Mà lực lợng sảnxuất và quan hệ sản xuất la hai mặt của phơng thức sản xuất , chúng tồn tạikhông tách rời nhau, tác động qua lại lẫn nhau một cách biện chứng, tạothành quy luật về sự phù
Trang 1A - Đặt vấn đề
Lịch sử phát triển của nền sản xuất xã hội là lịch sử phát triển củanhững phơng thức sản xuất kế tiếp nhau từ thấp đến cao Mà lực lợng sảnxuất và quan hệ sản xuất la hai mặt của phơng thức sản xuất , chúng tồn tạikhông tách rời nhau, tác động qua lại lẫn nhau một cách biện chứng, tạothành quy luật về sự phù hợp của quan hệ sản xuất với trình độ phát triểncủa lực lợng sản xuất - quy luật cơ bản nhất của sự vận động phát triển củaxã hội
Quy luật quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của lực lợngsản xuất là quy luật phổ biến, tác động trong toàn tiến trình lịch sử củanhân loại
Sự vận động, phát triển cùa lực lợng sản xuất quyết định và làm thay
đổi quan hệ sản xuất cho phù hợp với nó Ngợc lại, quan hệ sản xuất cũng
có tính độc lập tơng và tác động trở lại sự phát triển của lực lợng sản xuất.Khi quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của lực lợng sản xuất,
nó là động lực thúc đẩy lực lợng sản xuất phát triển Ngợc lại, khi quan hệsản xuất lỗi thời, lạc hậu hoặc tiên tiến hơn một cách giả tạo so với trình độphát triển củ lực lợng sản xuất sẽ lại kìm hãm sự phát triển của lực lợng sảnxuất Do đó, việc giải quyết mâu thẫu giữa quan hệ sản xuất và lực lợng sảnxuất không phải là đơn giản
Trong nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung trớc đây chúng ta đã không có
đợc sự nhận thức đúng đắn về quy luật của sự phù hợp giữa quan hệ sảnxuất và lực lợng sản xuất Cơ chế quan liêu, bao cấp đã bóp méo các yếu tốcủa quan hệ sản xuất, kìm hãm lực lợng sản xuất, kết quả của sự không phùhợp giữa quan hệ sản xuất và lực lợng sản xuất đã làm cho mâu thẫu giữachúng trở nên gay gắt Điều đó khiến cho nền kinh tế Việt Nam phải ởtrong tình trạng khủng hoảng, trì trệ một thời gian dài
Chính vì vậy, việc đa nhận thức một cách đúng đắn mối quan hệ, tác
động qua lại lẫn nhau giữa quan hệ sản xuất và lực lợng sản xuất có ý nghĩavô cùng to lớn, đặc biệt là trong quá trình xây dựng nền kinh tế hàng hoá
Trang 2B - Giải quyết vấn đề
Lực lợng sản xuất bao gồm t liệu sản xuất và ngời lao động với tri thức,phơng pháp sản xuất, kỹ năng, kỹ xảo và thói quen lao động của họ Trongcác yếu tố hợp thành lực lợng sản xuất, ngời lao động là chủ thể và bao giờcũng là lực lợng sản xuất cơ bản, quyết định nhất của xã hội
Ngày nay, khi khoa học trở thành lực lợng sản xuất trực tiếp, thì nộidung khái niệm lực lợng sản xuất đợc bổ sung, hoàn thiện hơn Các cuộccách mạng khoa học và công nghệ đã làm xuất hiện những khu vực sảnxuất mới và làm cho năng suất lao động tăng lên gấp bội Năng suất lao
