THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG KÊNH HÌNH ĐỂ RÈN LUYỆN KỸ NĂNG SO SÁNH CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC CHƯƠNG “SINH TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN” SINH HỌC 11

- Đề xuất các phương pháp dạy học có sử dụng kênh hình để rèn luyện kỹnăng nhận thức cho học sinh ở trường trung học phổ thông.PHẦN 2: NỘI DUNG VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ L

Trang 1

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

11

ĐỀ CƯƠNG LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC BỘ MÔN SINH HỌC

Trang 2

Để đáp ứng nhu cầu đào tạo những con người năng động, sáng tạo, cókiến thức sâu rộng đòi hỏi giáo dục phải đổi mới cả nội dung và phương pháp.Chiến lược phát triển giáo dục 2001-2100 (ban hành kèm theo theo quyết định

số 201/2001/QĐ-TTG ngày 28 tháng 12 năm 2010 của thủ tướng chính phủ, ởmục 5.2 ghi rõ: “Đổi mới và hiện đại hóa phương pháp giáo dục Chuyển từtruyền thụ kiến thức thụ động thầy giảng trò ghi sang hướng dẫn người họcchủ động tư duy trong quá trình tiếp cận tri thức dạy cho người học phươngpháp tự học, tự thu nhận thông tin một cách có hệ thống và có tư duy phântích, tổng hợp, phát triển năng lực của mỗi cá nhân, tăng cường tính chủ động,

tự chủ của học sinh (HS), sinh viên trong quá trình học tập… ”

Trọng tâm của đổi mới chương trình và sách giáo khoa giáo dục phổthông là tập trung vào đổi mới phương pháp giáo dục Theo các nhà nghiêncứu giáo dục, đổi mới phương pháp dạy học tức là thực hiện dạy học dựa vàohoạt động tích cực chủ động, sáng tạo của HS đối với sự tổ chức và hướngdẫn của giáo viên (GV) nhằm phát triển tư duy độc lập, sáng tạo, góp phầnhình thành phương pháp và nhu cầu, khả năng tự học, bồi dưỡng hứng thú họctập, tạo niềm tin và niềm vui trong học tập cho HS

Trong thực tế hiện nay, còn nhiều HS học tập một cách thụ động, chỉ đơnthuần là nhớ kiến thức một cách máy móc mà chưa rèn luyện kỹ năng tư duy.Một trong những phương pháp giúp người học thu nhận thông tin một cách có

hệ thống là sử dụng kênh hình trong quá trình dạy – học Sử dụng kênh hình

sẽ giúp HS dễ dàng tiếp thu được kiến thức và nâng cao hiệu quả, chất lượnghọc tập

Thời gian qua đã có nhiều tác giả nghiên cứu về việc sử dụng kênh hìnhtrong dạy học Sinh học, bước đầu đã kết luận rằng sử dụng kênh hình là mộttrong những biện pháp góp phần nâng cao nhận thức của HS Trong chươngtrình cải cách Sinh học THPT hiện nay, chương trình Sinh học 11 là nhữngkiến thức về các cơ chế diễn ra trong cơ thể động, thực vật Vì vậy, việc sửdụng kênh hình để dạy – học sẽ phát huy tính tích cực của HS và mang lạihiệu quả cao

Xuất phát từ những lý do trên, nhằm nâng cao hiệu quả của dạy học chương trình Sinh học 11, chúng tôi chọn đề tài nghiên cứu: THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG KÊNH HÌNH ĐỂ RÈN LUYỆN KỸ NĂNG SO SÁNH CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC CHƯƠNG “SINH TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN” SINH HỌC 11

2 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu thiết kế và sử dụng kênh hình nhằm rèn luyện kỹ năng so sánh của học sinh góp phần đổi mới phương pháp dạy học Sinh học ở THPT hiện nay

3 Giả thuyết khoa học

Trang 3

Nếu thiết kế và sử dụng kênh hình theo quy trình hợp lý sẽ rèn luyện vànâng cao kỹ năng so sánh của học sinh trong dạy học Sinh học ở bậc THPT.

4 Đối tượng nghiên cứu

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Nghiên cứu cơ sở lý luận liên quan tới các kênh hình sử dụng trongdạy học

5.2 Nghiên cứu cơ sở lý thực tiễn liên quan tới các kênh hình sử dụngtrong dạy học chương “ Sinh trưởng và phát triển” cho học sinh lớp 11THPT

5.3 Phân tích mục tiêu, cấu trúc, nội dung chương trình Sinh học 11làm cơ sở cho việc thiết kế và sử dụng kênh hình

5.4 Nghiên cứu quy trình thiết kế và sử dụng kênh hình rèn luyện kỹnăng so sánh cho học sinh trong dạy học chương “Sinh trưởng và phát triển”Sinh học 11

5.5 Vận dụng quy trình thiết kế và sử dụng kênh hình trong dạy họcchương “Sinh trưởng và phát triển” theo hướng rèn luyện kỹ năng nhận thứccho học sinh trong dạy học chương “Sinh trưởng và phát triển” Sinh học 11

5.6 Thực nghiệm sư phạm nhằm đánh giá hiệu quả việc sử dụng kênhhình nhằm rèn luyện kỹ năng so sánh cho học sinh trong dạy học chương

“Sinh trưởng và phát triển” Sinh học 11

6 Phương pháp nghiên cứu

6.1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết

Thu thập , phân loại, tổng hợp các tài liệu và các công trình nghiên cứu liên quan tới đề tài

6.2 Phương pháp quan sát sư phạm

Trực tiếp dự giờ, thăm lớp, kiểm tra việc tiếp thu của học sinh

6.3 Phương pháp chuyên gia

Gặp gỡ, trao đổi với những chuyên gia có nhiều kinh nghiệm về lĩnhvực mình đang nghiên cứu, lắng nghe sự tư vấn của các chuyên gia để địnhhướng cho việc triển khai đề tài

6.4 Phương pháp điều tra

Trang 4

Thiết kế và sử dụng anket để điều tra về thực trạng sử dụng kênh hìnhnhằm rèn luyện kỹ năng so sánh cho học sinh trong dạy học chương “Sinhtrưởng và phát triển” Sinh học 11.

6.5 Phương pháp thực nghiệm sư phạm

Thực nghiệm sư phạm ở một số trường trung học phổ thông nhằmkiểm chứng giả thuyết khoa học của đề tài

6.6 Phương pháp thống kê toán học

Sử dụng các tham số toán học để xử lí số liệu thu được bằng phươngpháp thống kê toán học và đánh giá kết quả thực nghiệm

- Phần trăm (%)

- Giá trị trung bình cộng (X) :

i i

i X n n

=

= 101

1

Trong đó:

n : Số học sinh của lớp

Xi: Điểm số theo thang điểm 10

ni : Số bài kiểm tra có điểm số là Xi

đó được mô tả bởi độ lệch chuẩn theo công thức sau:

i i

- Sai số trung bình cộng (m):

S m

Trang 5

+ Nếu Cv = 0 - 10%: Độ dao động thấp - độ tin cậy cao.

