KẾ THỪA PHÁT HUY NHỮNG GIÁ TRỊ TÍCH CỰC CỦA ĐẠO ĐỨC NHO GIÁO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠKHOA KHOA HỌC CHÍNH TRỊ LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC KẾ THỪA PHÁT HUY NHỮNG GIÁ TRỊ TÍCH CỰC CỦA ĐẠO ĐỨC NHO GIÁO TRONG XÂY DỰNG ĐỜI SỐNG ĐẠO ĐỨC CỦA XÃ HỘI VIỆT N

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠKHOA KHOA HỌC CHÍNH TRỊ

LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

KẾ THỪA PHÁT HUY NHỮNG GIÁ TRỊ TÍCH CỰC CỦA ĐẠO ĐỨC NHO

GIÁO TRONG XÂY DỰNG ĐỜI SỐNG ĐẠO ĐỨC

CỦA XÃ HỘI VIỆT NAM HIỆN NAY

Chuyên ngành : Sư Phạm Giáo Dục Công dân

Giáo viên hướng dẫn : Sinh viên thực hiện:

TS ĐINH NGỌC QUYÊN TRẦN THỊ BÉ TƯ

PHẦN MỞ ĐẦU

1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

- Hiện tượng suy thoái, xuống cấp về đạo đức ở mọi lĩnh vực đến mức

báo động Đại hội lần thứ IX của Đảng cũng đã nhận định rằng : “Tình trạng tham nhũng, suy thoái về đạo đức, lối sống của một bộ phận

không nhỏ cán bộ đảng viên là nghiêm trọng Nạn tham nhũng kéo dài trong bộ máy hệ thống chính trị và trong nhiều tổ chức kinh tế là một nguy cơ lớn đe dọa sự sống còn của chế độ nước ta”

- Mặt khác, đánh giá lại vai trò tác dụng của Nho giáo đối với đời sống

tinh thần của người Việt Nam trong quá khứ và đặc biệt trong giai đoạn hiện nay có ý nghĩa quan trọng và cấp thiết

2 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI

• Đối tượng nghiên cứu:

- Nội dung cơ bản của đạo đức Nho giáo

- Ảnh hưởng của đạo đức Nho giáo đối với đời sống đạo đức của người Việt Nam trong lịch sử

3 MỤC ĐÍCH VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI

- Thông qua quá trình nghiên cứu sự du nhập của Nho giáo vào Việt Nam

để rút ra những ảnh hưởng tích cực và tiêu cực của đạo đức Nho giáo đối với đời sống đạo đức của người Việt Nam trong lịch sử

- Phân tích thực trạng đạo đức ở nước ta hiện nay, qua đó đặt vấn đề xây

4 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

ĐỀ TÀI

• Cơ sở lý luận:

Dựa trên quan điểm triết học và đạo đức học Mác Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam được thể hiện trong văn kiện Đảng, đồng thời sử dụng kết quả nghiên cứu và của một số công trình khoa học đã được nghiên cứu và công bố của một số tác giả liên quan đến đề tài

• Phương pháp nghiên cứu:

Tác giả đã sử dụng tổng hợp các phương pháp của Triết học Mác – Lê nin trong đó chú ý các phương pháp nghiên cứu sau đây: Phương pháp logic và lịch sử, phân tích và tổng hợp, gắn lý luận với thực tiễn để thực hiện nhiệm

vụ đặt ra

5 KẾT CẤU CỦA ĐỀ TÀI

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục các tài liệu tham khảo, luận văn được chia làm 3 chương 7 tiết

CHƯƠNG 1 KHÁI LƯỢC VỀ NHO GIÁO VÀ NỘI DUNG CƠ BẢN

CỦA ĐẠO ĐỨC NHO GIÁO

1.1.Khái lược hoàn cảnh kinh tế - xã hội dẫn đến sự ra đời của Nho giáo

 Kinh tế:

- Trung Quốc đang chuyển từ thời đại đồ đồng sang thời đại đồ sắt

- Nông nô không ngừng vỡ hoang và biến thành ruộng đất tư ngày càng

nhiều, bọn quý tộc quyền thế cũng chiếm dần ruộng đất của công xã làm

ruộng tư Chế độ “tỉnh điền tan rã” Sau đó, chế độ tư hữu ruộng đất còn

được nhà nước, pháp luật bảo vệ và thừa nhận

- Trên cơ sở phát triển sản xuất thủ công nghiệp, thương nghiệp phát triển

hơn trước, tiền tệ xuất hiện.

