
? HS: các bạn hãy cho biêt nét độc đáo mà
chúng tôi muốn nói đến là gì ?
GV hướng dẫn các nhóm trả lời câu hỏi của nhóm 2
-> thiên nhiên tự nhiên, hoang dã
-> cách đặt tên không dùng danh từ hoa mĩ, mà
dựa vào đặc điểm của sự vật mà gọi tên
? Từ cách đặt tên đó, em có cảm nhận gì về cuộc
sống và con người nơi đây ?
thiên nhiên phong phú, con người giản dị,
của nhóm mình
Hs nêu ý kiến
HS trả lời
HS nhóm
2 trình bày phần thuyết minh dựa
2 Cảnh kênh rạch, sông ngòi
Kênh rạch
- gọi theo đặc điểm của từng nơi
7
Trang 8-mộc mạc, gần gũi với thiên nhiên
GV : Ở miền đất tận cùng cực Nam này, sông ngòi,
kênh rạch nhiều vô kể Mỗi con kênh, con rạch lại
mang một cái tên độc đáo mà rất đỗi dễ gọi, giản
dị Những cái tên gần gũi với con người, phần nào
cho ta thấy được sự phong phú, độc đáo của tự
nhiên, cũng như lỗi sống mộc mạc, gần gũi, gắn bó
với thiên nhiên Đó là một trong những điểm độc
đáo, lôi cuốn của miền đất này.
?
GV : tiếp tục hành trình, “ thuyền chúng tôi chèo
thoát qua kênh Bọ Mắt, đổ ra con sông Cửa Lớn,
xuôi về Năm Căn” Cùng diễn tả sự di chuyển của
con thuyền mà nhà văn đã dùng 3 từ không hề
trùng lặp : chèo thoát, đổ ra và xuôi về.Câu văn
được tạo dựng bởi ba nhịp thật uyển chuyển và
dòng sông Năm Căn hiện lên như sự vỡ òa về cảnh
sắc trong tiếng reo vui của cậu bé.
Để cùng cảm nhận vẻ đẹp của dòng sông, cô mời
phần trình bày của nhóm 3:
? các bạn ấn tượng với những hình ảnh nào của
dòng sông Năm Căn ? Vì sao ?
- mênh mông, nước ầm ầm đổ ra biển
- cá nước bơi hàng đàn
- rừng đước cao ngất như hai dãy trường
thành vô tận
? Tác giả đã sử dụng biện pháp tu từ gì để làm
nổi bật vẻ đẹp của dòng sông ?
- biện pháp so sánh
- quan sát bằng nhiều giác quan
? Qua đó, em có cảm nhận gì về dòng sông này ?
GV tích hợp với địa lí :
Dòng sông Năm Căn mênh mông sóng nước, nối
hai cửa biển Bồ Đề và Ông Trang,một trong 100
con sông lớn nhất thế giới dòng sông độc đáo chảy
từ biển ra biển là đã rất gắn bó với cuộc sống của
con người nơi đây
GV tích hợp với lịch sử : (GV chiếu hình trên máy
HS quan sát)
trên tư liệu đã sưu tầm
HS nhận xét
HS nhóm
3 trình bày phần hoạt cảnh
hò hát, cảm nhận
về dòng sông Năm Căn
HS trả lời
HS nêu cảm nhận
- > thiên nhiên phong phú, đa dạng, con người mộc mạc, gần gũi
Dòng sông Năm Căn
- Mênh mông, nước ầm ầm đổ ra biển
- Cá nước bơi hàng
đàn
- rừng đước cao ngất
- lòa nhòa ẩn hiện
- nghệ thuật : so
sánh
hùng vĩ mà nên thơ, trù phú
Trang 9Và, các em có biết không, trong cuộc kháng chiến
chống Mĩ, nơi đây cũng là căn cứ địa cách mạng,
điểm cuối con đường Hồ Chí Minh trên biển, nơi đi
về của những con tàu không số anh hùng, vận
chuyển lương thực, vũ khí chi viện cho chiến
trường miền Nam góp phần làm nên chiến thắng
30/4/1975 tượng đài bến Vàm Lũng mà các em
nhìn thấy trên màn hình chính là niềm tự hào của
người dân nơi đây.