động đợc xem nh là tiêu chí quan trọng trọng nhất để đánh giá trình độphát triển của lực lợng sản xuất và suy cho cùng cũng là yếu tố quyết định
sự chiến thắng của một trật tự xã hội này đối với một trật tự xã hội khác
b) Quan hệ sản xuất:
Quan hệ sản xuất là quan hệ giữa con ngời với con ngời trong quá trìnhsản xuất, phân phối, trao đổi và tiêu dùng sản phẩm xã hội (sản xuất và táisản xuất xã hội)
Trong quá trình sản xuất, con ngời không chỉ có quan hệ với tự nhiên,tác động vào giới tự nhiên, mà còn có quan hệ với nhau, tác động lẫn nhau.Hơn nữa, chỉ có trong quan hệ tác động lẫn nhau thì con ngời mới có sự tác
động vào tự nhiên và mới có sản xuất
Quan hệ sản xuất là hình thức xã hội của sản xuất, biểu hiện mối quan
hệ giữa con ngời với con ngời trên ba mặt chủ yếu sau:
Trang 3- Quan hệ về sở hữu đối với t liệu sản xuất là quan hệ giữa con ngời vớicon ngời trong việc chiếm hữu t liệu sản xuất chủ yếu của xã hội
- Quan hệ trong tổ chức và quản lý là quan hệ giữa con ngời với con
ng-ời trong việc tổ chức quản lý sản xuất xã hội và trong trao đổi hoạt độngcho nhau
- Quan hệ phân phối lu thông là quan hệ giữa con ngời với con ngờitrong phân phối và lu thông sản phẩm xã hội
Các mặt nói trên của quan hệ sản xuất có mối quan hệ mật thiết, tác
động qua lại lẫn nhau, trong đó quan hệ sở hữu đối với t liệu sản xuất giữvai trò quyết định Trong xã hội có giai cấp, giai cấp nào chiếm hữu t liệusản xuất thì giai cấp đó là giai cấp thống trị; giai cấp ấy đứng ra tổ chức,quản lý sản xuất và sẽ quyết định tính chất, hình thức phân phối, cũng nhquy mô thu nhập Ngợc lại, giai cấp, tầng lớp nào không có t liệu sản xuấtthì sẽ là giai cấp, tầng lớp bị thống trị, bị bóc lột vì buộc phải làm thuê và
bị bóc lột dới nhiều hình thức khác nhau
Tuy vậy, quan hệ tổ chức quản lý và quan hệ phân phối lu thông cũng
có tác động trở lại quan hệ sản xuất
Quan hệ sản xuất trong tính hiện thực của nó không phải là những quan
hệ ý chí, pháp lý mà là quan hệ kinh tế đợc biểu diễn thành các phạm trù,quy luật kinh tế
Quan hệ sản xuất mang tính khách quan, không phụ thuộc vào ý chíchủ quan của con ngời Sự thay đổi của các kiểu quan hệ sản xuất phụthuộc vào tính chất và trình độ của lực lợng sản xuất
c) Phơng thức sản xuất:
Phơng thức sản xuất là cách thức con ngời khai thác những của cải vậtchất (t liệu sản xuất và t liệu sinh hoạt) cần thiết cho hoạt động tồn tại vàphát triển của xã hội trong những giai đoạn lịch sử nhất định của xã hội loàingời
Mỗi xã hội đợc đặc trng bằng một phơng thức sản xuất nhất định
Ph-ơng thức sản xuất đóng vai trò quyết định đối với tất cả các mặt của đờisống xã hội: kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội Sự thay thế kế tiếp nhau của
Trang 4các phơng thức sản xuất trong lịch sử quyết định sự phát triển của xã hộiloài ngời từ thấp đến cao.
