Tiểu luận Kỹ năng của luật sư trong vụ án kinh te, những vấn đề lý luận và thực tiễn

Một trong những hoạt động tư vấn phức tạp nhất của các luật sư trong lĩnh vực tư vấn về kinh tế là tư vấn cho khách hàng trong các vụ tranh chấp kinh tế, đặc biệt là tham gia tố tụng tại

Lời Mở Đầu

Cùng với sự phát triển của nền kinh tế thị trường trong thời kỳ công nghiệp hoá - hiện đại hoá và hội nhập kinh tế quốc tế, các hoạt động trong lĩnh vực kinh tế cũng diễn ra sôi động và phát triển vượt bậc Để tồn tại và phát triển, mọi chủ thể của hoạt động kinh tế cũng phải không ngừng tự nâng cao khả năng thích ứng về trình độ tri thức, khả năng hội nhập của mình để đáp ứng những nhu cầu thực tế đặt ra Các luật sư, những người giữ vai trò cố vấn pháp lý, giúp

đỡ các doanh nghiệp, các doanh nhân và những chủ thể khác hoạt động trong phạm vi pháp luật cho phép để đạt được những hiệu quả kinh tế cao nhất và tránh được những rủi ro trong kinh doanh, cũng không nằm ngoài yêu cầu tất yếu này

Một trong những hoạt động tư vấn phức tạp nhất của các luật sư trong lĩnh vực tư vấn về kinh tế là tư vấn cho khách hàng trong các vụ tranh chấp kinh

tế, đặc biệt là tham gia tố tụng tại phiên tòa để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của khách hàng mình khi có tranh chấp xảy ra Để thực hiện tốt hoạt động này, người luật sư cần phải có một số phẩm chất và kỹ năng nhất định Chính vì vậy,

tác giả đã chọn đề tài “Kỹ năng của luật sư trong vụ án kinh te, những vấn đề

lý luận và thực tiễn” làm đề tài tiểu luận cho học phần Kỹ năng của Luật sư

trong vụ án Dân sự

CHƯƠNG I

KỸ NĂNG CỦA LUẬT SƯ TRONG VIỆC NGHIÊN CỨU HỒ SƠ VÀ ĐƯA RA Ý KIẾN PHÁP LÝ TRONG CÁC TRANH CHẤP KINH TẾ

1 Nghiên cứu hồ sơ

Thông thường, trong một tranh chấp kinh tế, khách hàng sẽ chọn một trong hai phương pháp giải quyết là thương lượng hoà giải với phía bên kia hoặc đưa vụ việc ra giải quyết theo con đường tố tụng tòa án hoặc trọng tài Nhưng

dù khách hàng có lựa chọn phương thức giải quyết tranh chấp nào thì nhiệm vụ đầu tiên và không thể thiếu của một luật sư là phải nghiên cứu hồ sơ vụ việc trước khi đưa ra bất cứ ý kiến tư vấn nào

Tuỳ vào tính chất vụ việc mà việc nghiên cứu hồ sơ sẽ mất nhiều hoặc ít thời gian Tuy nhiên, nội dung chính của việc nghiên cứu hồ sơ vụ việc tranh chấp kinh tế vẫn là nghiên cứu toàn bộ các tài liệu liên quan đến nội dung tranh chấp và nghiên cứu các quy định pháp luật có liên quan (trực tiếp và gián tiếp) đến nội dung vụ tranh chấp kinh tế đó Việc nghiên cứu hồ sơ và nghiên cứu văn bản pháp luật không chỉ đơn thuần là nắm được nội dung vụ tranh chấp và quy định pháp luật điều chỉnh quan hệ đó, việc quan trọng hơn cả là có thể nghiên cứu và tìm ra những điểm có lợi cho khách hàng của mình cũng như những quy định pháp luật nào có thể áp dụng để bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của khách hàng một cách tốt nhất có thể

