Hoàn thiện chính sách thu hút nguồn nhân lực ngành y tế Tỉnh Quảng Ngãi

Thực tiễn tổ chức thực hiện chính sách thu hút, khuyến khích nguồn nhân lực trong ngành y tế, đặc biệt tại các cơ sở y tế công lập có ý nghĩa rất to lớn trong việc phát triển hệ thống y

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

CAO NG UY ỄN TH À NH TR U NG

HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH THU HÚT NGUỒN NHÂN LỰC NGÀNH Y TẾ TỈNH QUẢNG NGÃI

Chuyên ngành: Kinh tế phát triển

Mã số: 60.31.05

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

Đà Nẵng - Năm 2015

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

Người hướng dẫn khoa học: TS LÊ DÂN

Phản biện 1: PGS.TS ĐÀO HỮU HÀO

Phản biện 2: PGS.TS TRẦN ĐÌNH THIÊN

Luận văn được bảo vệ trước Hội đồng chấm Luận văn tốt nghiệp Thạc sĩ kinh tế tại Đại học Đà Nẵng vào ngày 10 tháng 01 năm

2015

Có thể tìm hiểu luận văn tại:

- Trung tâm Thông tin - Học liệu, Đại học Đà Nẵng

- Thư viện Trường Đại học Kinh tế, Đại học Đà Nẵng

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Con người là nguồn tài nguyên quan trọng nhất, quyết định sự phát triển của đất nước Bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khoẻ nhân dân là hoạt động nhân đạo, trực tiếp bảo đảm nguồn nhân lực cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

Ngành y tế Việt Nam là ngành vừa phục vụ vừa làm dịch vụ, cho nên nếu chỉ phát triển theo hướng thị trường thì không đáp ứng được công tác khám chữa bệnh và chăm sóc sức khoẻ cho toàn dân; bởi vì, hiện nay tỷ lệ người có thu nhập thấp, người nghèo, người cận nghèo ở nước ta còn khá cao, họ không có đủ điều kiện tham gia các dịch vụ y tế tư nhân Chính vì vậy, phát triển hệ thống y tế công lập

là hết sức cần thiết, trong đó phát triển nguồn nhân lực là hết sức quan trọng

Tuy nhiên, thực trạng nguồn nhân lực ngành y tế Việt Nam cho thấy tình trạng chảy máu chất xám từ khu vực công sang khu vực

tư, từ trong nước ra nước ngoài đang là vấn đề khó khăn cho sự phát triển kinh tế, xã hội đất nước

Thực tiễn tổ chức thực hiện chính sách thu hút, khuyến khích nguồn nhân lực trong ngành y tế, đặc biệt tại các cơ sở y tế công lập

có ý nghĩa rất to lớn trong việc phát triển hệ thống y tế công lập phục

vụ công tác phòng, khám chữa bệnh và chăm sóc sức khoẻ cho nhân dân

Hầu hết các cơ sở y tế công lập trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi đều trong tình trạng thiếu bác sĩ, dược sĩ có trình độ đại học Ðặc biệt

ở các huyện miền núi, tình trạng thiếu bác sĩ càng trầm trọng hơn, nhất là ở tuyến xã Ðiều này tạo nhiều khó khăn trong công tác chăm sóc sức khỏe ban đầu cho nhân dân trong hiện tại, cũng như thực hiện “Chiến lược bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân giai đoạn đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030”

Xuất phát từ nhận thức trên, tác giả chọn đề tài: “Hoàn thiện chính sách thu hút nguồn nhân lực ngành y tế tỉnh Quảng Ngãi”

làm luận văn thạc sĩ chuyên ngành Kinh tế phát triển

2 Mục tiêu nghiên cứu của đề tài

Hệ thống hóa những vấn đề lý luận cơ bản về thu hút nguồn nhân lực nói chung và thu hút nguồn nhân lực ngành y tế nói riêng Phân tích thực trạng nguồn nhân lực ngành y tế và việc thực hiện chính sách thu hút nguồn nhân lực ngành y tế tỉnh Quảng Ngãi giai đoạn vừa qua, các kết quả đạt được, những tồn tại, nguyên nhân của các tồn tại cần khắc phục

Đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện chính sách thu hút nguồn nhân lực ngành y tế tỉnh Quảng Ngãi trong thời gian đến

3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu là những vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến chính sách thu hút nguồn nhân lực ngành y tế

 Phạm vi nghiên cứu

- Về nội dung: Luận văn chỉ tập trung nghiên cứu những vấn

đề chủ yếu liên quan đến chính sách thu hút nguồn nhân lực ngành y

tế

- Về không gian: Đề tài nghiên cứu về thực trạng nguồn nhân

lực y tế và việc thực hiện chính sách thu hút nguồn nhân lực ngành y

tế tại tỉnh Quảng Ngãi

- Về thời gian: Các giải pháp đề xuất trong đề tài có ý nghĩa

trong thời gian tới

4 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp hồi cứu: sưu tầm, tra cứu thu thập và chọn lọc

thông tin từ các sách, báo chuyên ngành; các công trình nghiên cứu

và các tài liệu có liên quan

- Phương pháp tổng hợp so sánh và phân tích thống kê: Khai

thác tư liệu, số liệu của các cơ quan quản lý ở địa phương, tham khảo thông tin truyền thông khác như mạng Internet Tổng hợp phân tích,

CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CHÍNH SÁCH THU HÚT

NGUỒN NHÂN LỰC NGÀNH Y TẾ

1.1 TỔNG QUAN VỀ CHÍNH SÁCH THU HÚT NGUỒN NHÂN LỰC NGÀNH Y TẾ

1.1.1 Nguồn nhân lực ngành y tế

a Khái niệm nguồn nhân lực ngành y tế

“Nhân lực y tế bao gồm tất cả những người tham gia chủ yếu vào các hoạt động nhằm nâng cao sức khỏe” Theo đó, nhân lực y tế bao gồm những người cung cấp dịch vụ y tế, người làm công tác quản lý và cả nhân viên giúp việc mà không trực tiếp cung cấp dịch

vụ y tế Nó bao gồm cán bộ y tế chính thức và cán bộ không chính thức như tình nguyện viên xã hội, những người chăm sóc sức khỏe gia đình, lang y…; kể cả những người làm việc trong ngành y tế và trong những ngành khác (như quân đội, trường học hay các doanh nghiệp) Theo định nghĩa nhân lực y tế của Tổ chức y tế thế giới, ở Việt Nam các nhóm đối tượng được coi là “Nhân lực y tế” sẽ bao gồm các cán bộ, nhân viên y tế thuộc biên chế và hợp đồng đang làm trong hệ thống y tế công lập, bao gồm cả quân y, các cơ sở đào tạo và nghiên cứu khoa học y/dược và tất cả những người khác đang tham gia vào các hoạt động quản lý và cung ứng dịch vụ chăm sóc sức khỏe nhân dân (nhân lực y tế tư nhân, các cộng tác viên y tế, lang y

và bà đỡ/mụ vườn) [1]

b Đặc điểm nguồn nhân lực ngành y tế [1]

- Hoạt động của ngành y tế liên quan trực tiếp đến sức khỏe nhân dân, tính mạng người bệnh và đòi hỏi nhiều lao động

- Giáo dục và đào tạo nhân lực y tế cần sự đầu tư lớn, sự phối hợp chặt chẽ và có kế hoạch

- Lợi thế của thị trường không phù hợp với bản chất của lĩnh vực y tế

- Rủi ro và sự không chắc chắn

- Nhân lực y tế có đặc thù riêng về đạo đức nghề nghiệp

- Đặc điểm phức tạp của nguồn nhân lực y tế cần có sự can thiệp của Chính phủ

1.1.2 Chính sách thu hút nguồn nhân lực ngành y tế

a Khái niệm chính sách

Chính sách là chương trình hành động do các nhà lãnh đạo hay nhà quản lý đề ra để giải quyết một vấn đề nào đó thuộc phạm vi