Phơng thức sản xuất chính là sự thống nhất và tác động qua lại giữa lựclợng sản xuất ở một trình độ nhất định và quan hệ sản xuất tơng ứng
2 - Quy luật về sự phù hợp của quan hệ sản xuất với trình độ phát triển củalực l ợng sản xuất:
a) Sự vận động, phát triển của lực lợng sản xuất quyết định và làm thay
đổi quan hệ sản xuất:
Lực lợng sản xuất và quan hệ sản xuất là hai mặt của phơng thức sảnxuất, chúng tồn tại không tách rời nhau, tác động qua lại lẫn nhau một cáchbiện chứng, tạo thành quy luật về sự phù hợp của quan hệ sản xuất với trình
độ phát triển của lực lợng sản xuất (quy luật cơ bản nhất của sự vận động,phát triển xã hội)
Sự vận động, phát triển của lực lợng sản xuất quyết định và làm thay
đổi quan hệ sản xuất cho phù hợp với nó Khi một phơng thức sản xuất mới
ra đời, khi đó quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của lực lợngsản xuất Sự phù hợp của quan hệ sản xuất với trình độ phát triển của lực l-ợng sản xuất là một trạng thái mà trong đó quan hệ sản xuất là “hình thứcphát triển” của lực lợng sản xuất Trong trạng thái đó, tất cả các mặt củaquan hệ sản xuất đều “tạo địa bàn đầy đủ” cho lực lợng sản xuất phát triển
Điều đó có nghĩa là, nó tạo điều kiện sử dụng và kết hợp một cách tối ugiữa ngời lao động với t liệu sản xuất và do đó lực lợng sản xuất có cơ sở
để phát triển hết khả năng của nó
Sự phát triển của lực lợng sản xuất đến một trình độ nhất định làm choquan hệ sản xuất từ chỗ phù hợp trở thành không phù hợp với sự phát triểncủa lực lợng sản xuất Khi đó, quan hệ sản xuất trở thành “xiềng xích” củalực lợng sản xuất, kìm hãm lực lợng sản xuất phát triển Yêu cầu kháchquan của sự phát triển lực lợng sản xuất tất yếu dẫn đến thay thế quan hệsản xuất cũ bằng quan hệ sản xuất mới phù hợp với trình độ phát triển mớicủa lực lợng sản xuất để thúc đẩy lực lợng sản xuất tiếp tục phát triển Thaythế quan hệ sản xuất cũ bằng quan hệ sản xuất mới cũng có nghĩa là phơng
Trang 5b) Quan hệ sản xuất có tính độc lập tơng đối và tác động trở lại sự phát triển của lực lợng sản xuất:
Lực lợng sản xuất quyết định quan hệ sản xuất, nhng quan hệ sản xuấtkhông hoàn toàn thụ động mà tác động trở lại sự phát triển của lực lợng sảnxuất Quan hệ sản xuất có thể tác động đến lực lợng sản xuất vì nó quy
định mục đích của sản xuất, tác động đến thái độ của con ngời trong lao
động sản xuất, đến tổ chức phân công lao động xã hội, đến phát triển vàứng dụng khoa học và công nghệ và do đó tác động đến sự phát triển củalực lợng sản xuất Quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của lựclợng sản xuất là động lực thúc đẩy lực lợng sản xuất phát triển Ngợc lạiquan hệ sản xuất lỗi thời, lạc hậu hoặc “tiên tiến” hơn một cách giả tạo sovới trình độ phát triển của lực lợng sản xuất sẽ kìm hãm sự phát triển củalực lợng sản xuất Khi quan hệ sản xuất kìm hãm sự phát triển của lực lợngsản xuất, thì theo quy luật chung, quan hệ sản xuất cũ sẽ đợc thay thế bằngquan hệ sản xuất mới phù hợp với trình độ phát triển của lực lợng sản xuất
để thúc đẩy lực lợng sản xuất phát triển
Quy luật quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của lực lợngsản xuất là quy luật phổ biến tác động trong toàn bộ tiến trình lịch sử nhânloại Sự thay thế, phát triển của lịch sử nhân loại từ chế độ công xã nguyênthuỷ, qua chế độ chiếm hữu nô lệ, chế độ phong kiến, chế độ t bản chủnghĩa và đến xã hội cộng sản tơng lai là do sự tác động của hệ thống cácquy luật xã hội, trong đó quy luật quan hệ sản xuất phù hợp với trình độphát triển của lực lợng sản xuất là quy luật cơ bản nhất