+ Nếu Cv = 10 - 30%: Độ dao động trung bình - đáng tin cậy

+ Nếu Cv = 30 - 100%: Độ dao động cao - độ tin cậy thấp

- Đại lượng kiểm định td: phản ánh sự sai khác giữa hai giá trị trung bìnhcộng của lớp thực nghiệm và lớp đối chứng

2 1

2 1 2

n n

n n S

X X

2 1

2 2 2

2 1 1

− +

−

=

n n

S n S n

: Số học sinh của lớp đối chứng

Sau khi tính được td,ta so sánh với giá trị tαđược tra trong bảng phânphốiStudent với mức ý nghĩa α=0,05 và bậc tự do f = n1 + n2 - 2

+ Nếu td ≥tα: Sự khác nhau giữa X1 và X2 là có ý nghĩa thống kê

+ Nếu td < tα: Sự khác nhau giữa 1

X

và 2

X

là không có ý nghĩa thống kê

7 Lược sử vấn đề nghiên cứu

7.1 Trên thế giới

7.2 Trong nước

8 Những đóng góp mới của đề tài

- Góp phần làm sáng tỏ cơ sở lý luận của việc sử dụng kênh hình vào việc đổimới phương pháp dạy học môn Sinh học ở trường trung học phổ thông

Trang 6

- Đề xuất các phương pháp dạy học có sử dụng kênh hình để rèn luyện kỹnăng nhận thức cho học sinh ở trường trung học phổ thông.

PHẦN 2: NỘI DUNG VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI

1 Cơ sở lý luận của đề tài

- Kênh hình rèn luyện kỹ năng nhận thức

1.2 Vai trò kênh hình rèn luyện kỹ năng nhận thức cho học sinh trong dạy học Sinh học

1.3 Cơ sở phân loại kênh hình

1.4 Quan điểm về thiết kế và sử dụng kênh hình để rèn luyện kỹ năng nhận thức cho học sinh trong dạy học Sinh học

2 Cơ sở thực tiễn của đề tài

2.1 Thực trạng sử dụng kênh hình trong dạy học chương “ Sinh trưởng

và phát triển” nhằm rèn luyện kỹ năng nhận thức cho học sinh trung học

2.2 Nguyên nhân của thực trạng

2.3 Đặc điểm nội dung của chương “ Sinh trưởng và phát triển” thuộc chương trình Sinh học 11 cơ bản

CHƯƠNG 2: THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG KÊNH HÌNH ĐỂ RÈN LUYỆN KỸ NĂNG NHẬN THỨC CHO HỌC SINH TRỌNG DẠY HỌC CHƯƠNG “ SINH TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN” SINH HỌC 11

1. Mục tiêu, cấu trúc, nội dung chương “ Sinh trưởng và phát triển”

Trang 7

CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM

1 Xây dựng đề cương 9/2014 – 10/2014 Đề cương luận văn

2 Bảo vệ đề cương 10/2014 Đề cương luận văn hoàn

chỉnh

3 Tìm hiểu cơ sỏ lý luận,

điều tra thực trạng.

11/2014

4 Viết chương lý luận và

thực tiễn của đề tài 11/2014 – 12/2014 Hoàn thành chương 1

5 Triễn khai nội dung đề

nghiệm 4/2015 – 5/2015 Hoàn thành kết quả thựcnghiệm

8 Viết luận văn 5/2015 – 9/2015 Bản luận văn hoàn chỉnh

9 Bảo vệ luận văn 10/2015 Luận văn hoàn chỉnh

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Trang 8

1 Đinh Quang Báo, Nguyễn Đức Thành (1996), Lý luận dạy học sinh phần đại

cương, NXB Giáo dục.

2 Bộ Giáo dục và đào tạo, Vụ giáo dục trung học (2007), Những vấn đề chung về

đổi mới giáo dục Trung học phổ thông môn Sinh học, NXB Giáo dục.

3 Hoàng Chúng (1983), Phương pháp thống kê toán học trong nghiên cứu khoa

học giáo dục, NXB Giáo dục Hà Nội.

4 Phan Đức Duy, Nguyễn Khoa Lân, Nguyễn Bá Lộc, Biền Văn Minh, Đặng Thị

Dạ Thủy (2005), Một số vấn đề về dạy học sinh học ở trường trung học phổ

thông, NXB Giáo dục.

5 Đỗ Ngọc Đạt (1994), Toán thống kê ứng dụng trong nghiên cứu giáo dục và xã

hội học, Trường ĐHSP Hà Nội

6 Nguyễn Thành Đạt, Lê Đình Tuấn, Nguyễn Như Khanh (2006), Sinh học 11 cơ

bản, NXB Giáo dục.

7 Nguyễn Thành Đạt, Lê Đình Tuấn, Nguyễn Như Khanh (2006), Sách giáo viên

Sinh học 11 cơ bản, NXB Giáo dục.

8 Nguyễn Như Hiền, Vũ Xuân Dũng (2007), Sinh học cơ thể, NXB Giáo dục.

9 Trần Bá Hoành (1996), Kỹ thuật dạy học sinh học, NXB Giáo dục Hà Nội.

10 Ngô Văn Hưng (2008), Bài tập chọn lọc Sinh học 11, NXB Giáo dục.

11 Nguyễn Quang Mai, Trần Thúy Nga, Quách Thị Tài (2001), Giải phẫu sinh lí

người tập 2, NXB Giáo dục

12 Nguyễn Thị Nga, Nguyễn Thị Hồng, Vũ Mai Hiên, Trần Thu Phương (2007),

Bài tập trắc nghiệm và tự luận Sinh học 11, NXB Giáo dục.

13 Nguyễn Ngọc Quang (1994), Chuyên đề lý luận dạy học, Bài giảng dành cho

cao học.

14 Nguyễn Đức Thành, Nguyễn Văn Duệ (2002), Dạy học Sinh học ở trường

Trung học phổ thông, NXB Giáo dục Hà Nội.

15 Võ Thị Bích Thủy (2007), Các biện pháp rèn luyện cho học sinh kỹ năng diễn

đạt nội dung trong quá trình tổ chức hoạt động tự lực nghiên cứu sách giáo khoa sinh học 11, Luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục, trường ĐHSP Huế.

16 Trường Đại học y (2001), Sinh lí người tập 1, NXB Y học.

17 Trường Đại học y (2001), Sinh lí người tập 2, NXB Y học.

18 Vũ Văn Vụ, Vũ Đức Lưu, Nguyễn Như Hiền, Trần Văn Kiên, Nguyễn Duy

Minh, Nguyễn Quang Vinh (2006), Sinh học 11 nâng cao, NXB Giáo dục.

19 Vũ Văn Vụ, Vũ Đức Lưu, Nguyễn Như Hiền, Trần Văn Kiên, Nguyễn Duy

Minh, Nguyễn Quang Vinh (2006), Sách giáo viên Sinh học 11 nâng cao, NXB

Giáo dục.