 Chính trị - xã hội

- Thời kì Xuân thu chế độ tông pháp nhà Chu không còn được tôn trọng

- Thời Xuân thu các lãnh chúa càng tăng cường bốc lột nhân dân lao

động

- Thời Xuân thu các lãnh chúa càng tăng cường bốc lột nhân dân lao động

- Trật tự xã hội rối loạn, đời sống nhân dân lâm vào cảnh cùng cực, cuộc sống

xa hoa của bọn lãnh chúa quý tộc đã dẫn đến các cuộc khởi nghĩa của nông dân và nô lệ liên tục xảy ra Tất cả tình hình ấy dẫn đến mâu thuẫn gay gắt

trong xã hội lên đến đỉnh cao, đưa chế độ chiếm hữu nô lệ Trung Quốc lao

nhanh đến giờ phút cáo chung

- Thời Xuân thu Chiến quốc cũng đạt được những thành tựu rực rỡ về thiên văn, địa lí, cơ học, y học…

1.2 Khái lược về Nho giáo ở Trung Quốc

 Nho giáo từ trước đời Tần đến đời Hán

Cơ sở Nho học thời kỳ này đã được xác định Đến lúc Hán Vũ Đế biểu

dương “lục kinh”, bãi truất bách gia, Nho học mới bước lên vũ đài độc

tôn Chính vì đó, cái học của Hán nho mới khác so với Nho học trước đời Tần

 Nho giáo đời Tống – Minh

- Đến đời Tống - Minh Nho giáo lại được phục hưng.

- Đời nhà Tống các vua sùng bái Khổng Tử và Mạnh Tử rất được tôn trọng

- Đến đời nhà Minh tạo điều kiện cho danh nho nổi lên Tuy vậy, con

đường hoạt động của Nho giáo chủ yếu vẫn bằng con đường giảng dạy thi cử

theo tinh thần “học không chán, dạy không mỏi

 Nho giáo đời nhà Thanh

- Nho giáo trong giai đoạn đầu nhà Thanh là xu hướng “Thực học” phát

triển

1.3 Nội dung cơ bản của đạo đức Nho giáo

 Nhân

- Đối với mình, người có “nhân” trước hết phải làm những việc khó sau đó mới hưởng thành quả mới gọi là “nhân”, người có đức nhân sẵn sàng sống vui vẻ trong

bất cứ hoàn cảnh nào, dù đấy là vinh hoa hay đói nghèo, túng thiếu có thể vì nhân

mà xác thân chớ không phải vì nhân mà hại thân.

- Đối với người : nguyên tắc suốt đời có đức nhân phải theo là “ái nhân” (thương

người khác), nhân là yêu người, hết lòng vì người khác, cái gì mình không muốn thì đừng đưa cho người

- Đánh giá vai trò của đức nhân : Khổng tử cho rằng : nếu tâm của con

người luôn hướng về nhân thì không bao giờ nghĩ đến chuyện phản loạn,

do đó miệng không nói bậy và thân không vướng vào những gì cần thiết

khác ; còn đối với những người cầm quyền đức “ nhân” là một thành trị để

giữ gìn vào bảo vệ những gì mà họ đã đạt được

 Nghĩa

- “Nghĩa” trước hết được hiểu là lẽ phải, là việc cần phải làm về đạo đức

- “Nghĩa” thì lại đối lập với “lợi”

- “Nghĩa” đồng nghĩa với “nhân”

 Lễ

- Lúc đầu lễ là cái thờ cúng gọi là cúng thần Khi người Chu lên ngôi, bằng việc tôn giáo hóa chính trị, lễ trở nên đa dạng và phức tạp hơn với những quy định về lễ rất nhiều, rất tỉ mỉ, chặt chẽ

- Lễ không phải là lễ giáo, nghi thức kỷ cương quy định ra có danh, có khí dứt khoát mà quan trọng hơn nữa là đức của con người sống đúng với danh

và khí, đúng theo lễ giáo, nghi thức kỷ cương quy định đức lễ về cơ bản Nói theo ngôn ngữ ngày nay là tính đẳng cấp, tính trật tự, tính tổ chức, kỷ luật vừa rộng khắp, vừa chặt chẽ đến khắc nghiệt Cái gọi là “cống hiến tích cực” của đạo Nho đối với triều đại phong kiến Trung Quốc cũng như ở nước ta đó chính là lễ Chính vì vậy “lễ” quan trọng đứng sau chữ “nhân