II/Vận dụng quy luật về sự phù hợp của quan hệ sản xuất với tính chất
và trình độ phát triển của lực lợng sản xuất vào quá trình phát triển kinh tế thị trờng định hớng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam:
Nền kinh tế trong thời kỳ quá độ ở nớc ta là nền kinh tế đang thực hiện
Trang 6tế, chính trị, văn hoá, xã hội Trong lĩnh vực kinh tế đó là việc cải tạo quan
hệ sản xuất cũ, xây dựng quan hệ sản xuất mới xã hội chủ nghĩa gắn liềnvới quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá, phát triển mạnh mẽ lực lợngsản xuất xã hội chủ nghĩa, từng bớc chuyển nền kinh tế nhiều thành phần,sản xuất nhỏ là chủ yếu lên nền kinh tế thị trờng xã hội chủ nghĩa
Trong nền kinh tế quá độ, kinh tế nhà nớc phải giữ vai trò chủ đạo vàcùng với kinh tế hợp tác làm nền tảng cho sự phát triển của toàn bộ nềnkinh tế quốc dân theo định hớng xã hội chủ nghĩa Để thực hiện vai trò ấy,theo Nghị quyết Đại hội VIII, kinh tế nhà nớc phải đợc tiếp tục đổi mới vàphát triển có hiệu quả, nắm vững những vị trí then chốt, những lĩnh vựctrọng yếu trong nền kinh tế nh kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội, hệ thống tàichính, ngân hàng, bảo hiểm, những cơ sở sản xuất và thơng mại, dịch vụquan trọng Các doanh nghiệp nhà nớc phải có quy mô vừa và lớn, phát huy
đợc u thế về kỹ thuật và công nghệ, nâng cao năng suất, chất lợng, hiệuquả, tạo ra nhiều sản phẩm chất lợng cao, giá thành hạ, tạo nguồn thu lớncho ngân sách nhà nớc
Đại hội Đảng lần thứ VIII đã chỉ rõ: vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nớcthể hiện ở chỗ “làm đòn bẩy đẩy nhanh tăng trởng kinh tế và giải quyếtnhững vấn đề xã hội, mở đờng, hớng dẫn , hỗ trợ các thành phần kinh tếkhác cùng phát triển; làm lực lợng vật chất để nhà nớc thực hiện chức năng
điều tiết và quản lý vĩ mô, tạo nền tảng cho chế độ xã hội mới”
1 - Quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam:
Từ khi hoà bình đợc lập lại năm 1954, miền Bắc nớc ta đã bớc vào thời
kỳ quá độ tiến lên chủ nghĩa xã hội với đặc điểm nh Chủ tịch Hồ Chí Minh
đã nói: “Đặc điểm to nhất của nớc ta trong thời kỳ quá độ là từ một nớcnông nghiệp lạc hậu tiến thẳng lên chủ nghĩa xã hội không phải kinh quagiai đoạn phát triển t bản chủ nghĩa”
Từ năm 1975, sau khi đất nớc đã hoàn toàn độc lập và cả nớc thốngnhất, cách mạng dân tộc - dân chủ đã hoàn toàn thắng lợi trên phạm vi cảnớc thì cả nớc cùng tiến hành cách mạng xã hội chủ nghĩa, cùng quá độ lênchủ nghĩa xã hội Cơng lĩnh xây dựng đất nớc trong thời kỳ quá độ lên chủ
Trang 7nghĩa xã hội của Đảng ta nói rõ hơn thực trạng kinh tế và chính trị của đấtnớc: “Nớc ta quá độ lên chủ nghĩa xã hội, bỏ qua chế độ t bản, từ một xãhội vốn là thuộc địa, nửa phong kiến, lực lợng sản xuất rất thấp Đất nớctrải qua hàng chục năm chiến tranh, hậu quả để lại còn nặng nề, những tàn
d thực dân, phong kiến còn nhiều Các thế lực thù địch thờng xuyên tìmcách phá hoại chế độ xã hội chủ nghĩa và nền độc lập dân tộc của nhân dânta”
Thời kỳ quá độ là thời kỳ lịch sử mà bất cứ một quốc gia nào đi lên chủnghĩa xã hội cũng đều phải trải qua, ngay cả đối với những nớc đã có nềnkinh tế rất phát triển, bởi lẽ, ở các nớc này, tuy lực lợng sản xuất đã pháttriển cao nhng vẫn còn cần phải cải tạo và xây dựng quan hệ sản xuất mới,xây dựng nền văn hoá mới Dĩ nhiên, đối với những nớc thuộc loại này, vềkhách quan có nhiều thuận lợi hơn, thời kỳ quá độ có thể diễn ra ngắn hơn