Trang 9

- -HỒ THỊ HƯƠNG GIANG

XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG BẢN ĐỒ KHÁI NIỆM ĐỂ TỔ CHỨC DẠY HỌC TRONG PHẦN SINH VẬT VÀ MÔI TRƯỜNG - SH 9

CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC BỘ

Trang 10

Phương pháp daỵ học hiệu quả thì phát huy được tính tích cực, tự giác,chủ động, sáng tạo của học sinh trong quá trình dạy học Do vậy đổi mớiphương pháp dạy học ở trường phổ thông đang là vấn đề cấp thiết đối với sựnghiệp giáo dục đào tạo ở nước ta

1.2 Xuất phát từ ưu điểm của bản đồ khái niệm(BĐKN).

Khái niệm là kết quả vừa là phương tiện của tư duy Quá trình nhậnthức của con người thực chất là quá trình hình thành và sử dụng khái niệm Vìvậy dạy học khái niệm là vấn đề cốt lõi của quá trình dạy học

Một trong những phương pháp để hệ thống được khái niệm là xây dựng bản

đồ khái niệm Xây dựng bản đồ khái niệm có tác dụng kết nối các thông tinmới và các thông tin đã có, nó được tiến hành ở nhiều khâu khác nhau, nhiềuquá trình khác nhau để rèn luyện cho học sinh cách hệ thống kiến thức trongmỗi giờ học

Đối với môn sinh học, các kiến thức cơ bản là các hệ thống khái niệm, cácquy luật nên sắp xếp các khái niệm thành hệ thống rất quan trọng

1.3 Xuất phát từ nội dung kiến thức sinh vật – môi trường ở trường THCS

Kiến thức sinh vật và môi trường là một kiến thức có ý nghĩa lớn đốivới con người, và sinh quyển Cung cấp kiến thức để tăng năng suất nôngnghiệp, sử dụng hợp lý nguồn tài nguyên môi trường Ngoài ra, còn cung cấpkiến thức bảo vệ môi trường Trong điều kiện hiện nay môi trường đang bịsuy thoái nghiêm trọng thì việc nâng cao chất lượng giảng dạy phần sinh vật-môi trường là một việc làm cấp thiết

Xuất phát từ những lý do trên, tôi đã lựa chọn đề tài nghiên cứu:

“Xây dựng và sử dụng bản đồ khái niệm để tổ chức dạy học trong phần sinh vật – môi trường SH9- THCS”.

Trang 11

Xây dựng và sử dụng bản đồ khái niệm nhằm hệ thống hóa các kháiniệm, kiến thức để góp phần nâng cao chất lượng dạy học phần sinh vật-môitrường ở trường trung học cơ sở.

Nếu đề tài này được đưa vào sử dụng thì góp phần nâng cao chất lượngdạy học phần sinh vật – môi trường- sinh học 9

4 Giới hạn của đề tài

Xây dựng và sử dụng bản đồ khái niệm trong khâu ôn tập, củng cố và

hệ thống hóa kiến thức, đặc biệt lồng nghép để dạy bám sát nâng cao kiến

thức cho các em ở Phần sinh vật – môi trường của sinh học 9.

5.1 Đối tượng: - Bản đồ khái niệm của phần sinh vật –môi trường- SH9

5.2 Khách thể: Học sinh lớp 9 – Trường THCS Thủy Dương, TX HươngThủy, TT Huế

6.1 Nghiên cứu về vấn đề lý luận, lý thuyết của bản đồ khái niệm, nghiên cứuquy trình xây dựng bản đồ khái niệm trong dạy học

6.2 Xây dựng bản đồ khái niệm cho phần sinh vật- môi trường trong khâu ôntập, củng cố và hệ thống hóa kiến thức, đặc biệt lồng nghép để dạy bám sátnâng cao kiến thức

6.3 Đề xuất quy trình sử dụng bản đồ khái niệm trong dạy học phần sinh môi trường

vật-6.4 Thực nghiệm sư phạm để kiểm chứng

- Sưu tầm nghiên cứu, sử dụng và sử dụng các tài liệu phân tích, tổng

hợp, so sánh các văn bản chỉ đạo, giáo trình phương pháp, tài liệu chuyênngành, luận văn về bản đồ khái niệm

- Truy cập mạng thông tin Internet

Dự giờ một số tiết dạy lớp 9, phần sinh vật- môi trường để đưa ra các nhận định so sánh các phương pháp để thấy được ưu thế của việc sử dụng bản đồ khái niệm, thấy được tính tích cực của học sinh trong các hoạt động học khi

sử dụng bản đồ khái niệm

Trang 12

Thông qua báo cáo đề cương, xin ý kiến của giáo viên hướng dẫn giàukinh nghiệm, hoặc các giáo viên thuộc cùng chuyên môn có kinh nghiệm dạyhọc, để tham khảo, chỉnh lí, bổ sung và hoàn thiện quá trình nghiên cứu đề tài.

- Điều tra bằng phiếu anket, bằng phiếu điều tra trực tiếp giáo viên, trực

tiếp học sinh tại lớp học, trường học

- Sử dụng đề kiểm tra có đáp án để kiểm tra bài làm của học sinh

- Tiến hành dạy học các bài thuộc phần sinh vật- môi trường đã đượcxây dựng bản đồ khái niệm và xây dựng quy trình bài giảng để kiểm nghiệmgiả thuyết khoa học

- Tại lớp 91 , 9 2, 9 3 , 94 trường THCS Thủy Dương - TX Hương Thủy –Huế Lớp 91 làm lớp đối chứng và 3 lớp 9 2, 9 3 , 94 dùng làm lớp thực nghiệm

- Thống nhất giáo án chung các bài có sử dụng bản đồ khái niệm.

Sử dụng một số công thức toán học thống kê để xử lí số liệu thu được vàđánh giá kết quả thực nghiệm

- Phần trăm (%)

i

i i X n n

=

= 101

1

Trong đó:

i i

Trang 13

S m

+ Nếu Cv = 0 - 10%: Độ dao động thấp - độ tin cậy cao

2 1

2 1 2

n n

n n S

X X

t

d d

2 1

2 2 2

2 1 1

− +

−

=

n n

S n S n

+ Nếu td ≥tα: Sự khác nhau giữa 1

X

và 2

X

là có ý nghĩa thống kê+ Nếu td < tα: Sự khác nhau giữa 1

Trang 14

8 2 Trong nước

- Xây dựng và sử dụng bản đồ khái niệm phần sinh vật- môi sinh học 9 trong khâu ôn tập, củng cố và hệ thống hóa kiến thức, đặc biệt lồngnghép để dạy bám sát nâng cao kiến thức – THCS

- Đề xuất được các biện pháp sử dụng hiệu quả bản đồ khái niệm khi dạyphần sinh vật- môi trường làm tăng tính tích cực của học sinh khi học

CHƯƠNG 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của bản đồ khái niệm

CHƯƠNG 2: Xây dựng và sử dụng bản đồ khái niệm trong dạy học phần

sinh vật- môi trường ở trường THCS

CHƯƠNG 3: Thực nghiệm sư phạm

PHẦN 3: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ

1. Kết luận

2. Đề nghị

Trang 15

-

-HỌ VÀ TÊN PHẠM THỊ HỒNG HẠNH

TÊN ĐỀ TÀI

THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG CÁC HOẠT ĐỘNG KHÁM PHÁ TRONG DẠY HỌC CHƯƠNG II, PHẦN“DI TRUYỀN HỌC”

SINH HỌC LỚP 12, TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

MÃ SỐ: 60.14.01.11

Cán bộ hướng dẫn khoa học:

HUẾ - 2014

Trang 16

MỤC LỤC PHẦN I: MỞ ĐẦU

1. Lí do chọn đề tài

Ngày nay với ảnh hưởng của cuộc cách mạng khoa học phát triển như

vũ bão Tri thức mới ngày càng nhiều, đòi hỏi ngành giáo dục – đào tạo cũngphải có những đổi mới và phát triển theo kịp xu thế của thời đại Đổi mới dạyhọc trong nhà trường là một trong những nhiệm vụ cấp bách nhất hiện nay.Định hướng chung cho việc đổi mới dạy học là chuyển từ kiểu dạy học truyềnthống lấy giáo viên làm trung tâm sang phương pháp dạy học lấy học sinh làmtrung tâm nhằm phát triển cho học sinh năng lực độc lập suy nghĩ và giảiquyết vấn đề, trong đó chú trọng cho học sinh khả năng tự khám phá ra kiếnthức mới và vận dụng kiến thức đó vào trong đời sống Nghị quyết kỳ họp lần