Có thể tuỳ nội dung từng vụ việc mà việc nghiên cứu hồ sơ sẽ theo những trình tự khác nhau, từng loại chứng cứ sẽ được xem xét ở mức độ và góc cạnh khác nhau, nhưng có một điều không thay đổi là việc nghiên cứu mỗi loại tài

liệu đều phải cẩn trọng và tỉ mỉ (đôi khi khả năng thắng lợi của vụ việc lại nằm trong một chi tiết rất nhỏ) Luật sư nên yêu cầu cung cấp tất cả những tài liệu có liên quan, trong quá trình nghiên cứu hồ sơ, nếu thấy thiếu bất kỳ tài liệu nào luật sư phải yêu cầu khách hàng cung cấp ngay Việc nghiên cứu và kết quả của việc nghiên cứu hồ sơ sẽ định hướng cho các hoạt động tư vấn hay tranh tụng của luật sư trong giai đoạn tiếp theo

Thông thường, việc nghiên cứu một vụ tranh chấp kinh tế được thực hiện theo thứ tự thời gian, đây là cách thức cơ bản để nắm được nội dung tổng quát

vụ việc Trên cơ sở nắm được đại thể nội dung vụ tranh chấp đó, luật sư tiến hành sắp xếp, phân loại các loại tài liệu để có biện pháp nghiên cứu cụ thể nhằm tìm ra điểm mấu chốt quan trọng nhất của vụ việc

Tuỳ thuộc vào vị trí của luật sư là bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho nguyên đơn hay bị đơn, luật sư cần nghiên cứu thật kỹ những yêu cầu của phía bên kia hoặc những yêu cầu họ có thể đưa ra trong quá trình thương lượng, hoà giải hoặc giải quyết bằng con đường trọng tài hay tòa án Bởi lẽ, nhiệm vụ của luật sư không chỉ là bảo vệ cho được những yêu cầu của thân chủ mình mà còn phải phản bác hiệu quả những yêu cầu của phía bên kia

Việc nghiên cứu các văn bản pháp luật có liên quan là rất phức tạp, đòi hỏi luật sư không chỉ khả năng nghiên cứu, phân tích vấn đề mà còn là ở việc luật sư có thể cập nhật được đầy đủ và nhanh nhất những văn bản cần thiết hay không

Ngoài ra, trong những vụ tranh chấp có yếu tố nước ngoài, như là xu hướng tất yếu trong quá trình phát triển của nền kinh tế, cũng đòi hỏi luật sư

không chỉ giỏi về chuyên môn mà còn phải giỏi cả ngoại ngữ Luật sư không thể nghiên cứu hiệu quả hồ sơ vụ việc qua một bản dịch của người khác

2 Đưa ra ý kiến pháp lý

Trên cơ sở việc nghiên cứu hồ sơ và các văn bản pháp luật liên quan, luật

sư phải đưa ra cho kách hàng được những ý kiến tư vấn cho khách hàng Những tranh chấp kinh tế thường rất phức tạp và chứa đựng rủi ro cao đòi hỏi khách hàng cần những ý kiến tư vấn pháp lý của luật sư Đó có thể là ý kiến pháp lý cho toàn bộ việc giải quyết vụ tranh chấp nhưng đôi khi là ý kiến cho từng bước

mà khách hàng cần tiến hành để đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của mình

Ý kiến pháp lý của luật sư không chỉ là tư vấn chính xác về mặt pháp lý cho trường hợp cụ thể của khách hàng mà nó còn phải chính xác cả về phương diện chuyên môn khác trong vụ tranh chấp đó Do vậy, luật sư muốn tư vấn về lĩnh vực kinh tế cần am hiểu sâu rộng về pháp luật và về cả kinh tế cũng như kiến thức xã hội khác Có như vậy, ý kiến pháp lý mới đảm bảo đạt được hiệu quả cao nhất Yêu cầu cụ thể đối với luật sư trong việc cho ý kiến tư vấn là:

- Nắm vững và hiểu rõ nội dung tranh chấp;

- Nghiên cứu kỹ các hồ sơ, tài liệu có liên quan, bất kể tài liệu đó là

lớn hay nhỏ;

- Trao đổi với khách hàng để: yêu cầu khách hàng cung cấp thêm

thông tin, tài liệu nếu cần thiết và khẳng định lại một cách chắc chắn yêu cầu của khách hàng;