Đối với nớc ta, một nớc nông nghiệp lạc hậu đi lên chủ nghĩa xã hội bỏ quachế độ t bản chủ nghĩa, thì lại càng phải trải qua một thời kỳ quá độ lâu dài Theo Củ tịch Hồ Chí Minh, thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nớc
ta là một thời lỳ lịch sử mà: “nhiệm vụ quan trọng nhất của chúng ta là phảixây dựng nền tảng vật chất, kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội,…tiến dần lênchủ nghĩa xã hội, có công nghiệp và nông nghiệp hiện đại, có văn hoá,khoa học tiên tiến Trong quá trình cách mạng xã hội chủ nghĩa, chúng taphải cải tạo nền kinh tế cũ và xây dựng nền kinh tế mới, mà trong đó xâydựng là nhiệm vụ chủ chốt và lâu dài”
Tuy vậy, sau hơn 15 năm thực hiện đờng lối đổi mới của Đảng, bằng sự
nỗ lực sáng tạo của quần chúng, các ngành, các cấp, chúng ta đã vợt qua
đ-ợc khủng hoảng, đạt đđ-ợc những thành tựu to lớn và rất quan trọng tronghoạt động thực tiễn trên nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội: kinh tế tăng tr-ởng nhanh, chính trị ổn định, mở rộng quan hệ kinh tế đối ngoại và chủ
động hội nhập kinh tế quốc tế, tận dụng nguồn vốn và công nghệ, phát huynội lực đất nớc, đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá; bộ mặt kinh tế -xã hội thay da đổi thịt hàng ngày, đời sống nhân dân đợc cải thiện rõ rệt
Trang 8Trong quá trình đổi mới, một trong những vấn đề t duy lý luận cốt lõithuộc về đờng lối là sự chuyển đổi từ nền kinh tế thị trờng định hớng xã hộichủ nghĩa.
Đảng và nhà nớc ta đã chủ trơng thực hiện nhất quán và lâu dài chínhsách: phát triển kinh tế hàng hoá nhiều thành phần, vận động theo cơ chếthị trờng, định hớng xã hội chủ nghĩa có sự quản lý điều tiết của nhà nớc Phát triển lực lợng sản xuất hiện đại, gắn liền với xây dựng quan hệ sảnxuất mới cho phù hợp trên cả ba mặt: sở hữu, quản lý và phân phối
2 - Những thành tựu kinh tế - xã hội đã đạt đ ợc:
Trong những năm qua, Đảng và toàn dân ta đã nỗ lực phấn đấu và đạt
đợc những thành tựu quan trọng:
Một là, kinh tế tăng trởng khá Tổng sản phẩm trong nớc (GDP) tăng
bình quân 7 - 8%/năm Cơ cấu kinh tế có sự chuyển dịch tích cực TrongGDP hiện nay, tỷ trọng nông nghiệp là 24,3%, công nghiệp và xây dựng là36,6%, dịch vụ là 39,1%
- Nông nghiệp phát triển liên tục, đặc biệt là sản xuất lơng thực Năm
1995, bình quân lơng thực là 360 kg/ngời, năm 2000 đã tăng lên
444kg/ng-ời Nghề nuôi trồng và đánh bắt thuỷ hải sản phát triển khá Giá trị sản xuấtnông, lâm, ng nghiệp tăng bình quân hàng năm 5,7% (mục tiêu đề ra làtăng 4,5 - 5%) Đã tạo đợc một số mặt hàng xuất khẩu chủ lực là gạo (đứngthứ 2 - 3 thế giới), cà phê (đứng thứ 3 thế giới), ngoài ra còn có hồ tiêu, cao
su, và hàng thuỷ sản…
- Công nghiệp và xây dựng vợt qua những khó khăn, thách thức, đạt
đ-ợc nhiều tiến bộ Nhịp độ tăng giá trị sản xuất công nghiệp bình quân hàngnăm là 13,5% Các sản phẩm công nghiệp chủ yếu tăng khá: năm 2000 sovới năm 1995, công suất điện gấp 1,5 lần, xi măng gấp 2,1 lần, phân bóngấp trên 3 lần, thép gấp 1,7 lần, mía đờng gấp hơn 5 lần … Một số sảnphẩm quan trọng tăng nhanh nh dầu thô, điện, than sạch, thép cán, ximăng, vải các loại, giấy các loại … Ngành xây dựng có thể đảm đơng việcthi công những công trình quy mô lớn, hiện đại về công nghệ Một số vật
Trang 9liệu xây dựng chất lợng cao sản xuất trong nớc đạt tiêu chuẩn châu Âu vàkhu vực (gạch lát nền, gạch ốp lát …).