2 BCH trung ương Đảng khóa VIII trong phần IV những giải pháp chủ yếunêu ra: Đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục – đào tạo, khắc phục lối đàotạo một chiều, rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo của người học, từng bước

áp dụng các phương pháp tiên tiến và phương tiện dạy học vào quá trình dạyhọc, bảo đảm điều kiện và thời gian tự học……( 1, tr41)( Ban chấp hànhtrung ương Đảng – văn kiện hội nghị lần thứ 2- BCH trung ương khóa VIII,Nxb Chính trị quốc gia Hà Nội, 1997)

Trong những năm gần đây với quá trình đổi mới dạy học các trườnghọc đã có những cố gắng trong đổi mới dạy học và đã có những cải thiệntrong việc phát huy tính tích cực học tập của học sinh, song bên cạnh đó một

bộ phận không nhỏ giáo viên còn sử dụng phương tiện dạy học truyền thốngnhư thầy đọc trò chép hoặc không có phương tiện dạy học, minh họa bằngphương tiện trực quan là chủ yếu Do đó học sinh còn thụ động trong học tập,lười suy nghĩ Vì vậy vấn đề đổi mới phương pháp dạy học cần nghiên cứu đểứng dụng rộng rãi hơn nữa

Dạy học bằng các hoạt động khám phá là một phương pháp hoạt độngthống nhất giữa thầy và trò để giải quyết vấn đề học tập phát sinh trong nôidung tiết học Trong đó giáo viên là người nêu vấn đề học sinh hợp tác vớinhau để giải quyết vấn đề dưới sự định hướng của giáo viên Tổ chức dạy họckhám phá thường xuyên trong quá trình dạy học là tiền đề thuận lợi cho việcvận dụng dạy học giải quyết vấn đề Mục tiêu của dạy học khám phá là hìnhthành kiến thức, kĩ năng mới, xây dựng thái độ niềm tin và rèn luyện khảnăng tư duy, năng lực xử lý tình huống, giải quyết vấn đề cụ thể nào đó ở họcsinh Đặc biệt, trong dạy học sinh học ở trường trung học phổ thông, ở nộidung chương II phần di truyền học, đây là một phần khó trong chương trình

12, do tính đặc thù của nội dung kiến thức, giáo viên dạy phần này chủ yếu làthông báo, giải thích, minh họa Với dung lượng kiến thức nhiều, trừu tượnghọc sinh khó hiểu

Trang 17

Mặc dù phần di truyền học đã đổi mới Tuy nhiên cần tìm ra một phươngpháp học hiệu quả cho học sinh năm bắt bài học tốt hơn

Với những lý do trên chúng tôi chọn đề tài: “Thiết kế và sử dụng các hoạt động khám phá trong dạy học chương II - phần di truyền học, sinh học lớp 12, trung học phổ thông ”

Thiết kế và sử dụng các hoạt động khám phá trong dạy học chương phần di truyền học, sinh hoc 12, trung học phổ thông nhằm nâng cao chấtlượng dạy học, đặc biệt phát huy tính tích cực, chủ động và rèn luyện các kỹnăng tư duy cho học sinh

II-3 Giả thuyết khoa học

Nếu thiết kế và sử dụng các hoạt động khám phá trong dạy học chương

II- phần di truyền học, sinh học lớp 12, trung học phổ thông thì học sinh sẽnắm vững kiến thức và phát triển năng lực tự học.

4.1 Đối tượng: Phương pháp và hình thức tổ chức các hoạt động khám phátrong dạy học chương II- phần Di truyền học, sinh học lớp 12, trung học phổthông

4.2 Khách thể: Học sinh lớp 12 - Trung học phổ thông Ninh Châu- HuyệnQuảng Ninh- Tỉnh Quảng Bình

5.1 Hệ thống hoá cơ sở lý thuyết về dạy học khám phá

5.2 Xác định được thực trạng sử dụng các hoạt động khám phá trong dạy họcchương II - phần Di truyền học, Sinh học lớp 12, trung học phổ thông

5.3 Phân tích cấu trúc nội dung chương II- phần Di truyền học, sinh học 12,Trung học phổ thông

5.4 Xác định nguyên tắc, quy trình các hoạt động khám phá trong dạy họcchương II- phần Di truyền học, sinh học lớp 12, trung học phổ thông

5.5 Thiết kế mẫu giáo án có sử dụng dạy học khám phá

5.6 Thực nghiệm sư phạm để đánh giá hiệu quả các hoạt động khám phátrong dạy học chương II phần Di truyền học, sinh học lớp 12, trung học phổthông

+ Nghiên cứu tài liệu về đường lối giáo dục của Đảng và Nhà nước qua cácvăn kiện, chỉ thị, nghị quyết, bàn về đổi mới phương pháp dạy học

Trang 18

+ Nghiên cứu tổng quan các tài liệu lý luận về dạy học sinh học

+ Nghiên cứu các tài liệu liên quan đến dạy học bằng sử dụng các hoạt độngkhám phá làm cơ sở cho việc vận dụng vào dạy học chương II phần Di truyềnhọc, sinh học 12, trung học phổ thông

+ Nghiên cứu nội dung phần Di truyền học lớp 12

+ Các công trình nghiên cứu về cải tiến phương pháp dạy học

Thường xuyên trao đổi với các thầy cô hướng dẫn và bạn bè, đồngnghiệp lâu năm có kinh nghiệm

Các bước thực hiện bao gồm:

- Xây dựng các hoạt động khám phá ở chương II phần di truyền học bậcTHPT

- Thiết kế giáo án cho lớp thực nghiệm và lớp đối chứng

- Tổ chức thực hiện ở 2 trường THPT trong tỉnh Quảng Bình

- Liên hệ với nhà trường và giáo viên giảng dạy sinh học khối 12 chươngtrình nâng cao của 2 trường THPT chọn để thực nghiệm

- Chọn lớp đối chứng và lớp thực nghiệm phù hợp

Trang 19

- Phân tích, xử lý và thống kê số liệu thực nghiệm

Sử dụng một số công thức toán học thống kê để xử lí số liệu thu được vàđánh giá kết quả thực nghiệm

- Phần trăm (%)

i

i i X n n

=

= 101

1

Trong đó:

i i

S m

Trang 20

- Đại lượng kiểm định td: phản ánh sự sai khác giữa hai giá trị trung bìnhcộng của lớp thực nghiệm và lớp đối chứng.