- Nghiên cứu, phân tích các tình tiết, diễn biến của tranh chấp,

nguyên nhân dẫn đến tranh chấp, các hành vi vi phạm, trách nhiệm của các bên tranh chấp;

- Tra cứu các văn bản pháp luật và tài liệu khác (nếu có) có liên

quan;

- Nghiên cứu, đối chiếu tranh chấp với các tài liệu, văn bản pháp luật

có liên quan để làm cơ sở cho việc đưa ra các ý kiến tư vấn, áp dụng quy định nào để phản bác yêu cầu bên kia và bảo vệ được tốt nhất quyền lợi của khách hàng mình;

- Tham khảo ý kiến của các nhà chuyên môn khi vụ việc tranh chấp

có liên quan đến những lĩnh vực chuyên môn khác (ngân hàng, thuế, xây dựng, dầu khí, chứng khoán…)

Sau khi thực hiện tất cả các xông việc cần thiết nêu trên, luật sư sẽ soạn thư tư vấn với bố cụ chủ yếu như sau:

- Tóm tắt nội dung vụ việc theo trình tự thời gian và logic;

- Các văn bản pháp luật có liên quan áp dụng để tư vấn và nội dung áp

dụng cụ thể của những văn bản đó vào vụ việc tranh chấp này;

- Nêu quan điểm của luật sư về những hướng giải quyết cũng với những

mặt được và mặt hạn chế của mỗi phương pháp giải quyết để khách hàng lựa chọn;

CHƯƠNG II

KỸ NĂNG CỦA LUẬT SƯ TRONG VIỆC THƯƠNG LƯỢNG, HÒA GIẢI VÀ GIẢI QUYẾT THÔNG QUA TRỌNG TÀI ĐỐI VỚI CÁC

TRANH CHẤP KINH TẾ

Trên thực tế, hầu hết các tranh chấp đều có thể và nên được giải quyết thông qua con đường thương lượng hoà giải Việc các bên tự tìm cách giải quyết những tranh chấp của mình trên cở sở tôn trọng và đảm bảo quyền lợi hợp pháp của mỗi bên sẽ giúp cho các bên bảo đảm được ở mức cao nhất có thể lợi ích của mình, giữ được mối quan hệ hoà hiếu (rất quan trọng trong quan hệ trên thương trường), tránh được sự tốn kém về thời gian, công sức và tiền bạc khi giải quyết tranh chấp tại tòa án hay trọng tài

Thương lượng là hình thức giải quyết tranh chấp của các bên mà không cần vai trò trung gian của người thứ ba Điều quan trọng là các bên sẽ gặp nhau, trình bày quan điểm và yêu cầu của mình, cùng bàn bạc và đi đến giải pháp thích hợp Biện pháp này thực sự hiệu quả, đỡ tốn kém nhưng chỉ có thể áp dụng khi các bên còn có thể duy trì một mối quan hệ tương đối tốt và có thiện chí trong việc giải quyết tranh chấp vơí nhau

Hoà giải là hình thức giải quyết tranh chấp tiếp theo, trong quá trình thương lượng có sự tham gia của người thứ ba, một người có uy tín đối với các bên và thực sự độc lập

Khi tư vấn cho khách hàng về việc giải quyết tranh chấp kinh tế, luật sư nên tư vấn cho khách hàng ưu tiện lựa chọn giải quyết bằng thương lượng, hoà giải Điều này xuất phát trước hết và cao nhất là vì lợi ích của khách hàng Dù khách hàng là bên nguyên đơn hay bị đơn, dù khách hàng có nhiều khả năng thắng kiện hay không thì việc giải quyết bằng thương lượng, hoà giải vẫn là giải pháp tốt đẹp và ít tốn kém nhất Đặc biệt, trong lĩnh vực kinh tế, khi mà lợi ích lớn nhất của một doanh nghiệp không phải là một số tiền cụ thể mà là việc không ngừng luân chuyển để số tiền ấy sinh lợi nhuận Việc phải mất thời gian khá dài, mất nhiều công sức và chi phí để thu lại một số tiền từ quyết định của tòa án là một việc chỉ nên thực hiện khi không còn cách nào khác, khi mà việc giải quyết bằng con đường thương lượng, hoà giải là thất bại hoặc không thể thực hiện do nguyên nhân khách quan hoặc do bên kia hoàn toàn không có thiện chí giải quyết

Trên cơ sở nghiên cứu kỹ hồ sơ, tài liệu và văn bản pháp luật có liên quan, luật sư sẽ phân tích cho khách hàng của mình những điểm được, mất, những rủi ro của việc lựa chọn hình thức giải quyết tranh chấp Nếu khách hàng đồng ý, luật sư sẽ chuẩn bị thư và liên hệ với phía bên kia, nhân danh và bằng

sự uỷ quyền của khách hàng, để đề đạt yêu cầu của khách hàng mình trong việc giải quyết tranh chấp

CHƯƠNG III

KỸ NĂNG CỦA LUẬT SƯ TRONG QUÁ TRÌNH CHUẨN BỊ VÀ THAM

GIA TỐ TỤNG TẠI PHIÊN TÒA

1 Chuẩn bị hồ sơ khởi kiện

Sau khi không thể hoặc thất bại trong việc giải quyết tranh chấp bằng thương lượng, hoà giải, các bên buộc phải tiến hành giải quyết tranh chấp tại tòa

án có thẩm quyền Trong trường hợp luật sư bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bên nguyên đơn, việc đầu tiên cần làm trong giai đoạn này là soạn đơn khởi kiện gửi đến tòa án Trong một số trường hợp, khách hàng tự viết đơn khởi kiện

và thường rơi vào trường hợp nội dung hoặc hình thưc đơn khởi kiện không đáp ứng yêu cầu cần thiết của một đơn khởi kiện mà tòa án có thể chấp nhận và thụ

lý vụ án Để đảm bảo đơn khởi kiện đúng và đủ về mặt hình thức lẫn nội dung, luật sư cần phải nghiên cứu hồ sơ thật kỹ lưỡng, để trình bày được một đơn khởi kiện rõ ràng, mạch lạc và đầy đủ những nội dung cần thiết Việc đưa ra những yêu cầu cũng cần thật cụ thể nhưng phải hợp pháp và hợp lý, tránh những yêu cầu không thể thực hiện hoặc vi phạm điều cấm của pháp luật Bởi lẽ, nếu những yêu cầu vô lý không được chấp nhận thì khách hàng của mình sẽ phải chịu án phí cho phần yêu cầu không được chấp nhận đó Việc đưa ra một đơn khởi kiện rõ ràng, mạch lạc và yêu cầu hợp lý, hợp pháp sẽ là một sự mở đầu tốt cho việc tòa án thụ lý vụ kiện

Một đơn khởi kiện tối thiểu phải đảm bảo những nội dung sau:

- Ngày tháng năm viết đơn;

- Tòa án được yêu cầu giải quyết vụ án;

- Họ tên và địa chỉ của nguyên đơn;

- Họ tên, địa chỉ của nguyên đơn, của người có quyền và nghĩa vụ

liên quan;

- Nội dung tranh chấp: tóm tắt nội dung vụ việc cùng với nội dung

một số tài liệu chính (chẳng hạn hợp đồng và phụ lục của hợp đồng);

- Tóm tắt quá trình vi phạm hợp đồng của bị đơn (nêu rõ những tài

liệu chứng minh việc vi phạm);

- Tóm tắt quá trình thương lượng của các bên cho đến thời điểm khởi

kiện ra tòa án;

- Các yêu cầu cảu nguyên đơn đề nghị tòa án xem xét giải quyết

2 Chuẩn bị bản luận cứ và tranh tụng tại tòa án

Bản luận cứ cho việc tham gia tố tụng tại tòa án cần phải được chuẩn bị

kỹ lưỡng, tỉ mỉ và cụ thể bởi lẽ, các tranh chấp kinh tế là rất phức tạp và được nhiều văn bản pháp luật khác nhau điều chỉnh Việc chuẩn bị kỹ trước khi tham gia tại phiên tào sẽ giúp cho luật sư nắm được thế chủ động, chủ động trong việc trình bày và bảo vệ yêu cầu của bên thân chủ mình mà còn chủ động cả trong việc tranh luận và phản bác yêu cầu của phía bên kia Bản luận cứ tốt phải là một bản luận cứ được chuẩn bị kỹ lưỡng, nội dung phải hợp lý và hợp pháp, điều này sẽ tạo cơ sở cho những yêu cầu của thân chủ được tòa án chấp nhận