- Các ngành dịch vụ tiếp tục phát triển trong điều kiện khó khăn hơn
tr-ớc, góp phần tích cực cho tăng trởng kinh tế và phục vụ đời sống Giá trịcác ngành dịch vụ tăng 6,8%/năm Giá trị doanh thu bu điện tăng bìnhquân hàng năm 11,3%
- Hệ thống kết cấu hạ tầng có bớc phát triển khá, đáp ứng yêu cầu trớcmắt và tạo đợc những năng lực gối đầu cho thời kỳ sau Các công trình vàcác trục tuyến giao thông quan trọng đợc tập trung đầu t nâng cấp, bảo đảmgiao thông thông suốt trong cả nớc Hệ thống bu chính viễn thông đợc hiện
đại hoá về cơ bản Hệ thống thuỷ lợi đợc nâng cấp và phát triển trên cácvùng Cơ sở vật chất của các ngành giáo dục và đạo tạo, khoa học và côngnghệ, y tế, văn hoá, du lịch, thể dục thể thao … đều đợc tăng cờng đáng kể
- Kinh tế đối ngoại tiếp tục phát triển Nớc ta đã xây dựng quan hệ
th-ơng mại với trên 140 nớc, quan hệ đầu t với gần 70 nớc và vùng lãnh thổ,thu hút đợc nhiều nguồn vốn đầu t nớc ngoài Tổng kim ngạch xuất khẩutăng bình quân hàng năm trên 21%, gấp 3 lần mức tăng GDP Đầu t trựctiếp nớc ngoài tiếp tục gia tăng, đóng góp tích cực vào phát triển kinh tế -xã hội Vốn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) tiếp tục tăng, góp phầnquan trọng phát triển kết cấu hạ tầng
Hai là văn hoá, xã hội có những tiến bộ, đời sống nhân dân tiếp tục
đều đã đạt tiêu chuẩn phổ cập giáo dục tiểu học và xoá mù chữ; một sốtỉnh, thành phố đã bắt đầu phổ cập trung học cơ sở Phong trào học tập pháttriển nhanh, chất lợng giáo dục - đào tạo đã có chuyển biến bớc đầu Việcxã hội hoá giáo dục - đào tạo đã bớc đầu đợc triển khai và phát triển
Trang 10- Việc làm và đời sống của nhân dân đợc giải quyết có nhiều kết quả.Công tác xoá đói giảm nghèo đợc triển khai mạnh mẽ, rộng khắp, nhất là ởcác vùng nghèo, xã nghèo, đạt kết quả tốt, đợc đánh giá là một trong nhữngnớc giảm tỷ lệ đói nghèo tốt nhất Đời sống dân c nhiều vùng đợc cải thiện
rõ rệt
- Công tác dân số, kế hoạch hoá gia đình; bảo vệ chăm sóc trẻ em,chăm sóc sức khoẻ nhân dân; chăm sóc ngời có công, đền ơn đáp nghĩa,uống nớc nhớ nguồn; thể dục thể thao … đã đạt nhiều kết quả tốt
Những thành tựu đạt đạt đợc trong những năm qua đã tăng cờng sức mạnh tổng hợp, làm thay đổi bộ mặt của đất nớc và đời sống của nhân dân, củng cố vững chắc độc lập dân tộc và chế độ xã hội chủ nghĩa, nâng cao vị thế và uy tín của nớc ta trên trờng quốc tế.