2 1

2 1 2

n n

n n S

X X

t

d d

2 1

2 2 2

2 1 1

− +

−

=

n n

S n S n

X

và 2

X

là có ý nghĩa thống kê

+ Nếu td < tα: Sự khác nhau giữa X1 và X2 là không có ý nghĩa thống kê

7.2 Trong nước

- Thiết kế một số hoạt động khám phá dạy học mới phần di truyền học nhằmphát huy tính sáng tạo, tích cực, chủ động của học sinh trong quá trình họctập

- Thiết kế những giáo án có thể làm tài liệu tham khảo cho giáo viên dạy họcsinh và cho học sinh tham khảo học tập, góp phần đổi mới, nâng cao chấtlượng dạy và học môn sinh học ở trường THPT

- Đề xuất được một số biện pháp sử dụng hoạt động khám phá khi dạy phần ditruyền học, làm tăng tính hứng thú và tích cực của học sinh

Trang 21

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI

CHƯƠNG 2: DẠY HỌC CHƯƠNG II, PHẦN DI TRUYỀN HỌC,SINH HỌC 12, TRUNG HỌC PHỔ THÔNG BẰNG DẠY HỌCKHÁM PHÁ

CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM

PHẦN 3: KẾT LUẬN – KHUYẾN NGHỊ

3.1 Kết luận

3.2 Khuyến nghị

1 Đinh Quang Báo (chủ biên) – Nguyễn Đức Thành (2001), Lý luận dạy học sinh học (phần đại cương) Nxb Giáo dục

2 Nguyễn Gia Cầu (2007), Rèn luyện cho học sinh kỹ năng làm việc với tài liệu học tập, Tạp chí giáo dục, số 177 tháng 11 năm 2007, trang 12-14

3 Nguyễn Duân (2008), Vận dụng lí thuyết thông tin để tổ chức học sinh làm việc với sách giáo khoá trong dạy học Sinh học phổ thông, Tạp chí giáo dục,

số 186 tháng 3 năm 2008, tr 53-54

4 Nguyễn Thành Đạt (Tổng chủ biên) - Phạm Văn Lập (Chủ biên)-Đặng Hữu

Lanh- Mai Sỹ Tuấn (2007), Sinh học 12 sách giáo viên Nxb Giáo dục

5 Kiều Cẩm Nhung – Nguyễn Thị Thu Trang (2008), Giới thiệu giáo án Sinh học 12 Nxb Hà Nội

6 Trần Bá Hoành, Trịnh Nguyên Giao (2000), Phát triển các phương pháp học tập tích cực bộ môn Sinh, Nxb Giáo dục

7 Luật giáo dục và đào tạo (2005), Đổi mới phương pháp dạy học ở THPT.

Tài liêụ bồi dưỡng giáo viên, Nxb Giáo dục

Trang 22

-

-HỌ VÀ TÊN: NGUYỄN THỊ HẢI LÝ

TÊN ĐỀ TÀI VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC KHÁM PHÁ ĐỂ RÈN LUYỆN CHO HỌC SINH KĨ NĂNG TƯ DUY TRONG DẠY HỌC CHƯƠNG TUẦN HOÀN – SINH HỌC 8

Trang 23

1 Lí do chọn đề tài

Vận dụng phương pháp dạy học khám phá để rèn luyện kĩ năng tư duycho học sinh trong dạy học chương Tuần hoàn - Sinh học 8

Nếu vận dụng phương pháp dạy học khám phá hợp lí thì sẽ rèn luyệnđược kĩ năng tư duy, phát huy tính tích cực học tập của học sinh

Vận dụng phương pháp dạy học khám phá để rèn luyện cho HS kĩ năng tưduy trong dạy học chương Tuần hoàn – Sinh học 8

5.1 Đối tượng: Thông qua phương pháp dạy học khám phá để rèn luyện cho

HS kĩ năng tư duy

5.2 Khách thể: Học sinh lớp 8

6.1 Nghiên cứu các tài liệu: Yêu cầu đổi mới Giáo dục; Tâm lí lứa tuổi HSTHCS

6.2 Nghiên cứu tài liệu, tạp chí liên quan đến lí luận dạy học khám phá: Líluận dạy học Sinh học; Phương pháp dạy học khám phá; Rèn luyện và pháttriển kĩ năng cho HS THCS…

6.3 Nghiên cứu các tài liệu chuyên ngành: Mục tiêu, nôi dung của chươngTuần hoàn – Sinh học 8; Giải phẫu sinh lí người, động vật; giải phẫu so sánhđộng vật…

6.6 Thực nghiệm Sư phạm

- Nghiên cứu phương pháp thực nghiệm

- Dạy thực nghiệm ở trường THCS

7.1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết

Phân tích, so sánh các văn bản chỉ đạo của ngành, giáo trình phương pháp dạy học Sinh học, tài liệu chuyên ngành, luận văn, các kênh thông tin từ đó làm cơ sở định hướng những nội dung cần được nghiên cứu

7.2 Phương pháp quan sát sư phạm

Dự giờ đồng nghiệp; Tham gia các buổi hội thảo, tập huấn về đổi mới phươngpháp dạy học

7.3 Phương pháp chuyên gia

Trang 24

Trao đổi ý kiến với đồng nghiệp.

7.4 Phương pháp điều tra

Điều tra thực trạng sử dụng phương pháp dạy học khám phá để rèn luyện kĩnăng tư duy cho HS ở trường THCS:

- Điều tra bằng an két

- Điều tra bằng trao đổi, đàm thoại

7.5 Phương pháp thực nghiệm sư phạm

Dạy thực nghiệm ở 10 lớp, trong đó: 5 lớp thực nghiêm ( có vận dụngphương pháp dạy học khám phá); 5 lớp đối chứng

7.6 Phương pháp thống kê toán học

Sử dụng một số tham số toán học để thống kê, xử lí số liệu thu được vàđánh giá kết quả thực nghiệm

- Đại lượng kiểm định td

8.1 Trên thế giới

8 2 Trong nước

Thông qua dạy học khám phá để rèn luyện kĩ năng tư duy, phát huy tính tíchcực học tập của HS

CHƯƠNG 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của Dạy học khám phá

CHƯƠNG 2: Nội dung: Vận dụng PP dạy học khám phá để rèn luyện kĩnăng tư duy cho HS khi dạy học chương Tuần hoàn – Sinh học 8

Trang 25

CHƯƠNG 3: Thực nghiệm sư phạm.

PHẦN 3: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ

1. Đinh Quang Báo, Nguyễn Đức Thành (1996), Lý luận dạy học sinh phần đại cương, NXB Giáo dục

2. Vũ Cao Đàm (2005), Phương pháp luận nghiên cứu khoa học, NXB Hà

- Vấn đề phát huy tính tích cực, tự lực chủ động của học sinh còn nhiềuhạn chế, nhưng rồi đây trên con đường thích ứng với cơ chế thị trường chắcchắn thanh niên học sinh sẽ có những chuyển biến mới về mục tiêu và động

cơ học tập thay cho những mục tiêu và động cơ cứng nhắc trước kia và nhưvậy đòi hỏi nhà trường phải thay đổi nhiều về nội dung, phương pháp đàotạo…

- Ngày nay hầu như tất cả các khám phá trong lĩnh vực học tập đều đãđược thực hiện tại một số nơi trên thế giới, nhiều khám phá có được từ giớikinh doanh, nhiều khám phá có được từ các chương trình y tế… và nhiềukhám phá có được từ các cộng đồng, trường học, khu vực kinh doanh cùngnhau xây dựng lại kế hoạch cho tương lai của giáo dục Muốn vậy cần tổ chức

để học sinh tự do sáng tạo phát huy tính tích cực rèn luyện các kỹ năng cầnthiết trong học tập, mặt khác sách giáo khoa viết theo cách tổ chức cho họcsinh hoạt động sáng tạo phát huy tính tích cực chủ động trong học tập

Trang 26

Cùng với sự phát triển của khoa học kỹ thuật, việc ứng dụng công

nghệ hiện đại vào quá trình giáo dục là xu thế tất yếu Hiệu quả của việc sửdụng công nghệ, các trang thiết bị dạy học hiện đại trong quá trình giáo dụcđã được khẳng định trong thực tế, nhất là khả năng làm cho bài giảng trở nênsinh động, giáo viên có thể định hướng học sinh tiếp cận với một nguồn trithức phong phú