 Trí

- Đức “trí” thể hiện ở chổ biết được đúng đắn, rõ ràng điều phải, điều trái

trong mọi vấn đề nảy sinh về nặt đạo đức

- Đi đôi với phạm trù “trí” là “dũng” hai phạm trù này gắn bó với nhau, biết

lẽ thị phi, biết điều đúng, sai mà chiến đấu, hi sinh mới khỏi uổng phí

 Tín

- Trong quan hệ giữa người với người, theo Khổng giáo, đức tín là đức có đạo bằng hữu

- Có lẽ cần nói thêm rằng, trong quan niệm “tín” là giữ đúng lời hứa không phải là một quan niệm cứng nhắc trong tư tưởng của Khổng Mạnh

CHƯƠNG 2 ẢNH HƯỞNG CỦA ĐẠO ĐỨC NHO GIÁO ĐỐI VỚI ĐỜI

SỐNG XÃ HỘI NGƯỜI VIỆT NAM

2.1 Khái lược quá trình du nhập của Nho giáo vào Việt Nam

- Nho giáo được đưa vào Việt Nam thời Bắc thuộc nhưng thời Bắc thuộc.

- Theo “ Đại Việt sử ký toàn thư”, thời Tây Hán, tức là khoảng 110 trước

công nguyên đến năm 39 sau công nguyên, hai viên thái thú là Tích Quang

và Nhân Diên đã “ dựng học liệu, dạy lễ nghĩa” tại Giao Chỉ và Cửu chân

Nho giáo bắt đầu truyền vào Việt Nam từ thời đó

- Thời Bắc thuộc, Nho giáo đi vào các tầng lớp xã hội, và chưa có vai trò

gì đáng kể trong xã hội Việt Nam

2.2 Ảnh hưởng của đạo đức Nho giáo đối với đời sống đạo

đức của xã hội Việt Nam trong lịch sử

2.2.1 Ảnh hưởng tích cực của đạo đức Nho giáo

- Thứ nhất, Nho giáo với hệ thống chính trị của mình đã góp phần xây dựng các

nhà nước phong kiến trung ương, tập quyền vững mạnh, góp phần xây dựng một hệ thống quản lý thống trị xã hội chặt chẽ, nâng cao sức mạnh quân sự và kinh tế quốc gia.

- Thứ hai, Nho giáo góp phần làm rạng rỡ cho nền văn hiến nước nhà

- Thứ ba, đạo đức Nho giáo đã ảnh hưởng sâu sắc đến nền giáo dục và khoa thi cử

Việt Nam để lại nhiều giá trị tích cực

- Thứ tư, Nho giáo góp phần xây dựng mối quan hệ rộng rãi hơn, bền chặt

hơn, có tôn ti trật tự…vượt quá phạm vi cục bộ là các làng xã, thôn ấp

hướng tới tầm mức quốc gia, ngoài ra nó còn góp phần xây dựng mối quan

hệ gia đình bền chặt hơn, có tôn ty hơn…nhờ tuân theo Ngũ Luân “ Vua – tôi, cha – con, chồng – vợ, anh – em, bạn – bè

2.2.2 Ảnh hưởng tiêu cực của đạo đức Nho giáo

• Thứ nhất, đạo đức Nho giáo mang tính chất bảo thủ, trọng xưa hơn nay ngăn

cản sự phát triển của con người

• Thứ hai, đạo đức Nho giáo đã gieo vào đầu con người tư tưởng xem nhẹ hoạt

động sản xuất và tri thức khoa học

• Thứ ba, đạo đức Nho giáo đã quá đề cao tư tưởng địa vị trật tự đẳng cấp danh

phận thói quan liêu cửa quyền

• Thứ tư, đạo đức Nho giáo đối lập với tinh thần bình đẳng và dân chủ giữa

người với người

• Thứ năm, là đạo đức Nho giáo đã tạo nên tục lễ, tập quán lạc hậu, phiền phức

tốn kém và đặc biệt là trong dịp ma chay cưới xin, giỗ tết…gây không ít khó

CHƯƠNG 3

KẾ THỪA GIÁ TRỊ TÍCH CỰC CỦA ĐẠO ĐỨC NHO GIÁO TRONG

XÂY DỰNG ĐỜI SỐNG ĐẠO ĐỨC CỦA NƯỚC TA

TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

3.1.Thực trạng tình hình đạo đức ở nước ta hiện nay và nguyên nhân của tình trạng suy thoái đạo đức của một bộ phận tầng lớp xã hội