3 - Những vấn đề còn tồn tại:
Cùng với những thành tựu đã đạt đợc, nền kinh tế thị trờng ở Việt Namcòn có những nhợc điểm:
Một là, trình độ phát triển nền kinh tế thị trờng ở nớc ta còn ở giai
đoạn sơ khai Đó là do các nguyên nhân.
- Cơ sở vật chất - kỹ thuật còn ở trình độ thấp, bên cạnh một số lĩnhvực, một số cơ sở kinh tế đã đợc trang bị kỹ thuật và công nghệ hiện đại,trong nhiều ngành kinh tế máy móc, máy móc cũ kỹ, công nghệ lạc hậu.Theo UNDP, Việt Nam đang ở trình độ công nghệ lạc hậu 2/7 của thế giới,thiết bị máy móc lạc hậu 2 - 3 thế hệ (có lĩnh vực 4 - 5 thế hệ) Lao độngthủ công vẫn chiếm tỷ trọng lớn trong tổng số lao động xã hội Do đó, năngsuất, chất lợng, hiệu quả sản xuất của nớc ta còn thấp so với khu vực và thếgiới (năng suất lao động của nớc ta chỉ bằng 30% mức trung bình của thếgiới)
- Kết cấu hạ tầng nh hệ thống đờng giao thông, bến cảng, hệ thốngthông tin liên lạc … còn lạc hậu, kém phát triển (mật độ đờng giaothông/km bằng 1% với mức trung bình của thế giới; tốc độ truyền thôngtrung bình cả nớc chậm hơn của thế giới 30 lần) Hệ thống giao thông kémphát triển làm cho các địa phơng, các vùng bị chia cắt, tách biệt nhau, do
Trang 11đó làm cho nhiều tiềm năng của các địa phơng không thể đợc khai thác,các địa phơng không thể chuyên môn hoá sản xuất để phát huy thế mạnh.
- Do cơ sỏ vật chất - kỹ thuật còn ở trình độ thấp làm cho phân công lao
động kém phát triển, sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế chậm Nền kinh tế nớc
ta cha thoát khỏi nền kinh tế nông nghiệp sản xuất nhỏ Nông nghiệp vẫn
sử dụng 70% lực lợng lao động, nhng chỉ sản xuất khoảng 26% GDP, cácngành kinh tế công nghệ cao chiếm tỷ trọng thấp
- Khả năng cạnh tranh của các doanh nghiệp trên thị trờng trong nớc,cũng nh thị trờng nớc ngoài còn rất yếu Do cơ sở vật chất - kỹ thuật vàcông nghệ lạc hậu, năng suất lao động thấp, do đó khối lợng hàng hoá nhỏ
bé, chủng loại hàng hoá còn nghèo nàn, chất lợng hàng hoá thấp, giá cả caovì thế khả năng cạnh tranh còn yếu
Hai là, thị trờng dân tộc thống nhất đang trong quá trình hình thành nhng cha đồng bộ.