Một bản luận cứ được kết cấu từ nhiều luận điểm với những diễn giải, giải thích và chứng minh riêng biệt Mỗi một luận cứ là một kết cấu độc lập,

nhưng tổng hợp tất cả những luận cứ đó lại phải là một chỉnh thể thống nhất và đảm bảo tính logic để chứng minh cho một yêu cầu chung, cùng hướng tới bảo

vệ quyền và lợi ích hợp pháp của thân chủ mình Do vậy, mỗi một luận cứ đưa

ra cần được chứng minh và cơ cấu rõ ràng, dễ hiểu và tất cả chúng phải theo một trình tự, một kết cấu nhất định để tạo thành một bản luận cứ sắc bén, có sức thuyết phục

Một bản luận cứ có sức thuyết phục như thế cần phải đáp ứng được những yêu cầu sau:

- Về mặt nội dung, cần trình bày rõ ràng, cụ thể những vấn đề liên

quan trực tiếp đến nội dung bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của thân chủ, tránh trình bày lan man, dài dòng những vấn đề không cần thiết Tuỳ thuộc vào tính chất mỗi vụ việc cụ thể và vị trí của thân chủ mà luật sư sẽ

có những cách tiếp cận khác nhau trong việc đưa ra các luận cứ bảo vệ;

- Cần đưa ra những luận cứ chứng minh được những yêu cầu của

thân chủ mình và sẽ phản bác được những yêu cầu từ phía bên kia, phải chứng minh được tính có lỗi của bên kia trong tranh chấp đang được giải quyết và chỉ rõ những tài liệu, chứng cứ chứng minh cho tính hợp pháp trong những yêu cầu củau mình và tính bất hợp pháp trong yêu cuầu của bên kia Nếu bảo vệ cho bị đơn, bản luận cứ cần phải chứng minh được rằng bị đơn không có lỗi, không có những vi phạm như yêu cầu và quan điểm của phía bên kia

- Về mặt hình thức, bản luận cứ bào chữa cần có kết cấu, bố cục rõ

ràng, dễ hiểu, lời văn ngắn gọn, sắc sảo và có sức thuyết phục cao

Phần chuẩn bị vẫn sẽ là chưa đủ nếu như luật sư không biết nghiên cứu, tìm tòi

và tự đặt ra cho mình những tình huống, kể cả những tình huống xấu nhất có thể xảy ra, để kịp thời dự liệu và đối phó Đồng thời với việc tự đặt ra nhữn tình huống cần giải quyết đó, luật sư cũng cần phải nghiên cứu những quy định pháp luật tương ứng với những tình huống đó và có giải pháp khắc phục Việc chuẩn

bị thật kỹ cùng với việc nắm vững những quy định pháp luật và những kỹ năng cần có của một luật sư sẽ giúp cho luật sư khi tham gia phiên tòa được chủ động

và có ưu thế nhất định

Không phải bất cứ trường hợp nào, bất cứ vụ việc nào, luật sư cũng được khách hàng yêu cầu thực hiện tất cả các giai đoạn cần có để giải quyết một vụ

án kinh tế (mà đôi khi thực tế diễn biến của vụ việc cũng không cho phép luật

sư có thể thực hiện hết, ví dụ: hoà giải thành không phải đưa tranh chấp ra giải quyết tại tòa án, khách hàng không muốn tiếp tục đưa vụ việc ra giải quyết, …)

Do vậy, một luật sư chuyên nghiệp trong lĩnh vực tư vấn pháp luật về kinh tế sẽ phải nắm vững tất cả những kỹ năng để tư vấn và tham gia giải quyết tranh chấp kinh tế theo yêu cầu của khách hàng và biết ứng dụng những kỹ năng đó linh hoạt theo từng vụ việc, từng giai đoạn của vụ việc đó