thẩm quyền của mình

Chính sách công là thuật ngữ dùng để chỉ một chuỗi các quyết định hoạt động của nhà nước nhằm giải quyết một vấn đề chung đang đặt ra trong đời sống kinh tế - xã hội theo mục tiêu xác định

b Chính sách thu hút nguồn nhân lực ngành y tế

Chính sách thu hút nguồn nhân lực ngành y tế là chính sách

ưu đãi và tạo điều kiện thuận lợi để mời gọi, lôi kéo nhân lực ngành

y tế về làm việc tại địa phương

1.1.3 Lựa chọn, hoạch định chính sách

a Lý do hoạch định chính sách

Khi hoạch định một chính sách, trước tiên phải thuyết phục được ý chí chủ thể về sự cần thiết phải giải quyết vấn đề bằng công

cụ chính sách và qua chủ thể thuyết phục các đối tượng thực thi chính sách về lợi ích kinh tế, xã hội,… của chính sách sẽ ban hành Đây được coi là phần mở đầu của một chính sách, để người tiếp cận

có thể nắm được tầm quan trọng của việc giải quyết vấn đề chính sách Toàn bộ nội dung thuyết phục đó được gọi là lý do hoạch định chính sách

b Ban hành chính sách

Quyết nghị chính sách là hình thức pháp lý hoá chính sách trước khi đưa vào thực hiện để cho chính sách có được sức mạnh công quyền, thu hút được sự tham gia của cơ quan nhà nước các cấp, của mọi tầng lớp nhân dân

c Triển khai chính sách thu hút nguồn nhân lực

Trên cơ sở lý luận và thực tiễn, tác giả cho rằng: Tổ chức thực hiện chính sách thu hút nguồn nhân lực ngành y tế là biến ý tưởng, chủ trương, mục tiêu của chính sách đó thành thực tiễn nhằm tuyển dụng, sử dụng đội ngũ những con người tài năng vào công cuộc xây dựng và phát triển ngành y

1.1.4 Đánh giá chính sách thu hút nguồn nhân lực

Nội dung của đánh giá trước hết là hướng vào mục tiêu của chính sách để tìm kiếm các thông tin cho phép nhận định lại mục tiêu của chính sách, nội dung hướng vào mục tiêu bảo đảm tính hợp lý của mục tiêu đặt ra, như có sát với đòi hỏi của tình hình thực tế

không? có rõ ràng không? nếu sau khi đánh giá không mà không đạt được những giá trị mong muốn thì thông qua đó có thể xác định lại hay đưa ra phương án mới cho phù hợp, hoàn thiện hơn đồng thời cũng có thể tìm kiếm những giải pháp thích hợp với năng lực, hiệu quả hơn khi thực thi nhằm tiếp tục duy trì chính sách nếu không nhất thiết phải hủy bỏ

1.2 CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN CHÍNH SÁCH THU HÚT NGUỒN NHÂN LỰC NGÀNH Y TẾ

1.2.1 Điều kiện tự nhiên

Con người là sản phẩm của môi trường tự nhiên và là sản phẩm của hoàn cảnh xã hội Yếu tố tự nhiên là một trong những điều kiện rất quan trọng góp phần không nhỏ chi phối trực tiếp đến đời sống văn hóa sinh hoạt của con người