- Do giao thông vận tải kém phát triển nên cha lôi cuốn đợc tất cả cácvùng trong nớc vào một mạng lới lu thông hàng hoá thống nhất
- Thị trờng hàng hoá - dịch vụ đã hình thành nhng còn hạn hẹp và cònnhiều hiện tợng tiêu cực (hàng giả, hàng lậu, hàng nhái vẫn làm rối loạn thịtrờng)
- Thị trờng hàng hoá sức lao động mới manh nha, một số trung tâm giớithiệu việc làm và xuất khẩu lao động mới xuất hiện nhng đã nảy sinh hiệntợng khủng hoảng Nét nổi bật của thị trờng này là sức cung về lao độnglành nghề nhỏ hơn cầu rất nhiều, trong khi đó cung về sức lao động giản
đơn lại vợt quá xa cầu, nhiều ngời có sức lao động không tìm đợc việc làm
- Thị trờng tiền tệ, thị trờng vốn đã có nhiều tiến bộ nhng vẫn còn nhiềutrắc trở, nh nhiều doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp t nhân thiếu vốn nh-
ng không vay đợc vì vớng mắc thủ tục, trong khi đó nhiều ngân hàng thơngmại huy động đợc tiền gửi mà không thể cho vay để ứ đọng trong két, d nợquá hạn trong nhiều ngân hàng thơng mại đã đến mức báo động Thị trờngchứng khoán ra đời nhng cha có nhiều “hàng hoá” để mua - bán và mới córất ít doanh nghiệp đủ điều kiện tham gia thị trờng này
Trang 12Ba là, có nhiều thành phần kinh tế tham gia thị trờng, do vậy nền kinh
tế ở nớc ta có nhiều loại hình sản xuất hàng hoá cùng tồn tại, đan xen nhau,trong đó sản xuất hàng hoá nhỏ phân tán còn phổ biến
Bốn là, sự hình thành thị trờng trong nớc gắn với mở rộng kinh tế đối ngoại, hội nhập vào thị trờng khu vực và thế giới, trong hoàn cảnh trình độ
phát triển kinh tế - kỹ thuật của nớc ta thấp xa so với hầu hết các nớc khác
- Toàn cầu hoá và khu vực hoá về kinh tế đang đặt ra chung cho các nớccũng nh nớc ta nói riêng những thách thức hết sức gay gắt Nhng nó là xuthế tất yếu khách quan, nên không đặt vấn đề tham gia hay không tham gia
mà chỉ có thể đặt vấn đề: tìm cách sử xự với xu hớng đó nh thế nào? Phảichủ động hội nhập, chuẩn bị tốt để tham gia vào khu vực hoá và toàn cầuhoá, tìm ra “cái mạnh tơng đối” của ta, thực hiện đa phơng hóa, đa dạnghóa kinh tế đối ngoại để tận dụng ngoại lực để phát huy nội lực, nhằm thúc
đẩy công nghiệp hoá, hiện đại hoá nền kinh tế quốc dân, định hớng đi lênchủ nghĩa xã hội
Năm là, quản lý nhà nớc về kinh tế xã hội còn yếu Văn kiện Đại hội
đại biểu toàn quốc lần thứ VIII của Đảng ta đã nhận định về vấn đề này nhsau: “Hệ thống luật pháp, cơ chế, chính sách cha đồng bộ và nhất quán,thực hiện cha nghiêm Công tác tài chính, ngân hàng, giá cả, kế hoạch hoá,quy hoạch xây dựng, quản lý đất đai còn nhiều yếu kém, thủ tục hànhchính … chậm đổi mới Thơng nghiệp nhà nớc bỏ trống một số trận địaquan trọng, cha phát huy tốt vai trò chủ đạo trên thị trờng Quản lý xuấtnhập khẩu có nhiều sơ hở, tiêu cực, một số trờng hợp gâ tác động xấu đốivới sản xuất Chế độ phân phối còn nhiều bất hợp lý Bội chi ngân sách vànhập siêu còn lớn Lạm phát tuy đợc kiềm chế nhng cha vững chắc”
III/những Giải pháp và mục tiêu phát triển trong thời gian tới:
1 - Các giải pháp cơ bản để phát triển nền kinh tế thị tr ờng định h ớng xãhội chủ nghĩa ở Việt Nam:
Để phát triển nền kinh tế thị trờng xã hội chủ nghĩa, cần thực hiện đồng
bộ nhiều giải pháp Dới đây là những giải pháp chủ yếu nhất: