THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG KÊNH HÌNH ĐỂ RÈN LUYỆN KỸ NĂNG SO SÁNH CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC CHƯƠNG “SINH TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN” SINH HỌC 11

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM --- ---HỌC VIÊN: TRƯƠNG ĐÌNH DŨNG THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG KÊNH HÌNH ĐỂ RÈN LUYỆN KỸ NĂNG SO SÁNH CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC CHƯƠNG “SINH TRƯỞNG VÀ PHÁT

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

-

-HỌC VIÊN:

TRƯƠNG ĐÌNH DŨNG

THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG KÊNH HÌNH ĐỂ RÈN LUYỆN KỸ NĂNG SO SÁNH CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC CHƯƠNG “SINH TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN” SINH HỌC 11

ĐỀ CƯƠNG LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC BỘ MÔN SINH HỌC

MÃ SỐ: 60.14.01.11

Cán bộ hướng dẫn khoa học:

Ts Trịnh Đông Thư

HUẾ - 2014

PHẦN I: MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Để đáp ứng nhu cầu đào tạo những con người năng động, sáng tạo, có kiến thức sâu rộng đòi hỏi giáo dục phải đổi mới cả nội dung và phương pháp Chiến lược phát triển giáo dục 2001-2100 (ban hành kèm theo theo quyết định số 201/2001/QĐ-TTG ngày 28 tháng 12 năm 2010 của thủ tướng chính phủ, ở mục 5.2 ghi rõ: “Đổi mới và hiện đại hóa phương pháp giáo dục Chuyển từ truyền thụ kiến thức thụ động thầy giảng trò ghi sang hướng dẫn người học chủ động tư duy trong quá trình tiếp cận tri thức dạy cho người học phương pháp tự học, tự thu nhận thông tin một cách có hệ thống và có tư duy phân tích, tổng hợp, phát triển năng lực của mỗi cá nhân, tăng cường tính chủ động, tự chủ của học sinh (HS), sinh viên trong quá trình học tập… ”

Trọng tâm của đổi mới chương trình và sách giáo khoa giáo dục phổ thông

là tập trung vào đổi mới phương pháp giáo dục Theo các nhà nghiên cứu giáo dục, đổi mới phương pháp dạy học tức là thực hiện dạy học dựa vào hoạt động tích cực chủ động, sáng tạo của HS đối với sự tổ chức và hướng dẫn của giáo viên (GV) nhằm phát triển tư duy độc lập, sáng tạo, góp phần hình thành phương pháp

và nhu cầu, khả năng tự học, bồi dưỡng hứng thú học tập, tạo niềm tin và niềm vui trong học tập cho HS

Trong thực tế hiện nay, còn nhiều HS học tập một cách thụ động, chỉ đơn thuần là nhớ kiến thức một cách máy móc mà chưa rèn luyện kỹ năng tư duy Một trong những phương pháp giúp người học thu nhận thông tin một cách có hệ thống là sử dụng kênh hình trong quá trình dạy – học Sử dụng kênh hình sẽ giúp

HS dễ dàng tiếp thu được kiến thức và nâng cao hiệu quả, chất lượng học tập

Thời gian qua đã có nhiều tác giả nghiên cứu về việc sử dụng kênh hình trong dạy học Sinh học, bước đầu đã kết luận rằng sử dụng kênh hình là một trong những biện pháp góp phần nâng cao nhận thức của HS Trong chương trình cải cách Sinh học THPT hiện nay, chương trình Sinh học 11 là những kiến thức

về các cơ chế diễn ra trong cơ thể động, thực vật Vì vậy, việc sử dụng kênh hình

để dạy – học sẽ phát huy tính tích cực của HS và mang lại hiệu quả cao

Xuất phát từ những lý do trên, nhằm nâng cao hiệu quả của dạy học chương trình Sinh học 11, chúng tôi chọn đề tài nghiên cứu: THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG KÊNH HÌNH ĐỂ RÈN LUYỆN KỸ NĂNG SO SÁNH CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC CHƯƠNG “SINH TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN” SINH HỌC 11

2 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu thiết kế và sử dụng kênh hình nhằm rèn luyện kỹ năng so sánh của học sinh góp phần đổi mới phương pháp dạy học Sinh học ở THPT hiện nay