GV chuyển : Vùng đất Cà Mau không chỉ hấp dẫn
ở thiên nhiên nguyên sơ, độc đáo, mà còn cuốn hút
người đọc bởi sự nồng ấm, vui tươi trong sinh hoạt
nơi đây Con thuyền của An đã dừng chân ở một
địa điểm độc đáo, đầy màu sắc, đó là chợ Năm Căn
-> 3 Cảnh chợ Năm Căn
Để dễ dàng hình dung quang cảnh một khu chợ nơi
sông nước, cô mời các bạn đến với một clip nhỏ
GV chiếu video về cảnh chợ miền sông nước
Các con vừa xem video giới thiệu một góc nhỏ của
HS xác định
HS thảo
3.Cảnh chợ Năm Căn:
- quen thuộc : ồn
ào, đông vui, tấp nập
- độc đáo : + nhiều bến vận
hà, lò than + nhà bè sáng đèn như những khu phố nổi
+ chợ nổi bán đủ
9
Trang 10-cảnh chợ miền sông nước vùng Cà Mau.
Để tìm hiểu về chợ Năm Căn, các nhóm hãy cùng
thi tài qua trò chơi : Ai nhanh hơn
Với câu hỏi sau:
Chợ Năm Căn được miêu tả qua những chi tiết
nào ?
HS thảo luận – GV gọi nhóm 4 trình bày bảng
Các nhóm nhận xét, bổ sung
? Theo em , vì sao chợ Năm Căn lại được tác giả
gọi là “trấn anh chị rừng xanh” ?
chợ Năm Căn trù phú, độc đáo, đông vui, tấp
nập, đầy màu sắc Con người đến từ nhiều
nơi khác nhau
? em có nhận xét gì về cách giới thiệu và giọng
kể của An trong đoạn này ?
rất tự nhiên, cậu bé An liệt kê hàng loạt chi
tiết của chợ Năm Căn, giọng kể vui tươi, hồ
hởi, háo hức
GV bình : Chợ Năm Căn nói riêng và vùng đất
Cà Mau nói chung hiện lên thật sinh động, nơi
đây không chỉ đẹp về thiên nhiên , giàu có vè tài
nguyên sông nước, mà còn trù phú, giàu có về
văn hóa, là nơi hội tụ nhiều dân tộc từ khắp nơi.
Sự hội tụ đó đem đến cho Cà Mau sự phong phú
về màu sắc, âm thanh, tiếng nói Con người hòa
hợp với nhau và gần gũi với thiên nhiên , tạo
nên bản sắc riêng, độc đáo và hấp dẫn
GV chuyển : Như vậy, trong bài học ngày hôm nay
cô trò mình đã cùng đến với tận cùng của tổ quốc
để thấy được một phần vẻ đẹp đất nước mình Vẻ
đẹp đó đã được nhà văn Đoàn Giỏi miêu tả thật tự
nhiên, lí thú Chúng ta hãy tổng kết lại những điểm
cần chú ý về nội dung và nghệ thuật của văn bản -?
III Tổng kết
-> ghi bảng
HĐ 3 : Tổng kết
? trong bài này, tác giả đã sử dụng những biện
pháp nghệ thuật gì đặc sắc ?
? Qua đó, em có ấn tượng gì về mảnh đất này?
luận 2 phút
- HS theo dõi, ghi bài
HS nêu cảm nhận
HS trả lời
HS đọc
thứ + hội tụ nhiều dân tộc khác nhau
chợ Năm Căn tấp nập trù phú, độc đáo
III Tổng kết
1 Nghệ thuật