Hiện nay, ngành giáo dục đang tiến hành đổi mới chương trình và sáchgiáo khoa phổ thông Do đó, cần nghiên cứu tìm tòi những phương pháp vàphương tiện dạy học để góp phần nâng cao chất lượng dạy - học Việc đổimới phương pháp theo hướng phát huy tính tích cực, sáng tạo của học sinhtrong quá trình học tập đã được các giáo viên chú ý nhằm đáp ứng sự nghiệpđào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho xã hội Một trong những hướngnghiên cứu về phương pháp và phương tiện dạy học đó là: ứng dụng côngnghệ thông tin thiết kế và sử dụng mô hình động trong dạy học Ngoài các môhình, tranh vẽ, các thí nghiệm thì phần mềm tin học đã thể hiện tính ưu việtcủa nó trong dạy học Sử dụng mô hình động trong dạy học có tác dụng kíchthích tính tích cực, độc lập, sáng tạo của người học, giúp thực hiện tốt việcphân hoá, cá thể hoá trong dạy học

Với mục đích góp phần nâng cao hiệu quả ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học nói chung và dạy học Sinh học nói riêng, tôi đã nghiên cứu quy trình thiết kế mô hình động trong dạy học sinh học bằng phần mềm Macromedia Flash (gọi tắt là Flash)

Thiết kế và sử dụng mô hình động để mô tả các quá trình sinh học bằng phần mềm Flash sẽ giúp học sinh dễ tiếp thu, hiểu bài một cách sâu sắc hơn, nhớ lâu hơn và đồng thời nâng cao hứng thú học tập môn học, nâng cao niềm tin của học sinh vào khoa học Tuy nhiên thực tế dạy học nói chung và sinh học nói riêng ở nhiều trường trung học cơ sở hiện nay vẫn chưa chú trọng nhiều đến việc sử dụng mô hình động Nguyên nhân của thực tế này thì có nhiều, trong đó có nguyên nhân hầu hết các giáo viên có tâm lý “ngại” thiết kế, ngại tìm hiểu, cơ sở vật chất phương tiện ở các cơ

sở phổ thông chưa đảm bảo để thực hiện Hậu quả của thực tế trên dẫn đến sự phát triển tư duy sáng tạo của học sinh trong tiết học còn thấp, chất lượng giáo dục ngày càng đi xuống.

Để khắc phục tình trạng trên, nhằm từng bước nâng cao chất lượng dạy và học sinh học ở trường trung học cơ sở, bên cạnh việc sử dụng các phương tiện dạy học như kênh hình đòi hỏi giáo viên phải thường thiết kế xuyên và sử dụng các mô hình động trong dạy học sinh học Đặc biệt trong chương trình sinh học THCS, chương tuần hoàn, thì việc đưa các mô hình động vào trong quá trình giảng dạy lại càng trở nên cần thiết Bởi vì, kiến thức của phần này tương đối khó và liên quan đến nhiều hiện tượng xảy ra trong đời sống hàng ngày.

Xuất phát từ những lý do trên, tôi chọn đề tài nghiên cứu: ““Thiết

kế và sử dụng mô hình động bằng phần mềm flash để tổ chức dạy học chương tuần hoàn, sinh học 8”

Trang 27

Thiết kế và sử dụng các mô hình động để dạy học chương tuần hoàn, sinh học 8 nhằm tăng cường tính hứng thú, nâng cao khả năng tiếp thu tri thức và rèn luyện các kĩ năng tư duy cho học sinh trong quá trình học tập môn sinh học nói chung và chương tuần hoàn nói riêng.

Nếu thiết kế và sử dụng mô hình động phù hợp nội dung thì sẽ rèn luyện được cho học sinh

kỹ năng phân tích, tổng hợp từ đó sẽ kích thích tính tích cực của học sinh góp phần nâng cao chất lượng dạy và học chương tuần hoàn

5.1 Đối tượng: Sơ đồ động và phương pháp sử dụng

5.2 Khách thể: HS Lớp 8 THCS

6.1 Nghiên cứu các tài liệu về lý luận và các tài liệu chuyên ngành.

6.2 Nghiên cứu quy trình, nguyên tắc, kỹ thuật thiết kế mô hình động.

6.3 Thiết kế các mô hình động bằng phần mềm Flash.

6.4 Nghiên cứu quy trình sử dụng và vận dụng mô hình động trong dạy học sinh học bậc

THCS.

6.5 Thực nghiệm sư phạm để thấy hiệu quả khi sử dụng mô hình động trong dạy học

chương tuần hoàn, sinh học 8.

Phân tích, tổng hợp, so sánh các văn bản chỉ đạo, giáo trình phương pháp, tài liệu chuyên ngành, luận văn, các kênh thông tin từ đó làm cơ sở định hướng những nội dung cần được nghiên cứu.

Quan sát điều kiện học tập của học sinh.

Trực tiếp dự giờ, kiểm tra việc tiếp thu kiến thức của học sinh

Dự giờ của giáo viên phổ thông từ đó đánh giá tình hình sử dụng hình thức học tập này.

Gặp gỡ và trao đổi với những người giỏi về lĩnh vực mình nghiên cứu, lắng nghe sự tư vấn của các chuyên gia để giúp việc định hướng triển khai nghiên cứu đề tài

7.4 Phương pháp điều tra

Thiết kế các anket để tìm hiểu thực trạng dạy và học bằng phương pháp sử dụng mô hình động.

Tham khảo ý kiến với giáo viên giảng dạy chương trình Sinh học 8 - THCS

Tiến hành thực nghiệm bằng phương pháp thực nghiệm chéo trường trung học cơ sở Tại mỗi trường chọn 2 lớp, một lớp được dạy một giáo án thực nghiệm và lớp kia dạy giáo án đối chứng Hai lớp này có số lượng và chất lượng học sinh tương đương nhau.

Ở lớp thực nghiệm, giáo án thiết kế theo hướng sử dụng các mô hình động đã được thiết kế.

Trang 28

Ở lớp đối chứng, sử dụng giáo án được thiết kế theo phương pháp sử dụng các câu hỏi và hình ảnh trong sách giáo khoa và sách giáo viên, không sử mô hình động

Các lớp thực nghiệm và đối chứng do một giáo viên giảng dạy, đồng đều về thời gian, nội dung kiến thức, điều kiện dạy học và hệ thống câu hỏi đánh giá sau mỗi tiết học.

Sử dụng một số dụng cụ toán học để xử lí kết quả điều tra và kết quả thực nghiệm sư phạm Các tham số sử dụng để xử lí :

- Phương sai: S 2 =

(X i X) n i n

- Hệ số biến thiên Cv%: Biểu thị mức độ biến thiên trong nhiều tập hợp có X

2 1 2

X

n n

n n S

2 1

2 2 2

2 1 1

− +

−

n n

S n S n

Trong đó:

Xi: Giá trị của từng điểm số (theo thang điểm 10).

ni: Số bài có điểm Xi.

2

1, X

X

: Điểm số trung bình của 2 phương án: thực nghiệm và đối chứng.

n1, n2: Số bài trong mỗi phương án.

S

là phương sai của mỗi phương án.

Trang 29

Sau khi tính được td, ta so sánh với giá trị ∝

- Hệ thống hóa được cơ sở lý luận về việc thiết kế và sử dung mô hình động.

- Thiết kế được một số mô hình động trong dạy học chương tuần hoàn.

- Đề xuất được các biện pháp sử dụng hiệu quả các mô hình động khi dạy học chương tuần hoàn.