3 Giả thuyết khoa học

Nếu thiết kế và sử dụng kênh hình theo quy trình hợp lý sẽ rèn luyện và nâng cao kỹ năng so sánh của học sinh trong dạy học Sinh học ở bậc THPT

4 Đối tượng nghiên cứu

4.1 Đối tượng

Hệ thống kênh hình và biện pháp sử dụng kênh hình trong dạy học chương

“Sinh trưởng và phát triển” cho học sinh lớp 11 THPT

4.2 Khách thể

Học sinh lớp 11 – THPT

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Nghiên cứu cơ sở lý luận liên quan tới các kênh hình sử dụng trong dạy học

5.2 Nghiên cứu cơ sở lý thực tiễn liên quan tới các kênh hình sử dụng trong dạy học chương “ Sinh trưởng và phát triển” cho học sinh lớp 11 THPT

5.3 Phân tích mục tiêu, cấu trúc, nội dung chương trình Sinh học 11 làm

cơ sở cho việc thiết kế và sử dụng kênh hình

5.4 Nghiên cứu quy trình thiết kế và sử dụng kênh hình rèn luyện kỹ năng

so sánh cho học sinh trong dạy học chương “Sinh trưởng và phát triển” Sinh học 11

5.5 Vận dụng quy trình thiết kế và sử dụng kênh hình trong dạy học chương “Sinh trưởng và phát triển” theo hướng rèn luyện kỹ năng nhận thức cho học sinh trong dạy học chương “Sinh trưởng và phát triển” Sinh học 11

5.6 Thực nghiệm sư phạm nhằm đánh giá hiệu quả việc sử dụng kênh hình nhằm rèn luyện kỹ năng so sánh cho học sinh trong dạy học chương “Sinh trưởng

và phát triển” Sinh học 11

6 Phương pháp nghiên cứu

6.1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết

Thu thập , phân loại, tổng hợp các tài liệu và các công trình nghiên cứu liên quan tới đề tài

6.2 Phương pháp quan sát sư phạm

Trực tiếp dự giờ, thăm lớp, kiểm tra việc tiếp thu của học sinh

6.3 Phương pháp chuyên gia

Gặp gỡ, trao đổi với những chuyên gia có nhiều kinh nghiệm về lĩnh vực mình đang nghiên cứu, lắng nghe sự tư vấn của các chuyên gia để định hướng cho việc triển khai đề tài

6.4 Phương pháp điều tra

Thiết kế và sử dụng anket để điều tra về thực trạng sử dụng kênh hình nhằm rèn luyện kỹ năng so sánh cho học sinh trong dạy học chương “Sinh trưởng

và phát triển” Sinh học 11

6.5 Phương pháp thực nghiệm sư phạm

Thực nghiệm sư phạm ở một số trường trung học phổ thông nhằm kiểm chứng giả thuyết khoa học của đề tài

6.6 Phương pháp thống kê toán học

Sử dụng các tham số toán học để xử lí số liệu thu được bằng phương pháp thống kê toán học và đánh giá kết quả thực nghiệm

- Phần trăm (%)

- Giá trị trung bình cộng (X ) : i

i

i X n n

=

1

1

Trong đó:

n : Số học sinh của lớp

Xi: Điểm số theo thang điểm 10

ni : Số bài kiểm tra có điểm số là Xi

- Phương sai (S2): 10 ( )2

1

2

1

1

X X n n

i

−

=

- Độ lệch chuẩn (S) : Khi có 2 giá trị trung bình như nhau thì chưa đủ để kết luận 2 kết quả là giống nhau, mà còn phụ thuộc vào các giá trị của các đại lượng phân tán ít hay nhiều xung quanh 2 giá trị trung bình cộng, sự phân tán đó được

mô tả bởi độ lệch chuẩn theo công thức sau:

1

10 1

2

−

−

±

=

n

X X n

i i

- Sai số trung bình cộng (m): m S

n

=

- Hệ số biến thiên (C v%): Khi có hai số trung bình cộng khác nhau, độ lệch chuẩn khác nhau thì phải xét hệ số biến thiên

100

% = ⋅

X

S

C v

+ Nếu Cv = 0 - 10%: Độ dao động thấp - độ tin cậy cao

+ Nếu Cv = 10 - 30%: Độ dao động trung bình - đáng tin cậy

+ Nếu Cv = 30 - 100%: Độ dao động cao - độ tin cậy thấp

- Đại lượng kiểm định t : phản ánh sự sai khác giữa hai giá trị trung bình

2 1

2 1 2

n n

n n S

X X

t

d

−

= với

2

) 1 ( ) 1 (

2 1

2 2 2

2 1 1

− +

− +

−

=

n n

S n S n

S d

Trong đó:

1

X : Điểm số trung bình của lớp thực nghiệm

2

X : Điểm số trung bình của lớp đối chứng

2

1

S : Phương sai lớp thực nghiệm

2

2

S : Phương sai lớp đối chứng

1

n : Số học sinh của lớp thực nghiệm

2

n : Số học sinh của lớp đối chứng

Sau khi tính được td,ta so sánh với giá trị tαđược tra trong bảng phân phối Student với mức ý nghĩa α=0,05 và bậc tự do f = n1 + n2 - 2

+ Nếu td ≥tα: Sự khác nhau giữa X1 và X2 là có ý nghĩa thống kê

+ Nếu td < tα: Sự khác nhau giữa X1 và X2 là không có ý nghĩa thống kê

7 Lược sử vấn đề nghiên cứu

7.1 Trên thế giới

7.2 Trong nước

8 Những đóng góp mới của đề tài

- Góp phần làm sáng tỏ cơ sở lý luận của việc sử dụng kênh hình vào việc đổi mới phương pháp dạy học môn Sinh học ở trường trung học phổ thông

- Đề xuất các phương pháp dạy học có sử dụng kênh hình để rèn luyện kỹ năng nhận thức cho học sinh ở trường trung học phổ thông

PHẦN 2: NỘI DUNG VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI

1 Cơ sở lý luận của đề tài

1.1.Một số khái niệm

- Kỹ năng

- Kỹ năng nhận thức

- Phân tích tổng quát

- Kênh hình

- Kênh hình rèn luyện kỹ năng nhận thức

1.2 Vai trò kênh hình rèn luyện kỹ năng nhận thức cho học sinh trong dạy học Sinh học

1.3 Cơ sở phân loại kênh hình

1.4 Quan điểm về thiết kế và sử dụng kênh hình để rèn luyện kỹ năng nhận thức cho học sinh trong dạy học Sinh học

2 Cơ sở thực tiễn của đề tài

2.1 Thực trạng sử dụng kênh hình trong dạy học chương “ Sinh trưởng và phát triển” nhằm rèn luyện kỹ năng nhận thức cho học sinh trung học

2.2 Nguyên nhân của thực trạng

2.3 Đặc điểm nội dung của chương “ Sinh trưởng và phát triển” thuộc chương trình Sinh học 11 cơ bản

CHƯƠNG 2: THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG KÊNH HÌNH ĐỂ RÈN

LUYỆN KỸ NĂNG NHẬN THỨC CHO HỌC SINH TRỌNG DẠY HỌC CHƯƠNG “ SINH TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN” SINH HỌC 11

1 Mục tiêu, cấu trúc, nội dung chương “ Sinh trưởng và phát triển”

2 Thiết kế kênh hình

2.1 Nguyên tắc thiết kế

2.2 Quy trình thiết kế

2.3 Hệ thống kênh hình trong dạy học chương “ Sinh trưởng và phát triển” Sinh học 11

3 Sử dụng kênh hình trong dạy học chương “ Sinh trưởng và phát triển” Sinh học 11

3.2 Quy trình sử dụng

3.3 Vận dụng quy trình sử dụng kênh hình trong rèn luyện kỹ năng

nhận thức

4 Thiết kế các bài dạy trong dạy học chương “ Sinh trưởng và phát triển” Sinh học 11 cơ bản có sử dụng kênh hình nhằm rèn luyện kỹ năng nhận thức cho học sinh trung học phổ thông

CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM

1 Mục đích thực nghiệm

2 Nội dung thực nghiệm

3 Phương pháp thực nghiệm

4 Kết quả thực nghiệm

PHẦN 3: DỰ KIẾN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

TT

1 Xây dựng đề cương 9/2014 – 10/2014 Đề cương luận văn

2 Bảo vệ đề cương 10/2014 Đề cương luận văn hoàn

chỉnh

3 Tìm hiểu cơ sỏ lý luận,

điều tra thực trạng.

11/2014

4 Viết chương lý luận và

thực tiễn của đề tài

11/2014 – 12/2014 Hoàn thành chương 1

5 Triễn khai nội dung đề

tài

12/2014 – 4/2015 - Quy trình thiết kế và sử

dụng.

- Hệ thống bài tập

7 Xử lí kết quả thực

nghiệm

4/2015 – 5/2015 Hoàn thành kết quả thực

nghiệm

8 Viết luận văn 5/2015 – 9/20158 Bản luận văn hoàn chỉnh

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Đinh Quang Báo, Nguyễn Đức Thành (1996), Lý luận dạy học sinh

phần đại cương, NXB Giáo dục.

2 Bộ Giáo dục và đào tạo, Vụ giáo dục trung học (2007), Những vấn

đề chung về đổi mới giáo dục Trung học phổ thông môn Sinh học,

NXB Giáo dục.

3 Hoàng Chúng (1983), Phương pháp thống kê toán học trong nghiên

cứu khoa học giáo dục, NXB Giáo dục Hà Nội.

4 Phan Đức Duy, Nguyễn Khoa Lân, Nguyễn Bá Lộc, Biền Văn Minh,

Đặng Thị Dạ Thủy (2005), Một số vấn đề về dạy học sinh học ở

trường trung học phổ thông, NXB Giáo dục.

5 Đỗ Ngọc Đạt (1994), Toán thống kê ứng dụng trong nghiên cứu

giáo dục và xã hội học, Trường ĐHSP Hà Nội

6 Nguyễn Thành Đạt, Lê Đình Tuấn, Nguyễn Như Khanh (2006), Sinh

học 11 cơ bản, NXB Giáo dục.

7 Nguyễn Thành Đạt, Lê Đình Tuấn, Nguyễn Như Khanh (2006), Sách

giáo viên Sinh học 11 cơ bản, NXB Giáo dục.

8 Nguyễn Như Hiền, Vũ Xuân Dũng (2007), Sinh học cơ thể, NXB Giáo

dục.

9 Trần Bá Hoành (1996), Kỹ thuật dạy học sinh học, NXB Giáo dục Hà

Nội.

10 Ngô Văn Hưng (2008), Bài tập chọn lọc Sinh học 11, NXB Giáo

dục.

11 Nguyễn Quang Mai, Trần Thúy Nga, Quách Thị Tài (2001), Giải

phẫu sinh lí người tập 2, NXB Giáo dục

12 Nguyễn Thị Nga, Nguyễn Thị Hồng, Vũ Mai Hiên, Trần Thu Phương

(2007), Bài tập trắc nghiệm và tự luận Sinh học 11, NXB Giáo dục.

13 Nguyễn Ngọc Quang (1994), Chuyên đề lý luận dạy học, Bài giảng

dành cho cao học.

14 Nguyễn Đức Thành, Nguyễn Văn Duệ (2002), Dạy học Sinh học ở

trường Trung học phổ thông, NXB Giáo dục Hà Nội.

15 Võ Thị Bích Thủy (2007), Các biện pháp rèn luyện cho học sinh kỹ

năng diễn đạt nội dung trong quá trình tổ chức hoạt động tự lực nghiên cứu sách giáo khoa sinh học 11, Luận văn thạc sĩ khoa học

giáo dục, trường ĐHSP Huế.

16 Trường Đại học y (2001), Sinh lí người tập 1, NXB Y học.

17 Trường Đại học y (2001), Sinh lí người tập 2, NXB Y học.

18 Vũ Văn Vụ, Vũ Đức Lưu, Nguyễn Như Hiền, Trần Văn Kiên, Nguyễn

Duy Minh, Nguyễn Quang Vinh (2006), Sinh học 11 nâng cao, NXB

Giáo dục.

19 Vũ Văn Vụ, Vũ Đức Lưu, Nguyễn Như Hiền, Trần Văn Kiên, Nguyễn

Duy Minh, Nguyễn Quang Vinh (2006), Sách giáo viên Sinh học 11

nâng cao, NXB Giáo dục.