1.2.2 Điều kiện kinh tế - xã hội

a Quy mô dân số

b Trình độ phát triển kinh tế - xã hội của địa phương

c Nhận thức của người dân về vấn đề sức khỏe

1.2.3 Chính sách của Nhà nước

a Sự phát triển của ngành y tế

b Môi trường làm việc của nhân viên y tế

c Chế độ đãi ngộ của nhà nước đối với nhân viên y tế

d Khả năng đầu tư tài chính của nhà nước

1.3 NỘI DUNG CHÍNH SÁCH THU HÚT NGUỒN NHÂN LỰC NGÀNH Y TẾ

1.3.1 Chính sách ưu đãi về thu nhập

Lợi ích của người lao động và động lực lao động luôn có mối quan hệ chặt chẽ với nhau Lợi ích tạo ra động lực cho người lao động theo thiên hướng, mức độ thoả mãn càng cao thì động lực tạo ra càng lớn Tương ứng với nhu cầu vật chất và tinh thần, đồng thời giữa lợi ích vật chất và lợi ích tinh thần có mối quan hệ chặt chẽ với nhau Thông thường sự thỏa mãn một nhu cầu vật chất thường dẫn đến sự thoả mãn một nhu cầu nào đó về tinh thần và ngược lại Như vậy có thế thấy rằng nhu cầu con người tạo ra động lực trực tiếp thúc đẩy họ tham gia lao động, song chính lợi ích của họ mới là động lực trực tiếp thúc đẩy họ làm việc với hiệu quả cao và gắn bó với công việc, với cơ quan Đòi hỏi người lãnh đạo, quản lý cũng như người quản trị nhân lực đặc biệt quan tâm đến lợi ích của người lao động

1.3.2 Chính sách ưu đãi về đào tạo

Công tác đào tạo phải được thực hiện thường xuyên, đồng bộ Phải coi việc đào tạo liên tục cán bộ nhân viên là cách đầu tư để nâng cao chất lượng dịch vụ Cần xây dựng chiến lược đào tạo con người

cụ thể và có kế hoạch đào tạo theo từng năm gắn với xây dựng lộ trình công danh cho cán bộ nhân viên để họ định hướng phấn đấu rõ ràng và gắn bó lâu dài với bệnh viện

1.3.3 Chính sách quản lý, sử dụng nguồn nhân lực

Thứ nhất, chính sách về phân cấp quản lý và quyền tự chủ, tự quyết và chịu trách nhiệm giữa các địa phương về kinh phí đào tạo, chế độ đãi ngộ với các đối tượng diện NNLCLC

Thứ hai, phải có các điều kiện làm việc tối thiểu Chẳng hạn kinh phí, phòng làm việc đủ tiêu chuẩn, phòng nghiên cứu Về điều kiện vật chất phải đảm bảo cho chế độ lương bổng đủ sống

Thứ ba, phải có môi trường làm việc văn hoá, khoa học thể hiện sự trọng dụng, không được hiềm khích, đố kỵ

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH THU HÚT

NGUỒN NHÂN LỰC NGÀNH Y TẾ TỈNH QUẢNG NGÃI 2.1 TỔNG QUAN VỀ ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ - XÃ HỘI TỈNH QUẢNG NGÃI

2.1.1 Điều kiện tự nhiên

Quảng Ngãi trải dài từ 14°32′ đến 15°25′ Bắc, từ 108°06′ đến 109°04′ Đông, tựa vào dãy núi Trường Sơn hướng ra biển Đông, phía bắc giáp tỉnh Quảng Nam, phía nam giáp tỉnh Bình Định, phía tây giáp tỉnh Kon Tum, phía đông giáp biển Đông Nằm ở vị trí trung độ của cả nước, Quảng Ngãi cách Thủ đô Hà Nội 883 km về phía Bắc

và cách Thành phố Hồ Chí Minh 838 km về phía Nam

Tỉnh Quảng Ngãi bao gồm 1 thành phố trực thuộc và 13 huyện trong đó có 1 huyện đảo, 1 huyện trung du, 6 huyện đồng bằng, 6 huyện miền núi gồm 184 xã/phường/thị trấn và 1.064 thôn bản

2.1.2 Điều kiện kinh tế - xã hội

a Điều kiện kinh tế

Tốc độ tăng tổng sản phẩm trong tỉnh bình quân hàng năm giai đoạn 2006-2010 đạt 18,66% và bình quân 2 năm 2011 – 2012 tăng trưởng đạt 6,85% (cả nước tăng 5,18%) Đặc biệt trong năm 2013, trong khi tốc độ tăng trưởng GDP của cả nước 5,4% thì Quảng Ngãi