3.1.1 Thực trạng tình hình đạo đức của một bộ phận tầng lớp xã hội ở nước ta hiện nay.

 Đạo đức của cán bộ đảng viên và công chức

Hiện nay đạo đức của cán bộ đảng viên có những biểu hiện tiêu cực

đang là vấn đề đặt ra Có thể thấy biểu hiện của tình huống đạo đức của cán bộ đảng viên sau đây:

- Một bộ phận cán bộ đảng viên vào Đảng không phải là sự hi sinh phấn đấu theo đạo đức cách mạng, theo mục tiêu lý tưởng của Đảng đặt ra mà vì lợi ích và mưu cầu cá nhân.

- Không ít trường hợp cán bộ, đảng viên và tổ chức đảng chưa thật sự là đại diện tiêu biểu cho tính tiên phong gương mẫu để quần chúng noi theo

- Đảng cầm quyền nên nguy cơ thoái hoá, biến dạng của Đảng và Nhà

nước là không dễ vượt qua Nguy cơ xa dân, độc đoán, chuyên quyền là có thật vi phạm dân chủ và quyền làm chủ của dân là có thật có cả trong

những người giữ trọng trách cao cũng mắc sai lầm, khuyết điểm và phạm tội

- Chủ nghĩa cá nhân trong một bộ phận cán bộ, đảng viên là nghiêm trọng

- Trong hành vi lối sống đạo đức nhân cách cán bộ đảng viên có lời nói không đi đôi với việc làm, xa dân, ăn chơi hưởng lạc, quan liêu, tham nhũng, tranh giành quyền chức mất tín nhiệm trong dân có những biểu hiện sau:

+ Tập nhiễm thói quan liêu từ thể chế nhà nước nên không ít công chức trong bộ máy nhà nước ở các cấp, các ngành, các địa phương cũng rơi vào quan liêu, xa dân, hóng hách, nạt nộ, sách nhiễu dân chúng kể cả không ít cán bộ chủ chốt ở cơ sở

+ Một bộ phận công chức, có chức có quyền hoặc tham nhũng hoặc dính líu với tham nhũng dưới mọi biểu hiện, mọi hình thức gây tổn hại đến uy tín, thanh danh của Đảng, của nhà nước, gây nên sự bất bình của đảng của dân chúng.

+ Thói đạo đức giả của lối sống, cơ hội trong chính trị, gian lận trong học hành thi cử, bằng cấp, những thủ đoạn chạy chức quyền, chạy danh, chạy lợi, chạy tội đang len lỗi vào các cơ quan công quyền ở mọi cấp mọi ngành là biểu hiện trực tiếp nhất của sự tha hoá đạo đức và cơ hội chính trị.

+ Một số không nhỏ còn sa đọa về đạo đức, lối sống trong sự buông thả hưởng lạc, sống gấp, vun vén cho lợi ích cá nhân, tiếp tay, đồng loã cho các vụ làm ăn phi pháp, bất chính kể cả tham dự vào băng nhóm xã hội đen

 Đạo đức của thanh niên

• Đứng trước những khó khăn thử thách của đất nước hiện nay về kinh tế -

xã hội thì bộ phận thanh niên mất phương hướng giảm lòng tin, thậm chí còn hoài nghi chủ nghĩa xã hội ở nước

• Một bộ phận thanh niên thờ ơ về chính trị, chỉ lo làm kinh tế bằng bất cứ già nào, tham gia các hoạt động đoàn, chạy theo lối sống vật chất tầm thường, muốn hưởng thụ hơn cống hiến, sống thực dụng, buông thả, nảy sinh tiêu cực, mắc phải các tệ nạn xã hội, nghiện hút, mại dâm, cờ bạc, rượu chè bê tha

• Một số thanh niên cũng quên quá khứ đấu tranh oanh liệt, hi sinh, xương máu mới giành lại độc lập tự do của các thế hệ cha anh

 Đạo đức trong gia đình nước ta hiện nay

- Quan niệm về hôn nhân và đạo đức hôn nhân trở nên lộn xộn

- Trong quan hệ hôn nhân gia đình xu hướng thực dụng đang tăng lên với những tính toán vụ lợi vị kỷ, ích kỷ cá nhân làm ảnh hưởng xấu đến tình nghĩa, yêu thương

- Thiếu trách nhiệm gương mẫu trong quan hệ vợ chồng, quan hệ giữa cha mẹ với con cái và ngược lại

- Quan niệm hành vi trọng nam khinh nữ trong gia đình vẫn còn tồn tại, một số nơi phát triển trở lại cùng với sự phát triển của dòng họ

“kính trên nhường dưới “, “kính già yêu trẻ “,con cháu hiếu thảo với ông

bà, cha mẹ”bị suy giảm mất đi tính bền vững

 Đạo đức trong lao động, trong giao tiếp và lối sống

• Xã hội đang chứng kiến và chịu đựng những nghịch cảnh của “đồng tiền lên ngôi”

• Tính thực dụng len lõi thấm sâu vào hành vi giao tiếp giữa người và người,

từ nông thôn đến thành thị, từ gia đình đến công sở, từ quan hệ thân thuộc đến quan hệ công tác Nhiều quan hệ xã hội vốn đậm đà tình nghĩa đang bị thực dụng lấn át Cái lợi mang tính thực dụng ngày càng chi phối mạnh mẽ nhiêug mối quan hệ

• Hành vi lo lót xấu xa, tự đánh mất phẩm giá và lòng tự trọng lại được

không ít người chấp nhận

• Trong hoạt động giao tiếp hiện nay cũng nổi cợm lên nhiều điểm nhức nhối về sự tha hoá đạo đức

3.1.2 Nguyên nhân của tình trạng suy thối đạo đức ở nước ta

hiện nay

 Nguyên nhân khách quan sâu xa

- Những tàn dư của xã hội thực dân, thuộc địa, nửa phong kiến còn chưa được cải tạo hết

- Trong bước chuyển sang kinh tế thị trường với những mặt trái của nó và những tàn dư của chế độ quan liêu phong kiến chuyên chế, đẳng cấp đang còn ảnh huởng rất nặng nề trong xã hội và trong thể chế của nước ta

- Xã hội quá độ với một nền kinh tế chuyển đổi kéo theo hàng loạt những chuyển đổi khác, từ tư duy kéo theo ý thức xã hội, tâm lý, lối sống mô hình quản lý, chính trị, pháp luật

- Định hướng giá trị và sự hình thành các chuẩn mực giá trị,

sự xác định vào thước đo giá trị và giáo dục giá trị chưa được chuẩn bị chu đáo xét về mặt xã hội và từ góc nhìn quản lý.

- Chúng ta đang thiếu vắng một chiến lược giáo dục tương ứng với tầm vóc đổi mới và yêu cầu phát triển xã hội, thiếu một Nghị quyết của Đảng về đạo đức xã hội và chấn hưng đạo đức dân tộc.

- Do trãi qua những cuộc chiến tranh liên miên, ác liệt kéo dài

Nguyên nhân khách quan trực tiếp

• Cuộc khủng hoảng chính trị của Liên Xô và Đông Âu dẫn tới thất bại của cải tổ, đổ vỡ chế độ xã hội chủ nghĩa, đẩy chủ

nghĩa xã hội vào thế thoái trào và thay đổi trật tự thế giới.

• Tác động của chủ nghĩa tư bản hiện đại vào các nước lạc hậu, chậm phát triển và đang phát triển.

• Sự bùng nổ thông tin trong xã hội thông tin và toàn cầu dẫn tới những đảo lộn, thay đổi trong tâm lý, ý thức trong đời sống

đạo đức, văn hoá, tinh thần của con người và xã hội

 Những nguyên nhân chủ quan

• Sự lãnh đạo của Đảng và quản lý của nhà nước đã không nhận thức đầy đủ

về vai trò của đạo đức xã hội như một động lực tinh thần để phát triển xã hội

• Bên cạnh đó là việc tổ chức thực hiện nghị quyết, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước chưa tốt, kỷ luật, kỷ cương chưa nghiêm, một số quan điểm chủ trương chưa có sự nhận thức thống nhất và chưa được

thông suốt ở các cấp, các ngành, cải cách hành chính tiến hành chậm, thiếu kiên quyết, hiệu quả thấp, công tác tư tuởng, công tác lý luận, công tác tổ chức cán bộ có nhiều yếu kém, bất cập

• Dân chủ công bằng bị vi phạm