PHẦN 2 NỘI DUNG

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC SỬ DỤNG MÔ HÌNH ĐỘNG TRONG DẠY HỌC SINH HỌC

1.1 Vài nét về tính năng và phạm vi sử dụng phần mềm Flash

1.2 Vai trò của mô hình động flash

1.3 Thiết kế mô hình động bằng phần mềm macromedia flash

1.3.1 Cơ sở thiết kế

1.3.2 Nguyên tắc thiết kế mô hình động

1.3.3 Qui trình thiết kế mô hình động để giảng dạy Sinh học

1.4 Sử dụng mô hình động trong dạy học

1.4.1 Sử dụng mô hình độngtrong khâu nghiên cứu bài học mới

1.4.2 Sử dụng mô hình động trong khâu củng cố - hoàn thiện kiến thức1.4.3 Sử dụng mô hình động trong khâu kiểm tra đánh giá

Chương 2 THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG MÔ HÌNH ĐỘNG TRONG DẠY HỌC CHƯƠNG TUẦN HOÀN

2.1 Mục tiêu, cấu trúc, nội dung của chương tuần hoàn trong chương trìnhsinh học 8

2.1.1 Mục tiêu, cấu trúc nội dung của chương tuần hoàn trong chươngtrình sinh học 8

2.1.2 Các mô hình động được dạy học trong chương tuần hoàn trongchương trình sinh học 8

Trang 30

2.2 Thiết kế các mô hình động được sử dụng để dạy học chương tuần hoàntrong chương trình sinh học 8

2.3 Sử dụng mô hình động để dạy học chương tuần hoàn trong chương trìnhsinh học 8

2.3.1 Sử dụng trong khâu nghiên cứu tài liệu mới

2.3.2 Sử dụng trong khâu củng cố - hoàn thiện kiến thức

2.3.3 Sử dụng trong khâu kiểm tra

Chương 3 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM

3.1 Mục đích thực nghiệm

3.2 Nội dung và phương pháp thực nghiệm

3.2.1 Nội dung thực nghiệm

3.3.1.1 Kết quả thực nghiệm bài 14 - Bạch cầu - Miễn dịch

3.3.1.2 Kết quả thực nghiệm bài 15 - Đông máu và nguên tắc truyền máu3.3.2 Phân tích định tính

PHẦN 3 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

1 Kết luận

2 Khuyến nghị

1 Tài liệu tiếng Việt

1 Đinh Quang Báo, Nguyễn Đức Thành (2001), Lý luận dạy học sinh học, Nhà xuất bản

giáo dục, Hà Nội

2 Nguyễn Phúc Chính (Chủ biên), Phạm Đức Hậu (2007), Ứng dụng tin học trong nghiên cứu khoa học giáo dục và dạy học sinh học, Nhà xuất bản giáo dục, Hà Nội

3 Đào Hữu Hồ (2001), Xác xuất thống kê, Nxb Đại học Quốc Gia Hà Nội, Hà Nội

4 Trần Thị Trung Ninh, Phạm Ngọc Sơn (2006), Minh họa một số cơ chế phản ứng hữu

cơ trên phần mềm Macromedia Flash MX và sử dụng trong dạy hóa học, Tạp chí GD,

Số 129

Trang 31

5 Nguyễn Trường Sinh ( 2006), Macromedia Flash 8 tập 1, Nhà xuất bản thống kê, Hà Nội

6 Nguyễn Trường Sinh ( 2006), Macromedia Flash 8 tập 2, Nhà xuất bản thống kê, Hà Nội

2 Các trang Web

7 tp.html

http://tcsgt.edu.vn/giao-dc-va-ao-to/i-mi-ndapp-dy-hc/194-mo-hinh-dy-hc-va-cht-lng-hc-8 trong-giang-day-1308/

http://www.ndun.edu.vn/vi/news/Dao-tao/Hoi-thao-Ung-dung-Cong-nghe-thong-tin-ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

-

-NGUYỄN THỊ NGỌC MỸ

SỬ DỤNG BÀI TẬP THÍ NGHIỆM

ĐỂ TỔ CHỨC DẠY - HỌC PHẦN SINH HỌC TẾ BÀO

VÀ SINH HỌC VI SINH VẬT, SINH HỌC 10

MÃ SỐ: 60.14.01.11

Cán bộ hướng dẫn khoa học:

TS.TRỊNH ĐÔNG THƯ

Trang 32

8 Lược sử nghiên cứu vấn đề

9 Những đóng góp mới của luận văn

PHẦN II: NỘI DUNG Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài

Chương 2: Thiết kế

Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

PHẦN III: KẾT LUẬN – KHUYẾN NGHỊ

1 Kết luận

2 Khuyến nghị

Trang 33

Trang 34

PHẦN I: MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Sự phát triển của nền khoa học kĩ thuật, nền kinh tế hội nhập, toàn cầuhóa đã và đang đặt ra những yêu cầu bức thiết đối với đội ngũ lao động Thếnên, ngành giáo dục - đào tạo cần thiết phải đổi mới để đào tạo nên những thế

hệ trẻ năng động, sáng tạo, có khả năng thích ứng tốt và vận dụng khéo léokiến thức đã học vào cuộc sống, góp phần tích cực vào sự nghiệp phát triển,xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Điều đó đòi hỏi người giáo viên (GV) khôngnhững luôn phải trau dồi kiến thức mà còn phải tìm kiếm các phương phápdạy học phù hợp, tích cực… để giúp học sinh (HS) tự khám phá những nguồntri thức mới, chủ động chiếm lĩnh và làm chủ tri thức GV giờ đây không chỉđơn thuần là người dạy học, truyền tải kiến thức cho HS mà còn là người gợi

mở, hướng dẫn, tổ chức, cố vấn, trọng tài cho các hoạt động nhận thức, khámphá của HS

Sinh học là môn khoa học thực nghiệm gắn liền với thực hành và thínghiệm Mọi hiện tượng, cơ chế hầu như được xây dựng trên cơ sở quan sát,phân tích từ các thực hành, bài tập thí nghiệm Việc sử dụng bài tập thínghiệm là biện pháp hữu ích trong quá trình dạy học theo hướng tích cực hóahoạt động nhận thức của học sinh Bài tập thí nghiệm đòi hỏi học sinh phảivận dụng một cách tổng hợp kiến thức lý thuyết và thực nghiệm, các kĩ nănghoạt động trí óc và chân tay để giải quyết vấn đề đặt ra nhằm đi đến kết luậnkhoa học Nó cung cấp cho học sinh cả kiến thức, cả phương thức giành lấykiến thức và mang lại niềm vui sướng khi phát hiện Do đó, bài tập thí nghiệmvừa là mục đích, vừa là nội dung, vừa là phương pháp dạy học hiệu quả nhằmphát huy tính tích cực sáng tạo của học sinh và rèn luyện các kĩ năng, kĩ xảocần thiết Nó tác động toàn diện về cả ba mặt: giáo dục, giáo dưỡng, giáo dục

kỹ thuật tổng hợp, đáp ứng được yêu cầu đổi mới phương pháp dạy và họchiện nay[4]

Trong chương trình Sinh học THPT, phần Sinh học tế bào và Sinh học

vi sinh vật chủ yếu là kiến thức khái niệm, quá trình và cơ chế của phần sinh

lý tế bào, một số kiến thức tương đối khó, liên hệ đến nhiều hiện tượng xảy ratrong đời sống hằng ngày (Sinh học vi sinh vật) Đây là một phần mang tínhthực nghiệm cao, nên việc sử dụng phương pháp thí nghiệm trong dạy học sẽđem lại hiệu quả khả thi

Xuất phát từ những lý do trên, tôi chọn đề tài nghiên cứu: “Sử dụng bài tập thí nghiệm để tổ chức dạy – học phần Sinh học tế bào và Sinh học

vi sinh vật, Sinh học 10”.

Thiết kế các bài tập thí nghiệm để tổ chức dạy – học phần Sinh học tếbào và Sinh học vi sinh vật, Sinh học 10 nhằm phát huy, nâng cao khả năng

Trang 35

nhận thức và rèn luyện các kĩ năng tư duy cho học sinh trong quá trình họctập môn Sinh học.

Nếu thiết kế và sử dụng bài tập thí nghiệm một cách có hiệu quả thì sẽphát huy được tính tích cực, sáng tạo của học sinh, giúp học sinh tiếp thu kiếnthức chính xác, sâu sắc và đầy đủ hơn, góp phần nâng cao chất lượng dạy vàhọc môn Sinh học

Nghiên cứu, thiết kế và sử dụng các bài tập thực hành thí nghiệm đểdạy học phần Sinh học tế bào và Sinh học vi sinh vật, Sinh học 10

6.1 Nghiên cứu cơ sở lý luận về bài tập, thí nghiệm, bài tập thí nghiệm

6.2 Nghiên cứu quy trình, nguyên tắc, kỹ thuật thiết kế và thiết kế các bài tậpthí nghiệm

6.3 Nghiên cứu, phân tích cấu trúc, nội dung chương trình phần Sinh học tếbào và Sinh học vi sinh vật, Sinh học 10 nhằm xác định mục tiêu, nội dungtrọng tâm của từng bài học để lựa chọn các bài tập thí nghiệm có thể sử dụngdạy học hiệu quả

6.4 Nghiên cứu quy trình sử dụng và sử dụng bài tập thí nghiệm để dạy – họcSinh học 10 trong 3 khâu: nghiên cứu tài liệu mới, củng cố - hoàn thiện kiếnthức và kiểm tra, đánh giá

6.5 Thực nghiệm sư phạm để đánh giá hiệu quả khi sử dụng bài tập thínghiệm trong dạy học phần Sinh học tế bào và Sinh hoc vi sinh vật

- Nghiên cứu các công trình nghiên cứu cải tiến dạy học vận dụng vào

việc tổ chức hoạt động độc lập cho học sinh, các tài liệu, sách báo liên quanđến đề tài

Trang 36

- Nghiên cứu các tài liệu về bài tập thí nghiệm để làm cơ sở cho việc

thiết kế, phân loại bài tập và đưa vào dạy học

- Trực tiếp dự giờ trong lớp học

- Chấm bài kiểm tra của học sinh

- Gặp gỡ và trao đổi với những người giỏi về lĩnh vực mình đang nghiên

cứu

- Tham khảo ý kiến, lắng nghe sự tư vấn của cán bộ hướng dẫn để giúp

việc định hướng, triển khai nghiên cứu đề tài

- Điều tra việc dạy của giáo viên (cách sử dụng bài tập thí nghiệm, việc

rèn luyện tư duy thực nghiệm cho học sinh )

- Điều tra việc lĩnh hội kiến thức của HS.

- Thiết kế, sử dụng phiếu điều tra anket để điều tra thực trạng sử dụng

bài tập thí nghiệm trong dạy học Sinh học 10

- Chọn trường, lớp thực nghiệm: Tiến hành thực nghiệm bằng phương

pháp thực nghiệm chéo trường ở các trường THPT Tại mỗi trường chọn 2lớp, một lớp được dạy một giáo án thực nghiệm (có sử dụng bài tập thínghiệm) và lớp kia dạy giáo án đối chứng (không sử dụng bài tập thí nghiệm)

- Bố trí và tiến hành thí nghiệm hoặc đưa ra bài tập thí nghiệm bằnghình vẽ, lý thuyết (đối với bài tập mang tính chất thực nghiệm tưởng tượng)

Sử dụng một số công thức toán học thống kê để xử lí số liệu thu được

và đánh giá kết quả thực nghiệm

- Phần trăm (%)

i i

i X n n

=

= 101

1

Trong đó:

Trang 37

i i

S m

2 1

2 1 2

n n

n n S

X X

t

d d

2 1

2 2 2

2 1 1

− +

−

=

n n

S n S n

Trang 38

X

và 2

X

là có ý nghĩa thống kê+ Nếu td < tα: Sự khác nhau giữa 1

X

và 2

X

là không có ý nghĩa thống kê

Sử dụng biểu đồ hình khối để so sánh kết quả thực nghiệm

8 2 Trong nước

- Thiết kế, xây dựng một số bài tập thí nghiệm để tổ chức dạy học phầnsinh học tế bào và Sinh học vi sinh vật, Sinh học 10

- Hệ thống hóa các bài tập thí nghiệm

PHẦN 2: NỘI DUNG VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC SỬ DỤNG BÀI TẬP

THÍ NGHIỆM TRONG DẠY - HỌC SINH HỌC

1.3 Vai trò của bài tập thí nghiệm

1.4 Hệ thống bài tập thí nghiệm trong dạy học

1.4.1.Thiết kế bài tập thí nghiệm trong dạy học

1.4.1.1 Cơ sở thiết kế bài tập thí nghiệm

1.4.1.2 Nguyên tắc thiết kế bài tập thí nghiệm

1.4.1.3 Quy trình thiết kế bài tập thí nghiệm để dạy học Sinh học

Trang 39

1.4.2 Sử dụng bài tập thí nghiệm trong dạy học

1.4.2.1 Sử dụng bài tập thí nghiệm trong khâu nghiên cứu bài học mới

1.4.2.2 Sử dụng bài tập thí nghiệm trong khâu củng cố - hoàn thiện kiến thức1.4.2.3 Sử dụng bài tập thí nghiệm trong khâu kiểm tra, đánh giá

1.4.2.4 Quy trình sử dụng bài tập thí nghiệm

1.5 Các kĩ năng tư duy thực nghiệm cần rèn luyện cho học sinh

Chương 2: THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG BÀI TẬP THÍ NGHIỆM TRONG DẠY - HỌC PHẦN SINH HỌC TẾ BÀO VÀ SINH HỌC VI SINH VẬT,

2.3 Sử dụng bài tập thí nghiệm để dạy học phần Sinh học tế bào và Sinh học vi sinh vật, Sinh học 10

2.3.1 Sử dụng bài tập thí nghiệm trong khâu nghiên cứu tài liệu mới

2.3.2 Sử dụng bài tập thí nghiệm trong khâu củng cố - hoàn thiện kiến thức2.3.3 Sử dụng bài tập thí nghiệm trong khâu kiểm tra, đánh giá

Chương 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM

3.1 Mục đích thực nghiệm

3.2 Nội dung và phương pháp thực nghiệm

Trang 40

3.2.1 Nội dung thực nghiệm

PHẦN 4: DỰ KIẾN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

1 Xây dựng đề cương 9/2014-10/2014 Đề cương luận văn

chỉnh

3 Viết chương lý luận và thực

tiễn của đề tài

10/2014 – 11/2014 Hoàn thành chương 1

4 Viết mục tiêu, cấu trúc, nội

dung của đề tài

8 Xử lí kết quả thực nghiệm 5/2015 Hoàn thành kết quả thực

nghiệm

Định dạng
Số trang	104
Dung lượng	746,45 KB