đã vượt lên tốc độ tăng trưởng ở 2 con số 12,1% Điều này phản ánh

sự phát triển vượt bậc của Quảng Ngãi trong năm qua

b Điều kiện xã hội

Dân số tỉnh Quảng Ngãi có đến ngày 31/12/2013 là 1.236.250 người; trong đó: nữ chiếm 50,69%, nam chiếm 49,31%; thành thị chiếm 14,66%, nông thôn chiếm 85,34% Mật độ dân số là 240 người/km2 Dân cư phân bố không đồng đều, tập trung ở vùng ven biển, vùng đồng bằng Tỷ lệ tăng dân số tự nhiên là 8,5‰

2.1.3 Tình hình y tế tỉnh Quảng Ngãi

a Tình hình hoạt động khám, chữa bệnh

Tình hình hoạt động khám, chữa bệnh của tỉnh Quảng Ngãi trong thời gian qua có những chuyển biến tích cực, quy trình khám, chữa bệnh tại khoa khám bệnh được cải tiến; chất lượng dịch vụ khám, chữa bệnh ngày càng được nâng cao; công tác khám, chữa bệnh đều đạt và vượt các chỉ tiêu kế hoạch cơ bản hàng năm

Tuy nhiên, công tác khám chữa bệnh cũng còn một số mặt hạn chế: tình trạng quá tải, tinh thần, thái độ phục vụ của một bộ phận cán bộ y tế còn yếu, chậm được khắc phục làm giảm lòng tin của người dân trong tỉnh

b Mô hình bệnh tật trên địa bàn

2.2 THỰC TRẠNG NGUỒN NHÂN LỰC NGÀNH Y TẾ TỈNH QUẢNG NGÃI

2.2.1 Thực trạng quy mô nguồn nhân lực ngành y tế

b Số lượng nhân lực y tế theo chuyên ngành

Nhìn chung, số lượng nhân lực y tế theo chuyên ngành có tăng qua các năm, nhưng với mức độ không đồng đều Đối với dược sĩ đại học số lượng vẫn thấp và trong 5 năm qua không tăng mà có năm còn giảm Nguyên nhân là do vấn đề tuyển dụng bác sĩ, dược sĩ hết sức khó khăn trong những năm qua, đặc biệt là đội ngũ chuyên khoa và bác sĩ y học dự phòng

2.2.2 Thực trạng cơ cấu nguồn nhân lực ngành y tế

a Tỷ lệ cơ cấu nguồn nhân lực y tế theo chuyên môn

Số liệu thống kê năm 2013 cho thấy tỷ lệ cơ cấu nguồn nhân lực theo chuyên môn trong ngành y tế tỉnh Quảng Ngãi hiện nay

chưa đáp ứng được nhiệm vụ khám chữa bệnh theo quy định của Bộ

Y tế và khuyến cáo của Tổ chức Y tế thế giới

b Cơ cấu nguồn nhân lực ngành y tế theo tuyến

Số liệu Bảng 2.10 cho thấy, số lượng nhân lực y tế phân bố không đồng đều giữa các tuyến, tập trung chủ yếu ở các cơ sở y tế tuyến trên, nơi có điều kiện kinh tế xã hội và môi trường làm việc thuận lợi hơn Đối với tuyến xã, hiện nay trên địa bàn tỉnh có 182 trạm y tế xã với 1150 người đang công tác tại trạm y tế Bình quân có 6,3 người/trạm y tế Về số lượng như vậy đã đảm bảo cho trạm y tế

xã hoạt động theo TTLT số 08/2007 của Bộ Y tế Tuy nhiên, ở tuyến

xã có sự khác biệt rõ rệt về các loại hình CBYT so với tuyến tỉnh và tuyến huyện

Bảng 2.10 Cơ cấu nguồn nhân lực y tế theo tuyến năm 2013

(Nguồn: Báo cáo thống kê nhân lực Sở Y tế Quảng Ngãi năm 2013)

Cán bộ có trình độ chuyên môn cao (chủ yếu là bác sĩ, dược

sĩ ĐH) có xu hướng tập trung về các tuyến cao hơn, điều này phù hợp về khía cạnh chuyên môn vì tuyến chuyên môn càng cao thì nhu cầu cán bộ chuyên môn cao càng lớn để thực hiện các dịch vụ

kỹ thuật cao và cũng phù hợp với tình trạng chung của cả nước